1
Zespół Szkół w Urszulinie 04-05-06
Konspekt lekcji matematyki
w klasie III a gimnazjum
Temat lekcji:
Ś
REDNIA ARYTMETYCZNA, GEOMETRYCZNA
I HARMONICZNA
Cele operacyjne lekcji:
Uczeń:
Umie : wykonywać działania na liczbach rzeczywistych, formułować
i uogólniać wnioski, obliczać poszczególne średnie, dowodzić twierdzenia,
symbolicznie zapisywać opisane sytuacje z życia codziennego;
Rozumie: kiedy stosujemy poszczególne rodzaje średnich;
Zna: definicje i wzory na obliczanie różnych średnich, zna własności
proporcji, pojęcie prędkości średniej.
Metody: problemowo- ćwiczeniowa (elementy wykładu, rozwiązywanie
zadań), pogadanka heurystyczna.
Formy: praca indywidualna, praca w grupach, zbiorowa.
Ścieżki dydaktyczne: wychowanie do życia w społeczeństwie, edukacja
czytelniczo-medialna.
Pomoce dydaktyczne: podręcznik, kalkulator, plansza z zadaniami,
encyklopedia matematyczna, tablica.
Zasady nauczania:
1. łączenie teorii z praktyką,
2. poglądowości,
3. indywidualizacji,
4. stopniowania trudności,
5. systematyczności i rytmiczności w realizacji planu nauczania.
2
Przebieg lekcji:
1)
Przypomnienie pojęcia średniej arytmetycznej.
a) stosowanie średniej arytmetycznej, przykłady z życia codziennego;
b) podanie wzoru ogólnego:
Ś
a
=
n
a
a
a
n
+
+
+
L
2
1
c) obliczanie średniej arytmetycznej ocen z matematyki w II
semestrze– każdy uczeń oblicza własną średnią(praca indywidualna);
d) podanie własności Ś
a
:
Dla a
1
, a
2
,
... , a
n
będzie:
a
1
< Ś
a
< a
n
(średnia arytmetyczna jest większa od najmniejszej
liczby, a mniejsza od największej liczby w zestawie).
2) Wprowadzenie pojęcia średniej harmonicznej i geometrycznej-
uczniowie szukają pojęć i definicji w encyklopedii matematyki.
a)
zapis ogólny:
średnia harmoniczna- Ś
h
=
n
a
a
a
n
1
1
1
2
1
+
+
+
L
średnia geometryczna- Ś
g
=
n
n
a
a
a
⋅
⋅
⋅
L
2
1
b)
zapis dla n=2, n=3, n=4(forma zbiorowa);
dla n=2 Ś
h
=
2
1
2
1
2
1
1
2
2
1
2
2
1
1
2
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
+
⋅
⋅
=
⋅
+
=
+
; Ś
g
=
2
1
a
a ⋅
dla n=3 Ś
h
=
3
2
1
1
1
1
3
a
a
a
+
+
; Ś
g
=
3
3
2
1
a
a
a
⋅
⋅
dla n=4 Ś
h
=
4
3
2
1
1
1
1
1
4
a
a
a
a
+
+
+
; Ś
g
=
4
4
3
2
1
a
a
a
a
⋅
⋅
⋅
3
c)
obliczanie trzech średnich dla a
1
=2, a
2
=3, a
3
=6 (uczniowie to
zadanie rozwiązują parami w ławkach –forma zespołowa);
Ś
a
=
5
,
5
2
11
2
6
3
2
=
=
+
+
Ś
h
=
3
1
3
6
1
3
1
2
1
3
=
=
+
+
Ś
g
=
302
,
3
36
6
3
2
3
3
=
=
⋅
⋅
d) zapisanie zależności między średnimi (bez dowodu):
dla dowolnych liczb dodatnich zachodzi :
h
Ś ≤
g
Ś
a
Ś
≤
e) dowodzenie słuszności proporcji:
a
g
g
h
Ś
Ś
Ś
Ś
=
dla n=2- uczeń
(przy pomocy nauczyciela) dowodzi twierdzenie na tablicy;
Dowód:
a
g
g
h
Ś
Ś
Ś
Ś
=
⇒
a
h
g
Ś
Ś
Ś
⋅
=
2
L=
2
g
Ś
P=
h
a
Ś
Ś ⋅
L
=
2
1
a
a ⋅
=
⋅
⋅
2
1
a
a
(
2
1
a
a ⋅
)
2
=
2
1
a
a ⋅
P=
2
1
2
1
2
1
2
2
a
a
a
a
a
a
+
⋅
⋅
⋅
+
=
2
1
a
a ⋅
L=P, co należało dowieść.
