Technik_garbarz_311[09].Z1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Wstępne przygotowanie skór z okrywą włosową do garbowania właściwego

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Obróbka mechaniczna przed garbowaniem skór wyprawianych z włosem

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Chemiczne przygotowanie do garbowania właściwego skór wyprawianych

z włosem

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w poznaniu metod przygotowania skór wyprawianych

z okrywą włosową do garbowania właściwego. Poradnik pomoże Ci dobierać metody i środki
oraz maszyny do procesów moczenia, odtłuszczania, piklowania i innych operacji
przygotowujących skóry do garbowania.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś
mieć opanowane, aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej,

–

cele kształcenia jakie powinieneś osiągnąć w czasie realizacji programu tej jednostki
modułowej,

–

materiał nauczania (rozdział 4), który umożliwi samodzielne przygotowanie się do
wykonania ćwiczeń i zaliczenia sprawdzianów,

–

zestaw pytań, które pomogą Ci sprawdzić, czy opanowałeś podane treści z materiału
nauczania,

–

ćwiczenia, które umożliwią Ci nabycie umiejętności praktycznych,

–

sprawdzian osiągnięć, w którym zamieszczono przykładowy zestaw zadań testowych
sprawdzających opanowanie wiedzy i umiejętności z zakresu całej jednostki oraz
instrukcję dla ucznia i kartę odpowiedzi,

–

wykaz literatury obejmujący z jakiej możesz korzystać podczas nauki.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie czy dobrze wykonujesz daną czynność.
Zwróć szczególną uwagę na problemy ochrony środowiska i przepisy UE w tym zakresie.
Opanowanie wiedzy i umiejętności praktycznych z tej jednostki modułowej jest bardzo ważne
w dalszej nauce zawodu i we właściwym wykorzystaniu surowca skórzanego.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie realizacji programu musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpożarowych, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

korzystać z różnych źródeł informacji zawodowych,

–

posługiwać się dokumentacją techniczną,

–

charakteryzować metody i sposoby konserwacji skór surowych,

–

określać metody i sposoby konserwacji skór surowych w zależności od ich rodzaju
i sposobu zdejmowania,

–

charakteryzować środki konserwujące,

–

charakteryzować sposoby magazynowania i przechowywania skór,

–

określać warunki magazynowania skór surowych,

–

scharakteryzować wady i uszkodzenia skór powstające podczas konserwacji
i magazynowania,

–

wykonywać wszystkie prace zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

–

stosować odzież i środki ochrony osobistej,

–

pracować w grupie i indywidualnie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

określić etapy przygotowania skór z okrywą włosową do garbowania,

–

zestawić skóry w partię produkcyjną,

–

obliczyć ilość środków pomocniczych,

–

nastawić kąpiele technologiczne procesów przygotowania skór z włosem do garbowania,

–

obsłużyć urządzenia garbarskie do procesów kąpielowych: bębny, cytroki, agregaty
pralnicze,

–

przeprowadzić procesy moczenia, prania, odtłuszczania, piklowania, zakwaszania
i rozluźniania tkanki skórnej skór wyprawianych z włosem,

–

dokonać obróbki mechanicznej tkanki skórnej i okrywy włosowej skór z włosem,

–

ustalić oraz skontrolować parametry technologiczne procesów przygotowania skór
z włosem do garbowania,

–

posłużyć się terminologią dotyczącą narzędzi, maszyn i urządzeń stosowanych
w procesie przygotowania skór z włosem do garbowania,

–

scharakteryzować urządzenia i agregaty do chemicznej obróbki skór z włosem,

–

scharakteryzować maszyny i urządzenia do obróbki skór w procesie przygotowania skór
z włosem do garbowania,

–

dobrać urządzenia, maszyny i narzędzia stosowane w procesie przygotowania skór
z włosem do garbowania,

–

dokonać oceny organoleptycznej przygotowania skór z włosem do garbowania,

–

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz
ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Wstępne przygotowanie skór z okrywą włosową do

garbowania właściwego

4.1.1. Materiał nauczania

W futrzarstwie przedmiotem wyprawy jest tkanka skórna z zachowaniem naskórka

i okrywy włosowej. Podstawowymi procesami produkcji są procesy chemiczne, oraz obróbka
mechaniczna tkanki skórnej i okrywy włosowej. Aby jednak przystąpić do procesów
technologicznych należy w pierwszym rzędzie dokonać doboru skór w partie produkcyjne.

Dobór partii produkcyjnej

Dobór partii produkcyjnej powinien być przeprowadzony tak, aby wszystkie skóry

przedstawiały  możliwie  jednorodny  surowiec  pod  względem  gatunku,  klasy,  rodzaju
konserwacji,  wielkości,  grubości  tkanki  skórnej,  rodzaju  okrywy  włosowej  oraz  płci.  Ilość
skór  dobierana  w  partie  produkcyjne  zależy  od  udziału  jakimi  dysponujemy  w  danym
zakładzie, powierzchni skór rodzaju konserwacji oraz długości okrywy włosowej.

Lekceważenie tej operacji pociąga za sobą duże utrudnienia, a w konsekwencji źle

przeprowadzony proces wyprawy i niska jakość skór.

Każda partia produkcyjna posiada paszport macierzysty, w którym odnotowane są:

1.  numer partii produkcyjnej,
2.  ilość sztuk skór,
3.  nazwa i charakter skór,
4.  rodzaj konserwacji,
5.  pochodzenie skór,
6.  data rozpoczęcia procesu technologicznego.
Przykład:
Partia:

Nr 27

Ilość sztuk:

250

Skóry:

owcze cienkowełniste

Konserwacja:

sucha – solona

Pochodzenie:

skóry hiszpańskie

Data rozpoczęcia: 23.07.2006 r.

Dobrane skóry w partie produkcyjne i zaopatrzone w paszport macierzysty (produkcyjny)

dostarczane są na drodze produkcyjnej, gdzie rozpoczyna się proces technologiczny
wyprawy.

Dobór surowca w zależności od przeznaczenia

Przed przystąpieniem do obróbki chemicznej i mechanicznej dokonujemy również

doboru surowca w zależności od przeznaczenia. Dotyczy to przede wszystkim skór owczych
garbowanych i przeznaczonych na różne asortymenty. Mogą one być już w magazynie
surowca rozsortowywane na skóry przeznaczone do uszlachetniania:

–

na welur futrzarski,

–

na skóry barwione,

–

na różnego rodzaju imitacje,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

na polofix,

–

na pokolux,

–

na nappalan.

Przeprowadzając rozsortowanie na w/w asortymenty należy pamiętać, że takiego podziału
należy dokonywać po procesie wyprawy na biało, gdyż nie jesteśmy w stanie w 100% ocenić
i dobrać skóry w stanie surowym. Również błędy i uszkodzenia mogą nastąpić w procesie
wyprawy i nasze założenie może okazać się błędne.

W przypadku skór szlachetnych typu lisy, norki, kuny, tchórze czy (szynszyle) tego

rodzaju operacja jest zbędna i mija się z celem.

Aby skóry przekazać na produkcję do dalszej obróbki musimy dokonać kilka istotnych

czynności, do których należą:
1. cechowanie skór – oznaczenie wybiciem przez dziurkowanie cyfr lub liter na mniej

wartościowych częściach topograficznych skóry, łeb, łapy;

2. odcięcie części zbędnych (przy niektórych asortymentach skór – łeb, łapy, ogon);
3. rozkrój skór – ułatwiając ich obróbkę (przy skórach zdejmowanych workowo); rozkrój

stosujemy dla mniej cennych skór, wykonując cięcia wzdłuż linii brzucha (królik),
wzdłuż linii grzbietu lub brzucha (nutria) lub w linii boków (piżmak).

Moczenie skór

Celem moczenia jest doprowadzenie skóry do takiego stanu, w jakim była ona po zdjęciu

ze zwierzęcia, usunięcie środka konserwującego, krwi, brudu oraz białek bezpostaciowych –
rozpuszczalne  w  wodzie.  Podczas  procesu  moczenia  następuje  uwodnienie  tkanki  skórnej,
a przy  tym  także  jej  pęcznienie.  Prawidłowo  przeprowadzony  proces  moczenia  możemy
ocenić  sprawdzając  uwodnienie  tkanki  skórnej  na  całej  powierzchni  oraz  przekroju  skóry.
Skóra powinna się przelewać w rękach.

Na przebieg procesu moczenia skór mają wpływ następujące czynniki:

Rodzaj konserwacji – skóry mokro-solone zawierają około 45% wody i dlatego uwodnienie
ich następuje stosunkowo łatwo. Moczenie surowca zachodzi w roztworze wodnym
w obecności chlorku sodowego. Nieznaczna ilość soli powoduje spęcznienie tkanki skórnej.

W pierwszym etapie zachodzi energiczne wnikanie wody do wnętrza tkanki skórnej na

skutek dużej różnicy w stężeniu soli w skórze i w kąpieli. Sól znajdująca się w kąpieli sprzyja
wymywaniu białek bezpostaciowych (albumin i globulin) oraz hamuje rozwój bakterii.
W drugim stadium moczenia przy wymianie kąpieli następuje pełne uwodnienie tkanki
skórnej i usunięcie substancji zbędnych.

Skóry konserwacji suchej – zawierają około 15% wody i ich uwodnienie jest znacznie

trudniejsze. Moczenie wymaga dłuższego czasu i dodatku środków przyspieszających,
którymi są kwasy i sole, np. ok. 20 g/dm

NaCl. Jeśli surowiec jest biologiczne uszkodzony

korzystniejszy jest dodatek kwasów, które wstrzymują rozwój bakterii i powodują
umiarkowane pęcznienie, np. 0,5÷1 g/dm

kwasu mrówkowego. Najbardziej skutecznymi

środkami przyspieszającymi moczenie są związki powierzchniowoczynne (tensydy).
Współczynnik  kąpielowy  (K)  –  jest  to stosunek  kąpieli  do  ciężaru  skór  wyrażony  w  %  lub
odniesieniu do 1 kg. Wynosi on: przy skórach suchych, dużych o długim i gęstym włosie do
10  do  15  względnie  od  1000–1500%.  Im  skóry  są  mniejsze  i  słabiej  pokryte  włosem,  tym
współczynnik  K  jest  mniejszy.  Przy  zbyt  małym  współczynniku  zachodzi  obawa,  że  skóry
będą ściśnięte, a więc zostaną nie należycie rozmoczone, może również nastąpić sfilcowanie
włosa.

Przy skórach mokrosolonych, względnie odwirowanych, współczynnik kąpielowy waha

się w granicach od 6–8% (600–800%). Współczynnik K zależy nie tylko od rodzaju skór, ale
także od aparatury i urządzeń, w których przeprowadza się moczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Czynniki  mechaniczne  –  jak  obracanie  skór  w  bębnie,  płuczce  lub  kadzi,  przyśpieszają
proces  moczenia.  Zmiany  mechaniczne,  jakim  ulega  tkanka  skórna  przyśpieszają  proces
chłonięcia  wody,  a  zarazem  pozwalają  na  wydobycie  ze  skóry  zbędnych  składników.  Skóry
mokrosolone wprawia się w ruch po zamoczeniu, suche dopiero po 2–3 godz. Skór o cienkiej
mizdrze, bądź o włosie puszystym skłonnym do filcowania nie należy obracać.

Temperatura kąpieli użytej do moczenia odgrywa dużą rolę. Wpływa na stopień i szybkość
uwodnienia skóry oraz na rozwój bakterii. Przy moczeniu powinno się stosować temperaturę
normalną,  w  granicach  18°C,  gdyż  umożliwia  to  uzyskanie  skór  miękkich,  normalnie
napęczniałych.  W  temperaturze  poniżej  15°C  otrzymuje  się  skóry  szorstkie  i wyraźnie
napęczniałe.  Proces  moczenia  w  niższych  temperaturach  przebiega  wolniej.  W temperaturze
powyżej  18°C  szybkość  moczenia  wzrasta  i  skóry  stają  się  bardziej  cienkie,  płaskie,  nie
kurczą  się. Jednakże  przy  moczeniu  nie stosuje się podwyższonej  temperatury,  gdyż  osłabia
to  obsadę  włosa  i  stwarza  warunki  sprzyjające  rozwojowi  drobnoustrojów,  które  mogłyby
spowodować zniszczenie skóry.

