Opiekunka_dziec_513[01]_Z3.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Zarys historii muzyki

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Podstawowe pojęcia muzyczne

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Podział instrumentów muzycznych

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Piosenka i jej wykorzystanie w pracy z dziećmi

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Metodyka zajęć muzycznych

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten pomoże Ci w przyswojeniu wiedzy o historii muzyki, podstawowych

pojęciach muzycznych, podziale instrumentów, piosence i jej wykorzystaniu w pracy
z dziećmi oraz metodyce zajęć muzycznych.

W poradniku zamieszczono:

1. Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś

mieć opanowane, aby przystąpić do pracy z poradnikiem.

2. Cele kształcenia tej jednostki modułowej.
3. Materiał nauczania umożliwiający samodzielne przygotowanie się do wykonania ćwiczeń

i zaliczenia sprawdzianów. Obejmuje on również ćwiczenia, które zawierają:

−

opis działań, jakie powinieneś wykonać,

−

wykaz materiałów i narzędzi potrzebnych do ich wykonania.

4. Zestaw

zadań

testowych

sprawdzający

poziom

przyswojonych

wiadomości

i ukształtowanych umiejętności.

5. Wykaz literatury, z jakiej możesz korzystać podczas nauki.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie.

Poradnik nie może być traktowany jako wyłączne źródło wiedzy. Wskazane zatem jest

korzystanie z innych dostępnych źródeł informacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Zarys historii muzyki

4.1.1. Materiał nauczania

Muzyka w swej istocie zawsze była dla ludzkości zjawiskiem religijnym, świętą,

nienaruszalną  siłą,  zdolną  kierować  losami  świata  i  ludzkiego  istnienia.  Podwalinami  muzyki
były:  mowa,  krzyk,  jęk  i  inne  objawy  głosowej aktywności.  Towarzyszy  ona  człowiekowi  od
wczesnego  dzieciństwa  i  jest  swoistym,  naturalnym  językiem  rozumianym  przez  każdego
członka  danej  wspólnoty.  Encyklopedyczna  definicja  muzyki  mówi,  że  jest  to:  „sztuka
organizacji  dźwięków,  które  w  realizacji  przebiegają  przede  wszystkim  w  czasie,  źródłem
dźwięku  może  być  ludzki  głos,  instrument  muzyczny,  generator  elektryczny;  współczynniki
muzyki,  to:  melodia,  rytm,  harmonia,  dynamika,  agogika,  artykulacja,  kolorystyka,  forma”
[1, s. 549].

Żadna inna sztuka nie potrafi tak oddziaływać na fizjologię oraz sferę uczuciową naszej

psychiki.  Dzięki  komunikatywności  i  bezpośredniości  może  wywoływać  stereotypowe
reakcje  i  odruchy  fizjologiczne,  jak  np.:  przyspieszona  lub  zwolniona  praca  serca,  zmiana
ciśnienia,  oddechu  czy  dreszcze.  W  czasach  pierwotnych  wierzono  w  uzdrawiającą  siłę
muzyki  oraz  w  jej  hipnotyczne  działanie.  Dostrzeżono  jej  zbawienny  wpływ  na  rozwój
fizyczny,  a  zwłaszcza  na  system  nerwowy  człowieka.  Badania  niemieckiego  laryngologa
H.  Gutzmanna  wykazały,  iż  śpiew,  a  szczególnie  ćwiczenia  wokalne,  dzięki  swemu
oddziaływaniu  na  funkcje  płuc,  akcję  serca  i  przemianę  materii,  wywierają  na  zdrowie
człowieka  tak  korzystny  wpływ,  jakim  nie  może  wykazać  się  żaden  rodzaj  gimnastyki
[4, s. 37].

Wiele tysiącleci trwał proces kształtowania się dźwięku. Początkowo były to zjawiska

akustyczne o nieokreślonej wysokości, a często o glissandowym przebiegu. W okresie
rodowo – plemiennym i w następnych etapach, muzyka posiadała dwie charakterystyczne
cechy:
–

monodię – jednogłosowość,

–

synkretyzm – czyli łączenie śpiewania ze słowem, gestem i potem z tańcem.
Jedna z najstarszych kultur muzycznych pochodzi z Chin. Sposób śpiewania przypominał

nieco  brzmienie  towarzyszących  mu  instrumentów.  Wówczas  powstała  muzyka  kultowa,
wokalna,  ludowa  i  kameralna.  W  mitologii  hinduskiej  pojawia  się  opis  stworzenia  świata,
w  którym  mowa  jest  o  potężnym,  ogłuszającym  pra  -  dźwięku.  Więcej  informacji  znajdziesz
w książce Krawczyk D.: Mała historia muzyki kościelnej. Kraków 2003, Wydawnictwo M.

Zręby pierwszego teoretycznego systemu, łączącego muzykę, magię, astrologię

i matematykę powstały w Mezopotamii [11]. U Egipcjan muzyka pozostawała w ścisłym
związku z religią i sposobem spędzania wolnego czasu. Oprócz muzyki wokalnej rozwinęła
się także muzyka instrumentalna.

W starożytnej Grecji dominowała muzyka wokalna. Związana była z poezją, dramatem

i  także  obrzędami  religijnymi.  Grecy  stworzyli  szereg  skal,  stosowali  rytmikę  poetycką  oraz
notację  literową.  Dociekliwy  Pitagoras,  na  podstawie  swoich  badań  stworzył  zadziwiającą
teorię  kosmiczną,  w  myśl  której  wszechświat  jest  harmonijnie  zestrojoną,  brzmiącą
przestrzenią,  zaś  odległości  między  siedmioma  planetami,  krążącymi  wokół  Słońca,
odpowiadają  stosunkom  liczbowym  siedmiu  podstawowych  dźwięków,  których  pochód
nazwał  matematyk  skalą  muzyczną.  Więcej  przeczytaj  w  publikacji  K.  Fangorowa.:  Zarys
historii muzyki. Kraków 2001, Impuls.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Współcześnie można wyodrębnić następujące rodzaje muzyki:

–

muzyka poważna,

–

muzyka ludowa,

–

muzyka popularna,

–

muzyka jazzowa,

–

muzyka rockowa,

–

muzyka bluesowa,

–

muzyka country,

–

muzyka soul,

–

muzyka religijna,

–

muzyka taneczna i baletowa,

–

poezja śpiewana,

–

muzyka filmowa,

–

muzyka elektroniczna i eksperymentalna.
W najstarszych tradycjach kultury zrodziły się pierwsze koncepcje wychowania

muzycznego, które czerpały z dojrzałości myśli starożytnych (Platon, Arystoteles) i rozwijały
się w kolejnych epokach historycznych (począwszy od muzyki ludów pierwotnych, poprzez
średniowiecze, renesans, barok, klasycyzm, romantyzm oraz muzykę XX wieku).

Spośród wielu licznych najdojrzalsze i najbardziej efektywne z punktu widzenia

muzycznego wychowania małego dziecka są koncepcje: E. J. Dalcroze’a, C. Orffa,
Z. Kodaly’a, R. Labana, E. Gordona, J. Mursella, S. Suzuki.

