Zarządzanie długiem publicznym część 1 dr hab. Kamilla Marchewka-Bartkowiak, prof. nadzw. UEP

2016-03-11

Zarządzanie długiem publicznym

część 1

dr hab. Kamilla Marchewka-Bartkowiak, prof. nadzw. UEP

Skarbowość

(zarządzanie skarbem)

Wybór

źródła/instrumentu

finansowania

inwestycji

Zarządzanie

bieżącą

płynnością

organizacji

Zarządzenie

aktywami finansowymi

i pasywami

(długiem)

Skarbowość

komercyjna

(korporacyjna, bankowa)

Skarbowość

publiczna

Skarbowość odrywa kluczową rolę

w określaniu strategii finansowej organizacji,

utrzymaniu bieżącej jej płynności, finansowania inwestycji
oraz zarządzaniu ryzykiem związanym z tym finansowaniem

Skarbowość, w odróżnieniu od innych obszarów finansów,

dotyczy działań na styku z ryzykiem i rynkiem finansowym

2016-03-11

Skarbowość publiczna

Słowa kluczowe:

Skarb Państwa, skarbnik, podatki, bon skarbowy, obligacja

skarbowa, majątek Skarbu Państwa, urząd skarbowy

Porównanie

skarbowości publicznej

ze skarbowością korporacyjną:

• zarządzanie finansami zgodne z obowiązującym prawem finansów
publicznych
• decyzje oparte na sformalizowanych procedurach i zasadach kontroli
• zarządzanie finansami połączone ze specyfiką realizacji zadań
publicznych
• występowanie ryzyk charakterystycznych dla sektora publicznego (np.
ryzyko polityczne)
• zdecydowanie najważniejszym obecnie obszarem skarbowości
publicznej jest

zarządzanie długiem (publicznym)

Zagadnienia wykładu

• Ekonomiczna i operacyjna istota długu

publicznego

• Instrumenty zaciągania długu publicznego
• Prawne ograniczenia zaciągania długu

publicznego

• Istota i cele zarządzania długiem

publicznym

• Ryzyko finansowe i pozafinansowe w

zarządzaniu długiem publicznym

• Strategie zarządzania długiem publicznym

2016-03-11

Literatura

• K. Marchewka-Bartkowiak, Zarządzanie długiem publicznym. Teoria i

praktyka państw Unii Europejskiej, PWN, Warszawa 2008

• K. Marchewka-Bartkowiak, Zarządzanie długiem Skarbu Państwa.

Implikacje dla strefy euro, Wyd. Difin, Warszawa 2011

• M. Jastrzębska, Zarządzanie długiem jednostek samorządu

terytorialnego, Wyd. a Wolters Kluwer business, Warszawa 2009

• M. Poniatowicz, i in., Efektywne zarządzanie długiem w jednostce

samorządu terytorialnego, Wyd. a Wolters Kluwer business, Warszawa
2010

• Strategia zarządzania długiem sektora finansów publicznych,

Ministerstwo Finansów,

www.mf.gov.pl

• Raporty Dług publiczny, Ministerstwo Finansów,

www.mf.gov.pl

• Ustawa o finansach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 r. (Dz.U. nr

157, poz. 1240 z późn. zm.), Dział II, Dział V (wybrane zagadnienia)

Etapy analizy

Czym zarządzamy i jakie mamy instrumenty?

Istota ekonomiczna i operacyjna (ujęcie praktyczne)

Jakie mamy ograniczenia w zarządzaniu?

(limity ilościowe i jakościowe)

Jaki mamy cel i ryzyko?

Jaką możemy zastosować strategię?

2016-03-11

Czym zarządzamy?

• Definicja ekonomiczna

: przyjęta formuła

określająca istotę ekonomiczną danego pojęcia
(np. długu publicznego).

• Definicja operacyjna

– wyznaczona zgodnie z

przyjętymi międzynarodowymi i krajowymi
standardami rachunkowymi, statystycznymi
oraz w zakresie przyjętej indywidualnie
metodologii określonej w regulacjach
prawnych.

Istota ekonomiczna

długu publicznego

– tzw. konwencjonalnego

Finansowe zobowiązanie władz publicznych

(jednostek sektora finansów publicznych)

tytułu zaciągniętych pożyczek publicznych

(kredytów, pożyczek, emisję papierów

wartościowych lub innych instrumentów

finansowych)

Dług konwencjonalny nie jest jedyną formą zobowiązań publicznych

2016-03-11

Rodzaje długu publicznego

Dług konwencjonalny (bilansowy, rzeczywisty)

centralny - lokalny

skonsolidowany - nieskonsolidowany

krajowy – zagraniczny

krótkoterminowy – długoterminowy

nominalny – realny

brutto – netto

Dług niekonwencjonalny (pozabilansowy)

- dług potencjalny (warunkowy)

- dług ukryty

Dług publiczny

- co może oznaczać zwrot

„publiczny”?

2016-03-11

Sektor publiczny
wg definicji GUS

•

Sektor publiczny

- ogół podmiotów gospodarki narodowej grupujących własność

państwową (Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych), własność jednostek
samorządu terytorialnego oraz "własność mieszaną" z przewagą kapitału (mienia)
podmiotów sektora publicznego.

•

Sektor prywatny

- ogół podmiotów gospodarki narodowej grupujący własność

prywatną krajową (osób fizycznych i pozostałych jednostek prywatnych),
własność zagraniczną (osób zagranicznych) oraz "własność mieszaną" z przewagą
kapitału (mienia) podmiotów sektora prywatnego.