Zmiana  kąpieli  –  ma,  zwłaszcza  w  lecie,  duże  znaczenie  w  procesie  rozmaczania  skór.  Im
więcej razy zmieniana jest kąpiel, tym w większej czystości i bezpieczeństwie, ze względu na
drobnoustroje,  utrzymane  są  skóry.  Pierwszą  wodę  po  2–3  godz.  maczania  skór  brudnych
należy  wylać  i  skóry  pozostawić  na  noc  w  drugiej,  czystej  kąpieli.  Jeżeli  następnego  dnia
skóry  nie są rozmoczone, należy zmienić wodę. Nie wolno pozostawić skór w  jednej kąpieli
dłużej niż 1 dobę.

Rodzaj wody – należy stosować wodę miękką, ponieważ duża twardość węglanowa działa
szkodliwie. Natomiast niewielka twardość węglanowa wynikająca z zawartości CO

i wodorowęglanów nie jest szkodliwa i powoduje umiarkowane spęcznienie tkanki skórnej.

Czas moczenia – skór normalnych wynosi 16-48 godzin. Skóry cienkie, nietłuste, o luźnej
tkance, mokrosolne lub suche moczy się przez 16 godzin. Skóry grube, tłuste, ścisłe moczy
się 48 godzin. W przypadku, gdy skóra nie ulegnie rozmoczeniu w ciągu 2 dni w warunkach
normalnych, należy uznać ją za małowartościową.

Technika moczenia skór z okrywą włosową

W zależności od sposobu konserwacji, rodzaju skóry futerkowej, grubości i zwartości

tkanki skórnej proces jej uwodnienia przebiega z różną szybkością. Od dokładności moczenia
w dużym  stopniu zależy  miękkość, pulchność, ciągliwość tkanki skórnej oraz jakość okrywy
włosowej.  Moczenie  skór  futerkowych  przeprowadza  się  w  cytrokach  lub  kadziach.  Dobre
wyniki  daje  łączenie  moczenia  najpierw  w  kadziach,  a  potem  w  cytrokach.  Podobnie  jak
w przypadku  skór  garbarskich,  moczenie  przebiega  w  dwóch  etapach:  moczenie  wstępne
i właściwe.

Moczenie skór mokrosolonych przeprowadza się, dla skór owczych – w cytroku, dla

cielęcych i źrebięcych w bębnie obrotowym. W cytroku skóry moczy się początkowo przez 4
h w wodzie o temp. 10÷20°C, przy K = 12÷15, a następnie przekłada do drugiej kąpieli
o temp. 20÷28°C, w której przebywają one 16-20 h. Moczenie właściwe przeprowadza się
z dodatkiem ok. 20 g/dm

NaCl z zastosowaniem tensydów 0,5÷l,5 g/dm

, a niekiedy dodaje

się taką samą ilość węglanu sodowego.

Moczenie skór suchych przeprowadza się w cytroku najpierw w kąpieli wstępnej

z dodatkiem 20÷30 g NaCl/dm

, natomiast skóry konserwacji suchosolonej moczy się

w czystej  wodzie  przy  K  =  12.  Czas  moczenia  skór  suchych  owczych  wynosi  15÷20  h,
suchosolonych  ok.10  h.  Następnie  skóry  wykłada  się  i  rozbija  maszynowo  lub  ręcznie.
Moczenie  w  drugiej  kąpieli  przeprowadza  się  z  dodatkiem  0,5÷1,5  g/dm

tensydu

i z dodatkiem węglanu sodowego, aby pH wynosiło ok. 8. Czas moczenia trwa ok. 10 h. Do
moczenia skór konserwacji suchej w pierwszej kąpieli można dodać tensydu, zaś w drugiej
chlorku sodowego i środków zwilżających. Stosowanie podwyższonych temperatur kąpieli

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w celu  przyspieszenia  moczenia  wymaga  dodatku  środków o własnościach  bakteriobójczych
lub  bakteriostatycznych.  Stosuje  się  wtedy  fluorokrzemian  sodowy  lub  wodorosiarczyn
sodowy.  W  praktyce  stosuje  się  często także dodatek ok.  0,5  g/dm

formaliny, która hamuje

działanie bakterii oraz wzmacnia obsadę cebulek włosowatych.

Moczenie skór futerkowych przez nawilżanie mizdry przeprowadza się dla skór

szlachetnych  o  puszystej  okrywie  włosowej,  np.  lisów.  Do  wnętrza  skór  suchych  zdjętych
workowo wlewa się wodę, układa w stos na 2÷3 h, a następnie wywraca mizdrą na zewnątrz,
naciera mokrą szmatką, mocniej zwilżając w miejscu  łba i ogona  i układa w stos – czynność
tę  powtarza  się  kilkakrotnie.  Dobre  wyniki uzyskuje  się  przy zastosowaniu  zużytych  kąpieli
piklujących  lub kąpieli  zakwasowych rozcieńczonych 1:5. Niekiedy  moczenie skór o bardzo
delikatnej mizdrze prowadzi się sposobem przesypywania wilgotnymi trocinami.

Moczenie skór futerkowych, podobnie jak większość procesów kąpielowych w wyprawie

skór futerkowych, przeprowadza się w cytrokach (rys.1).

Rys. 1. Cytrok – widok ogólny [5, s. 153]

Cytrok składa się ze zbiornika i mieszadła łopatkowego. Zbiorniki cytroków budowane

są w różnych wielkościach o objętości 1–5, a nawet 8 m

. Wypukłe dno osadza się na klinach

lub  betonowych  podstawach.  Zbiornik  cytroka  ma  zaokrąglony  płaszcz,  wykonany z drewna
modrzewiowego  lub  sosnowego.  Zaokrąglone  dno  zmniejsza  opory,  ułatwia  krążenie  płynu
i ruch  wirowy  skór.  Mieszadło  łopatkowe  składa  się zasadniczo  z  4–8  skrzydeł,  osadzonych
w bocznych  tarczach,  zamontowanych  na  wale.  Skrzydeł  osadzone  są  w  tarczach
promieniowo lub skośnie pod określonym kątem.

Skutki nieprawidłowego moczenia skór i kontrola procesu

Bardzo duży wpływ na jakość skór futrzarskich ma proces moczenia skór, który musi być

przestrzegany i kontrolowany w sposób bardzo dokładny, dlatego że:
1) krótkie moczenie skór powoduje niewystarczające wymycie białek bezspostaciowych,

włókna są posklejane, taka skóra jest sztywna, płaska, błachowata i łamliwa po jej
wyprawie;

2) długie moczenie powoduje znaczny ubytek substancji skórnej, przez co skóra staje się

luźna, słaba i łatwo nasiąkliwa. Dla skór futerkowych, w odróżnieniu od garbarskich,
długie moczenie jest czynnikiem dodatnim, jeśli zostanie zachowana trwałość osadzenia
włosa;

3) wysoka temperatura kąpieli namokowej powoduje peptyzację białka skórnego, co może

być przyczyną uszkodzeń tkanki skórnej, jeśli nie stosuje się wymaganych ilości środków
bakteriobójczych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Różnego rodzaju uszkodzenia mechaniczne dla skór konserwacji suchej, jak: osłabienie

tkanki lub pękanie lica, mogą powstać przy rozluźnianiu skór, jeśli skóra nie jest odpowiednio
uwodniona.

Kontrolę moczenia przeprowadza się organoleptycznie. Skóra dobrze rozmoczona

powinna wykazywać poślizg mizdry, zwiotczenie struktury włókien i pewną pulchność tkanki
przy umiarkowanym spęcznieniu.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co rozumiesz pod określeniem „dobór partii produkcyjnej”?
2.  Jakie dane powinny być zawarte w paszporcie macierzystym każdej partii skór?
3.  Jak rozsortowujemy skóry przeznaczone do wyprawy z włosem?
4.  W jakim celu prowadzimy moczenie skór?
5.  Od czego zależy sposób moczenia?
6.  Jakie czynniki mają wpływ na proces moczenia?
7.  Jak  przeprowadzamy  moczenie  skór  futerkowych  zakonserwowanych  różnymi

sposobami?

8. Jakie skutki powoduje nieprawidłowo przeprowadzony proces moczenia?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobierz skóry w partie produkcyjne. Przygotuj paszport dla każdej partii.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym doboru skór w partie produkcyjne,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  podzielić skóry ze względu na pochodzenie,
4)  określić sposób konserwacji skór,
5)  dobrać poszczególne rodzaje skór w partie produkcyjne,
6)  przygotować paszport dla każdej partii,
7)  przedstawić wykonanie ćwiczenia na forum grupy,
8)  wziąć udział w dyskusji na poprawnością przeprowadzenia ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  skóry królicze suche,
–  skóry owcze konserwacji suchej i mokrosolonej,
–  skóry jagnięce konserwacji suchej i mokrosolonej,
–  rękawice ochronne,
–  odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wykonaj moczenie skór owczych po konserwacji mokrosolonej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z wiadomościami dotyczącymi sposobu moczenia skór mokrosolonych,
2)  zważyć skóry i obliczyć współczynnik kąpielowy,
3)  przeprowadzić moczenie wstępne, zwracając uwagę na temp. kąpieli,
4)  przygotować kąpiel do moczenia właściwego: obliczyć ilość NaCl i tensydów,
5)  przełożyć  skóry  do  kąpieli  właściwej  zawierającej  sól  kuchenną  i  środki

powierzchniowoczynne,

6) ocenić organoleptycznie stopień rozmoczenia skór,
7) zaprezentować efekty swojej pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  skóry owcze po konserwacji mokrosolonej,
–  sól kuchenna,
–  środki powierzchniowoczynne,
–  cytrok,
–  waga,
–  termometr,
–  zlewki,
–  odzież ochronna.

Ćwiczenie 3

Przeprowadź moczenie skór cielęcych po konserwacji suchosolonej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy,
2) zapoznać się z wiadomościami dotyczącymi prowadzenia procesu moczenia skór

suchosolonych,

3)  zważyć skóry i przygotować kąpiel,
4)  wykonać moczenie wstępne,
5)  rozbić skóry ręcznie,
6)  sporządzić kąpiel rozmaczającą właściwą dodając tensydów  i  węglanu  sodowego do pH

ok. 8,

7)  przeprowadzić rozmaczanie właściwe,
8)  dokonać organoleptycznej oceny rozmoczenia skór,
9)  zaprezentować efekty swojej pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  skóry cielęce po konserwacji suchosolonej,
–  tensydy,
–  węglan sodowy,
–  waga,
–  cytrok,
–  papierki wskaźnikowe,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–  termometr,
–  zlewki,
–  odzież ochronna.

Ćwiczenie 4

Przeprowadź moczenie skór króliczych po konserwacji suchej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy,
2) zapoznać się z wiadomościami dotyczącymi prowadzenia procesu moczenia skór

suchych,

3)  zważyć skóry i przygotować kąpiel z dodatkiem tensydu
4)  wykonać moczenie wstępne,
5)  rozbić skóry ręcznie,
6)  sporządzić kąpiel rozmaczającą właściwą dodając NaCl i środków zwilżających,
7)  przeprowadzić rozmaczanie właściwe,
8)  dokonać organoleptycznej oceny rozmoczenia skór,
9)  zaprezentować efekty swojej pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  skóry cielęce po konserwacji suchej,
–  tensydy,
–  środki zwilżające,
–  waga,
–  cytrok,
–  papierki wskaźnikowe,
–  termometr,
–  zlewki,
–  odzież ochronna.

Ćwiczenie 5

Rozmocz skóry z lisów zdjęte workowo przez nawilżanie mizdry.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem teoretycznym dotyczącym moczenia skór szlachetnych,
2)  przygotować stanowisko do wykonania ćwiczenia,
3)  wlać wodę do środka skóry, ułożyć w stos i zostawić do odleżenia,
4)  wywrócić mizdrą na zewnątrz,
5)  natrzeć mizdrę szmatką,
6)  ocenić  namoczenie  skór  i  powtarzać  czynność  tyle  razy,  aż  skóra  będzie  prawidłowo

nawilżona

7) efekty swojej pracy przedstawić na forum grupy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  skóry z lisów,
–  stół do przeprowadzenia nawilżania,
–  podesty do ułożenia stosu,
–  szmatki do nacierania,
–  odzież ochronna,
–  rękawice gumowe.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić cel moczenia skór?

2) dobrać sposób moczenia w zależności od metody konserwacji?

3) określić parametry mające wpływ na przebieg moczenia?

4) dobrać skóry w partie produkcyjne?

5) przeprowadzić moczenie skór mokrosolonych?

6) przeprowadzić moczenie skór suchych?