Jednym z pierwszych pedagogów XX w., który dostrzegł możliwość wykorzystania

wychowania muzycznego w kształceniu cech osobowości dziecka był Emil Jaques - Dalcroze.
Wyodrębnił  on  trzy  zasadnicze  elementy  muzyki:  rytmikę  połączoną  z  kształceniem  słuchu,
solfeż  i  improwizację  fortepianową.  W  praktyce  przedszkolnej  możliwe  było  realizowanie
rytmiki.  Dwa  pozostałe  przedmioty  ze  względu  na  stopień  trudności  materiału  nauczania
i  konieczność  posiadania  pewnych  umiejętności w  zakresie  gry  na  fortepianie oraz dyspozycji
słuchowych  mogą  być  prowadzone  w  cyklu  kształcenia  muzyka  zawodowego
[6, s. 9 – 10].

Kolejnym uznanym systemem jest system Carla Orffa. W przypadku tego niemieckiego

kompozytora tworzenie, odtwarzanie i słuchanie muzyki stanowi nierozłączną całość.
Wyróżnia on trzy główne cechy tego systemu:
-

rozpoczynanie kontaktów dzieci z muzyką powinno być połączone z ich naturalnymi
potrzebami, czego dydaktyczną konsekwencją jest wyjście od zabawy muzycznej,

duża rola czynnika kreatywnego, czyli stosowanie improwizacji ruchowej, wokalnej
i instrumentalnej,

odpowiednio dobrany materiał muzyczny [6, s.12 – 15].
Szczególną uwagę przywiązuje się do rozbudzania aktywności twórczej dziecka poprzez

improwizacje, tworzenie instrumentów i akompaniamentu do muzyki.

Nieco innym systemem jest rozpowszechniony na Węgrzech system Zoltana Kodaly’a.

W  tym  procesie  wychowania  muzycznego  najważniejszy  jest  śpiew  dziecka  i  słuchanie
muzyki.  System  ten  zakłada  przeprowadzanie  selekcji,  w  wyniku  której uzdolnieni  uczniowie
kierowani  są  do  klas  o  zwiększonej  ilości  zajęć  muzycznych.  Nadaje  to  metodzie  Kodaly’a
elitarnego  charakteru.  Koncepcją,  o  której  należałoby  wspomnieć  jest  gimnastyka  twórcza
R.  Labana.  Zgodnie  z  założeniami  zajęcia  powinny  przybierać  formę  zadań  otwartych,
a elementami towarzyszącymi ich wykonywaniu jest rytm i muzyka.

Bardzo rozpowszechnioną teorią uczenia muzyki, szczególnie w USA jest koncepcja

E. Gordona. Zakłada ona, że nauczanie muzyki należy rozpoczynać od słuchania, a nie od
wykonawstwa. Nieformalne działania edukacyjne polegają na śpiewaniu melodii
i rytmiczanek bez słów w różnych skalach i rytmach dla niemowląt i małych dzieci.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Należy też wspomnieć o amerykańskim systemie Jamesa Mursella, charakteryzującym

się  szczegółową  interpretacją  form  i  metod  pracy  muzycznej  z  dziećmi  oraz  systemie
powszechnego  wychowania  muzycznego  Schinichi  Suzuki  z  Japonii.  W  japońskiej  koncepcji
wprowadzono  na  masową  skalę  naukę  gry  na  skrzypcach  od  bardzo  wczesnego  dzieciństwa.
Więcej  przeczytaj  w  książkach  Z.  Burowska:  Współczesne  systemy  wychowania
muzycznego.  WSiP,  Warszawa  1976;  M.  Przychodzińska  –  Kaciczak:  Muzyka
i wychowanie. Nasza Księgarnia, Warszawa 1989.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak zdefiniujesz pojęcie muzyki?
2.  Jakie znasz światowe systemy wychowania muzycznego?
3.  Co  wiesz  na  temat  ogólnych  założeń  poznanych  przez  Ciebie  systemów  wychowania

muzycznego?

4. Jakiej muzyki najchętniej słuchasz? - opowiedz o niej.
5. Jakie są współczynniki muzyki?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Słuchanie fragmentu utworu i określanie rodzaju muzyki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) wysłuchać fragmentów utworów muzycznych,
2) spróbować określić, które z nich były wokalne, wokalno – instrumentalne lub tylko

instrumentalne,

3) przyporządkować słyszaną muzykę do epoki lub gatunku muzycznego.

Wyposażenie stanowiska pracy:

nagrania audio (Strangers in the night F. Sinatra, Toccata i fuga d – moll J. S. Bach, Walc
op. 34 nr 1 As – Dur F. Chopin),

odtwarzacz kasetowy lub odtwarzacz CD.

Ćwiczenie 2

Słuchania muzyki i opowiadania o niej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) posłuchać fragmentu muzycznego,
2) opowiedzieć o nim w formie zwerbalizowanej lub niezwerbalizowanej (za pomocą

rysunku, gestu, itp.).

Wyposażenie stanowiska pracy:

nagrania audio (Lot trzmiela N. Rimski – Korsakow, Taniec z szablami A. Chaczaturian,

Łabędź C. Saint Saens),

odtwarzacz kasetowy lub odtwarzacz CD,

kredki,

kartki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Podstawowe pojęcia muzyczne

4.2.1. Materiał nauczania

Treści zawarte w tym rozdziale wprowadzą Cię w świat muzyki i pomogą zrozumieć jego

zasadniczą  prostotę.  Pojęcia  wyjaśnione  tutaj  są  wspólne  dla  wszystkich  rodzajów  muzyki:
klasycznej,  ludowej,  rocka,  bluesa,  popu,  soulu  itp.  Zrozumienie  tych  fundamentalnych
terminów będzie pomocne w aktywnym obcowaniu z muzyką.

Muzyka w istocie jest syntezą wielu elementów: rytmu, melodii, metrum, tempa,

harmonii, dynamiki, agogiki, artykulacji, frazowania, kolorystyki dźwiękowej i struktury
formalnej (budowy utworu) [5, s. 7].

Zanim wynaleziono jakąkolwiek technologię nagrywania, ludzie potrzebowali jakiegoś

sposobu  zapisu  i  przekazu  muzyki.  Liczne próby  zaowocowały powstaniem pisma nutowego.
Nuta  (łac.),  to  znak  graficzny  w  piśmie  nutowym,  określający  wysokość  dźwięku  oraz  jego
wartość rytmiczną [2, s. 127]. Pismo nutowe jest systemem znaków graficznych, służących do
notacji  wszystkich  muzycznych  cech  dźwięków  oraz  sposobów  ich  realizacji  w  utworze
muzycznym  [2,  s.  144].  Podstawą  tego  pisma  jest  pięciolinia  –  element  podstawowy  pisma
nutowego,  składający  się  z  pięciu  równoległych  linii  poziomych,  na  których  (nad  i  pod)
umieszcza się nuty wskazujące wysokość dźwięków.