3) Zastosowanie praktyczne średniej harmonicznej (wykorzystanie
planszy z zadaniem).
Treść zadania: Samochód pokonał trasę z Urszulina do Lublina z
prędkością 60 km/h, a trasę z Lublina do Urszulina z prędkością 80
km/h.
Z jaką średnią prędkością pokonał całą trasę?
4
Rozwiązanie:
t
s
v
ś
r
⋅
=
2
; s-droga z Urszulina do Lublina; t-czas jazdy samochodem
w obie strony; v
ś
r
- prędkość średnia na całej trasie;
2
1
t
t
t
+
=
t
1
- czas jazdy z prędkością 60 km/h z Urszulina do
Lublina; t
2
- czas jazdy z prędkością 80 km/h z Lublina do Urszulina;
1
1
v
s
t =
2
2
v
s
t =
stąd:
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
2
2
v
v
v
v
v
v
v
s
v
s
s
t
s
v
v
v
v
s
v
s
v
s
v
s
t
t
t
ś
r
+
⋅
⋅
=
⋅
⋅
+
⋅
⋅
=
⋅
=
⇒
⋅
⋅
+
⋅
=
+
=
+
=
;
podstawiając dane otrzymujemy:
h
km
h
km
v
ś
r
6
,
68
80
60
80
60
2
=
+
⋅
⋅
=
Średnia arytmetyczna ww. prędkości wyniosłaby:
h
km
h
km
v
v
v
arytm
ś
r
70
2
80
60
2
2
1
.
.
=
+
=
+
=
Nietrudno zauważyć, że prędkość średnia arytmetyczna różni się od
rzeczywistej prędkości średniej na całej trasie i jest większa od niej.
4) Zastosowanie praktyczne średniej arytmetycznej- zad. 1, str.213 z
podręcznika - uczeń rozwiązuje ww. zadanie na tablicy.
5)
Rekapitulacja poznanych wiadomości.
a)
średnia arytmetyczna: średnia ocen, średnia frekwencja, średnia
temperatura roczna, średnia roczna wysokość opadów, itd.
b)
średnia harmoniczna: średnia prędkość na drodze tam i z
powrotem;
c)
średnia geometryczna: odległość punktu na okręgu od
ś
rednicy(o praktycznych zastosowaniach tej średniej powiemy na
lekcji następnej).
6) Praca domowa:
d)
dla wszystkich- zad.2, str. 213;
e)
dla chętnych-zad. 4, str. 213.
5
Rozwiązanie zadania dla chętnych (zadanie 4, str.213) .
a)
2
1
2
1
2
a
a
a
a
⋅
=
+
2
1
a
a =
⇔
b)
2
1
2
1
2
1
2
1
2
a
a
a
a
a
a
a
a
=
⇔
+
⋅
⋅
=
⋅
c)
2
1
2
1
2
1
2
2
a
a
a
a
a
a
+
⋅
⋅
=
+
2
1
a
a =
⇔
Wniosek:
Średnie ww. są równe, gdy a
1
=a
2
.
Dygresja:
Znane są jeszcze inne średnie, np. kwadratowa, ważona,
mediana, itd.
Konspekt opracowała: nauczyciel matematyki mgr Izabela Dziura