7) dokonać moczenia skór suchosolonych?

8) podać skutki nieprawidłowo przeprowadzonego procesu moczenia?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Obróbka

mechaniczna

przed

garbowaniem

skór

wyprawianych z włosem

4.2.1. Materiał nauczania

Skóry futerkowe w trakcie procesu moczenia podajemy następującym obróbką ręcznym

i mechanicznym:

–

odmięśnianiu,

–

rozbijaniu ręcznemu lub mechanicznemu,

–

strzyżeniu na surowo-mokro w przypadku skór owczych,

–

usuwaniu nadmiaru kąpieli.

Odmięśnianie i ścienianie skór

Odmięśnianie skór przed garbowaniem ma na celu usunięcie resztek warstwy podskórnej

w  celu  ułatwienia  przeniknięcia  w  głąb  okrywy  skórnej  środków  chemicznych  stosowanych
w dalszych  procesach  wyprawy.  Ścienianie  skór  polega  na  wyrównaniu  grubości  okrywy
skórnej  i  zmniejszeniu  ciężaru.  Przeważnie  obydwa  zabiegi  wykonywane  są  równocześnie
i za pomocą tych samych urządzeń.

Do odmięśniania i ścieniania skór służą specjalne kosy kuśnierskie lub noże albo też, np.

w dużych zakładach garbarskich, maszyny. Urządzenia do ręcznego odmięśninia skór
przedstawiono na rysunku 2.

Rys. 2. Urządzenia do ręcznego odmięśniania skór futerkowych [7, s. 94]: a) pioła (1) i szkafa (2),

b) kosa kuśnierska

Przy obróbce ręcznej kosą lub szkafą usuwa się tkankę w kierunku od ogona do łba,

zgodnie  z  kierunkiem  ułożenia  cebulek  włosowych.  Skóry  o  małych  wymiarach,  zwłaszcza
zdjęte wtorkowo, odmieśnia się na kosie. W zakładach rzemieślniczych do odmięśniania skór
owczych stosuje się szkafy. Skóry zawiesza się wtedy na piole i ostrą szkafą skośnie ścina ku
dołowi,  najpierw  jedną,  potem  drugą  połówkę.  W  celu  dokładniejszego  usunięcia  mizdry
i rozluźnienia  włókien  skórnych  skóry  zawiesza  się  poprzecznie  i  mizdruje  w kierunku
podłużnym.  Takie  dwukierunkowe  odmięśnianie  zwane  jest  obróbką  w  dwie  kwatery,
natomiast odmięśnianie od  linii grzbietowej ku bokom oraz wzdłuż do łba  i do ogona zwane
jest  obróbką  w  cztery  kwatery.  Wszystkie  te  czynności  zmierzają  do  otrzymania  skór  jak
najbardziej miękkich i ciągliwych, co w futrzarstwie jest istotne.

Odmięśnianie skór futerkowych o tłustej mizdrze (tchórze, piżmaki, nutrie) przeprowadza

się na ścieniarce talerzowej (rys. 3). Podstawową częścią maszyny jest nóż tarczowy
z ostrzem zagiętym na szerokości 1,5 mm pod kątem 65°. Z obu stron noża tarczowego
znajdują się nakładki prowadzące, zabezpieczające przed zacięciem skóry.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 3. Schemat ścieniarki talerzowej [7, s. 95]: a) widok ogólny, b) pochylenie ostrza noża

Praktyczne urządzenie do ścieniania (strugania) mizdry stanowi tzw. nóż tarczowy,

składający  się  z  wysokiego  statywu  oraz  obrotowego  noża  w  kształcie  okrągłej  tarczy.
W czasie  pracy  nóż  znajduje  się  w  ruchu  (napęd  elektryczny),  a  robotnik  tylko  przesuwa
skórę  lekkimi  dotknięciami  po  ostrzu  noża.  Praca  przy  użyciu  noża  tarczowego  jest  bardzo
wydajna,  lecz  wymaga  dużej  wprawy  i  staranności,  gdyż  najmniejsza  nieuwaga  może
spowodować przecięcie skóry.

Przez ścienianie doprowadza się okrywę skórną do jednakowej grubości na całej

powierzchni.  Należy  przy  tym  uważać,  aby  nie  odsłonić  cebulek  włosowych,  gdyż  to
spowodowałoby  późniejsze  wypadanie  włosów  i  znaczne  osłabienie  skóry.  Zależnie  od
gatunku  zwierząt,  z  jakiego  pochodzi  skóra,  struganie  mizdry  wykonuje  się  na  całej  jej
powierzchni (wydra) lub, co się zdarza częściej, na części grzbietowej (nutria, piżmak, królik
i  in.).  Staranne  ścienianie  skóry  czyni  ją  lżejszą  oraz  nadaje  jej  właściwą  miękkość
elastyczność, a więc cechy, które stanowią duży walor wyprawionych skór futerkowych.

Skóry zdejmowane płasko czyli owcze, kozie mogą być odmięśniane na odmięśniarkach

(rys. 4). Budowa i zasada działania jest taka sama jak w przypadku odmięśniarek
stosowanych dla skór garbarskich, mają one tylko mniejsze gabaryty i mniejszą moc.

Rys. 4. Schemat odmięśniarki z jednym walcem dociskowym do skór małych futerkowych [7, s. 93]:

1 – walec nożowy, 2 – walec podający gładki, 3 – walec podający rowkowany, 4 – układ ostrzenia noża,

5 – skóra

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Na maszynach odmięśniarkach dokonuje się operacji mechanicznego oczyszczania włosa

(w przypadku skór owczych) – wtedy noże w odmięśniarce są tępe – nieostre.

Zmiękczanie skór futerkowych – rozbijanie

Aby otrzymać skóry futrzarskie o odpowiedniej miękkości, pulchności i ciągliwości

należy je poddawać obróbkom mechanicznym.

Najczęściej stosowana obróbka, powodująca zmiękczenie tkanki skórnej to rozbijanie lub

rozciąganie na kosach kuśnierskich. Rozbijanie przeprowadza się również na rozbijarkach
odgórnych lub pedałowych o różnym ułożeniu noży roboczych (rys. 5).

Rys. 5. Rozbijarka pedałowa [3, s. 6]: a) widok ogólny, b) wał roboczy

Rozbijarka pedałowa jest wyposażona w stalowe noże z półokrągłą krawędzią, w ilości

10-12  sztuk,  na  wale  roboczym.  Do  dociskania  skóry  służy  pedał,  który  za  pomocą  układu
dźwigni podnosi podkładkę z twardej skóry i dociska ją do wirującego bębna  nożowego. Do
czyszczenia  mizdry  i jednoczesnego  jej  ścierania  używa  się  noży  ostrych,  natomiast  do
rozbijania  i  zmiękczania  –  noży  tępych.  Podczas  przeprowadzania  tego  rodzaju  operacji
następuje  oczyszczanie  –  usunięcie  ze  skór  od  strony  mizdry  resztek  tkanki  podskórnej.
Rozciągarka odgórna  i pedałowa  spełniają taką samą rolę i  mogą  być stosowane w równych
momentach  procesu  technologicznego  (warsztat  mokry,  wykończenie

biało,

uszlachetnianie tkanki skórnej). Skóry zdejmowane workowo, typu worki, lisy, kuny itp.
rozciąga się – rozbija na kosach kuśnierskich.

Strzyżenie na mokro

Operacja strzyżenia na mokro prowadzona jest po to, aby odzyskać część wełny lub

wyrównać okrywę włosową skór owczych.

Wykorzystanie wełny odpadowej w stanie nieuszkodzonym przeprowadza się po

popraniu. Uzyskuje się w ten sposób czystą wełnę po zestrzyżeniu jej na strzyżarce (rys. 6).
Skóry strzyże się po moczeniu i łagodnym praniu (przy użyciu 1÷2 g/dm

wody amoniakalnej

i tyle samo tensydu anionowego) lub po właściwym praniu. Po odwirowaniu skóry wyciąga
się na rozciągarkach w celu podniesienia włosa i przygotowania go do strzyżenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 6. Schemat strzyżarki włosa [7, s. 100]: 1 – nóż taśmowy, 2 – skóra przed strzyżeniem, 3 – podajnik,

4 – skóra po ostrzyżeniu, 5 – przenośnik, 6 – urządzenie do ostrzenia noży, 7 – układ zasysający

Główną częścią roboczą strzyżarki jest nóż taśmowy ułożony poziomo, podobnie jak

w dwojarce,  poruszający  się  z  prędkością  15  m/s.  Skórę  2  układa,  się  włosem  do  góry  na
płóciennym  lub  perforowanym  podajniku  3  i  przesuwa  pod  nóż  strzyżarki  ścinający  górną
część  trzonu  włosa  na  wymaganej  wysokości  Strzyżarka  jest  wyposażona  w  wentylator
wyciągowy,  który  nie  tylko  usuwa  ścięty  włos,  lecz  także  odpowiednio  ustala  go  pod  nóż.
Wysokość  ścinania  włosa  reguluje  za  pomocą  specjalnego  urządzenia.  Strzyżarka  ma
wmontowaną ostrzałkę 6 służąca do ostrzenia noża.

Odwodnianie skór  futerkowych

Nadmiar wody ze skór futerkowych usuwa się przez odwirowanie w wirówce. Główną

częścią  wirówki  jest  cylinder  o  perforowanej  ściance,  obracający  się  dookoła  swej  osi  z  dużą
prędkością.  Pod  wpływem  siły  odśrodkowej  wilgotne  skóry  są  dociskane  do  ścianki  cylindra,
a zawarta w nich woda jest usuwana wraz z substancjami wymywalnymi. Przez wirowanie można
obniżyć  wilgotność  skór  do  45÷50%  wody.  W  przemyśle  futrzarskim  są  stosowane  wirówki
o średnicy cylindra 1000 i 2000 mm. Po równomiernym naładowaniu i upakowaniu wystających
części  skóry  uruchamia  się  wirówkę  stopniowo, aż do  uzyskania  szczytowego  biegu. Gdy  ilość
wyciekającej  cieczy  jest  mała,  obroty  hamuje  się  powoli.  Prawidłowe  odwirowanie  poznaje  się
organoleptycznie  –  ściśnięta  mizdra  skóry  futerkowej  nie  powinna  się  rosić,  przy  otrzepaniu
ręcznym włosa nie może spływać ciecz, lecz może się tworzyć mgła.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakim operacjom mechanicznym poddajemy skóry z okrywą w trakcie przygotowywania

ich do garbowania?

2.  W jakim celu przeprowadzamy odmięśnianie skór?
3.  Jakie urządzenia służą do przeprowadzania operacji odmięśniania?
4.  Jak przebiega odmięśnianie przy pomocy kosy kuśnierskiej?
5.  Jak odmięśniamy skóry na ścieniarce talerzowej ?
6.  W jakim celu przeprowadzamy rozbijanie i rozciąganie skór futerkowych?
7.  Jakie urządzenia służą do rozbijania skór z okrywą włosową?
8.  Co ma na celu strzyżenie na mokro okrywy włosowej i kiedy go przeprowadzamy?
9.  Jakie urządzenia wykorzystujemy do strzyżenia skór?
10.  Jakie urządzenia służą do usuwania nadmiaru wody ze skór futerkowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź odmięśnianie skór króliczych i nutrii. Porównaj skóry przed i po

odmięśnianiu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym mizdrowania skór futerkowych,
2)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami ergonomii i bhp,
3)  wybrać urządzenia lub maszyny potrzebne do przeprowadzenia operacji odmięśniania,
4)  wykonać odmięśnianie skór króliczych,
5)  przeprowadzić odmięśnianie skór nutrii,
6)  porównać skóry przed i po odmięśnianiu,
7)  zanotować spostrzeżenia w dzienniczku ćwiczeń,
8)  zaprezentować odmięśnione skóry na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

skóry królików,

−

skóry nutrii,

−

kosa kuśnierska

−

ścianiarka talerzowa,

−

szkafa,

−

odzież ochronna.

Ćwiczenie 2

Wykonaj operację rozbijania skór futerkowych. Scharakteryzuj skóry przed i po

rozciąganiu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z instrukcją obsługi rozbijarki odgórnej,
2)  zapoznać się z instrukcją bhp podczas pracy maszyny,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  wykonać operację rozbijania skór,
5)  dokonać oceny skór przed i po rozbijaniu i  zaprezentować wnioski.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

rozbijarka odgórna,

−

instrukcja obsługi rozbijarki,

−

skóry królicze,

−

boczek lub paleta do układania skór,

−

stół roboczy lub blat,

−

odzież ochronna.