Rys. 1. Pięciolinia

W muzyce istnieje siedem literowych nazw dźwięków, które są przyporządkowane do

białych  klawiszy  fortepianu  i  odpowiadające  im  nazwy  solmizacyjne  (do,  re,  mi  fa,  sol,  la  si,
do).  Powtarzają  się  one  kolejno  w  każdej  oktawie,  tworząc  podstawową  skalę  dźwięków.
Nazwy  dźwięków  odpowiadające  czarnym  klawiszom  tworzone  są  od  nazw  literowych
i traktowane jako podwyższenia lub obniżenia dźwięków podstawowej skali.

Tab.1. Nazwy literowe i solmizacyjne dźwięków

sol

W celu ustalenia położenia dźwięku na linii używamy klucza [10, s. 8]. Istnieją trzy

grupy kluczy: C, G i F. Klucz wiolinowy ma kształt zakrętasa, który rozpoczyna się na
drugiej linii, określając pozycję dźwięku g. Klucz basowy rozpoczyna się na czwartej linii od
dołu ustalając pozycję dźwięku f.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.2. Klucz wiolinowy na pięciolinii

Rys. 3. Zapis nut w kluczu wiolinowym

Rys. 4. Zapis nut w kluczu basowym

Klucz basowy rozpoczyna się na czwartej linii od dołu ustalając pozycję dźwięku f, tak

więc  linie  oznaczają  położenie  dźwięków:  g,  h,  d,  f,  a,  a  pola  a,  c  e,  g.  Muzykę  dla  wielu
instrumentów  można  zapisywać  w  jednym  kluczu  –  do  wyjątków  należy  m.  in.  fortepian,
ponieważ posiada bardzo szeroki rejestr i w rezultacie jego notacja wymaga klucza basowego
dla lewej ręki oraz wiolinowego dla prawej.

Obydwie pięciolinie połączone są klamrą (akoladą). Przy zapisie nut możemy stosować

w razie potrzeby tzw. linie dodane. Są to krótkie linie umieszczone nad lub pod pięciolinią dla
dźwięków, które leżą zbyt wysoko lub zbyt nisko, aby je można było zapisać na pięciolinii
[10, s. 9 – 10].

Istnieje także klucz altowy, przeznaczony specjalnie dla altówki. Czasem można spotkać

w  zapisach  nutowych  klucz  tenorowy  –  używany  w  przypadku  wiolonczeli, fagotu i  puzonu.
Oba  te  klucze  należą  do  grupy  kluczy  C.  Do  dziś  w  użytku  pozostały  klucze  z  grupy  G  -
wiolinowy  (skrzypcowy)  dla  notowania  wysokobrzmiących  instrumentów,  wysokich  głosów
i  prawej  ręki  instrumentów  klawiszowych.  Z  grupy  kluczy  F  –  klucz  basowy  dla
niskobrzmiących  instrumentów,  niskich  głosów  i  lewej  ręki  instrumentów  klawiszowych,
a z grupy C – klucz altowy oraz czasem jeszcze tenorowy. [2, s. 91].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wiolinowy

grupa G

basowy

kontrabasowy

grupa F

mezzosporanowy

grupa C

altowy

tenorowy

grupa C

Rys. 5. Grupy kluczy

Czas trwania dźwięku (wartość rytmiczną) przedstawiamy za pomocą jednostek

rytmicznych: całej nuty, półnuty, ćwierćnuty, ósemki, szesnastki, trzydziestodwójki
i sześćdziesięcioczwórki.

cała nuta

półnuta

ćwierćnuta

ósemka

szesnastka

trzydziestodwójka

sześćdziesięcioczwórka

Rys. 6. Wartości rytmiczne nut

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Każdy dźwięk w melodii ma określony czas trwania i wartość rytmiczną.

Do przedstawienia tej wartości służą określone znaki umieszczone na pięciolinii. Znaki te
mówią wszystko na temat długości dźwięku i szybkości jego wydobywania [10, s. 17].

Istnieje kilka „kopii” każdego dźwięku na klawiaturze. Odległość dwóch najbliższych

dźwięków o tej samej i podobnym brzmieniu, lecz o różnej wysokości nazywamy oktawą
czystą.

220 Hz

440 Hz

880 Hz

Rys.7. Dźwięk a w różnych oktawach

Inne znaki i symbole służące do zapisywania melodii i rytmu to:

metrum,

krzyżyki,

bemole,

kasowniki,

pauzy,

takty.

Rys. 8. Oznaczenie taktowe (metrum)

Wszelkie zapisy nutowe piosenek dla dzieci sporządzone są w obrębie gamy – skali

diatonicznej, zwykle durowej lub molowej, której poszczególne składniki w nie zmienionym
stosunku wzajemnych odległości przeniesione zostały na pewną ściśle określoną wysokość
[7, s. 69].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Muzyka składa się z melodii, rytmu i harmonii. Harmonia zależy od akordów. Akord

zawierający trzy różne dźwięki jest nazywany trójdźwiękiem. Wyróżniamy cztery rodzaje
trójdźwięków: durowy, molowy, zwiększony, zmniejszony [10, s. 44]. Mają one odmienny
charakter. Trójdźwięk molowy wydaje się smutny w porównaniu do durowego.

trójdźwięk durowy

interwały

2 tony

1 ½ tonu

trójdźwięk molowy

interwały

1 ½

trójdźwięk zwiększony

gis

interwały

trójdźwięk zmniejszony

ges

interwały

1 ½

trójdźwięk

durowy

molowy

zwiększony

zmniejszony

Rys. 9. Rodzaje trójdźwięków

Organizując zajęcia edukacyjne należy uwzględnić zadania mające na celu uwrażliwienie

dziecka na różne elementy muzyki: wysokość dźwięku, kierunek linii melodycznej, barwę
dźwięku, dynamikę, kształcenie poczucia rytmu, kształcenie poczucia tempa, strukturę
formalną utworu.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie są elementy składowe utworu muzycznego?
2. Jakich symboli i znaków muzycznych potrzebujesz do zapisania i odczytania utworu

muzycznego?

3. Czy potrafisz zaśpiewać gamę (rozpoczynając od dowolnego dźwięku), używając nazw

literowych i solmizacyjnych?

4. Która z podstawowych wartości rytmicznych jest najkrótsza, a która trwa najdłużej?
5. Czy po wysłuchaniu utworów muzycznych potrafisz określić, jakimi elementami

muzycznymi się różnią?

6. Czy potrafisz rozpoznać metrum słuchanego utworu?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rytmizacja tekstu i porównywanie wartości rytmicznych ze sobą.

A - la

E - la

Rysunek do ćwiczenia 1

E - ne du - e

ri - ke fa - ke

Rysunek do ćwiczenia 1

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wypowiedzieć rytmicznie tekst,
2)  przeliczyć wartości rytmiczne i porównać je,
3)  powiedzieć ile mniejszych wartości można zmieścić w jednej większej?

Wyposażenie stanowiska pracy:

kartki z zapisem ćwiczenia.

Ćwiczenie 2

Określanie na ilu różnych dźwiękach można zagrać te rysunki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przyjrzeć się rysunkom,
2) spróbować je zagrać lub zaśpiewać, pamiętając, że symbolom na tej samej wysokości

odpowiada ten sam dźwięk,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rysunek do ćwiczenia 2

3) następnie narysować własną melodię złożoną z trzech dźwięków,
4) odtworzyć ją na dzwonkach lub głosem.