•

W przypadku równego udziału kapitału publicznego

(50% stanowi łączny

udział własności: Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych, jednostek
samorządu terytorialnego) i prywatnego (50% stanowi łączny udział własności:
krajowych osób fizycznych, pozostałych krajowych jednostek prywatnych, osób
zagranicznych) podmiot gospodarki narodowej zaliczany jest

do sektora

prywatnego.

Struktura sektora publicznego

Sektor publiczny

Sektor general governemnt

Sektor finansów

publicznych

2016-03-11

Sektor finansów publicznych w Polsce

• Sektor finansów publicznych (sfp)

jest to zbiór jednostek

zaliczanych do tego sektora na podstawie przepisów prawa.

• Jednostki sfp:
- wykonują

zadania publiczne na zasadach niekomercyjnych

;

realizują cele publiczne i społeczne,

- są finansowane ze

środków publicznych

oraz wykorzystują

majątek publiczny,

- prowadzą

gospodarkę finansową

według zasad określonych

przez prawo.

Jednostki powiązane z

budżetem państwa/JST

organy władzy publicznej,

2) jednostki samorządu terytorialnego i ich związki,

3) jednostki budżetowe,
4) samorządowe zakłady budżetowe,
5) agencje wykonawcze,
6) instytucje gospodarki budżetowej,
7) państwowe fundusze celowe,

8) Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa

Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez jej Prezesa,

9) Narodowy Fundusz Zdrowia,
10) samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej,
11) uczelnie publiczne,
12) Polska Akademia Nauk i jej instytuty,
13) państwowe i samorządowe instytucje kultury oraz państwowe instytucje filmowe,
14)

inne państwowe lub samorządowe osoby prawne wykonujące zadania publiczne, z

wyłączeniem przedsiębiorstw, jednostek badawczo-rozwojowych, banków i

spółek prawa handlowego.

Jednostki sektora finansów publicznych

art. 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.

o finansach publicznych

2016-03-11

Sektor publiczny

1. Prawnie wydzielone jednostki

sektora finansów

publicznych:

2. Inne podmioty działające na zasadach
komercyjnych

(realizujące cele ekonomiczne), będące

własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu

terytorialnego, bądź zależne od tych podmiotów.
• Przedsiębiorstwa państwowe
• Banki państwowe i Narodowy Bank Polski
• Spółki prawa handlowego
• Państwowe i samorządowe osoby prawne

Sektor instytucji rządowych i samorządowych

= inaczej sektor general government

Według standardów Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych i

Regionalnych ESA’2010

• Instytucje rządowe na szczeblu centralnych
• Instytucje rządowe i samorządowe na szczeblu

regionalnym (nie występuje w Polsce)

• Instytucje samorządowe na szczeblu lokalnym
• Fundusze ubezpieczeń społecznych

(podstawą działalności jest zabezpieczenie społeczne, działają z mocy

prawa, są obowiązkowe, rząd odpowiedzialny za zarządzanie)

2016-03-11

Sektor general government

a sektor finansów publicznych (Polska)

przykłady różnic

Sektor

general govenment

Sektor finansów

publicznych

Katalog otwarty jednostek

Katalog zamknięty jednostek

OFE nie wliczane

w ogóle

sektora

OFE nie wliczane

od marca

2007 r.

Krajowy Fundusz Drogowy i
Fundusz Kolejowy

wliczane

do sektora

Krajowy Fundusz Drogowy i
Fundusz Kolejowy

nie

wliczane do sektora

Zadanie

Sektor finansów publicznych

Klasyfikacja jednostek

do sektora finansów publicznych

zdefiniowanych

w ustawie o finansach publicznych

2016-03-11

Co oznacza

dług publiczny jako

zobowiązanie budżetowe

lub zobowiązanie jednostek sektora

finansów publicznych

Ujęcie budżetowe

długu publicznego

(zobowiązań JSFP)

• Budżet

jest

rocznym

planem finansowym

stanowiącym podstawę gospodarki finansowej

państwa/JST w danym roku. Jest uchwalony w

ustawie/uchwale budżetowej.

• Budżet jest konstruowany w ujęciu rocznym w

oparciu o

wieloletnie planowanie finansowe

- wieloletni plan finansowy państwa (WPFP)
- wieloletnia prognoza finansowa JST (WPF)

2016-03-11

Konstrukcja budżetu państwa/JST

w oparciu o kasową metodę ewidencji zdarzeń

gospodarczych

Dochody

Przychody

Wydatki

Rozchody

Źródło

finansowania

Należności

Zobowiązania

przepływy

zasoby

Przepływy finansowe w budżecie

dochody + przychody = wydatki + rozchody

w ujęciu kasowym

wpływy

wypływy

2016-03-11

Konstrukcja budżetu

Dochody budżetu

(wpływ o charakterze

jednorazowym)

Wydatki budżetu

Saldo budżetu

(zrównoważony, nadwyżka,

deficyt

)

Saldo przychodów i rozchodów

(dodatnie, ujemne)

Przychody

(wpływ o charakterze zwrotnym)

Rozchody

Należności

Zobowiązania

Dochody/wydatki a przychody/rozchody

budżetu państwa

Dochody budżetu

276,9 mld

Wydatki budżetu

324,6 mld

Saldo budżetu (deficyt)

47,7 mld

Saldo przychodów i rozchodów

48,1 mld zł

Przychody

426,4 mld

Rozchody

378,3 mld

Przykład

na 2014

Należności Skarbu Państwa

99 mld

Zobowiązania Skarbu

Państwa

770 mld