Ćwiczenie 3

Przeprowadź odmięśnianie na odmięśniarce skór zdjętych płasko. Scharakteryzuj skóry

przed i po odmięśnianiu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem teoretycznym dotyczącym odmięśniania skór zdjętych płasko,
2)  zorganizować stanowisko do przeprowadzenia ćwiczenia,
3)  zapoznać się z instrukcją obsługi odmięśniarki
4)  zapoznać się z instrukcją bhp podczas pracy maszyny,
5)  wykonać operację odmięśniania skór z włosem,
6)  dokonać oceny skór przed i po odmięśnianiu,
7)  zaprezentować ćwiczenie na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

odmięśniarka do skór,

−

instrukcja obsługi odmięśniarki,

−

skóry cielaków,

−

boczek lub paleta do układania skór,

−

stół roboczy lub blat,

−

odzież ochronna.

Ćwiczenie 4

Wykonaj strzyżenie na mokro okrywy włosowej skór owczych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem teoretycznym dotyczącym strzyżenia okrywy włosowej na

mokro,

2)  zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny do strzyżenia skór,
3)  omówić niebezpieczne części podczas pracy maszyny,
4)  przygotować stanowisko do wykonania ćwiczenia,
5)  przeprowadzić strzyżenie okrywy włosowej,
6)  spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  maszyna do strzyżenia skór,
–  skóry owcze lub jagnięce po praniu,
–  boczki na skóry
–  instrukcja obsługi strzyżarki,
–  instrukcja BHP,
–  odzież ochronna.

Ćwiczenie 5

Usuń nadmiar wody ze skór cielęcych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zapoznać się z instrukcją obsługi wirówki,
3)  omówić niebezpieczne części podczas pracy maszyny,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4)  załadować skóry do wirówki,
5)  włączyć maszynę i przeprowadzić odwodnienie skóry,
6)  spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  wirówka do skór futerkowych,
–  skóry cielęce,
–  boczki na skóry,
–  instrukcja obsługi wirówki,
–  instrukcja BHP,
–  odzież ochronna.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić operacje mechaniczne wykonywane na etapie przygotowania

skór do garbowania?

2) określić cel mizdrowania skór futerkowych?

3) dobrać urządzenia do mizdrowania w zależności od rodzaju skór?

4) przeprowadzić operację mizdrowania?

5) scharakteryzować operację rozciągania i rozbijania?

6) dobrać urządzenia i maszyny do rozbijania?

7) przeprowadzić operację rozbijania skór?

8) scharakteryzować maszyny do strzyżenia na mokro okrywy włosowej?

9) przeprowadzić operację strzyżenia okrywy włosowej?

10) usunąć nadmiar wody ze skór futerkowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Chemiczne przygotowanie do garbowania właściwego skór

wyprawianych z włosem

4.3.1. Materiał nauczania

Chemiczna obróbka przygotowująca skóry z włosem do garbowania właściwego polega na:

–

odtłuszczaniu i praniu tkanki skórnej i okrywy włosowej,

–

rozluźnianiu tkanki skórnej,

–

piklowaniu i zakwaszaniu skór.

Pranie i odtłuszczanie tkanki skórnej i okrywy włosowej

Celem prania skór futerkowych jest usunięcie z włosa brudu, tłuszczu, krwi i innych

zanieczyszczeń oraz dalsze rozmoczenie skóry, usunięcie białek bezpostaciowych oraz
częściowo zmniejszenie pęcznienia tkanki skórnej.

Dokładne wypranie skóry futerkowej jest czynnością bardzo ważną, gdyż od tej operacji

zależy  dobry  połysk  i  puszystość  włosa.  Przebiega  ono  dobrze  tylko  w  obecności  związków
powierzchniowoczynnych,  zmniejszających  napięcie  powierzchniowe,  a  równocześnie
emulgujących  brud  i  tłuszcz.  Zmniejszenie  napięcia  powierzchniowego  powoduje
zwiększenie zwilżania skóry i rozpuszczania znajdującego się w niej tłuszczu.

W procesie wyprawy skór mają zastosowanie związki o różnej zdolności zwilżającej. Im

bardziej  ciecz  zwilża  skórę,  tym  dokładniej  i  szybciej  zachodzi  proces  prania.  Związki
o zdolnościach  zwilżających  nazywa  się  zwilżaczami,  a  ze  względu  na  zdolność  obniżania
napięcia  powierzchniowego  –  powierzchniowoczynnymi.  Ponieważ  wykazują  one  także
zdolność  emulgowania  nazywamy  je  emulgatorami,  a  ze  względu  na  zdolność  usuwania
brudu  i  tłuszczu  –  detergentami.  Przy  praniu  występuje  pienienie,  które  jest  następstwem
obniżenia napięcia powierzchniowego układu: kąpiel piorąca - powietrze.

Emulsja jest zawiesiną cieczy w cieczy np. płynnych tłuszczów sulfonowanych lub

podobnych im związków w wodzie. Emulsja tworzy układ dwufazowy, w którym rozróżnia się
fazę rozpraszającą i rozproszoną. Cząstki fazy rozproszonej mają zazwyczaj kształt kuleczek.
W zależności od tego, który składnik tworzy fazę rozproszoną, a który rozpraszającą – rozróżnia
się emulsje typu olej w wodzie O/W lub woda w oleju W/O (rys. 7).

Rys. 7. Typy emulsji O/W i W/O [7, s. 81]

Niska wartość napięcia powierzchniowego na granicy faz ułatwia powstawanie emulsji.
Dodatek emulgatora powoduje zmniejszenie napięcia powierzchniowego na granicy faz
i ułatwia tworzenie emulsji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Każda cząstka związku powierzchniowoczynnego składa się z dwóch części:

hydrofobowej  i  hydrofilowej.  Hydrofobową  część  stanowi  długi  łańcuch  tłuszczowy,
a hydrofilową  grupa  karboksylową,  ewentualnie  ta  sama  grupa  zobojętniona.  Rola  warstwy
ochronnej  na  polega  zorientowaniu  cząsteczek  emulgatora  w  taki  sposób  aby  część
hydrofilowa była skierowana w stronę roztworu. (rys. 8)

Rys. 8. Tworzenie emulsji o charakterze hydfrofilowym [7, s. 81]

Substancje

właściwościach

piorących

wykazują

zdolność

tworzenia

emulsji

i dyspergowania substancji tłuszczowych oraz zwilżania powierzchni. Substancje piorące są
absorbowane na powierzchni włosa i zwilżają brud lub tłuszcz. W wyniku obniżenia napięcia
powierzchniowego wytwarza się emulsja, którą łatwo jest usunąć przez płukanie.

Technika prania skór futerkowych

Dobór współczynników w procesie prania związany jest bezpośrednio z rodzajem

przerabianego  surowca.  Temperatura  kąpieli,  czas  prania,  okres  utrzymania  skór  w  ruchu,
ilość użytych  środków  zasadowych  i  emulgatora są  tym  mniejsze  im skóry  są  delikatniejsze
(jagnięta,  kuny,  nutrie,  norki,  lisy  szlachetne),  a  tym  większe  im  skóry  są  bardziej  tłuste
i brudne  (barany,  wydry,  tchórze,  lisy  rude,  piżmaki).  Procesowi  prania  nie  są  poddawane
skóry królicze, które mają skórę i włos niezatłuszczony.

Pranie skór futerkowych o tłustym włosie i skórze odbywa się w kilku etapach. Najpierw

przeprowadza się pranie wstępne z jednoczesnym odwirowaniem od strony włosa w celu
usunięcia zemulgowanego tłuszczu. Do wstępnego prania używa się często zużytej kąpieli
piorącej z jednoczesnym jej wzmocnieniem.

Pranie właściwe przeprowadza się w świeżej kąpieli w sposób następujący: sporządza się

kąpiel  o  współczynniku  K  =  6–8  w  stosunku  do  ciężaru  skór  mokrych  odwirowanych),
o temperaturze 35–40°C. Do kąpieli wlewa się uprzednio rozpuszczone chemikalia. Następnie
uruchamia  się  cytrok  i  wkłada  skóry  pojedynczo  włosem  do  góry.  Skóry  pozostają  w  ruchu
ciągłym  lub  przerywanym  przez  15–45  minut.  Po  tym  okresie  skóry  wykłada  się  na  kozły.
Jeżeli jedna kąpiel nie wystarcza sporządza się drugą i proces powtarza.

Zastosowanie środków zasadowych oraz tensydów może być wystarczające do

odtłuszczenia włosa, ale nie zawsze wystarcza do odtłuszczeniat kanki skórnej. Lepsze
odtłuszczanie uzyskuje się przez zastosowanie mieszaniny środków piorących z dodatkiem
tensydów anionowych i niejonowych.

Po wypraniu i obcieknięciu skóry płucze się dwukrotnie w kąpieli o temperaturze

32–35°C po 10 minut każdorazowo. Po wypłukaniu pozostawia się je do obcieknięcia, ale nie
dłużej niż 30 minut, gdyż zbyt długie leżenie mogłoby osłabić włos. Ponadto należy pamiętać,
że do ostatniego płukania dodaje się kwas mrówkowy w ilości około 0,5 g/l kąpieli celem
lekkiego zakwaszenia skóry.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ilość środków zasadowych użytych w procesie prania powinna wynosić: 3–6 g/l

amoniaku lub sody amoniakalnej albo obu produktów razem:

3–4 g/l

sody amoniakalnej

0,5–2 g/l sody kaustycznej.

W celu uzyskania lepszych wyników do kąpieli piorącej dodaje się emulgatora w ilości

0,5–2 g/l. Najczęściej bywa stosowany Pretepon G. Zadanie emulgatora polega na
zemulgowaniu wprowadzeniu do kąpieli naturalnego, tłuszczu i zemulgowaniu mydła i brudu.
Czas prania trwa 15–45 minut, w temp. 35–38°C, w którym to czasie skóry pozostają
w ciągłym lub przerywanym ruchu.

Czynniki wpływające na przebieg prania

Efekt prawidłowego odtłuszczenia włosa i tkanki skórnej zależy od przestrzegania

następujących czynników:

–

dobór środków piorących – zależy od stopnia zatłuszczenia włosa i rodzaju skór pranych;
przy skórach, które mają mocno zatłuszczone zarówno włos jak i tkankę skórną dobiera
się odpowiednie kombinacje tensydów anionowych i niejonowych,

–

twardość wody – ma wpływ gdy do prania stosuje się mydła lub anionowe związki
powierzchniowoczynne mało odporne na zawarte w wodzie sole wapnia i magnezu,

–

temperatura  –  ma  decydujący  wpływ  na  efekty  prania;  wysokie  temperatury  powodują
stopienie  tłuszczów  stałych  co  ułatwia  ich  zemulgowanie,  nie  może  jednak  stosowana
zbyt  wysoka  temperatura,  aby  nie  doszło  do  degradacji  skóry;  dla  skór  surowych
owczych  temp.  prania  powinna  wynosić  ok.  40°C,  dla  skór  o  słabym  włosie  pranie
prowadzi się w temperaturze 30–35°C,

–

pH kąpieli piorącej – optymalna wartość pH kąpieli piorących przypada na środowisko
słabo zasadowe, wynoszące ok. 10,5,

–

ilość  środka  piorącego  i  współczynnik  kąpielowy  –  przestrzeganie  tych  czynników  jest
konieczne  dla  prawidłowego  usunięcia  brudu  z  włosa;  przy  odłuszczaniu  skór  owczych
maksymalna  ilość  tensydu  anionowego  wynosi  3–5  g/dm

, mydła zaś 6–10 g/dm

;

współczynnik kąpielowy dostosowuje się do rodzaju pranych skór – stosowanie
nadmiernie rozcieńczonych roztworów nie polepsza efektu prania,

–

działanie mechaniczne – w wyraźny sposób polepsza i przyspiesza efekt prania;
konieczny jest ruch cieczy i skór,

–

czas prania – zależy od stopnia zabrudzenia skór; przy dużym zabrudzeniu korzystniejsza
jest wymiana kąpieli, niż przedłużanie czasu prania.