Wyposażenie stanowiska pracy:

kartki z rysunkami melodii do zaśpiewania,

dzwonki.

Ćwiczenie 3

Podpisywanie nazwy dźwięków.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przypomnieć nazwy literowe i solmizacyjne dźwięków,
2) podpisać nuty dowolnie wylosowanej piosenki dziecięcej nazwami solmizacyjnymi

i literowymi.

Wyposażenie stanowiska pracy:

kartki z zapisem nutowym piosenek (U. Smoczyńska – Nachtman: Kalendarz muzyczny
w przedszkolu. WSiP, Warszawa 1992; U. Smoczyńska – Nachtman: Podajmy sobie ręce!.
WSiP, Warszawa 1989; B. Podolska: Z muzyką w przedszkolu. WSiP, Warszawa 1987)

długopisy lub ołówki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Rozróżnianie trójdźwięku durowego i molowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) dobrać się w parę lub dwójkę,
2) ustawić się razem z partnerem po obwodzie koła tak, by utworzyć dwa współśrodkowe

koła,

3) reagować klaskaniem na trójdźwięki durowe, jeśli znajdujesz się w kole zewnętrznym,
4) reagować klaskaniem na trójdźwięki molowe, jeśli znajdujesz się w kole wewnętrznym.

Wyposażenie stanowiska pracy:

dowolny instrument melodyczny (pianino, flet prosty, dzwonki).

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić elementy składowe utworu muzycznego?

2) zinterpretować symbole i znaki muzyczne, wykorzystane do zapisu

muzyki?

3) zaśpiewać dźwięki gamy lub piosenki dla dzieci używając nazw

solmizacyjnych i literowych?

4) posłużyć się zapisem nutowym podczas wykonywania

i notowania krótkich utworów muzycznych?

5) opisać różnice między prezentowanymi utworami muzycznymi?

6) odtworzyć prosty zapis nutowy za pomocą instrumentu muzycznego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Podział instrumentów muzycznych

4.3.1. Materiał nauczania

Instrument muzyczny, to przyrząd służący muzykowi do wykonywania muzyki w inny

sposób,  niż  za  pomocą  głosu  ludzkiego.  Cechą,  która  pozwala  odróżniać  poszczególne
rodzaje  instrumentów  jest  ich  brzmienie.  Podstawowa  klasyfikacja  instrumentów  została
przedstawiona  w  1914  r.  przez  Austriaków:  E.  M  von  Hornbostela  i  C.  Sachsa.  Przyjęli  oni
dwa zasadnicze kryteria podziału: naukowe i praktyczne.

Podział naukowy wyróżnia:

idiofony,

membranofony,

aerofony,

chordofony,

elektrofony.
Podział praktyczny (oparty na zasadach akustyki) wygląda następująco:

Rys. 10. Podział instrumentów muzycznych

Podział

instrumentów

Instrumenty

strunowe

Instrumenty dęte

Instrumenty

perkusyjne

smyczkowe

szarpane

klawiszowe

drewniane

blaszane

o określonej

wysokości dźwięku

o nieokreślonej

wysokości dźwięku

klawiszowe

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Instrumenty perkusyjne o określonej wysokości dźwięku, to:

dzwonki,

wibrafon,

ksylofon,

metalofon.
Instrumenty o nieokreślonej wysokości dźwięku, to:

trójkąt,

bębenek,

kołatka,

talerze,

grzechotki,

trójkąty,

tamburyno,

pudełko akustyczne,

blok akustyczny,

drewienka,

pudełko sztabkowe,

gestodźwięki – wykonywanie odgłosów klaskania, klepania, pocierania, pstrykania,

tupania; używanie tych dźwięków do ćwiczeń, zabaw, tańców, oraz ilustrowania
piosenek [2, s. 343].
Zafascynowanie dźwiękiem, a szczególnie jego wydobyciem, obserwujemy u dzieci

właściwie  już  od  niemowlęctwa.  Wśród  pierwszych  zabawek  największym  zainteresowaniem
cieszą  się  przeróżne  grzechotki,  terkotki,  dzwoneczki,  płaczące  lalki,  piszczałki,  rechoczące
żabki itp.

W pracy z małym dzieckiem należy pamiętać o tym, że powinno się wykorzystywać

przede  wszystkim  naturalne  efekty  perkusyjne,  takie  jak:  klaskanie,  tupanie,  pocieranie
dłońmi,  stukanie,  kląskanie,  darcie  papieru,  przelewanie  wody,  oraz  bardzo  proste
instrumenty  perkusyjne  (grzechotka,  kołatka,  bębenek).  Instrumentami  perkusyjnymi  można
urozmaicać  melodię  śpiewanych  piosenek,  wykonywać  ich  rytm,  a  także  wykorzystać  do
zabaw  ruchowych, ćwiczeń  i  zabaw słuchowych, realizacji różnych zadań twórczych. Główne
cele zastosowania instrumentów perkusyjnych to:
-

kształcenie poczucia rytmu,

zapoznanie z budową i posługiwaniem się instrumentami,

uwrażliwienie dzieci na zjawisko barwy dźwięku,

rozwijanie wyobraźni i możliwości wypowiedzi muzycznej,

uatrakcyjnienie zajęć,

kształcenie słuchu wysokościowego.
Po wstępnym etapie oswajania dziecka z barwą i budową instrumentów można przejść do

systematycznej  nauki  gry.  Ilość  i  kolejność  instrumentów  zaplanowanych  na  poszczególne
lata  nauki  zależy  w  dużym  stopniu  od  możliwości  percepcyjnych  i  odtwórczych  dzieci
w  danej  grupie.  Chcąc  zaspokoić  chęć  gry  jak  największej  liczby  dzieci,  nauczycielka  często
rozdaje  wszystkie  posiadane  instrumenty,  na  których  dzieci grają równocześnie.  W  rezultacie
powoduje  to  hałas  i  przekreśla  wszelkie  zakładane  korzyści.  Nauka  gry  na  instrumentach
powinna  przebiegać  indywidualnie  lub  w  małych  grupach.  Przydział  instrumentów  powinien
być  przemyślany  i  zaplanowany  w  zależności  od  barwy  i  właściwości  technicznych.  Dzieci
powinny przestrzegać ustalonych przez nauczycielkę zasad organizacyjnych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W podstawowym zestawie stosowanych instrumentów perkusyjnych dla dzieci powinny

się znaleźć: bębenki, grzechotki (marakasy), tamburyno, kołatki (kastaniety), trójkąty
(triangle) oraz talerze (żele albo czynele) [8, s. 193].

dzwonki

metalofon

ksylofon

Rys. 11. Przykłady instrumentów perkusyjnych o określonej wysokości dźwięków

Wśród instrumentów perkusyjnych o określonej wysokości dźwięku, które najczęściej

używane  są  w  pracy  z  małymi  dziećmi  wyróżniamy  dzwonki.  Jest  to  instrument  podobny  do
ksylofonu.  Zbudowany  jest  z  metalowych  płytek  ułożonych  na  drewnianej  ramie.  Dźwięk
wydobywa  się  poprzez  uderzanie  drewnianą  pałeczką.  Ksylofon,  to  także  instrument
perkusyjny o określonej wysokości brzmienia. Zbudowany jest z drewnianych listewek różnej
wielkości, ułożonych w kilku  rzędach  na poziomej ramie. Dźwięk ostry i krótkotrwały, lekko
„klekocący”,  wydobywa  się  poprzez  uderzanie  drewnianymi  pałeczkami  w  kształcie  łyżek
[2, s. 98].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

werbel

trójkąt

bębenek ręczny

tamburyn

Rys. 13. Przykłady instrumentów perkusyjnych o nieokreślonej wysokości dźwięków

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie instrumenty wykorzystano w wysłuchanych przez Ciebie utworach muzycznych?