Stopień wyprania rozpoznaje się po następujących cechach:
1) włos powinien być pozbawiony wszelkich zanieczyszczeń, włos z natury biały powinien

być śnieżnobiały,

2) włos wyprany i wypłukany powinien po wysuszeniu bibułą i po dotknięciu palcami

szeleścić,

3) próbę włosa wysuszonego bibułą o ciężarze około 2 g zalewa się w tyglu porcelanowym

mieszaniną o składzie:
2 g/l bezwodnik kwasu octowego i 1 g/l stężony H

Włos odtłuszczony całkowicie lub zawierający do 2% tłuszczu nie zabarwia się. Jeżeli
zawartość tłuszczu jest większa przybiera barwę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Odtłuszczanie w rozpuszczalnikach organicznych

Proces prania jest niewystarczający do usunięcia tłuszczu z tkanki skórnej, dlatego

obecnie coraz częściej stosuje się odtłuszczanie przy pomocy rozpuszczalników organicznych
w agregatach pralniczych typu „Spenser”. Przebiega on w następujących etapach:
1) penetracja rozpuszczalnika organicznego do skóry z jednoczesnym wnikaniem

w komórki tłuszczowe,

2)  rozpuszczenie tłuszczu naturalnego w rozpuszczalniku organicznym,
3)  dyfuzja tłuszczu do rozpuszczalnika
4)  usunięcie tłuszczu i rozpuszczalnika ze skóry.

Do odtłuszczania ekstrakcyjnego stosuje się najczęściej czterochloroetylen. Stopień

odtłuszczenia  skóry  futerkowej  oraz  szybkość  tego  procesu  zależy  od  temperatury  kąpieli,
ilości  środków  oraz  ich  czystości,  dodatku  emulgatora.  Podwyższona  temperatura  wpływa
korzystnie  na  przebieg  procesu.  Korzystne  jest  stosowanie  rozpuszczalników  organicznych
o temperaturze  wyższej  niż  temperatura  topnienia  tłuszczu  naturalnego  występującego
w skórze surowej. Powinna ona jednak być niższa o co najmniej 15°C od temperatury skurczu
skór  futerkowych.  Odtłuszczanie  zależy  od  procentowej  zawartości  wody  w  skórze.
Najintensywniejsze  odtłuszczanie  uzyskuje  się,  gdy  zawartość  wody  nie  przekracza  10%.
Przy  zawartości  35%  wody  odtłuszczanie  przebiega  znacznie  wolniej.  Korzystne  jest
dodawanie

rozpuszczalników

organicznych

niejonowych

środków

powierzchniowoczynnych, a w niektórych przypadkach wysokosulfonowanych olejów, co
wpływa na szybkość oraz równomierność odtłuszczania tkanki skórnej.

Zawartość rozpuszczalników organicznych powinna być 10–20-krotnie większa niż masa

skór  odtłuszczanych.  W  przypadku  użycia  zbyt  małej  ilości  lub  w  przypadku  użycia
rozpuszczalników  zawierających  już  pewną  ilość  rozpuszczonego  tłuszczu  naturalnego
dochodzi do szybkiego ustalenia równowagi między zawartością tłuszczu w skórze a kąpielą.
Metodą  ekstrakcyjną  uzyskuje  się  często  zbyt  intensywne  odtłuszczenie  okrywy  włosowej.
Można  temu  zapobiec  przez  dodawanie  do  rozpuszczalnika  pewnej  ilości  środka
natłuszczającego.  Metoda  ta  jest  często  stosowana  przy  odtłuszczaniu  skór  tchórzy,
piżmaków, tarpaganów, natomiast rzadko do skór owczych.

Odtłuszczanie przez trocinowanie

Czasami przeprowadza się oczyszczanie skór futerkowych przez trocinowanie w bębnie

siatkowym. Jeśli do trocin dodamy rozpuszczalnika organicznego następuje również ich
odtłuszczanie.

Niemałą rolę w uzyskaniu włosa o odpowiedniej jakości odgrywają trociny i środki

czyszczące.  Do  trocinowania  skór  używa  się  drobnych  trocin  drzew  liściastych  (dąb,  buk).
Trociny  dębowe  zawierają  garbnik,  który  w  procesie  trocinowania  apreturuje  włos  i  przez
tarcie  nadaje  mu  większy  połysk.  Poza  zabiegami  w  kierunku  uzyskania  lepszego  połysku
stosuje  się  środki  zwiększające  wydłużenie  i  sprężystość  włosa.  Czynnikiem  sprzyjającym
nabłyszczaniu jest para wodna, która przy wyższej temperaturze przenika do włosa i zmienia
jego  właściwości  fizyczne.  Wraz  ze  wzrostem  wilgotności  i  temperatury  włosa  wzrasta  jego
wyprostowanie i wydłużenie.

Wady spowodowane nieprawidłowym odtłuszczaniem i sposoby zapobiegania ich
powstawaniu

Tłuszcz zawarty w skórze staje się szkodliwy po zdjęciu skóry ze zwierzęcia

i zakonserwowaniu (zwłaszcza w przypadku konserwacji suchej). Z czasem ulega on
jełczeniu (utlenia się) niszcząc przy tym skórę, która traci zdolność pobierania wody i nie daje
się rozmoczyć na skutek czego towar gotowy jest sztywny i mało ciągliwy. Jeżeli proces ten
przebiega zbyt szybko to uszkodzenie postępuje dalej. Skóra staje się gruba, krucha, słaba

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i nie  daje  się  rozmoczyć.  Zjawisko  to  należy  tłumaczyć  tym,  że  przy  utlenianiu  na
powierzchni  skóry  dochodzi  do  redukcji  egzotermicznej,  w  wyniku  której  nagromadzone
lokalnie ciepło powoduje denaturację tj. ścięcie białka. Aby uchronić skórę przed szkodliwym
działaniem tłuszczu należy usunąć go bezpośrednio po zdjęciu skóry ze zwierzęcia. Dokonuje
się  tego  specjalnym  nożem.  Można  także  skórę  nasolić  wcierając  przy  tym  sól  w  tkankę
skórną.

Kolejnym celem odtłuszczania jest odtłuszczenie włosa w celu uzyskania lepszego

połysku,  co  w  przypadku  skór  baranich  tzw.  pololuksów  i  nutrietów  ma  istotne  znaczenie.
Jedną,  z  przyczyn  powodujących  matowość  włosa  jest  nienależyte  i  niedokładne  jego
odtłuszczenie. Dlatego też należy dołożyć wszelkich  starań, aby pozbawić skórę naturalnego
tłuszczu tkwiącego w tkance i włosie. Cel ten osiąga się częściowo już  w warsztacie mokrym
przez  odmięśnienie  i  wyciśnięcie  tłuszczu  nożem  od  mięśniarki.  Resztę  tłuszczu  usuwa  się
w czasie prania lub umartwiania.

Środki odtłuszczające – podział

We wszystkich fazach wyprawy mających na celu rozmoczenie i całkowite uwodnienie

tkanki

skórnej, usunięcie

nadmiaru tłuszczu ze skóry poprzez zemulgowanie

nierozpuszczalnych  w  wodzie  hydrofobowych  substancji  szerokie  zastosowanie  znajduje
specjalna  grupa  środków  zwana  tensydami  (związki  powierzchniowoczynne).  Do  grupy  tej
zalicza  się wszystkie środki, które  mają  zdolności obniżania  napięcia powierzchniowego np.
rozpuszczalniki organiczne rozpuszczalne w wodzie. Środki powierzchniowoczynne dzielimy
na:
1)  środki  jonowoczynne  –  związki  rozpuszczające  się w  wodzie  z  jednoczesnym  rozpadem

na jony,

2) środki niejonowe – zalicza się do nich przede wszystkim związki otrzymywane przez

addycję tlenku etylenu z kwasami organicznymi, alkoholami i fenolami.

Ponadto w futrzarstwie używa się następujących grup rozpuszczalników organicznych:

1)  węglowodory chlorowane,
2)  węglowodory alifatyczne,
3)  węglowodory aromatyczne.
Środki jonowoczynne

Charakteryzuje je to, że cząsteczka składa się ze znacznie zróżnicowanych co do

wielkości  jonów.  Jeden  z  nich  jest  jonem  o  dużej  masie  cząsteczkowej,  zawierającym
jednocześnie  grupy:  hydrofilową,  lipofilową.  Jon  zawierający  te  grupy  jest  nośnikiem
działania  powierzchniowoczynnego.  W  zależności  od  jego  ładunku  elektrycznego
wyróżniamy tensydy: anionowe, kationowe i amfoteryczne.
Środki niejonowe

Są to substancje, których cząsteczka zbudowana jest z hydrofobowej reszty

węglowodorowej  i  związanej  z  nią  większej  ilości,  grup  hydroksylowych,  albo  długiego
łańcucha  poliglikolowego,  nadających  cząsteczce  hydrofilowy  charakter.  Emulgatory
niejonowe można otrzymać w reakcji między:
a) kwasami tłuszczowymi i tlenkiem etylenu:

–COOH + nCH

–CH

→ C

–CO(CH

– O – CH

)

b) z alkoholem tłuszczowym i tlenkiem etylenu

2n+1

– CH

OH + xCH

– CH

→ CH

(OCH

)

x-1

OCH

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

c) fenolami i tlenkiem etylenu.

Niejonowe środki w zasadniczy sposób różnią się od innych produktów

powierzchniowoczynnych,  a  mianowicie:  z  powodu  braku  elektrycznie  dysocjujących
solotwórczych  grup,  wodne  roztwory  tych  związków  wykazują  odczyn  obojętny  i  są
całkowicie  odporne  na  działanie  kwasów,  zasad,  soli  obojętnych  i  soli  metali  garbujących.
Mają one dobre własności piorące, emulgujące i zwilżające we wszystkich zakresach pH, ale
najlepsze w środowisku słabo zasadowym. Środki te wykazują małe powinowactwo do tkanki
kolagenu  i  tkanki  skórnej  garbowania  mineralnego,  dzięki  czemu  łatwo  przenikają  skórę  na
całym  przekroju.  Użycie  ich  nie  powoduje  zmiany  ładunku  elektrycznego  dzięki  czemu
nadają  się  szczególnie  do  rozmaczania  oraz  odtłuszczania  skór.  Ze  środków  krajowych
największe znaczenie mają Rokanole i Rokafenole.

Rozpuszczalniki organiczne

Spośród szeregu rozpuszczalników organicznych w futrzarstwie znalazły zastosowanie

tylko te, które odznaczają się z jednej strony największą zdolnością rozpuszczania tłuszczu,
z drugiej zaś najmniejszą palnością i toksycznością. Należą do nich między innymi:

–

trójchloroetylen – odznacza się bardzo dobrą zdolnością rozpuszczania tłuszczów.
Obecność chloru nadaje mu charakter niepalny i dzięki temu zapewnia duże
bezpieczeństwo pracy. Wadą „tri” jest szkodliwe działanie jego par na organizm ludzki.

–

trójchlorometan – popularnie zwany chloroformem. Jest bezbarwną cieczą o szkodliwym
zapachu. Chloroform poddany działaniu światła i powietrza utlenia się na silnie trujący
chlorek karbonylu, czyli fosgen. Jest on nierozpuszczalny w wodzie, rozpuszcza się
w alkoholu i eterze. Posiada zdolność rozpuszczania olejów i żywic. Jego cechą dodatnią
jest niepalność, wadą zaś działanie usypiające.

–

benzyna – mieszanina ciekłych węglowodorów parafinowych, naftalenowych,
aromatycznych i nienasyconych w zmiennych stosunkach. Podstawowym surowcem do
jej otrzymywania jest ropa naftowa,, w mniejszym stopniu węgiel brunatny i kamienny.

Charakterystyka poszczególnych środków
Soda amoniakalna – inaczej zwana sodą kalcynowaną, sodą prażoną lub sodą bezwodną
o wzorze chemicznym Na

. Jest to biały proszek dobrze rozpuszczalny w wodzie

z wydzieleniem ciepła. Pozostawiony na powietrzu zbryla się. Soda amoniakalna ma szerokie
zastosowanie w futrzarstwie a mianowicie:
a)  jako składnik kąpieli do prania skór,
b)  do umartwiania skór
c)  do zobojętniania brzeczek garbujących sporządzonych z ałunu chromowego.
Soda  krystaliczna  –  zwana  inaczej  węglanem  sodowym  uwodnionym  o  wzorze
Na

O. W futrzarstwie jest rzadko stosowana.

Woda amoniakalna – jest to roztwór gazowego amoniaku o wzorze chemicznym NH

OH.

Znajduje podobne zastosowanie jak wyżej omówione zasady. Produkt znajdujący się
w handlu zawiera około 25% NH

. Amoniak posiada pewne zalety, a mianowicie jako środek

słabo  zasadowy  i  lotny  jest  bezpieczny  w  użyciu.  Jego  stężenie  w  wodzie  amoniakalnej
z czasem  maleje,  a  równocześnie  maleje  niebezpieczeństwo  zniszczenia  włosa  lub  skóry.
Amoniak  daje  z  występującymi  w  wodzie  solami  wapnia  i  magnezu  wodorotlenki  łatwiej
rozpuszczalne  niż  węglany  tych  metali  powstałe  przy  użyciu  Na

. Nadmiar użytego

amoniaku  łatwiej  jest  usunąć  z  włosa  i  ze  skóry,  podczas  gdy  przy  niedostatecznym
wypłukaniu soda pozostaje w skórze.
Wodorotlenek  sodu  –  zwany  inaczej  sodą  żrącą  lub  sodą  kaustyczną,  a  roztwór  ługiem
sodowym  o  wzorze  chemicznym  NaOH.  Jest  to bardzo  silna  zasada.  W  handlu  znajduje  się
w postaci  nieprzezroczystej,  bezbarwnej  masy  wybitnie  higroskopijnej.  Z  powietrza  chłonie
również  CO

. Rozpuszcza się w wodzie bardzo łatwo z wydzieleniem dużej ilości ciepła,

działa żrąco, wykazuje niszczące działanie na skórę i dlatego używa, się go w rzadkich
przypadkach tylko do grubego ościstego włosa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Mydło  –  do  niedawna  było  używane  jako  jedyny  środek  emulgujący,  jednak  z  chwilą
wprowadzenia emulgatorów syntetycznych jest stosowane rzadziej. Daje ono gorsze emulsje
i ulega wytrąceniu pod wpływem związków powodujących twardość wody, w wyniku czego
otrzymuje się włos szorstki i zlepiony.
Olej  turecki  –  jest  sulfonowanym  olejem  rycynowym.  Zachowuje  się  on  podobnie  jak
mydło,  jednak  jest  o tyle  lepszy, że  daje  w  normalnych  warunkach  trwalsze  emulsje  i  lepiej
odtłuszcza włos.
Emulgatory syntetyczne
1)  anionowe, których grupa hydrofobowa jest w anionie:

sole alkilosulfonowych kwasów: R-SO

+ Na

sole estrów alkoholi i H

: R-O-SO

+Na

sole alkilosulfoarylowe R- - SO

+ Na

2) kationowe, w których grupa hydrofobowa mieści się w kationie. Najważniejsze

kationowe detergenty wywodzą się z NH

lub NH

Cl przez podstawienie 1, 2, 3 lub 4

wodorów grupami alkilowymi o 6–20 węglach. Zdolność rozpuszczania się w wodzie
mają tylko sole jednoanionowe o wzorze R-NH

·* HCl lub amina R-NH

w roztworze

kwaśnym. Podstawiając w NH

Cl wszystkie wodory alkilami otrzymuje się detergent

aminowy rozpuszczalny w każdym środowisku.

3) niejonowe, które w roztworze wodnym nie rozpadają się na jony, lecz mimo to powodują

obniżenie napięć powierzchniowych. Zawierają one słabo aktywne grupy: alkoholową -
OH, eterową -O-, lub amidową –CONH

. Związki powierzchniowoczynne rozpuszczalne

w wodzie zwiększają jej przyczepność i styk z powierzchnią tłustej skóry lub włosa oraz
powodują szybsze przenikanie cząstek wody w głąb tkanki.

Detergenty są znacznie lepsze w użyciu niż mydło lub olej turecki. Te ostatnie nie

spełniają  przy  moczeniu  ani  przy  praniu  należycie  swego  zadania.  Ulegają  bowiem
wytrąceniu  pod  wpływem  związków  powodujących  twardość  wody,  przy  czym  straty
wynoszą na każdym 1°n twardości 1l wody 0,2 g mydła 50%. Niezależnie od wspomnianych
strat wytrącony osad zlepia włos zmniejszając jego połysk. Wady te przy użyciu detergentów
syntetycznych  są  znacznie  mniejsze  albo  nie  występują  wcale.  Detergenty  dają  emulsje
trwałe, delikatne, o  małych cząsteczkach. Obok zdolności emulgowania tłuszczów wykazują
one także niszczącą zdolność rozjaśniania włosa.
Saponal  OK  –  jest  produktem  kondensacji  rozczepionego  białka  z  kwasami  tłuszczowymi.
Białko  rozczepia  się  i  hydrolizuje  pod  wpływem  zasad;  po  uzyskaniu  produktu  łatwo
rozpuszczalnego wiąże się go z chlorobezwodnikiem kwasu tłuszczowego, według reakcji:

– H

+ ClOC – R

→ R

- N - C - R

+ HCl

gdzie:

– rodnik rozszczepionego białka

– rodnik nasyconego lub nienasyconego kwasu tłuszczowego o 10–20 atomach

węgla

Otrzymany produkt, po uprzednim zobojętnieniu jest znany w handlu w postaci gęstej

cieczy barwy jasnoźółtej. Służy on jako emulgator do prania, natomiast słabo działa jako
zwilżacz.
Pretepon G – jest produktem estryfikacji H

alkoholi nasyconych szeregu tłuszczowego,

pochodzących z olbrotu, którego główną masę stanowi palmitynian alkoholu cetylowego
C

COO•C

. Po przeprowadzonej estryfikacji z produktu wymywa się nadmiar

użytego H

i następnie zobojętnia NaOH. Produkt handlowy występuje jako pasta barwy

kremowej rozpuszczalna w ciepłej wodzie. Pretepon G jest bardzo dobrym środkiem
piorącym, emulgującym i zwilżającym oraz działa ożywiająco na włos. Jest odporny na

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

twardą wodę i nie wrażliwy na elektrolity.
Nekalina 3 – jest solą sodową lub amonową kwasu dwuizobutylo-naftalenosulfonowego. Sól
sodowa  jest  pastą  ciemnokremową,  a  sól  amonowa  ciemnobrunatną  gęstą  cieczą.  Nekalina
znajduje  zastosowanie  jako  dobry  środek  zwilżający  do  moczenia  oraz  jako  emulgator
w połączeniu z klejem lub rozszczepionym białkiem.
Sulfsipol  –  jest  estrem  kwasu  siarkowego  i  mieszaniny  alkoholu  laurynowego  (C

OH)

i mirystynowego (C

OH) o wzorze:

- O - SO

H i C

- O - SO

Produkt handlowy występuje jako gęsta syropowata ciecz o barwie ciemnokremowej.
Używany jest jako środek zwilżający, piorący i pieniący.
Sulfapol TR – środek zwilżający używany do prania. Jest alkilobenzenosulfonianem
trójetanolaminy.

Sulfapol  A3  –  produkt  powstały  w  wyniku  działania  benzenosulfonianów  na  rozszczepione
substancje  białkowe.  W  handlu  występuje  jako  brunatna  ciecz  dobrze  rozpuszczalna
w wodzie. Jest odporny na twardą wodę, alkalia i kwasy. Działa piorąco i zwilżająco.
Kontakt  –  popularny  piorący  środek  radziecki.  Stanowi  mieszaninę  sulfokwasów
otrzymanych  przy  sulfonowaniu  nafty  za  pomocą  SO

lub SO

w obecności Cl

oraz

nieprzesulfonowanej nafty. W związku z obecnością nafty Kontakt nadaje włosowi połysk
i miękkość. Działa on emulgująco w każdym środowisku bez wytrącenia i dobrze miesza się
z wodą. Produkt handlowy jest niezbyt gęstą cieczą barwy brązowej.
Igepon T – produkt niemiecki otrzymany przez kondensację kwasu olejowego C17H

COOH

z kwasem N-metyloaminoetanosulfonowym.

Rozluźnienie tkanki skórnej skór wyprawionych włosem

Podstawowym sposobem rozluźniania tkanki skórnej skór futerkowych jest wytrawianie.

Proces ten przeprowadza się przy użyciu enzymów. Wytrawianie skór futerkowych,
szczególnie o grubej i ścisłej tkance skórnej (np. skóry owcze) oraz tłustej mizdrze (np. skóry
nutrii), ma wpływ na spulchnienie i ciągliwość skóry.

Wytrawianie skór jest procesem ściśle związanym z działaniem enzymów. Powoduje ono

m.in.

–

uzupełnienie roztwierania skóry, co ujawnia się w zwiększonej przepuszczalności
powietrza i ciągliwości tkanki skórnej,

–

odpęcznienie golizny, przez co traci ona jędrność, staje się śliska i miękka,

–

spulchnienie resztek warstwy przymięsnej, co pozwala na łatwe ich usunięcie,

–

nadanie licu delikatnego i jedwabistego charakteru.
Działanie środków enzymatycznych, stosowanych w czasie wytrawiania jest różne

i obejmuje głównie substancje białkowe. W przypadku wytrawiania skór z włosem należy tak
dobrać substancje enzymatyczne, aby nie spowodować uszkodzenia obsady cebulek
włosowych i nie zniszczyć włosa. Keratyna jest odporna na działanie enzymów z grupy
hydrolaz. Stąd też możliwe jest zastosowanie trypsyny do wytrawiania skór futerkowych bez
naruszenia struktury włosa.

Dla skór futerkowych słuszniejsze byłoby zastosowanie enzymu pepsyny, która rozszczepia

kolagen w środowisku kwasowym, przy pH 1,5÷4–2,5 i nie działa na keratynę. Jednak praktyka
wykazała, że skóra traktowana tym enzymem traci zbyt dużo substancji skórnej. Obserwuje się
przy tym osłabienie skóry i zyskuje się stosunkowo niewielki, wzrost ciągliwości.

Do wytrawiania skór futerkowych występują w handlu preparaty oparte na enzymach

bakteryjnych i pleśniakowych. Preparaty te dają skóry nie tylko spulchnione i ciągliwe, lecz

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

także  wytrzymalsze  na  rozciąganie  od  wyprawionych  metodą  klasyczną.  Działanie
wymienionych  preparatów  nie  ma  ujemnego  wpływu  na  włos. Stosowany  w  Polsce  preparat
enzymatyczny  pod  nazwą  Garbon  jest oparty na pankreatynie  (wyciągu  trzustki  bydlęcej  lub
świńskiej) – 3÷4%, z dodatkiem mączki drzewnej, jako nośnika – ok. 30% i siarczanu amonu,
jako czynnika odwapniającego – 60÷70%.

W oparciu o doświadczenia garbarskie preparaty pochodzące z trzustki zwierzęcej

stosuje  się  obecnie  w  przemyśle  futrzarskim  tylko  do  niektórych  skór.  Skóry  owcze
bezpośrednio  po  praniu  i  lekkim  obcieknięciu  wytrawia  się  w  cytroku  Garbonem,  w  kąpieli
o temp.  40°C,  do  której  dodaje  się  40  g/dm

soli kuchennej oraz 0,25 g/dm

węglanu

sodowego, zarzuca się skóry i dodaje 5 g/dm

Garbonu. Skóry w kąpieli wytrawiającej

porusza  się  okresowo  przestrzegając,  aby  pH  nie  było  niższe  od  8.  Bezpośrednio  po
wytrawieniu  należy  skóry  zagarbować  formaliną  albo  przeprowadzić  piklowanie.
Pozostawienie  skór  wytrawionych  do  odleżenia,  nawet  w  krótkim  okresie  czasu,  jest
niedopuszczalne, ponieważ może spowodować osłabienie obsady włosa.

Piklowanie skór futerkowych

Do niedawna piklowanie było podstawową metodą garbowania skór futerkowych.

Prawie  dla  każdego  rodzaju  skór  stosowano  metodę  .popularnie  zwaną  metodą  lipską.
Obecnie,  mimo  wielu  zalet  tego  rodzaju  wyprawy  (miękkość,  pulchność  i  ciągliwość
tkanki skórnej), jest ona powoli zastępowana metodą chromową. Skóry tylko piklowane są
mało  odporne  na  wodę  oraz  na  dłuższe  magazynowanie.  Ten  rodzaj  garbowania  zalicza
się do pseudogarbowania.

Czynnikiem wpływającym na dobór składu kąpieli piklującej dla skór futerkowych jest

rodzaj wyprawianego surowca. Skóry o ścisłej strukturze tkanki pikluje się w kąpieli o innym
składzie niż skóry cienkie i z natury luźne. Skóry zwarte i grube pikluje się w mocniejszym
piklu, przez stosunkowo długi czas i przy zastosowaniu podwyższonych temperatur – ok.
32°C. W tabela 1 przedstawiono przykładowe składy kąpieli piklujących.