(J. S. Bach: Toccata i fuga d – moll, N. Rimski – Korsakow: Lot trzmiela, W. A. Mozart:
Koncert na klarnet i orkiestrę).

2.  Jaka jest różnica między instrumentem melodycznym i perkusyjnym?
3.  W jaki sposób można wykorzystać instrumenty perkusyjne w pracy z małym dzieckiem?
4.  Jak można zilustrować za pomocą instrumentów perkusyjnych dowolną historyjkę

obrazkową?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonywanie instrumentu perkusyjnego – grzechotka.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przygotować dwa jednakowe kubki po jogurcie, papier ścierny drobnoziarnisty, klej

uniwersalny, kredki lub farby, materiał do wypełnienia grzechotki (ryż, kasza, groch, itp.),

2)  usunąć papierem ściernym napisy ze ścianek kubków,
3)  ozdobić je własnymi wzorami,
4)  wypełnić jeden kubek przygotowanym materiałem,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5) skleić krawędzie kubków,
6) zagrać akompaniament perkusyjny do wybranej piosenki dla dzieci (U. Smoczyńska –

Nachtman: Kalendarz muzyczny w przedszkolu. WSiP, Warszawa 1992; U. Smoczyńska
– Nachtman: Podajmy sobie ręce!. WSiP, Warszawa 1989; B. Podolska: Z muzyką
w przedszkolu. WSiP, Warszawa 1987)

Wyposażenie stanowiska pracy:

2 kubki po jogurcie,

papier ścierny drobnoziarnisty,

klej uniwersalny,

materiał do wypełnienia (kasza, groch, ryż, itp.).

Ćwiczenie 2

Granie na instrumencie perkusyjnym: cicho - głośno, ciszej – głośniej, wolno – szybko,

wolniej – szybciej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zilustrować grą na instrumentach padający deszcz,
2) wykorzystać do ilustracji różną dynamikę i tempo (od cichej do głośnej; od wolnego

do szybkiego).

Wyposażenie stanowiska pracy:

instrumenty perkusyjne.

Ćwiczenie 3

Rozpoznawanie melodii zagranej na prostym instrumencie muzycznym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dobrać się w pary lub dwójki,
2)  wybrać w dwuosobowej grupie prosty instrument muzyczny,
3)  zaprezentować sobie nawzajem fragmenty popularnych melodii,
4)  spróbować podać ich tytuły.

Wyposażenie stanowiska pracy:

flet prosty, dzwonki, pianino, gitara, itp.

4.3.4 Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) podać klasyfikację instrumentów muzycznych?

2) rozpoznać brzmienie instrumentu muzycznego?

3) opisać różnicę między instrumentem melodycznym, a

niemelodycznym?

4) przygotować akompaniament perkusyjny do piosenki, wiersza lub

opowiadania?

5) zastosować instrumenty perkusyjne do zabaw umuzykalniających?

6) wykonać prosty zapis nutowy z wykorzystaniem instrumentu

muzycznego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. 4. Piosenka i jej wykorzystanie w pracy z dziećmi

4.4.1. Materiał nauczania

Pierwsze najłatwiejsze i najdostępniejsze formy wychowania muzycznego, które dzieci

są  w  stanie  przeżyć,  zrozumieć,  zapamiętać  i  odtworzyć  związane  są  ze  słuchaniem  śpiewu
nauczycielki  oraz  własnym  śpiewem  dzieci.  Na  prostym  materiale  słuchanej  lub  śpiewanej
piosenki  dziecko  jest  w  stanie  zaobserwować  rytm,  metrum,  linię  melodii,  tempo,  dynamikę,
budowę  (części,  powtórzenia,  kontrasty),  charakter  i  nastrój,  czyli  wszystko  to,  co
w  przyszłości  będzie  podstawą  świadomej  percepcji  utworu muzycznego  [6,  s.  30]

Piosenka

spełnia ważne funkcje w rozwoju muzycznym i ogólnym dziecka:
-

wzbogaca świat uczuć dziecka,

kształtuje postawę estetyczną, poszerza wiadomości o otoczeniu, doświadczenia,

słownictwo,

wzmacnia aparat głosowy,

rozwija klatkę piersiową,

dotlenia organizm [6, s.30].

Kryteria doboru piosenki w pracy z dziećmi to: rozpiętość skali, stopień trudności linii

melodycznej,  dostosowanie  treści  słownej  do wieku dziecka  oraz  jej  wartości  estetyczne.  Nie
powinno  się  uczyć  więcej  niż  jedną  piosenkę  w  miesiącu.  Więcej  wskazań  do  wprowadzenia
piosenki  znajdziesz  w  publikacji  K.  Przybylskiej:  Wychowanie  muzyczne  w  przedszkolu.
Warszawa 1977, WSiP.

Zabawy ze śpiewem są ulubioną przez dzieci formą zajęć. Zawierają w sobie różne

elementy  ruchu,  w  zależności  od  piosenki,  na  której  są  osnute.  Treść  piosenki  może  być
punktem  wyjścia  do  zabaw  ilustrowanych  ruchem  i  inscenizowanych.  Gdy  podstawą  zabawy
jest melodia i rytm wówczas mamy do czynienia z zabawą rytmiczną lub taneczną.

Śpiew dzieci w okresie przedszkolnym brzmi na ogół fałszywie. Wynika to nie z braku

słuchu  muzycznego,  ale  z  niedostatecznego i nierównomiernego  rozwoju  aparatu  głosowego,
a  także  braku  koordynacji  między  centrum  sensorycznym  i  motorycznym.  W  pracy  nad
głosem  dziecka  należy  wyróżnić  trzy  zasadnicze  rodzaje  ćwiczeń,  prowadzonych  w  formie
zabaw:
-

ćwiczenia prawidłowej postawy i oddechu,

ćwiczenia artykulacji i dykcji,

ćwiczenia intonacji [6, s. 31].
W okresie wczesnego dzieciństwa dzieci raczej nie śpiewają, czasem słuchają śpiewu

nauczycielki.  Niezmiernie  ważnym  momentem  w  nauce  piosenki  jest  jej  prezentacja  przez
nauczycielkę,  uwzględniająca  podkreślenie  walorów  artystycznych,  doskonałe  opanowanie
pamięciowe,  wyraźną  dykcję  i  przemyślaną  interpretację.  Aby  utrzymać  zainteresowanie
dzieci  można  zilustrować  jej  treść  za  pomocą kukiełki,  pacynki,  obrazków. Osłuchanie dzieci
z  melodią,  rytmem  i  tekstem  piosenki  może  trwać  nawet  przez  kilka  zajęć.  Naukę  piosenki
należy  prowadzić  posługując  się  wyłącznie  głosem.  Tekstu  podczas  nauki  nie  oddzielamy  od
melodii.  Następnej  zwrotki  uczymy  wówczas,  gdy  poprzednia  zwrotka  została  pamięciowo
opanowana.

Do utrwalenia piosenki z małymi dziećmi można wykorzystać następujące formy

ćwiczeń:
-

recytowanie wybranych fragmentów tekstu ze zmianą dynamiki - recytacja szeptem,

poznawanie piosenki po melodii śpiewanej lub granej na instrumencie,

zabawy: rytmiczną, ilustrowaną ruchem, inscenizowaną lub taneczną,

akompaniament instrumentów perkusyjnych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie są funkcje piosenki w muzycznym i ogólnym rozwoju dziecka?
2. Jakie mogą być przyczyny nieczystego śpiewu u dzieci w młodszym wieku

przedszkolnym?

3. Jakimi kryteriami będziesz kierować się przy wyborze piosenki do zajęć muzycznych

z małymi dziećmi?

4. Jakie widzisz możliwości wykorzystania piosenki na zajęciach umuzykalniających

w młodszych grupach przedszkolnych?

5.  Jakie ćwiczenia podasz jako przykład pracy nad głosem dziecka?
6.  Jakie są warunki poprawnej prezentacji piosenki dla dzieci?
7.  Jakie ćwiczenia wykorzystasz do utrwalenia piosenki?

4.4.3.Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobieranie piosenki do zilustrowania jej treści..

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować się w kilkuosobowe grupy,
2)  wybrać w grupach dowolną piosenkę dziecięcą,
3)  zastanowić  się,  jakimi  obrazkami,  instrumentami  lub  rekwizytami  można  zilustrować  jej

treść?,

4) przedstawić w grupach własny pomysł na wprowadzenie piosenki.

Wyposażenie stanowiska pracy:

śpiewniki z piosenkami dla dzieci (U. Smoczyńska – Nachtman: Kalendarz muzyczny
w przedszkolu. WSiP, Warszawa 1992; U. Smoczyńska – Nachtman: Podajmy sobie ręce!.
WSiP, Warszawa 1989; B. Podolska: Z muzyką w przedszkolu. WSiP, Warszawa 1987)

pacynki,

instrumenty perkusyjne,

ilustracje z gazet lub wykonane samodzielnie przez uczniów,

mazaki, kredki lub farby.

Ćwiczenie 2

Organizowanie rytmicznej zabawy do piosenki „Dalej, dzieci, w szeregu” [9, s. 33].

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  ustawić się w szeregu,
2)  zaśpiewać piosenkę,
3)  iść dookoła sali, wysoko unosząc kolana,
4)  przy powtórzeniu piosenki odwrócić się,
5)  iść w kierunku przeciwnym,
6)  maszerować  z  tupaniem  w  miejscu  przy  słowach  „tup,  tup,  tup”  i  klaskaniem  przy

słowach „chrup, chrup, chrup”,

7) akompaniować, grając na tamburynie w rytmie ćwierćnut do marszu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

zapis nutowy piosenki,

nagranie wersji instrumentalnej,

dowolny instrument muzyczny.

Ćwiczenie 3

Tworzenie wiatraczków zgodnie z rytmem akompaniamentu [8, s. 165].

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dobrać się w parę lub dwójkę,
2)  stanąć na obwodzie koła trzymając się za obie ręce skrzyżowane przed sobą,
3)  podskakiwać lub biegać dookoła sali, zgodnie z rytmem akompaniamentu,
4)  puścić  jedną  rękę,  a  drugą  unieść  na  wysokość  głowy,  jeśli  nastąpi  zmiana  rytmu  –

muzyka do marszu,

5) krążyć dookoła własnej osi trzymając się za ręce w parze lub dwójce,
6) skrzyżować ręce z przodu i podskakiwać w miejscu lub biegać dookoła sali, jeśli nastąpi

zmiana akompaniamentu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

akompaniament do biegu, marszu lub podskoków, wykonany na żywo za pomocą
instrumentu muzycznego lub nagranie audio.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) uzasadnić celowość wykorzystania piosenki w pracy z małymi

dziećmi?

2) opracować prosty układ ruchowy lub taneczny z wykorzystaniem

piosenki?

3) dokonać wyboru piosenki, która może stanowić materiał do zabaw

z małymi dziećmi?

4) podać przykłady ćwiczeń głosowych?

5) określić, jakie mogą być przyczyny nieczystego śpiewu u małych

dzieci?

6) wymienić niezbędne warunki prawidłowego uczenia dzieci melodii,

rytmu i tekstu piosenki?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Metodyka zajęć muzycznych

4.5.1. Materiał nauczania

Okres obejmujący grupę wiekową dzieci od 0 – 4 lat jest szczególnie ważny

w całokształcie procesu dydaktyczno – wychowawczego. W tym wieku pojawiają się niemal
wszystkie elementy charakterystyczne dla struktury zdolności muzycznych człowieka.

Wychowanie muzyczne małego dziecka powinno opierać się na następujących formach

aktywności dzieci:
-

śpiew i mowa,

ruch przy muzyce,

gra na instrumentach,

aktywne słuchanie muzyki [6, s. 27]

Krystyna Przybylska porządkuje zagadnienia działalności muzycznej dziecka w tym

wieku następująco:
-

słuchanie (spostrzeganie zjawisk akustycznych, słuchanie śpiewu nauczycielki, słuchanie
muzyki instrumentalnej i mechanicznej),

działanie (śpiew dzieci, zabawy ze śpiewem, zabawy rytmiczne przy muzyce, tańce, gra
na instrumentach),

tworzenie (twórczość dzieci), [8, s. 8]
Każda z wymienionych form kształci nieco inne dyspozycje i umiejętności dziecka.

Z  analizy  literatury  wynika,  że  formy  ekspresyjne  (śpiew,  mowa,  ruch,  gra na  instrumentach)
dominują  nad  percepcyjnymi  (słuchanie  muzyki).  Wiąże  się  to  z  ogólną  zasadą  kształcenia
i  wychowania  małego  dziecka  przez  uczestniczenie  w  działaniu,  przeżywaniu  i  poznawaniu.
Do najczęściej stosowanych sposobów rozwijania ekspresji ruchowej u małych dzieci należą:
-

zabawy inscenizowane,

ilustrowane ruchem,

rytmiczne,

taneczne,

opowieści ruchowe,

zabawy orientacyjno – porządkowe.
Wszystkie formy wychowania muzycznego powinny być ze sobą zintegrowane.

Równoczesne  wprowadzanie  kilku  form  daje  możliwości  stosowania  zróżnicowanych  zadań
oraz  uwzględnienia  indywidualnego  poziomu  rozwoju  zdolności  i  różnic  reakcji  dziecka  na
bodźce  muzyczne.  Szczegółową  klasyfikację  i  opis  form  wychowania  muzycznego  znajdziesz
w książce K. Przybylskiej, Wychowanie muzyczne w przedszkolu. Warszawa 1977, WSiP.