Tabela 1. Skład kąpieli piklujących dla skór futerkowych [7, s. 127]

Ilość kwasu

HCOOH

Ałun

glinowy

Asortyment skór

Ilość soli

[g/dm

]

[g/dm

]

Czas

[h]

Temp.

[

Owcze

12÷15

–

36-48

Królicze i koźlęce

–

Piżmak
roztwór I
roztwór II

100

7
4

8
–

–
1

16
16

26
26

Kąpiel piklująca jest roztworem kwasu i soli kuchennej. Środkiem garbującym jest tu

kwas  mrówkowy  lub  kwas  siarkowy,  który  powoduję  pęcznienie  skóry  i równoczesne
rozszczepienie  pęczków  włókien  skórnych  na  włókna  pojedyncze  oraz  wchodzi  w  reakcję
chemiczną  z  białkiem  zawartym  w  skórze.  Sól  zawarta  w  cieczy  garbującej  jest  tylko
regulatorem  działania  kwasu  na  włókna,  gdyż  hamuje  pęcznienie  i zależnie  od  jej  ilości,
umożliwia właściwe rozluźnienie tkanki skórnej.

Do kąpieli piklującej (zwanej pikiem) używa się roztworu kwasu siarkowego (96%)

w ilości 8–15 g na 1 litr wody oraz soli kuchennej – 50–100 g na 1 litr wody. Ilość wody
użytej do przygotowania kąpieli piklującej powinna wynosić 10–12 l na 1 kg skóry suchej.
(dla skór solankowanych przyjmuje się 4–5 l wody na 1 kg).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Temperatura kąpieli wynosi 26–30°C, a czas jej trwania – 10–12 godzin. Ogólnie

przyjmuje się, że mocniejszego roztworu i dłuższej kąpieli wymagają skóry bardziej zwarte
i grube, a słabszego – luźne i cienkie.

W czasie kąpieli (w drewnianej kadzi lub innym naczyniu) skóry przekłada się od czasu

do czasu, co przyspiesza proces garbowania. Po kąpieli skóry wyżyma się lub odwirowuje
i w takim stanie pozostawia przez 1–2 dni.

Piklowanie skór o włosie cennym, długim, łatwo ulegającym spilśnieniu przeprowadza

się nie w kąpieli, lecz przez nacieranie lub szczotkowanie. Skóry naciera się przy użyciu
szczotki od strony mizdry, przy czym roztwór pikla jest około 1,5 raza silniejszy od
stosowanego w kąpieli.

Skóry natarte starannie pikiem składa się na pół (wzdłuż) mizdrą do środka,

pozostawiając  je  w  tym  stanie  na  8–12  godzin,  a  po  upływie  tego  czasu  ponownie  naciera
mizdrę,  powtarzając  ten  zabieg  dwu-  lub  trzykrotnie,  aby  na  cała  powierzchnia  była
dostatecznie  przepiklowana.  Przy  nacieraniu  skóry  należy  dać  więcej  pikla  na  te  jej  części,
gdzie  okrywa  skórna  jest  grubsza  i  bardziej  zwarta  (łeb,  łapy,  grzbiet).  Proces  piklowania
powinien  być  zakończony  z  chwilą,  gdy  okrywa  skórna  stanie  się  biała  (rysa  zrobiona  na
mizdrzę jest biała), niegumowata i nieśliska.

Zabieg piklowania może być potraktowany jako wstępny (przy dalszym dogarbowywaniu

skór, np. metodą chromową) lub też mieć charakter garbowania właściwego.

Wygarbowane w ten sposób skóry odznaczają się dużą elastycznością, jednakże są one

mniej trwale. Ze względu na to, że temperatura kurczenia tak wyprawionych skór znajduje się
na poziomie 42°C, metodą tą nie można garbować skór przeznaczonych do późniejszego
farbowania, gdyż proces ten odbywa, się w temperaturze 45–50°C, a więc powyżej
temperatury krytycznej.

Garbowanie zakwasowe

Garbowanie zakwasowe zwane kwaszeniem przeprowadza się podobnie jak piklowanie,

za pomocą kwasów, które jednak muszą być słabsze (kwasy organiczne); proces chemiczny
przebiega w tym wypadku wolniej.

Zakwas do garbowania skór sporządza się z rozrobionej z wodą śruty pszennej, żytniej

lub jęczmiennej względnie też mieszaniny mąki z otrębami jednego z wymienionych zbóż
(można także użyć mąki owsianej); rozczyn poddaje się fermentacji w temperaturze
35–40°C.

W czasie fermentacji wytwarzają się kwasy organiczne: mlekowy, octowy, mrówkowy

i masłowy.  Najbardziej  pożądany  jest  kwas  mlekowy,  najmniej  zaś  –  masłowy.  Na  dużą
zawartość  kwasu  mlekowego  w  sporządzanym  zakwasie  wywiera wpływ  jakość użytej  śruty
lub  mąki  (aby  nie  była  stęchła,  zleżała  itp.),  czystość  naczyń  oraz  utrzymanie  właściwej
temperatury.  Na  przyspieszenie  fermentacji  mlekowej  wpływa  dodanie  do  zakwasu  kultur
bakterii kwasu mlekowego, w postaci tzw. zaczynu.

W procesie fermentacji obok kwasów organicznych wytwarzają się produkty gazowe, jak

dwutlenek węgla, tlen, wodór i azot. Gazy te powodują spulchnianie i rozluźnianie włókien
skórnych i wpływają wybitnie korzystnie na przebieg garbowania.

Skóry garbowane tą metodą stają się bardzo miękkie i elastyczne. Wadą tej metody jest

zbyt długotrwały  przebieg (6–10  dni) oraz duże ryzyko uszkodzenia  skór wskutek procesów
gnilnych  (przy  nieprawidłowym  przebiegu  fermentacji).  Tym  sposobem  garbuje  się
najczęściej  skóry  karakułów  (smuszek),  nutrii  i  piżmaków.  Czasem  garbowanie  zakwasowe
przeprowadza  się  łącznie  z  garbowaniem  innymi  metodami,  traktując  je  jako
dogarbowywanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Garbowanie zakwasowe przeprowadza się przez nacieranie na sucho lub też przez kąpiel

skór.

Przez nacieranie garbuje się zakwasem najczęściej skóry o miękkim i gęstym włosie oraz

skóry karakułowe. W tym celu mieszaninę mąki z otrębami (lub śrutą) w ilości 500 g zalewa
się 1 l wody o temperaturze 35–40°C. Do fermentującej papki dodaje się jeszcze
30–50 g soli kuchennej i po dokładnym wymieszaniu używa się jej do nacierania skór.

Skóry natarte dokładnie papką zakwasową od strony mizdry przetrzymuje się do końca

procesu garbowania „na powietrzu” lub w naczyniu z solanką.

W pierwszym wypadku postępuje się w ten sposób, że rozmoczone i natarte zakwasem

skóry zawiesza  się  w  pomieszczeniu  o  temperaturze  35–40°C  i  60% wilgotności  względnej.
Zamiast  tego,  zwłaszcza  w  pomieszczeniu  chłodniejszym,  można  też  układać  je  w  stosy  –
jedna na drugiej – stroną natartą do góry. Garbowanie trwa 7–10 dni; krótszy okres stosuje się
dla  skór  o  cienkiej  okrywie  skórnej,  dłuższy  zaś  –  dla  surowca  o  grubej  okrywie  skórnej.
W ciągu  tego  czasu  nacieranie  skór  powtarza się  co  dwie doby.  Jeśli  skóry  ułożone  w  stosy
zagrzewają się (temperatura wewnątrz stosu przekracza 35°C), należy je przełożyć,  łącząc tę
czynność z nacieraniem.

Przetrzymywanie natartych papką zakwasową skór w naczyniu z solanką polega na tym,

że skóry układa się w stosy w dostatecznie dużym naczyniu, a następnie zalewa się je 3–5%
roztworem soli kuchennej i pozostawia na 7–10 dni. Przekładanie skór i ich dalsze nacieranie
papką zakwasową odbywa się co 2–3 dni.

Proces garbowania uważa się za zakończony, jeśli okrywa skórna odznacza się

dostateczną elastycznością oraz sinawobiałą barwą przekroju. Po złożeniu skóry i naciśnięciu
powinien pozostać na mizdrzę ślad w postaci białej rysy.

Zakwasowa kąpiel skór odbywa się w następujący sposób. Do kadzi nalewa się wodę

o temperaturze  42–45°C,  wsypuje  mieszaninę  mąki  z otrębami  (lub  śrutą)  w  ilości 300  g  na
1 l  wody  i  starannie  miesza.  Tak  przygotowaną  kąpiel  pozostawia  się  na  dwie  doby
(mieszając od czasu do czasu) w celu zakwaszenia. Następnie zakwas ten rozcieńcza się przez
dolanie wody o temperaturze 38–40°C w takiej ilości, aby zawartość użytej mieszaniny mąki
z otrębami (lub śruty) wynosiła 100–120 g na 1 litr. Przy tej czynności do roztworu dodaje się
sól  kuchenną  w  ilości  40  g  na  1  litr.  Jeśli  zakwas  był  przygotowany  w naczyniu  niezbyt
dużym,  przy  rozcieńczaniu  przelewa  się go  do odpowiednio  dużego  naczynia (do  kadzi  lub,
jak w dużych zakładach garbarskich, do obrotowego bębna albo cytroka).

Po odpowiednim rozcieńczeniu i zasoleniu zakwasu wkłada się do niego rozmoczone

uprzednio skóry  futerkowe, pozostawiając  je tam  (przy poruszaniu  ich od czasu do czasu) na
5–8  dni.  Temperatura  kąpieli  przez  cały  czas  garbowania  nie  powinna  opadać  poniżej
32–35°C.  W  razie  stwierdzenia  osłabienia  obsady  włosa  i  naskórka  (zwłaszcza  w  części
pachwinowej) należy, zwiększyć stężenie soli do 60 g na 1 litr.

Skóry po wyjęciu z kąpieli garbującej powinny być niezwłocznie poddane dalszej

obróbce, gdyż dłuższe działanie zakwasu pozostającego na skórze może doprowadzić do jej
uszkodzenia.

Kontrola międzyoperacyjna

Proces prania i odtłuszczania skór oceniamy organoleptycznie. Skóra futerkowa

odtłuszczona jest miękka, pulchna, a włos przy przedmuchaniu rozsypuje się.

Kontrolę procesu piklowania skór przeprowadza się organoleptycznie obserwując

zachowanie  się  skóry  w  czasie  procesu.  Skóra  dobrze  spiklowana  posiada  odpowiedni
poślizg,  biały  kolor  tkanki  skórnej.  Dodatkową  kontrolą  w  procesie  piklowania  skór  jest
analiza  kąpieli  piklującej.  Oznaczenie  zawartości  kwasu  i  soli  obojętnej  w  zużytej  kąpieli
prowadzi  się  wówczas,  jeżeli  daną  kąpiel  po  wzmocnieniu  zgodnie  z  metodyką  używamy
kilkakrotnie celem oszczędności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Na czym polega chemiczna obróbka przed garbowaniem skór z okrywą włosową?
2.  Jakie urządzenia służą do usuwania nadmiaru wody ze skór futerkowych?
3.  W jakim celu prowadzimy odtłuszczanie skór z włosem?
4.  Jakie środki służą do prania i odtłuszczania skór?
5.  Jak prowadzimy pranie skór futerkowych?
6.  Jakie czynniki mają wpływ na przebieg prania?
7.  Jak kontrolujemy stopień wyprania skór z okrywą włosową?
8.  Jakie  są  zasady  odtłuszczania  skór  z  okrywą  włosową  w  rozpuszczalnikach

organicznych?

9.  Jak dzielimy środki odtłuszczające?
10.  Które z rozpuszczalników organicznych znajdują zastosowanie w futrzarstwie?
11.  Co to jest wytrawianie i w jakim celu je prowadzimy?
12.  Co rozumiesz pod pojęciem piklowanie i jaki jest jego cel?
13.  Co to jest garbowanie zakwasowe?
14.  Jaka jest różnica między garbowaniem zakwasowym a piklowaniem?
15.  W jaki sposób prowadzimy proces garbowania zakwasowego?