Program zajęć rytmiczno – umuzykalniających dziecko w wieku od 0 – 4 r. ż. zawiera

następujące zadania:
1. Słuchanie:

a) spostrzeganie zjawisk akustycznych (z uwzględnieniem różnicowania barwy,

kierunku, wysokości, odległości, tempa dźwięków),

b) słuchanie muzyki instrumentalnej i mechanicznej z uwzględnieniem krótkiego czasu

trwania, ilości utworów do słuchania – maksymalnie 3, kilkakrotnych powtórzeń,
wartości artystycznej utworu oraz zasady kontrastowego zestawienia,

c) słuchanie piosenek (kryteria doboru piosenek zostały omówione w rozdziale 4.4),

2. Śpiew dzieci (z zastosowaniem zasady wprowadzenia jednej piosenki w miesiącu i jej

utrwalenia).

3. Zabawy ze śpiewem:

a)  ilustrowane ruchem,
b)  inscenizowane,
c)  rytmiczne,
d)  taneczne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Opowieści ruchowe oparte na treści bajki, wiersza, piosenki przy akompaniamencie

muzycznym.

5. Gra na instrumentach perkusyjnych (wykorzystywanie gestodźwięków, wprowadzenie

instrumentów: kołatki, grzechotki oraz granie na nich, z uwzględnieniem zasady
prowadzenia zajęć 2 -3 razy w miesiącu na podstawie piosenki).

6. Zabawy

rytmiczne przy akompaniamencie muzycznym (uwzględniające różne

zagadnienia muzyczne z wykorzystaniem pomocy).

Formy zajęć

umuzykalniających

Dzieci trzyletnie

Dzieci czteroletnie

Słuchanie:
zjawisk akustycznych,
muzyki, piosenek

Słuchanie krótkich piosenek
o zrozumiałym tekście,
dotyczących aktualnych
tematów.
Spostrzeganie zjawisk
akustycznych (jakich?)

Słuchanie piosenek łatwych
i aktualnych (jakich?)
Spostrzeganie zjawisk
akustycznych (jakich?)

Śpiew dzieci

Jedna nowa piosenka
w miesiącu.
Może, ale nie musi być
wykorzystana do zabawy.
Powtórzenie znanych już
dzieciom piosenek

Jedna nowa piosenka
w miesiącu. Może, ale nie
musi być wykorzystana do
zabawy.
Powtórzenie znanych już
dzieciom piosenek, nawet
z ubiegłego roku (jakich?)

Zabawy ze śpiewem:
a)  rytmiczne
b)  ilustrowane ruchem
c)  inscenizowane
d)  taneczne

Jedna nowa piosenka do
zabawy rytmicznej lub
inscenizowanej.
Powtarzanie znanych zabaw
ze śpiewem (jakich?)

Opowieści ruchowe

Zabawy ruchowe oparte na
treści bajki, wiersza itp. przy
akompaniamencie
muzycznym.

Zabawy ruchowe oparte na
treści wiersza, bajki itp. przy
akompaniamencie
muzycznym

Tańce

Nie prowadzi się

Gra na instrumentach
perkusyjnych

Nie prowadzi się

Wprowadzenie instrumentów
(grzechotki, kołatki lub
tamburyna).
Gra na jednym z ww.
wymienionych
instrumentów.
Zajęcia prowadzi się 2 – 3
razy w miesiącu. (wymienić
przy jakiej piosence?)

Zabawy rytmiczne przy
akompaniamencie
muzycznym

Zabawy rytmiczne
uwzględniające różne
zagadnienia muzyczne za
pomocą (wymienić pomoce
zaplanowane)

Zabawy rytmiczne
uwzględniające różne
(jakie?) zagadnienia
muzyczne.
Wykorzystanie do tych
zabaw pomocy (jakich?)

Tab. 2. Program zajęć umuzykalniających [8, s. 50 – 53]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Organizacja i planowanie zajęć umuzykalniających dla małych dzieci wymaga

zastanowienia się:
1. Jaka będzie jego treść, jakie zadania dydaktyczne dotyczące wiedzy muzycznej i ogólnej

będą realizowane?

2.  Jakie sprawności muzyczne będą rozwijane?
3.  Jakie sprawności ogólne będą ćwiczone?
4.  Jakich użyć pomocy i jak je zastosować?
5.  Jakie warunki muszą być spełnione, by najlepiej zrealizować postawione zadania?
6.  Jakie zasady wychowania uwzględnić i w jakiej to robić kolejności?
7.  Jak prowadzić zajęcia, by uwzględniać jednocześnie wszystkie potrzeby dzieci?

Zajęcie w grupie małych dzieci powinno trwać od 10 – 15 minut i uwzględniać

co najmniej trzy formy. W każdym zajęciu dzieci powinny mieć okazję do śpiewania,
a zajęcia statyczne powinny być przeplatane z ruchowymi. Dzieci nie powinny śpiewać
podczas

intensywnego

ruchu

oraz

bezpośrednio

nim.

Przykładowe

zajęcie

z wykorzystaniem piosenki może mieć następujący przebieg:
1.  Słuchanie piosenki.
2.  Omówienie jej treści.
3.  Powtórne słuchanie.
4.  Krótkie objaśnienie zabawy.
5.  Zabawa przy piosence [8, s. 81].

Więcej o wskazaniach do organizowania i planowania zajęć dla małych dzieci znajdziesz

w książce Malko D.: Metodyka wychowania muzycznego. Warszawa, 1990, WSiP.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie znasz podstawowe formy zajęć umuzykalniających dzieci we wczesnym wieku

przedszkolnym?

2. Wyjaśnij, dlaczego formy ekspresyjne we wczesnym wieku przedszkolnym powinny

dominować nad percepcyjnymi?

3. Uzasadnij potrzebę stosowania różnych form wychowania muzycznego w procesie

umuzykalnienia?

4. Jak zaplanujesz zajęcia umuzykalniające z uwzględnieniem przynajmniej trzech form

muzycznych?

5. Jaki jest czas trwania zajęć umuzykalniających z małymi dziećmi?
6. Powiedz, które osoby są autorami książek metodycznych i zawierających materiał

muzyczny dla dzieci?

4.5.3 Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonywanie ćwiczenia pobudzająco – hamującego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) maszerować w kole,
2) reagować szybko i prawidłowo na umówione sygnały (sygnałem jest: przerwa

w muzyce),

3) cofać się w rytmie marszowym na przerwę w muzyce,
4) wracać do marszu w przód, gdy akompaniament powraca.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

instrument perkusyjny lub melodyczny do wykonania akompaniamentu.

Ćwiczenie 2

Organizowanie „kuchennej” orkiestry [9, s. 17].

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przynieść z domu różne przedmioty wydające ciekawe odgłosy,
2)  ułożyć wspólnie z kolegami „Utwór kuchenny”,
3)  na  przyniesionych przedmiotach „zagrać” razem lub osobno akompaniament do dowolnej

piosenki, pamiętając o następujących zasadach:
-

nie można grać na swoim instrumencie przez cały czas,

nie należy grać za głośno, zagłuszać innych, a raczej słuchać całości,

trzeba dać odpocząć uszom choć na chwilę, bo pauzy to też muzyka.

Wyposażenie stanowiska pracy:

szklanka,

łyżeczka,

tarka warzywna,

młynek do pieprzu,

pokrywka od garnka.

Ćwiczenie 3

Opracowanie konspektu zajęć muzycznych – wprowadzenie piosenki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zorganizować się w kilkuosobowe grupy,
2) w grupach przypomnieć zasady planowania i organizowania zajęć umuzykalniających

z małymi dziećmi,

3) zanalizować piosenki według kryteriów doboru materiału muzycznego do pracy

z małymi dziećmi,

4) dokonać wyboru piosenki, adekwatnie do wieku i możliwości dziecka,
5) opracować

scenariusz

zajęć

związanych

tokiem

wprowadzania

piosenki,

z uwzględnieniem zasady zastosowania co najmniej trzech form muzycznych,

6) zapisać na kartce temat, cele, pomoce i zadania dydaktyczne do realizowania w toku

zajęć umuzykalniających,

7) przedstawić w grupach własny projekt wprowadzenia piosenki.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

śpiewniki  z  piosenkami  dla  dzieci  (Smoczyńska  –  Nachtman  U:  Kalendarz  muzyczny
w  przedszkolu.  Warszawa  1992,  WSiP;  Smoczyńska  –  Nachtman  U:  Podajmy  sobie
ręce!.  Warszawa  1989,  WSiP;  Podolska  B:  Z  muzyką  w  przedszkolu.  Warszawa  1987,
WSiP),

–

kartki,

–

długopisy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić formy zajęć umuzykalniających?

2) uzasadnić celowość stosowania różnych form umuzykalniających

w pracy z małym dzieckiem?

3) zaplanować zajęcia muzyczne z uwzględnieniem co najmniej trzech

form zajęć umuzykalniających oraz czasu trwania zajęć?

4) sformułować temat i cele zajęć muzycznych?

5) znaleźć

publikacje,

które

mogą

być

źródłem wskazówek

metodycznych i materiału muzycznego dla dzieci?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem pytań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań dotyczących wspomagania rozwoju dziecka muzyką.
5.  Zadania:  10,11,12,  13,  14,  15,  16,  17  są  to  zadania  wielokrotnego  wyboru  i  tylko  jedna

odpowiedź  jest  prawidłowa;  zadania:  1,  2,  3,  4,  5,  6,7,  8,  9,  18  i  19  to  zadania  otwarte
i należy udzielić krótkiej odpowiedzi.
Zadanie 20 zawiera luki wymagające uzupełnienia.

6. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi:

–

w zadaniach wielokrotnego wyboru zaznacz prawidłową odpowiedź znakiem X
(w przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową),

–

w zadaniach z krótką odpowiedzią i z luką wpisz odpowiedź w wyznaczone pole.

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego

rozwiązanie na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. Trudności mogą
przysporzyć Ci pytania: 15 - 20, gdyż są one na poziomie trudniejszym niż pozostałe.

9. Na rozwiązanie testu masz 90 min.

Powodzenia !

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1.  Podaj definicję muzyki.

2.  Podaj definicję instrumentu muzycznego.

3.  Wymień  wartości  rytmiczne  nut,  w  kolejności  od  najdłużej  trwającej  do  najkrócej

trwającej.

4. Wymień cztery instrumenty perkusyjne, które powinny się znaleźć w zestawie

perkusyjnym dla dzieci.

5. Podaj cztery przykłady efektów perkusyjnych.

6. Wypisz po jednym przykładzie instrumentu muzycznego:

a)  strunowego,
b)  dętego,
c)  perkusyjnego o określonej wysokości dźwięku,
d)  perkusyjnego o nieokreślonej wysokości dźwięku.

7.  Wskaż, co może być źródłem dźwięku.

8.  Zabawy ze śpiewem dzielą się na:

9.  Podaj rodzaje zabaw ze śpiewem, osnutych na treści piosenki.

10.  Muzykę wykonywaną na instrumentach muzycznych, nazywamy:

a)  muzyką wokalną,
b)  muzyką instrumentalną,
c)  muzyką wokalno-instrumentalną,
d)  melorecytacją.

11. Wybierz nazwiska twórców znanych światowych koncepcji wychowania muzycznego dla

dzieci:
a)  C. Orff, Z. Kodaly, E. Gordon, R. Mursell,
b)  Cz. Niemen, J. Połomski,
c)  S. Moniuszko, J. Strauss, F. Chopin, J. Offenbach,
d)  Z. Nałkowska, K. Iłłakowiczówna, Cz. Miłosz, B. Leśmian.

12. Wskaż formy ułatwiające wprowadzenie bądź utrwalenie piosenki:

a)  opisywanie treści piosenki,
b)  pokaz zapisu nutowego,
c)  ćwiczenia hamująco-pobudzające,
d)  śpiewanie piosenki z pacynką, obrazkiem, zabawa rytmiczna do piosenki.

13. Wskaż najmniejszą ilość form muzycznych, które należy uwzględnić planując zajęcia

z dziećmi:
a)  jedna forma,
b)  dwie formy,
c)  trzy formy,
d)  sześć form.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. Metrum właściwe dla walca, to:

a)  4/4,
b)  2/4,
c)  3/4,
d)  4/2.

15. Wskaż, które z form muzycznych nie mogą być uwzględniane w pracy z małymi

dziećmi:
a)  gra na instrumentach muzycznych,
b)  tańce,
c)  zabawy taneczne,
d)  opowieści ruchowe.

16. Wskaż, która z klasyfikacji form zajęć muzycznych z dziećmi jest właściwa:

a)  śpiew i mowa, ruch przy muzyce, gra na instrumentach, aktywne słuchanie muzyki,
b)  słuchanie, śpiewanie i tańczenie,
c)  aktywność ruchowa, werbalna i plastyczna,
d)  śpiew dzieci, śpiew nauczycielki, granie na instrumentach muzycznych.

17. Wskaż, które z zabaw ze śpiewem są oparte na melodii i rytmie piosenki:

a)  zabawa pobudzająco-hamująca,
b)  zabawy uwzględniające reakcję na pauzę w muzyce,
c)  zabawa taneczna i rytmiczna,
d)  zabawa orientacyjno- porządkowa.

18.  Podać plan przykładowego zajęcia z  wykorzystaniem piosenki.

19.  Wymień rodzaje ćwiczeń w pracy nad głosem dziecka.

20.  Uzupełnij poniższe zdania dotyczące  poprawnego śpiewu piosenki przez nauczycielkę:

a)  pod względem …………………..…. piosenka powinna być wykonana czysto,
b)  pod względem ….……………...…... piosenka powinna być wykonana dokładnie,
c)  bardzo ……………………….……. muszą być wypowiadane słowa piosenki,
d)  piosenka powinna być wykonana z właściwym natężeniem …………………..….

i ……………………... interpretacją.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Wspomaganie rozwoju dziecka muzyką

Zakreśl lub wpisz poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

a) ……………………. b) ………………………….
c) …………………….. d) ………………………….

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.