4.3.3.Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Oblicz skład kąpieli piorącej dla 150 kg skór z nutrii i 520 kg skór owczych. Oblicz ilość

rozpuszczalnika organicznego potrzebnego do odtłuszczenia tych skór.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania z zakresu prania i odtłuszczania skór futerkowych,
2)  obliczyć współczynnik kąpielowy dla skór nutrii i owczych,
3)  obliczyć ilość środków piorących, które należy dodać do kąpieli,
4)  wyliczyć ilość rozpuszczalnika potrzebnego do odtłuszczenia tych skór,
5)  wyniki zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

arkusze papieru,

–

przybory szkolne.

Ćwiczenie 2

Wykonaj pranie skór owczych. Scharakteryzuj skóry przed i po praniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym prowadzenia procesu prania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  zapoznać się z instrukcją bhp,
4)  scharakteryzować skóry przed praniem,
5)  zważyć skóry i obliczyć ilość kąpieli piorącej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6)  przygotować kąpiel piorącą,
7)  przeprowadzić pranie skór owczych,
8)  dokonać charakterystyki porównawczej skór przed i po praniu,
9)  spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń,
10)  wziąć udział w dyskusji podsumowującej ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry owcze,

–

stół roboczy,

–

cytrok,

–

waga techniczna,

–

środki piorące,

–

boczki lub podesty do wykładania skór,

–

zlewki lub inne naczynia do odważania środków i odmierzania roztworów,

–

odzież ochronna,

–

rękawice gumowe.

Ćwiczenie 3

Oblicz skład kąpieli piklującej dla 90 szt skór owczych i 420 szt skór z piżmaka.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym piklowania skór futerkowych,
2)  obliczyć współczynnik kąpielowy,
3)  obliczyć ilość soli potrzebnej do sporządzenia kąpieli piklującej,
4)  obliczyć ilość kwasu,
5)  wyliczenia zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

dzienniczek ćwiczeń,

–

przybory do pisania,

–

literatura zgodnie z punktem 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Przeprowadź wytrawianie skór nutrii. Dokonaj charakterystyki skór przed i po

wytrawianiu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem teoretycznym dotyczącym wytrawiania,
2)  przygotować stanowisko do wykonania ćwiczenia zgodnie z zasadami ergonomii i bhp,
3)  scharakteryzować skóry przed wytrawianiem,
4)  zważyć skóry,
5)  obliczyć objętość kąpieli wytrawiającej,
6)  wyliczyć ilości środków potrzebnych do sporządzenia kąpieli wytrawiającej,
7)  sporządzić kąpiel,
8)  zmierzyć temperaturę i pH kąpieli,
9)  przeprowadzić wytrawianie,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

10)  wyjąć skóry do obcieknięcia,
11)  scharakteryzować skóry po wytrawianiu,
12)  dokonać charakterystyki porównawczej skór przed i po wytrawianiu,
13)  spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń,
14)  zaprezentować wykonanie ćwiczenia na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry nutrii,

–

cytrok,

–

instrukcja bhp,

–

termometr,

–

papierki wskaźnikowe,

–

waga techniczna,

–

naczynia do odważania i odmierzania składników kąpieli wytrawiającej,

–

sól kuchenna,

–

węglan sodu,

–

Garbon

–

odzież ochronna,

–

rękawice gumowe.

Ćwiczenie 5

Przeprowadź piklowanie skór króliczych metodą kąpielową. Dokonaj oceny

organoleptycznej skór po spiklowaniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem teoretycznym jednostki modułowej,
2)  przygotować stanowisko pracy zgodnie z zasadami ergonomii i bhp,
3)  zważyć skóry,
4)  obliczyć ilość kąpieli piklującej,
5)  wyliczyć ilość środków potrzebnych do sporządzenia kąpieli,
6)  sporządzić kąpiel,
7)  przeprowadzić piklowanie skór króliczych,
8)  odwirować skóry,
9)  ocenić stopień spiklowania skór,
10)  spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry królików,

–

waga techniczna,

–

naczynia do odważania i odmierzania składników kąpieli piklującej,

–

kwas mrówkowy,

–

sól kuchenna,

–

ałun glinowy,

–

kadź drewniana,

–

papierki wskaźnikowe,

–

termometr,

–

wirówka do skór futerkowych,

–

instrukcja obsługi wirówki,

–

instrukcja bhp,

–

odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 6

Zaproponuj metodę i przeprowadź piklowanie skór z lisa.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem teoretycznym jednostki modułowej,
2)  zaproponować sposób piklowania skór z lisa,
3)  przygotować stawisko pracy zgodnie z zasadami ergonomii i bhp,
4)  sporządzić roztwór piklujący,
5)  natrzeć skóry piklem,
6)  złożyć skóry i pozostawić do odleżenia,
7)  sprawdzić  spiklowanie  tkanki  skórnej  po  odleżeniu  i  ewentualnie  powtórzyć  proces

nacierania,

8) zakończyć piklowanie z chwilą całkowitego przepiklowania powierzchni skóry,
9) spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry lisów,

–

waga techniczna,

–

naczynia do odważania i odmierzania składników kąpieli piklujacej,

–

kwas siarkowy,

–

sól kuchenna,

–

stoły robocze,

–

szczotki do nacierania,

–

podesty do układania skór,

–

papierki wskaźnikowe,

–

termometr,

–

instrukcja bhp,

–

odzież ochronna,

–

rękawice gumowe.

Ćwiczenie 7

Przygotuj mieszankę do garbowania zakwasowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem teoretycznym dotyczącym garbowania zakwasowego,
2)  przygotować stawisko pracy zgodnie z zasadami ergonomii i bhp,
3)  wybrać składniki mieszanki zakwasowej,
4)  odważyć potrzebne składniki,
5)  sporządzić mieszankę,
6)  wyliczenia i spostrzeżenia zapisać w dzienniczku ćwiczeń,
7)  zaprezentować wykonanie ćwiczenia na forum grupy,
8)  wziąć udział w dyskusji podsumowującej ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

mąka pszenna,

–

mąka żytnia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

otręby pszenne,

–

otręby żytnie,

–

śruta jęczmienna,

–

sól kuchenna,

–

waga techniczna,

–

naczynia do odważania i odmierzania składników mieszanki zakwasowej,

–

mieszadło,

–

odzież ochronna.

Ćwiczenie 8

Scharakteryzuj środki stosowane do chemicznej obróbki skór przed garbowaniem

właściwym. Wykonanie ćwiczenia przedstaw w formie graficznej lub tabelarycznej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym środków stosowanych do chemicznej

obróbki skór przed garbowaniem właściwym,

2)  dokonać podziału środków,
3)  scharakteryzować poszczególne rodzaje środków,
4)  przedstawić wykonanie ćwiczenia w formie graficznej lub tabelarycznej,
5)  zaprezentować ćwiczenie na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  arkusze papieru formatu A4,
–  przybory do pisania,
–  literatura zgodnie z punktem 6 poradnika dla ucznia.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić procesy chemicznej obróbki skór przed garbowaniem

właściwym?

2) scharakteryzować zasady prania skór futerkowych?

3) dobrać parametry prania skór futerkowych w zależności

od ich rodzaju?

4) przeprowadzić pranie skór z włosem?

5) sporządzić kąpiel wytrawiającą?

6) przeprowadzić wytrawianie skór futerkowych?

7) scharakteryzować zasady piklowania skór futerkowych?

8) dobrać parametry i wykonać piklowanie w zależności od rodzaju

skór?

9) scharakteryzować garbowanie zakwasowe?

10) scharakteryzować środki doprania i odtłuszczania skór futerkowych? ¨

11) określić stopień wyprania skór z włosem?

12) określić stopiń spiklowania tkanki skórnej skór futerkowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań o różnym stopniu trudności. Są to zadania wielokrotnego wyboru.
5.  Za każdą poprawną odpowiedź możesz uzyskać 1 punkt.
6.  Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi. Dla każdego zadania podane

są cztery możliwe odpowiedzi: a, b, c, d. Tylko jedna odpowiedź jest poprawna; wybierz
ją i zaznacz kratkę z odpowiadającą jej literą znakiem X.

7. Staraj się wyraźnie zaznaczać odpowiedzi. Jeżeli się pomylisz i błędnie zaznaczysz

odpowiedź, otocz ją kółkiem i zaznacz odpowiedź, którą uważasz za poprawną.

8. Test składa się z zadań o różnym stopniu trudności. Zadania 1–14 są z poziomu

podstawowego, natomiast zadania o numerach od 15 do 20 z poziomu
ponadpodstawowego i te mogą przysporzyć Ci trudności, gdyż są one na poziomie
wyższym niż pozostałe.

9. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonania zadania.
10. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudności, wtedy odłóż jego

rozwiązanie na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

11. Po rozwiązaniu testu sprawdź czy zaznaczyłeś wszystkie odpowiedzi na KARCIE

ODPOWIEDZI.

12. Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Celem moczenia skór surowych jest

a)  doprowadzenie skóry do stanu nawodnienia, w jakim była po zdjęciu ze zwierzęcia.
b)  zwiększenie masy skóry.
c)  przygotowanie skór do uszlachetniania okrywy włosowej.
d)  przygotowanie skór do uszlachetniania tkanki skórnej.

2. Prawidłowo przeprowadzony proces moczenia skór futerkowych oceniamy sprawdzając

a)  siłę osadzenia włosa.
b)  uwodnienie tkanki skóry na całej powierzchni i przekroju.
c)  stopień odtłuszczenia tkanki skórnej.
d)  szorstkość tkanki skórnej.

3. Skóry konserwacji suchosolonej moczy się wstępnie w

a)  czystej wodzie.
b)  wodzie z dodatkiem soli kuchennej.
c)  wodzie z dodatkiem kwasu mrówkowego.
d)  wodzie z dodatkiem siarczanu sodowego.

4. Skóry futerkowe szlachetne zdjęte workowo moczy się

a)  w kąpieli w cytroku.
b)  w kąpieli w bębnie garbarskim.
c)  poprzez natrysk wodą .
d)  poprzez wlanie wody do wewnątrz skóry.

5. Szkafa to urządzenie służące do

a)  garbowania.
b)  czesania włosa.
c)  odmięśniania tkanki skórnej.
d)  usuwania ze skór nadmiaru kąpieli.

6. Usuwanie resztek warstwy podskórnej skór przeznaczonych do garbowania odbywa się

przez
a)  piklowanie.
b)  wytrawianie.
c)  moczenie.
d)  mizdrowanie.

7. Poniższy rysunek przedstawia

a)  piołę.
b)  szkafę.
c)  ścieniarkę talerzową.

d) rozbijarkę pedałową.

8. Zmniejszenie napięcia powierzchniowego osiąga się przez dodatek do kąpieli

a)  kwasów.
b)  emulgatorów.
c)  zasad.
d)  soli kuchennej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9. Podstawowym sposobem rozluźniania tkanki skór futerkowych jest

a)  garbowanie.
b)  piklowanie.
c)  wytrawianie.
d)  barwienie.

10. Garbon to środek stosowany do

a)  piklowania.
b)  garbowania.
c)  wytrawiania.
d)  rozmaczania.

11. Kąpiel piklująca jest roztworem

a)  kwasu i soli kuchennej.
b)  soli kuchennej.
c)  zasady i soli kuchennej.
d)  węglanu sodu i kwasu mrówkowego.

12. Garbowanie zakwasowe jest odmianą piklowania, w którym wykorzystuje się

a)  mocne kwasy.
b)  mocne zasady.
c)  słabe kwasy organiczne powstałe w czasie fermentacji.
d)  roztwory garbników mineralnych.

13. Do odwadniania skór futerkowych służą:

a)  wirówki futrzarskie.
b)  szkafy.
c)  bębny siatkowe.
d)  prasy hydrauliczne.

14. Przed przystąpieniem do procesów technologicznych wyprawy skór futerkowych należy

a)  wytrawić skóry.
b)  wysuszyć skóry.
c)  dobrać skóry w partie produkcyjne.
d)  poddać skóry operacji strzyżenia okrywy włosowej.

15. Przy moczeniu właściwym skór mokrosolonych temperatura kąpieli powinna wynosić

a)  30–40°C.
b)  20–28°C.
c)  10–20°C.
d)  5–10°C.

16. Czas moczenia skór owczych suchosolonych trwa

a)  ok. 20 h.
b)  ok. 48 h.
c)  ok. 10 h.
d)  ok. 5 h.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ...................................................................................................

Przygotowanie skór wyprawianych z okrywą włosową do garbowania
właściwego

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punktacja

Razem: