„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 
 

 
 
 
 
 

MINISTERSTWO  EDUKACJI 

NARODOWEJ 

 
 
 

 
 
 
Radosław Kacperczyk 
 
 
 
 
 

Organizowanie transportu w gospodarstwie rolnym 
723[03].Z1.08 

 
 

 

 

 

Poradnik dla ucznia 
 
 
 
 
 
 

 

 
 

Wydawca

 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

1 

Recenzenci: 
mgr inż. Andrzej Kulka 
mgr inż. Krzysztof Markowski 
 
 
 
Opracowanie redakcyjne: 
mgr Radosław Kacperczyk 
 
 
 
 
Konsultacja: 
mgr inż. Andrzej Kacperczyk 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  723[03].Z1.08. 
,,Organizowanie transportu w gospodarstwie rolnym”, zawartego w programie  nauczania dla 
zawodu mechanik -operator pojazdów i maszyn rolniczych. 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom  2007 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

2 

SPIS TREŚCI 

 

1.  Wprowadzenie 

3 

2.  Wymagania wstępne 

4 

3.  Cele kształcenia 

5 

4.  Materiał nauczania 

6 

4.1.  Charakterystyka oraz zastosowanie środków transportowych 

6 

4.1.1.  Materiał nauczania  

6 

4.1.2.  Pytania sprawdzające 

21 

4.1.3.  Ćwiczenia 

21 

4.1.4.  Sprawdzian postępów 

23 

4.2.  Przyczepy rolnicze 

24 

4.2.1.  Materiał nauczania 

24 

4.2.2.  Pytania sprawdzające 

37 

4.2.3.  Ćwiczenia 

37 

4.2.4.  Sprawdzian postępów 

39 

4.3.  Urządzenia do załadunku 

40 

4.3.1.  Materiał nauczania  

40 

4.3.2.  Pytania sprawdzające 

47 

4.3.3.  Ćwiczenia 

47 

4.3.4.  Sprawdzian postępów 

49 

5.  Sprawdzian osiągnięć 

50 

6.  Literatura 

56 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

3 

1. WPROWADZENIE 
 

Poradnik  ten  będzie  Ci  pomocny  w  przyswajaniu  wiedzy  o  organizacji  transportu 

w gospodarstwie rolnym. 

W poradniku znajdziesz: 

− 

wymagania  wstępne  –  wykaz  umiejętności,  jakie  powinieneś  mieć  już  ukształtowane, 
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika, 

− 

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem, 

– 

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia założonych celów 
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej, 

– 

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy już opanowałeś określone treści, 

– 

ćwiczenia,  które  pomogą  Ci  zweryfikować  wiadomości  teoretyczne  oraz  ukształtować 
umiejętności praktyczne, 

– 

sprawdzian postępów, 

– 

sprawdzian  osiągnięć,  przykładowy  zestaw  zadań.  Zaliczenie  testu  potwierdzi 
opanowanie materiału całej jednostki modułowej, 

– 

wykaz literatury.

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Schemat układu jednostek modułowych 

723[03].Z1 

Eksploatacja maszyn, narzędzi  

i urządzeń rolniczych 

723[03].Z1.02 

Eksploatacja siewników 

i sadzarek oraz narzędzi do 

upraw międzyrzędowych 

 

723[03].Z1.08 

Organizowanie transportu  

w gospodarstwie rolnym 

723[03].Z1.03 

Eksploatacja maszyn  

i urządzeń do nawożenia 

i ochrony roślin 

 

723[03].Z1.09 

Wykonywanie zabiegów agrotechnicznych  

723[03].Z1.04 

Eksploatacja maszyn  

i urządzeń do zbioru  

 zielonek 

723[03].Z1.05 

Eksploatacja maszyn do 

zbioru zbóż 

723[03].Z1.06 

Eksploatacja maszyn do 

zbioru roślin okopowych 

723[03].Z1.01 

Eksploatacja maszyn  

i narzędzi do uprawy roli 

723[03].Z1.07 

Eksploatacja urządzeń 

stosowanych  

w budynkach inwentarskich 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

4 

2. WYMAGANIA WSTĘPNE 

 

Przystępując do realizacji programu nauczania jednostki modułowej, powinieneś umieć: 

−

 

przestrzegać przepisy bhp, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska, 

−

 

posługiwać  się  podstawowymi  urządzeniami  pomiarowymi  takimi  jak:  suwmiarka, 
mikrometr, 

−

 

posługiwać się instrukcjami obsługi i dokumentacją techniczną, technologiczną, 

−

 

samodzielnie wykonywać manewry pojazdem mechanicznym, 

−

 

posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu statyki, dynamiki i kinematyki, takimi 
jak: masa, siła, prędkość, energia, 

−

 

korzystać z różnych źródeł informacji, 

−

 

współpracować w grupie. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

5 

3.

 

CELE KSZTAŁCENIA 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: 

– 

scharakteryzować środki transportowe stosowane w gospodarstwie, 

– 

scharakteryzować urządzenia do załadunku materiałów, 

– 

zastosować przepisy bhp podczas użytkowania środków transportowych, 

– 

scharakteryzować budowę i regulację ładowaczy, 

– 

scharakteryzować budowę i obsługę przyczep rolniczych, 

– 

wykonać załadunek materiałów objętościowych, 

– 

wykonać obsługę techniczną ładowacza, 

– 

wykonać konserwację środków transportowych stosowanych w gospodarstwie. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

6 

4. MATERIAŁ NAUCZANIA 

 

4.1. Charakterystyka oraz zastosowanie środków transportowych 
 

4.1.1. Materiał nauczania 

 
Przepisy bhp podczas eksploatacji środków transportowych

 

 

W trakcie użytkowania  i korzystania ze środków transportowych, należy  znać i  stosować 

przepisy  bezpieczeństwa i  higieny pracy, związane nie tylko bezpośrednio z pracą kierowcy, 
ale  również  mieć  świadomość  zagrożeń  oraz  możliwości  uniknięcia  wypadku  w takich 
miejscach jak pole załadowcze czy wyładowcze. 

Poniżej zostaną przedstawione zagadnienia dotyczące: 

−

  zasad bezpieczeństwa na polu załadowczym i rozładowczym, 

−

  zagrożeń w pracach rozładunkowych i załadunkowych, 

−

  zasad bezpieczeństwa podczas transportu wewnętrznego, 

−

  zasad bezpieczeństwa pracy kierowcy. 

 

Podczas  załadunku  i  rozładunku  z  użyciem  sprzętu  ładunkowego  należy  stosować 

następujące zasady: 

−

  przed  przystąpieniem  do  obsługi  sprzętu,  należy  poznać  jego  działanie  oraz  zagrożenia 

związane z jego obsługą, 

−

  obsługiwać sprzęt zgodnie z instrukcją producenta, 

−

  należy stosować środki ochrony indywidualnej, 

−

  nie należy przekraczać dopuszczalnego obciążenia, 

−

  po  użyciu  sprzętu  załadunkowego  lub  rozładunkowego,  należy  go  zabezpieczyć  w  jego 

normalnym położeniu spoczynkowym, 

−

  przed rozpoczęciem załadunku skrzynia pojazdu powinna zostać dokładnie oczyszczona, 

−

  w przypadku, jeśli stan ładunku nie spełnia wymagań, kierowca powinien odmówić jego 

przyjęcia do przewozu, 

−

  nie  powinno  się  dokonywać  rozładunku,  jeśli  jego  stan  może  mieć  wpływ  na 

bezpieczeństwo pracowników dokonujących rozładunku. 

 
Zasady bezpieczeństwa na polu załadowczym i rozładowczym 

Przebieg  załadunku  i  rozładunku  zależy  od  rodzaju,  rozmiarów  i  ciężaru  ładunku  oraz 

stosowanego  sprzętu  załadunkowego  i  rozładunkowego.  Kierowca  pojazdu  uprzednio 
powinien poznać miejsca załadunku czy rozładunku. Aby dojechać do miejsca załadunku czy 
rozładunku często trzeba przejechać przez teren, na którym występuje ruch innych pojazdów 
i pieszych,  często  w  sposób  nieuporządkowany.  W  celu  zachowania  bezpieczeństwa  nie 
należy  lekceważyć  innych  uczestników  ruchu  w czasie  manewrowania  i dojazdu  do  miejsca 
przeznaczenia.  W  czasie  cofania  do  rampy  należy  zwrócić  szczególną  uwagę  na  to,  by  nikt 
nie  znajdował  się  z  tyłu  pojazdu.  W  przypadku  niewystarczającej  widoczności,  kierowca 
powinien  poprosić  o  pomoc  dodatkową  osobę.  Kierowca  powinien  uzgodnić  z  tą  osobą 
znaczenie  znaków  sygnalizacyjnych.  Pierwszą  czynnością  jest  właściwe  ustawienie  pojazdu 
w  miejscu  załadunku  lub  rozładunku.  Po  zatrzymaniu  pojazdu  w miejscu  załadunku  lub 
rozładunku,  należy  tak  unieruchomić  pojazd,  aby  nie  nastąpiło  jego  przemieszczenie  się 
podczas  operacji  załadunku  lub  rozładunku.  Oprócz  hamulca  pomocniczego  do 
unieruchomienia  pojazdu  na  polu  załadowczym  należy  użyć  klinów  ułożonych  pod  koła 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

7 

pojazdu. Z powodu nieprawidłowego unieruchomienia pojazdu, zdarzają się ciężkie wypadki 
w czasie załadunku i rozładunku wózkami jezdniowymi wjeżdżającymi z rampy załadowczej 
na  pojazd.  Zimą  nie  zaleca  się  stosowania  klinów  wprost  na  lodzie  lub  twardym  śniegu, 
ponieważ wtedy ich skuteczność zdecydowanie maleje. 
 
Zagrożenia podczas prac rozładunkowych i załadunkowych 

Podczas prac należy zwracać uwagę na zagrożenia wynikłe z: 

−

  uderzenia, zgniecenia na skutek spadającego ładunku, 

−

  potłuczenia, przygniecenia, obtarcia przez poruszające się w wokół pojazdu lub na skrzyni 

ładunkowej pojazdu środki transportowe przemieszczające palety z ładunkiem, 

−

  skaleczenia, obtarcia przez ostre wystające elementy środków transportowych lub samych 

ładunków, 

−

  przygniecenia, uderzenia, obtarcia podczas  nadzoru przy rozładunku  lub załadunku palet 

na pojazd przez wózek podnośnikowy jezdniowy, 

−

  upadku ze skrzyni ładunkowej podczas nadzoru przy załadunku, rozładunku pojazdu, 

−

  przygniecenia, zmiażdżenia, obtarcia na skutek spadającego ładunku z skrzyni ładunkowej 

pojazdu, 

−

  uderzenia, przysypania kierowcy podczas załadunku materiałów (sypkich, gabarytowych, 

o dużej wadze) na pojazd ciężarowy, 

−

  przebicia, przecięcia, przekłucia na skutek mocowania ładunków na pojeździe, 

−

  przygniecenia,  uderzenia  ładunku  spadającego  z  platformy  załadunkowej  na  skutek 

przekroczenia obciążenia maksymalnego i udźwigu nominalnego, 

−

  zgniecenia, uderzenia, spadnięcia platformy, 

−

  upadku z platformy podczas jej podnoszenia, 

−

  wciągnięcia, wplątania, pochwycenia przez ruchome elementy przenośników taśmowych 

lub rolkowych, 

−

  upadku z platformy na skutek poślizgnięcia, 

−

  uderzenia, zgniecenia w wyniku zjechania podnośnikowego wózka ręcznego z ładunkiem, 

−

  upadku z platformy na skutek stałych przeszkód lub ustawionej palety z ładunkiem, które 

mogą spowodować potknięcie się operatora, 

−

  uderzenia,  zgniecenia,  na  skutek  stoczenia  się  wózka  podnośnikowego  z  powodu  złego 

ustawienia pojazdu. 

 
Zalecenia bezpieczeństwa podczas prac rozładunkowych i załadowczych: 

−

  należy przede wszystkim przeczytać i przestrzegać poleceń zawartych w instrukcji obsługi 

producenta, 

−

  nie  wolno  przekraczać  dopuszczalnej  obciążalności  środków  transportowych 

wykorzystywanych przy tych pracach, 

−

 

ładunek powinien być umieszczony w taki sposób aby zapewnić jego stateczność. Przed 
wjazdem na pojazd samochodowy należy: 

−

  upewnić się, że pojazd samochodowy jest prawidłowo unieruchomiony, 

−

  między  rampą  a  skrzynią  ładunkową  należy  umieścić  mostek  załadunkowy; 

dopuszczalne obciążenie mostka powinna być większa od ciężaru wózka z ładunkiem, 

−

  sprawdzić,  czy  ciężar  wózka  z  ładunkiem  nie  przekracza  dopuszczalnego  obciążenia 

i umożliwia bezpieczny wjazd, 

−

  kierowca powinien nadzorować sposób załadunku towaru, 

−

  podczas załadunku skrzyni ładunkowej pojazdu nikt nie powinien się na niej znajdować, 

−

  w  przypadku  gdy  kierowca  nie  obsługuje  środków  transportowych  powinien  podczas 

nadzoru  stać  z  boku  pojazdu  i  kierować  operatora  środka  transportowego,  w  przypadku 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

8 

gdy  skrzynia  ładunkowa  wyposażona  jest  w  plandekę  powinien  wskazać  miejsce 
ustawienia ładunku i opuścić skrzynię ładunkową przed wjazdem środka transportującego, 

−

  do  obsługi  platformy  załadowczej  może  być  dopuszczona  osoba  znająca  instrukcję 

eksploatacji  platformy  opracowaną  przez  producenta,  stanowiskową  instrukcję  obsługi 
opracowaną  przez  pracodawcę  oraz  po  przeszkoleniu  stanowiskowym  w  praktycznej 
obsłudze danej platformy, 

−

  platforma  powinna  być  poddawana  przeglądom  konserwacyjnym  wykonywanym  przez 

wykwalifikowanego konserwatora w terminach podanych przez producenta platformy, 

−

  niedopuszczalne  jest  przebywanie  na  platformie  załadowczej  w  trakcie  podnoszenia  lub 

opuszczania platformy, 

−

  zastosowanie w platformach sterowania oburęcznego, zmusza operatora do użycia obu rąk 

w celu uruchomienia platformy, 

−

  osłonięcie rolek ruchomych przenośników taśmowych w  miejscach, w których  następuje 

zmiana kierunku przesuwania się taśmy, jej zaginania lub napinania, 

−

  powierzchnia platformy powinna być antypoślizgowa, 

−

  każda część platformy, na której operator nie powinien stać lub po niej chodzić, powinna 

być wyraźnie oznakowana, 

−

  części  platformy,  po  których  operator  może  chodzić  lub  na  których  może  stać,  powinny 

być pozbawione jakichkolwiek stałych przeszkód, które mogłyby spowodować potknięcie 
się operatora, 

−

  jeżeli platforma jest przeznaczona do podnoszenia wózków podnośnikowych z ładunkiem, 

to powinna mieć urządzenia zapobiegające stoczeniu się wózka. Wysokość tych urządzeń 
powinna być nie mniejsza niż 50 mm. Platforma bez zabezpieczeń nie może być używana 
do podnoszenia ładunków na kołach, 

−

  należy  pamiętać  aby  samochód  podczas  rozładunku  czy  załadunku  znajdował  się  na 

poziomym podłożu i był pewnie unieruchomiony, 

−

  jeżeli  platforma  w  położeniu  pracy  wykracza  poza  gabaryty  pojazdu,  to  w  celu 

zapewnienia  bezpieczeństwa,  należy  zastosować  takie  środki,  aby  w  świetle  dziennym 
i w nocy  były  one  widoczne  ze  wszystkich  stron  (np.  światła,  znaki  odblaskowe,  folie 
samoprzylepne odblaskowe). 

 
Sprzęt do transportu wewnętrznego 

Transport  wózkami  ręcznymi  –  wszystkie  wózki  muszą  być  w  dobrym  stanie 

technicznym,  kompletne  oraz  codziennie  sprawdzane  przed  rozpoczęciem  pracy.  Wózki 
dwukołowe muszą być zaopatrzone w następujące elementy: 

−

  w urządzenia do unieruchamiania kół w czasie, gdy wraz z ładunkiem są one pochylone, 

−

  w ochraniacze dłoni na rękojeściach, 

−

  w szelki ułatwiające transport ciężkich ładunków. 

Koła wózków powinny być osadzone na łożyskach tocznych i ogumione. Masa wózka nie 

powinna przekraczać 150 kg. 

Transport  wózkami  jezdniowymi  z  napędem  –  wózki  te  powinny  mieć  stanowisko 

kierowcy  zabezpieczone:  osłonami  chroniącymi  przed  urazami  w  razie  kolizji  oraz 
umożliwiającymi  szybkie  opuszczenie  wózka.  Powierzchnia  pomostu  przeznaczonego  dla 
kierowcy wózka musi mieć antypoślizgową powierzchnię. Wózek powinien być wyposażony 
w  sprawnie  działający  sygnał  dźwiękowy,  światła  przednie  oraz  światła  tylne,  w  tym 
hamowania  stop.  Wyłącznik  prądu  w  wózkach  elektrycznych  powinien  być  sprzężony 
z hamulcem, aby po włączeniu hamulca następowało jednoczesne wyłączenie prądu. 

W wózkach z silnikami spalinowymi wylot rury wydechowej musi być umieszczony tak, 

aby spaliny nie zagrażały kierowcy. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

9 

Podczas transportu wózkami należy przestrzegać następujących zasad: 

−

  kierowca wózka musi mieć potwierdzone świadectwami kwalifikacje, 

−

  wszystkie wózki powinny być w dobrym stanie technicznym, 

−

  nie wolno przewozić ładunków cięższych niż dopuszczalna ładowność, 

−

 

ładunek nie może wystawać poza obrys pojazdu ani przesłaniać pola widzenia, 

−

  przedmioty cięższe powinny być ładowane niżej, 

−

  na platformach ładunkowych ani widłach wózków nie wolno przewozić ludzi, 

−

  przetaczane wózki ręczne należy pchać z boku lub z tyłu przy narożnikach, 

−

  nie wolno gwałtownie hamować obciążonego wózka, 

−

  ciśnienie w oponach powinno być zgodne z instrukcją, 

−

  wózków należy używać w pomieszczeniach dostatecznie oświetlonych, 

−

  nie można podnosić ładunku na jednym zębie wideł, 

−

  nie można wchodzić lub schodzić z wózka w czasie jazdy, 

−

  podczas załadunku wózek powinien być ustawiony poziomo, 

−

  nie można jeździć z ładunkiem podniesionym na widłach do góry, 

−

  nie wolno podtrzymywać bezpośrednio rękami ładunku podczas transportu, 

−

  nie można wjeżdżać wózkiem z napędem na pochylnie o nachyleniu większym niż jest to 

dozwolone w jego dokumentacji techniczno-ruchowej. 
Nawierzchnia  dróg  transportowych  powinna  być  utwardzona,  gładka,  odporna  na 

ścieranie,  o dobrej  przyczepności  i  nie  wytwarzająca  kurzu,  nienasiąkliwa  oraz  łatwo 
zmywalna. 
 
Podstawowe zalecenia bezpieczeństwa pracy kierowcy: 

−

  kierowca  jest  osobą  odpowiedzialną  za  przestrzeganie  przepisów  dotyczących 

bezpieczeństwa pracy pojazdu, 

−

  każdy pojazd ciężarowy powinien mieć widoczne i trwałe oznaczenie nośności, 

−

  pomosty  lub  rampy  przeznaczone  do  pojazdu  ciężarowego  powinny  być  szersze 

o minimum  1,2  m  od  pojazdu  i  zabezpieczone  poręczami  ochronnymi.  Muszą  posiadać 
także odpowiednią nośność w zależności od ciężaru pojazdu z ładunkiem, 

−

  szybkość pojazdu na pomostach i rampach nie może przekraczać 5 km/h, 

−

  palety, podstawki  ładunkowe w skrzyni  samochodu powinny  mieć gładkie powierzchnie 

i krawędzie, aby nie kaleczyły rąk i nie uszkadzały ładunku, 

−

  w  samochodzie  przeznaczonym  do  załadunku  lub  rozładunku  należy  użyć  hamulca 

postojowego oraz zabezpieczyć koła pojazdu klinem przed samoczynnym przesunięciem, 

−

  rozmieszczenie ładunku w skrzyni samochodu powinno być równomierne i zapewniające 

jego  stateczność,  a  ponadto  ładunek  powinien  być  odpowiednio  zabezpieczony  przed 
samoczynnym przemieszczeniem się w czasie transportu, 

−

  urządzenia  i  przybory  służące  do  mocowania  ładunków  nie  powinny  być  luźne, 

swobodnie zwisać lub spadać podczas jazdy, 

−

 

ładunek wystający poza pojazd może być na nim umieszczony jeżeli: 

−

 

całkowita  szerokość  pojazdu  z  ładunkiem  nie  będzie  przekraczać  2,55  m,  a  przy 
szerokości  pojazdu  2,5  m  –  3  m,  pod  warunkiem  że  ładunek  nie  będzie  wystawał 
ponad 23 cm poza obrys samochodu, 

−

 

ładunek nie może wystawać z tyłu pojazdu na odległość większą niż 2 m od tylnej 
płaszczyzny obrysu pojazdu, 

−

 

ładunek  nie  może  wystawać  z  przodu  pojazdu  na  odległość  większą  niż  0,5  m  od 
przedniej płaszczyzny obrysu i większą niż 1,5 m od siedzenia dla kierującego, 

−

 

ładunek nie może być umieszczony w sposób utrudniający prowadzenie pojazdu, 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

10 

−

  wysokość pojazdu z ładunkiem nie może przekraczać 4 m, 

−

  przewożenie osób na załadowanej skrzyni samochodu lub przyczepy jest zabronione. 

 
Klasyfikacja środków transportowych i ich zastosowanie

 

Transport  jest nieodzownym elementem gospodarstwa rolnego. Może on stanowić  nawet 

50% ogółu prac w nim wykonywanych. Ogólnie transport możemy podzielić na: 

−

  transport wewnętrzny, 

−

  transport zewnętrzny. 

 
Transport wewnętrzny – jest związany z przewożeniem ładunków w obrębie gospodarstwa. 
Możemy rozróżnić tutaj dwa rodzaje transportu wewnętrznego: 

−

  transport  polowy.  Odbywa  się  on  między  gospodarstwem  a  polem.  Znalazł  on 

zastosowanie w transporcie takich produktów jak: nawozy na pole, materiał siewny, płody 
rolne z pola do miejsca ich składowania, 

−

  transport  podwórkowy.  Odbywa  się  on  w  obrębie  podwórka.  Znalazł  on  zastosowanie 

przede wszystkim w transporcie produktów związanych z produkcją zwierzęcą np. mleko, 
ściółka, pasze z magazynu do pomieszczeń inwentarskich. 
Środki  transportu  wewnętrznego  ze  względu  na  masę  przewożonych  ładunków,  ich 

objętość oraz konsystencję a także możliwości manewrowe możemy podzielić na: 

−

 

środki transportu kołowego, 

−

  urządzenia przemieszczające. 

Do transportu wewnętrznego kołowego możemy zaliczyć takie środki jak: 

−

  taczka, 

−

  wózek gospodarczy, 

−

  wózek obrotowy, 

−

  wózek akumulatorowy, 

−

  przyczepa zawieszana. 

Najbardziej  powszechnym  środkiem  transportu  tego  typu  jest  taczka.  Jest  ona 

urządzeniem nieefektywnym i uciążliwym ze względu na znaczne obciążenie obsługującego. 
Ładowność  taczki  przeważnie  nie  przekracza  100  kg.  Kolejnym  środkiem  transportu, 
zdecydowanie  dogodniejszym  w  zastosowaniu  jest  uniwersalny  wózek  gospodarczy. 
Zbudowany jest on z lekkiej ramy wykonanej z rur, która jest wsparta na dwóch ogumionych 
pneumatycznych kołach. Na rysunku 1, przedstawiono przykładowy wózek gospodarczy. 

 

Rys. 1. Uniwersalny wózek gospodarczy [1, s. 201] 

1 – pojemnik do przewożenia ładunków sypkich, 
2 – nadstawka do przewożenia ładunków objętościowych. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

11 

Na  ramie  umieszczony  jest  pojemnik do przewożenia  ładunków. Pojemnik  zamocowany 

jest w taki sposób by w trakcie transportu tylko niewielka część masy przewożonego ładunku 
obciążała  osobę  transportującą.  Praca  obsługującego  głównie  związana  jest  z  pokonaniem 
oporów  przetaczania.  Ładowność  wózka  wynosi  do  300kg.  W  przypadku  przewożenia 
ładunków objętościowych, zamiast pojemnika montowana jest paleta i boczne nadstawki. 

Wózki  obrotowe  –  wykorzystywane  są  do  przewożenia  pasz  suchych  i  karm 

o konsystencji półpłynnej. Na rysunku 2, przedstawiono przykładowy wózek obrotowy. 

 

Rys. 2. Wózek obrotowy [1, s. 201] 

 
1 – rama, 
2 – pojemnik, 
3 – dźwignia do pochylania pojemnika, 
4 – zapadka, 
5 – koło kierujące. 
 

W  przypadku  wózków  obrotowych,  jego  rama  wsparta  jest  na  trzech  kołach,  dwa  koła 

nośne są  większe,  a  trzecie  –  mniejsze  – umożliwia  manewrowanie  wózkiem.  W przypadku 
wózków  tego  typu  cała  masa  ładunku  obciąża  koła.  Przy  pomocy  obrotowych  sworzni  do 
ramy  wózka  przymocowany  jest  pojemnik  wykonany  z  blachy.  Wykorzystanie  takiego 
rozwiązania pozwala na pochył boczny pojemnika. Wykonuje się to w sposób stopniowy przy 
użyciu  ręcznej  dźwigni  z  zapadką  sprężynową.  Wózki  mogą  być  również  wyposażone  we 
własny  napęd.  W  ten  sposób  wyeliminowany  został  wysiłek  fizyczny,  związany 
z przetaczaniem  wózka.  Istotne  znaczenie  ma  tutaj  jednak  wybór  silnika,  który  będzie 
zastosowany.  Silniki  spalinowe  nie  powinny  być  stosowane  w pomieszczeniach 
inwentarskich,  ze  względu  na  wydzielane  spaliny  i  emitowany  hałas.  W tym  przypadku 
można wykorzystać silniki z napędem elektrycznym, co wymaga częstego ładowania baterii. 

W transporcie wewnętrznym coraz częściej stosowane są również wózki akumulatorowe. 

Obsługa  ich  jest  łatwa,  charakteryzują  się  zwrotnością,  pracują  cicho  i  nie  zanieczyszczają 
pomieszczeń  inwentarskich  spalinami.  Są one  wyposażone  w  silnik  elektryczny,  co wymaga 
ładowania baterii, co kilka godzin. Na rysunku 3, przedstawiono wózek akumulatorowy. 

 

Rys. 3. Wózek akumulatorowy [3, s. 245] 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

12 

W  przypadku  konieczności  przetransportowania  ciężkich  ładunków  w  obrębie 

gospodarstwa,  stosuje  się  skrzynie  zawieszane.  Są  one  zawieszane  na  podnośniku 
hydraulicznym ciągnika. Rama wykonana jest z kątowników, natomiast dno jak i boki skrzyni 
ładunkowej wykonane są z desek. Pojemność w zależności od zastosowania nadstawek waha 
się  w  przedziale  od  0,7  do  1,6  m

3

.  Ładowność  wynosi  do  550  kg.  Na  rysunku  4, 

przedstawiono skrzynię zawieszaną. 

 

Rys. 4. Skrzynia zawieszana [1, s. 202] 

 
Stacjonarne urządzenia przemieszczające 

Do urządzeń przemieszczających zalicza się: 

−

  kolejki, 

−

  przenośniki taśmowe, 

−

  przenośniki pneumatyczne. 

Do  transportu  wewnątrz  budynków  i  w  ich  bezpośrednim  położeniu  ładunki  mogą  być 

przewożone  kolejkami,  które  są  przetaczane  po  szynach  naziemnych  lub  podwieszanych. 
W przypadku  kolejek  naziemnych  wagonik  jest  przetaczany  po  szynach  ułożonych  wzdłuż 
ciągów  komunikacyjnych.  W  rozwiązaniu  tym,  jeśli  chcemy  zmienić  kierunek  ruchu,  np. 
w korytarz  poprzeczny,  musimy  zastosować  zwrotnice  lub  obrotnice,  które  wprowadzą 
wagonik na odpowiedni tor. Rozwiązanie to posiada kilka wad do których można zaliczyć: 

−

  utrudnienia komunikacyjne w pomieszczeniu, 

−

  zapychanie  się  urządzeń  do  zmiany  kierunku  materiałami  przewożonymi  wewnątrz 

pomieszczeń, takimi jak: ściółka, pasza, obornik. 

 

Rys. 5. Wózek kolejki podwieszanej [1, s. 203] 

1 – pojemnik wciągarki, 
2 – stalowa lina, 
3 – wciągarka, 
4 – rama nośna. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

13 

W  przypadku  kolejek  podwieszanych  ładunek  jest  transportowany  w  pojemnikach 

wykonanych z blachy lub platformach, po specjalnych szynach, które są rozpięte nad ciągiem 
komunikacyjnym.  Do  ramy  nośnej  mocowane  są  pojemniki  przy  pomocy  stalowych  lin. 
Umożliwiają  one,  obniżanie  pojemnika  w  celu  załadunku  materiałów,  oraz  podnoszenie 
w celu ich przewiezienia. Na rysunku 5, przedstawiono sposób mocowania i transportowania 
ładunku przy użyciu kolejki podwieszanej. 

Do transportu na niewielką odległość  materiałów sypkich, objętościowych czy  ładunków 

jednostkowych  wykorzystuje  się  przenośniki.  W  zależności  od  rozwiązań  konstrukcyjnych 
przenośników  materiały,  jakie  mogą one przenosić: ziarno, ziemniaki,  nawozy, siano, słoma, 
worki, skrzynie. 

Do przenoszenia materiałów sypkich stosuje się przenośniki taśmowe – są one stosowane 

do przenoszenia materiałów w poziomie lub pod kątem do 30

°

, o wadze do 50 kg. 

 

Rys. 6. Przenośnik taśmowy [1, s. 203] 

 
1 – rama, 
2 – kosz zasypowy, 
3 – taśma gumowa, 
4 – rolki podporowe, 
5 – podpora. 
 

Przenośnik  wykonany  jest  z  rur  stalowych.  Na  końcach  ramy  znajdują  się  bębny. 

Pomiędzy nimi rozpięta jest elastyczna gumowa taśma. Może ona być gładka lub wyposażona 
w  zabieraki,  które  ułatwiają  pobieranie  materiału.  Przenośnik  jest  napędzany  silnikiem 
elektrycznym.  Wysokość  podnoszenia  jest  regulowana  i  wynosi  ona  do  6m.  Na  rysunku  7, 
przedstawiono przykładowy przenośnik taśmowy. 
 

 

Rys. 7. Przenośnik taśmowy przestawny typ PTP [www.przenosniki.prefamet.com.pl]

 

 

−

 

kubełkowe  –  są  one  stosowane  do  przenoszenia  materiałów  w  płaszczyźnie  nachylonej 
względem poziomu pod kątem od 70 do 90

°

. Wykorzystywane do transportu materiałów 

sypkich, luzem. Na rysunku 8, przedstawiono schemat  przenośnika kubełkowego. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

14 

 

Rys. 8. Przenośnik kubełkowy [1, s. 204] 

 
1 – kosz zasypowy, 
2 – łańcuch z kubełkami, 
3 – wylot, 
4, 5 – koła łańcuchowe napinające i napędowe. 
 

W szczelnej obudowie blaszanej znajduje się łańcuch, na którym zamocowane są blaszane 

kubełki.  Dolne  koło  połączone  jest  z  mechanizmem  napinającym  łańcuch,  natomiast  koło 
górne  jest  kołem  napędzającym.  W  trakcie  transportu  materiał  jest  wsypywany  do  kosza 
zasypowego,  następnie  pobierany  kubełkami  i  przenoszony  do  górnej  części,  gdzie  po 
przejściu  przez  koło  napędzane,  kubełki  są  obracane o  kąt  180

°

.  W  ten  sposób  materiał  jest 

wsypywany  do  otworu  wylotowego.  Urządzenia  te  mogą  transportować  materiał  do 
wysokości  30m.  Przenośniki  te  charakteryzują  się  prostotą  budowy,  dużą  wydajnością 
wynoszącą  około  100m

3

/h  oraz  małym  zapotrzebowaniem  powierzchni.  Na  rysunku  9, 

przedstawiono przykładowy przenośnik kubełkowy. 
 

 

Rys. 9. Przenośnik kubełkowy typ EKO [www.premo-wrocław.pl 

 

−

 

ślimakowe  –  są  one  stosowane  do transportu  na  odległości  nie  przekraczające  10m.  Są 
wykorzystywane  do  przenoszenia  ziarna,  nasion,  mieszanek  paszowych,  pasz  suchych, 
nawozów,  sieczki  ze  słomy  czy  roślin  pastewnych.  Jest  on  najczęściej  stosowany 
w rolnictwie. W przenośniku ślimakowym zespołem roboczym jest spiralnie nawinięta na 
wał ułożyskowany, taśma stalowa. Na dole przenośnika znajduje się kosz zasypowy. Na 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

15 

rysunku  10,  przedstawiono  schemat  przenośnika  ślimakowego  z  koszem  zasypowym  i 
czerpnią. 

 

Rys. 10. Schemat przenośnika ślimakowego: a) z koszem zasypowym, b) czerpnią [1, s. 205] 

 
1 – kosz zasypowy, 
2 – ślimak, 
3 – wylot, 
4 – silnik elektryczny, 
5 – czerpnia, 
6 – workownik. 
 

W  trakcie  pracy  materiał  jest  pobierany  spod  kosza  zasypowego  przez  obracające  się 

zwoje  ślimaka.  W  skutek  obracania  się  ślimaka  materiał  jest  transportowany  do  otworu 
wylotowego. Istnieje również możliwość transportowania materiału prosto z worków, do tego 
celu należy wykorzystać uchwyty workownika. W niektórych przenośnikach przeznaczonych 
do przenoszenia materiałów sypkich zamiast kosza zasypowego stosowana jest czerpnia. Jest 
ona  umieszczana  w  materiale  przeznaczonym  do  przeniesienia,  który  dzięki  szczelinom 
w obudowie  jest  zsypywany  do  ślimaka.  Przenośnik  ślimakowy  jest  napędzany  silnikiem 
elektrycznym  i  przekładnią  pasowo-klinową  lub  silnikiem  hydraulicznym.  Na  rysunku  11, 
przedstawiono przykładowy przenośnik ślimakowy. 
 

 

Rys. 11. Przenośnik ślimakowy T206/2 [www.pom.com.pl] 

 

Przenośniki  pneumatyczne  –  do  przenoszenia  materiałów  wykorzystywany  jest  strumień 

powietrza.  Przy  pomocy  przenośników  tego  typu  przenoszone  materiały  są  niewielkiej 
gęstości objętościowej (siano, słoma, ziarno, rozdrobniona zielonka). Ze względu  na  sposób 
wytworzenia siły nośnej rozróżnia się dwa typy przenośników pneumatycznych. Są to: 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

16 

−

  przenośniki ssące, 

−

  przenośniki ssąco – tłoczące, 

−

  przenośniki tłoczące. 

Odległości  na  jakie  można  transportować  materiały  zależą  przede  wszystkim  od  różnicy 

ciśnień  wytworzonych  w  przewodzie  przesyłowym.  W  gospodarstwach  rolniczych 
zastosowanie  przede  wszystkim  znalazły  przenośniki  niskociśnieniowe  zwane  również 
dmuchawami.  Wykorzystywane  są  one  głównie  do  transportu  materiałów  słomiastych  oraz 
ziarna zbóż. 

Poniżej zostaną przedstawione dwa rodzaje przenośników: 

−

 

przenośniki  pneumatyczne  do  transportu  mas  słomiastych  –  schemat  działania  takiego 
przenośnika przedstawiono na rysunku 12. 

 

Rys. 12. Dmuchawa uniwersalna do mas słomiastych [1, s. 206] 

 
1 – kosz zasypowy, 
2 – wentylator, 
3 – rurociąg z kierownicą na końcu. 
 

Strumień  powietrza,  który  zostaje  wytworzony  pozwala  przenosić  słomę  i  siano  na 

wysokość do 8m, oraz na odległość w poziomie do 30m. Urządzenie jest napędzane silnikiem 
elektrycznym o mocy 11kW.  Wieloczłonowa konstrukcja przenośnika pozwala przy pomocy 
kierownicy  umieszczonej  na  końcu  rurociągu  na  swobodne  kształtowanie  kierunku 
przenoszenia materiału. 

−

 

przenośniki pneumatyczne do transportu ziarna – schemat działania takiego przenośnika 
przedstawiono na rysunku 13. 

 

Rys. 13 Przenośnik pneumatyczny do ziarna [1, s. 206] 

 
1 – dmuchawa, 
2 – kosz zasypowy, 
3 – cyklon. 
 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

17 

Stosowane  są  one  przede  wszystkim  w  magazynach  nasiennych  i  zbożowych  oraz 

w wytwórniach i mieszalniach pasz. Strumień powietrza wytwarzany przez przenośnik można 
również  wykorzystywać  do  suszenia  i przewietrzania  nasion.  Na  rysunku  14,  przedstawiono 
przykładowy przenośnik ssąco-tłoczący T449. 
 

 

Rys. 14. Przenośnik ssąco-tłoczący T449 [www.pom.com.pl] 

 

Transport zewnętrzny –  jest on przede wszystkim związany z zaopatrzeniem gospodarstwa 
w  środki  produkcji  takie  jak  ziarno  siewne,  środki  ochrony  roślin,  oraz  z  wywożeniem 
środków  wytworzonych  w  wyniku  działalności  produkcyjnej,  czyli  dostarczaniem  płodów 
rolnych,  zwierząt  hodowlanych  do  skupu.  Do  transportu  zewnętrznego  wykorzystywane  są 
przede wszystkim: 

−

  ciągniki rolnicze z przyczepami, 

−

  samochody osobowo-towarowe, 

−

  samochody ciężarowe. 

W  dalszej  części  rozdziału  zostaną  przedstawione  pojazdy  rolnicze  służące  do 

zapewnienia  transportu  w  gospodarstwie  rolniczym.  Przyczepy  zostaną  szczegółowo 
omówione w następnym rozdziale. 

 

Ciągniki  rolnicze  –  służą  głównie  jako  źródło  siły  uciągu  i  napędu  dla  narzędzi  i  maszyn 
rolniczych.  Ze  względu  na  rodzaj  mechanizmów  jezdnych,  możemy  je  podzielić  na ciągniki 
kołowe i gąsienicowe. 

Ciągniki  kołowe  są  najczęstszymi  typami  ciągników,  które  znalazły  zastosowanie 

w rolnictwie  oraz  transporcie.  W  zależności od  liczby  montowanych osi,  występują  ich dwa 
rodzaje: 

−

  ciągniki jednoosiowe, 

−

  ciągniki dwuosiowe. 

Ciągniki jednoosiowe, ze względu na swoją małą moc stosowane są przede wszystkim do 

wykonywania lekkich prac uprawowych, pielęgnacyjnych. Jednostką napędzającą taki ciągnik 
jest przeważnie jednocylindrowy silnik o mocy nie przekraczającej kilku kilowatów. 

Ciągniki dwuosiowe. Najczęściej występują w postaci ciągników o mocy przekraczającej 

20 kW. Występują jednak również mikrociągniki dwuosiowe o mocy zbliżonej do ciągników 
jednoosiowych,  o  podobnym  przeznaczeniu.  Ze  względu  na  przeznaczenie  ciągniki  kołowe 
możemy podzielić na: 

−

  ciągniki  lekkie  –  są  one  wykorzystywane  do  prac  lekkich  takich  jak:  opryski,  koszenie 

z wykorzystaniem  odpowiednich  urządzeń,  uprawy  międzyrzędowe,  transporcie 
niewielkich ładunków, 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

18 

−

  ciągniki średnie – są one przeznaczone do prac uniwersalnych, 

−

  ciągniki  ciężkie  –  są  one  wykorzystywane  do  prac  z  narzędziami  wymagającymi  dużej 

siły uciągu. Moc silnika przekracza 55kW a masa powyżej 4000kg. 
Ciągniki  gąsienicowe  –  są  przeznaczone  do  prac  na  glebach  ciężkich,  wilgotnych. 

Podstawową  ich  zaletą  jest  dzięki  zastosowaniu  napędu  gąsienicowego,  mały  poślizg,  który 
umożliwia dobre wykorzystanie siły napędowej. 

Na rysunkach 15 – 18 przedstawiono przykładowe nowoczesne ciągniki rolnicze. 

 

 

Rys. 15. Ciągnik rolniczy Zetor 8541 Proxima Plus [www.zetor.pl] 

 

 

Rys. 16. Mikrociągnik dwuosiowy Barbieri TeraTrack GLW [www.wimet.org] 

 

 

Rys. 17. Mikrociągnik Vari Terra II - 3857A [www.wimet.org] 

 

 

Rys. 18. Ciągnik gąsienicowy Challenger [www.challengerag.com] 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

19 

Samochody  osobowo-towarowe  –  są  one  przeważnie  wykorzystywane  do  transportu 
niewielkich ładunków (do 500 kg), oraz przewozu kilku pasażerów. Ich konstrukcja pozwala 
często  na  dokonywanie  zmian  wielkości  i  przeznaczenia  powierzchni  użytkowej  (odchylane 
ławki czy składane fotele). Podstawową cechą tych pojazdów jest zdolność do poruszania się 
w trudnych warunkach terenowych. 
 
Samochody  ciężarowe  –  w  chwili  obecnej  rolnicze  samochody  ciężarowe  wyposażone  są 
w napęd wszystkich kół. W samochodach trzyosiowych napędzane są przynajmniej dwie osie. 
Samochody tego typu wyposażone są w wysokie zawieszenie sztywnej ramy, które umożliwia 
poruszanie  się  pojazdu  po  nierównościach  oraz  wspomaganie  hydrauliczne.  Skrzynie 
ładunkowe  powinny  być  przystosowane  do  charakteru  przewożonych  ładunków.  Wszystkie 
nadwozia  samochodów  ciężarowych  są  zbudowane  z  dwóch  niezależnych  od  siebie  części: 
osobowej,  czyli  kabiny  kierowcy  oraz  ładunkowej.  Silnik  w  samochodzie  przeważnie 
umieszczony  jest  z  przodu.  Na  rysunku  19  przedstawiono  trzy  możliwości  umiejscowienia 
silnika w samochodzie ciężarowym. 

 

 

Rys. 19. Usytuowanie przedziału silnika: a) przed kabiną kierowcy, b) i c) we wnętrzu kabiny. Strzałki wskazują 

kierunek otwierania pokrywy silnika. MPS [5, s. 98] 

 

Ze względu na skomplikowaną obsługę silników tego typu, powinien być on umieszczony 

w pojeździe w taki sposób, by dostęp do niego był jak najlepszy. Kabiny takich samochodów 
umieszcza  się  na  ramie  w  sposób  elastyczny  przy  pomocy  różnych  elementów 
amortyzujących. Ma to na celu odizolowanie kabiny kierowcy od drgań, które są przenoszone 
przez zawieszenie na ramę pojazdu. 
 
Eksploatacja środków transportowych – przenośniki 

Zużycie 

zespołów  transportowych  w  przenośnikach  płóciennych,  taśmowych 

i kubełkowych objawia się: 

−

  zmniejszeniem wydajności przy zwiększonym zapotrzebowaniu mocy, 

−

  zaczepianiem listew i kubełków o obudowę, 

−

  ukośnym przesuwaniem taśmy transportującej, 

−

  nadmiernym zwisem taśmy transportującej. 

Pomiary  weryfikacyjne  wałków  przenośnych  przeprowadza  się  wykorzystując  takie 

przyrządy  pomiarowe  jak  mikrometr  i  suwmiarka.  Ocenę  stanu  innych  elementów 
przeprowadza  się  wzrokowo.  Miejsca,  w  których  najczęściej  występują  uszkodzenia 
zaznaczono na rysunku 20. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

20 

 

Rys. 20. Miejsca zużycia zespołów transportowych [2, s. 121] 
 

Naprawy  zgiętych  blaszanych  zwojów  ślimaka  czy  rur  stalowych  usuwamy  przez 

prostowanie.  Zwichrowane  ramy  lub  koryta  stalowe  mogą  być  prostowane  na  zimno  lub  po 
podgrzaniu.  Zwichrowanie  ramy  może  wynieść  maksymalnie  2  mm  na  długości  1  m 
przenośnika. W przypadku uszkodzenia elementów blaszanych  należy je wymienić na nowe. 
W  przypadku  zerwania  taśmy  przenośnika  taśmowego  można  ją  ponownie  złączyć 
wulkanizując, zszywając lub stosując spinacze metalowe (najlepiej zawiasowe). W przypadku 
nadmiernie  wydłużonych  pasów  i  taśm,  można  je  skrócić,  wycinając  z  dowolnego  miejsca 
pewien  odcinek,  następnie  należy  jego  końce  zszyć  lub  zwulkanizować.  W  przypadku 
uszkodzonych  kubełków  transportowych,  ich  niewielkie  pęknięcia  można  spawać 
wyrównując  spoinę  w  taki  sposób  by  nie  wystawała  nad  powierzchnię  blachy  więcej  niż 
0,5mm. Natomiast zgięte powierzchnie kubełków należy wyprostować. 

 

Konserwacja  środków  transportowych  –  prawidłowe  wykonanie  obsługi  i  konserwacji 
środków  transportowych  przyczynia  się  do  bezpiecznej  i  długotrwałej  ich  eksploatacji.  Do 
podstawowych zaleceń, które należy stosować możemy zaliczyć: 

−

  połączenie  oraz  ustawienie  elementów  konstrukcji  urządzeń  przenośnikowych  powinno 

uniemożliwiać samoczynne ich rozłączenie lub zmianę ich położenia, 

−

  czynności  przygotowawcze  mające  na  celu  uruchomienie  urządzenia  należy 

przeprowadzić zgodnie z instrukcją obsługi dostarczoną przez producenta, 

−

  nie należy uruchamiać i eksploatować urządzeń niekompletnych lub uszkodzonych. 

−

  w  przypadku,  gdy  zasilanie  przenośnika  nie  jest  procesem  zautomatyzowanym,  to 

w bezpośrednim  otoczeniu  pracującego  urządzenia,  może  przebywać  jedynie  osoba  je 
obsługująca, 

−

  instalacja elektryczna silnika napędowego musi spełniać wymagania dotyczące urządzeń, 

które pracują pod napięciem, 

−

  po  zakończeniu  pracy  przenośnik  powinien  być  dokładnie  wyczyszczony  z  resztek 

transportowanego materiału, 

−

  regulacje i naprawy przenośnika należy wykonywać przy wyłączonym napędzie, 

−

  zgodnie  z  instrukcją  obsługi  należy  wykonywać  wszelkie  przeglądy  techniczne 

i czynności konserwacyjne. 

1 – zużycie, zgięcie i pęknięcie zwojów ślimaka, 
2 – uszkodzenie i zwichrowanie korpusu, 
3 – zużycie łożysk, 
4 – zerwanie i rozciągnięcie pasa, 
5 – uszkodzenie podpór rolek. 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

21 

4.1.2. Pytania sprawdzające 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.  Jakie zagrożenia występują w trakcie prac rozładunkowych? 
2.  Jakie zagrożenia występują w czasie rozładunku z użyciem sprzętu ładunkowego? 
3.  Jakie obowiązują zasady bezpieczeństwa na polu załadowczym? 
4.  W  jakie  elementy,  w  celu  zapewnienia  bezpieczeństwa,  muszą  być  wyposażone  wózki 

ręczne? 

5.  Jakie zasady bezpieczeństwa obowiązują w trakcie transportu wózkami jezdniowymi? 
6.  Jakie są zasady bezpieczeństwa obowiązujące w pracy kierowcę? 
7.  Jakie są ogólne rodzaje środków transportowych? 
8.  Jakie urządzenia możesz zaliczyć do transportu wewnętrznego kołowego? 
9.  Jakie urządzenia możesz zaliczyć do urządzeń przemieszczających? 
10.  Jaka jest zasada działania kolejek podwieszanych? 
11.  Jaka jest budowa przenośnika ślimakowego? 
12.  Jaka jest budowa przenośnika kubełkowego? 
13.  Jaka jest zasada działania przenośnika pneumatycznego? 
14.  Jakie znasz rodzaje transportu zewnętrznego? 
15.  Jakie są objawy zużycia zespołów transportowych w przenośnikach? 
16.  Jakich zaleceń należy przestrzegać w trakcie konserwacji środków transportowych? 

 
4.1.3. Ćwiczenia 

 

Ćwiczenie 1 

Zidentyfikuj  zagrożenia  i  sposoby  zapobiegania  im  w  trakcie  prac  związanych 

z załadunkiem i rozładunkiem materiałów. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  zgromadzić materiały potrzebne do wykonania ćwiczenia, 
2)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bhp i ergonomii pracy, 
3)  zaplanować tok postępowania, 
4)  przygotować tabelę według wzoru: 
 

L.p. 

Czynniki stanowiące zagrożenie 

Sposoby zapobiegania wypadkom 

1 

 

 

2 

 

 

3 

 

 

4 

 

 

5 

 

 

6 

 

 

7 

 

 

8 

 

 

 
5)  wpisać do tabeli osiem przykładowych rodzajów zagrożeń oraz odpowiadające im 

sposoby zapobiegania, 

6)  przeprowadzić analizę ćwiczenia, 
7)  zaprezentować pracę na forum grupy. 
 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

22 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

  plansze dydaktyczne z zakresu BHP związane z załadunkiem i rozładunkiem materiałów, 

−

  arkusz papieru, 

−

  przybory do pisania, ołówek, linijka. 

 
Ćwiczenie 2 

Określ rodzaje transportu wewnętrznego, ich cechy charakterystyczne i zastosowanie. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  zgromadzić materiały do wykonania ćwiczenia, 
2)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bhp i ergonomii pracy, 
3)  zaplanować tok postępowania, 
4)  przedstawić  rodzaje  transportu  wewnętrznego.  Wymienić  cechy  charakterystyczne 

i zastosowanie urządzeń w nim wykorzystywanych, 

5)  przeprowadzić analizę ćwiczenia, 
6)  zaprezentować pracę na forum grupy. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

  plansze dydaktyczne zawierające rodzaje środków transportu wewnętrznego, ich budowę, 

−

  arkusz papieru, 

−

  przybory do pisania, ołówek, linijka, 

−

  literatura zgodna z wykazem. 

 
Ćwiczenie 3 

Określ  rodzaje  przenośników.  Przedstaw  ich  budowę,  zastosowanie  oraz  cechy 

charakterystyczne. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  zgromadzić materiały do wykonania ćwiczenia, 
2)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bhp i ergonomii pracy, 
3)  zaplanować tok postępowania, 
4)  wymienić rodzaje przenośników, 
5)  przedstawić elementy wchodzące w skład każdego z wymienionych urządzeń, 
6)  określić ich zastosowanie, 
7)  przeprowadzić analizę ćwiczenia, 
8)  zaprezentować pracę na forum grupy. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

  plansze dydaktyczne zawierające rodzaje przenośników oraz ich budowę, 

−

  arkusz papieru, 

−

  przybory do pisania, ołówek, linijka, 

−

  literatura zgodna z wykazem. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

23 

Ćwiczenie 4 

Przeprowadź analizę stanu technicznego przenośnika taśmowego. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 

1)  zgromadzić materiały i narzędzia do wykonania ćwiczenia, 
2)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bhp i ergonomii pracy, 
3)  zaplanować tok postępowania, 
4)  wykonać pomiary weryfikacyjne wałków przenośnych wykorzystując do tego narzędzia 

pomiarowe, 

5)  wykonać oględziny miejsc narażonych na zużycie, 
6)  przeprowadzić analizę ćwiczenia, 
7)  zaprezentować pracę na forum grupy. 

 
Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

  plansze  dydaktyczne  zawierające  schemat  przenośnika  taśmowego  oraz  miejsca 

występowania usterek, 

−

  mikrometr, 

−

  suwmiarka, 

−

  arkusz papieru, 

−

  przenośnik taśmowy, 

−

  instrukcja obsługi przenośnika, 

−

  przybory do pisania, ołówek, linijka, 

−

  literatura zgodna z wykazem. 

 

4.1.4. Sprawdzian postępów 

 

Czy potrafisz: 

Tak 

Nie 

1)  określić zagrożenia występujące w trakcie prac rozładunkowych? 

 

 

2)  scharakteryzować  zagrożenia  występujące  w  trakcie  rozładunku 

urządzeniami do tego przeznaczonymi? 

 

 

 

 

3)  wyjaśnić zasady bezpieczeństwa na polu wyładowczym? 

 

 

4)  określić zasady bezpieczeństwa obowiązujące kierowcę? 

 

 

5)  wymienić czynniki charakteryzujące pojazdy ciężarowe? 

 

 

6)  scharakteryzować urządzenia przemieszczające? 

 

 

7)  wymienić rodzaje przenośników taśmowych? 

 

 

8)  wymienić elementy wchodzące w skład przenośnika ślimakowego? 

 

 

9)  scharakteryzować rodzaje transportu zewnętrznego? 

 

 

10)  wymienić elementy wchodzące w skład ciągnika kołowego? 

 

 

11)  scharakteryzować objawy zużycia elementów w przenośnikach? 

 

 

12)  określić 

zalecenia 

obowiązujące 

w 

trakcie 

konserwacji 

przenośników? 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

24 

4.2. Przyczepy rolnicze 
 

4.2.1. Materiał nauczania 

 

Przyczepy ogólnie możemy podzielić na następujące rodzaje: 

−

  ciężarowe, 

−

  osobowe, 

−

  rolnicze, 

−

  specjalnego przeznaczenia. 

W  bieżącym  rozdziale  zostaną  ogólnie  omówione  poszczególne  rodzaje  przyczep. 

Szczegółowo zostaną przedstawione przyczepy, które znalazły zastosowanie w rolnictwie. 

Przyczepy ciężarowe – możemy je podzielić na przyczepy: 

−

  jednoosiowe, 

−

  wieloosiowe. 

Przyczepę  jednoosiową  przedstawiono  na  rysunku  21,  są  one  najczęściej  stosowane 

w zestawie z samochodem osobowym lub dostawczym. 

 

Rys. 21. Przyczepa jednoosiowa do samochodu osobowego [5, s. 200] 

 

Znalazły  one  zastosowanie  do  przewożenia  niewielkich  ładunków.  Przyczepy  tego  typu 

przeważnie  nie  są wyposażone w układ  hamulcowy. Do tej grupy  możemy  zaliczyć również 
przyczepy dłużycowe, które są przeznaczone do przewozu długich ładunków. Podpinana jest 
ona do samochodu przy pomocy długiego dyszla, który wykonany jest z rury stalowej. 

Przyczepy ciężarowe dwuosiowe – przyczepy tego typu są wyposażone w hamulce, które 

działają  na  wszystkie  koła.  Hamulce  tej  przyczepy  uruchamiane  są  pneumatycznie.  Jest  ona 
również  wyposażone  w  hamulec  postojowy,  który  jest  uruchamiany  w  chwili  odczepienia 
układu pneumatycznego. Na rysunku 22 przedstawiono budowę przyczepy ciężarowej. 

 

Rys. 22. Podwozie przyczepy ciężarowej z mechanizmem obrotnicowym [5, s. 201] 

1 – dolny pierścień obrotnicy, 
2 – górny pierścień obrotnicy, 
3 – dyszel, 
4 – rama. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

25 

W  przyczepach  tego  typu  przednia  oś  jest  zwrotna.  Jest  ona  osią  sztywną,  która  jest 

obracana  wraz  z  kołami  w  stosunku  do  ramy.  Mechanizm  taki  nazywa  się  mechanizmem 
obrotnicowym.  Za  pośrednictwem  resorów  na  przedniej  osi  jest  wsparty  dolny  pierścień 
obrotnicy (1). Natomiast z ramą przyczepy połączony jest pierścień górny (2). Między dwoma 
pierścieniami znajdują się rolki, które ułatwiają obrót. Na rysunku 23 przedstawiono schemat 
przedstawiający  różnicę  mechanizmu  skrętu  kół  w  samochodzie  osobowym  i  przyczepie. 
Mogą  być  również  przyczepy  z  mechanizmem  zwrotnicowym.  Podstawową różnicą  między 
przyczepą obrotnicową a zwrotnicową jest mechanizm zwrotniczy.  

 

 

Rys. 23. Schemat ilustrujący różnicę między samochodowym a obrotnicowym mechanizmem skrętu [5, s. 201] 

 

Przyczepy  specjalnego  przeznaczenia  –  jest  to  bardzo  różnorodna  grupa  przyczep  do 

których  możemy  zaliczyć  takie  przyczepy  jak:  kempingowe,  niskopodwoziowe,  przyczepy 
cysterny,  przyczepy  samowyładowcze  itp.  Na  rysunku  24  przedstawiono  przykładową 
przyczepę specjalnego przeznaczenia – niskopodwoziową. 

 

Rys. 24. Przyczepa niskopodwoziowa do przewozu ciężkich ładunków [5, s. 202] 

 
Przyczepy  tego  typu  są  sprzęgane  z  pojazdem  przy  pomocy  sprzęgu.  W  samochodach 
osobowych  rolę  sprzęgu  spełnia  przegub  kulowy,  natomiast  w  samochodach  ciężarowych 
oraz ciągnikach rolę tą spełnia sworzeń, który jest przetykany pionowo przez ogniwo dyszla 
przyczepy i zabezpieczany przed rozłączeniem. 

Zaczepy  –  są  wykorzystywane  do  łączenia  ciągników  z  przyczepami  i  innymi 

urządzeniami rolniczymi. W ciągniku występuje kilka rodzajów zaczepów. Są to: 

−

  zaczep transportowy, 

−

  zaczep polowy, 

−

  zaczep dolny, 

−

  sprzęg do trzypunktowego układu zawieszenia. 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

26 

Poniżej zostaną opisane i przedstawione na rysunkach powyższe rodzaje zaczepów. 

Zaczep  transportowy  –  wykorzystywany  jest  do  łączenia  z  ciągnikiem  przyczepy 
czterokołowej. Na rysunku 25 przedstawiono zaczep tego typu. 

 

Rys. 25. Zaczep transportowy [4, s. 173] 

 

W  celu  zabezpieczenia  sworznia  przed  wypadnięciem  (od  dołu)  stosuje  się  zawleczkę 

sprężysta,  która  jest  przekładana  przez  otwór  w  sworzniu.  W  niektórych  ciągnikach 
stosowana jest zapadka, która uniemożliwia samoczynne przesunięcie się sworznia ku górze. 

Zaczep  polowy  –  służy  do  łączenia  ciągnika  z  różnymi  rodzajami  maszyn,  które  są 

przystosowane do zaczepów tego typu. Na rysunku 26 przedstawiono zaczep polowy. 

 

Rys. 26. Zaczep polowy [4, s. 173] 

1 – zaczep polowy, 

2 – belka polowa. 

 

Zaczep  dolny  –wykorzystywany  jest  do  łączenia  ciągnika  z  maszynami  rolniczymi  oraz 

przyczepami  jednoosiowymi.  Jest  on  sterowany  z  kabiny  ciągnika  i  nie  wymaga  zakładania 
sworznia. Na rysunku 27 przedstawiono zaczep tego typu. 

 

Rys. 27. Zaczep dolny [4, s. 173] 

1 – hak zaczepu, 

2 – belka wspornika, 

3 – dźwignia blokująca. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

27 

Sprzęg  do  trzypunktowego  układu  zawieszenia.  Trzypunktowy  układ  zawieszenia 

ciągnika  jest  zaczepem  uciążliwym  w  trakcie  łączenia  ciągnika  z  narzędziem.  Wynika  to 
z konieczności  dopasowania  cięgieł  dolnych  do  położenia  czopów  ramy  narzędzia.  Dzięki 
zastosowaniu specjalnych trójkątnych ram, które są mocowane na ramie narzędzia i ciągnika 
problem ten został wyeliminowany. Na rysunku 28 przedstawiono urządzenie tego typu. 

 

 

Rys. 28. Sprzęg do trzypunktowego układu zawieszenia [4, s. 173] 

1 – rama sprzęgłu, 

2 – cięgło dolne. 

 

W  przypadku  zastosowania  takich  ram,  operator  ciągnika  może  łączyć  narzędzia 

bezpośrednio z jego kabiny. 

Przyczepy  rolnicze  -  ze  względu  na  swoje  zalety  są  podstawowym  wyposażeniem 

gospodarstwa  rolnego.  Przyczepy  służą  do  przewozu  różnego  rodzaju  ładunków  o  dużej 
masie  jednostkowej.  Można  nimi  przewozić takie  materiały  jak:  nawozy,  ziarna  zbóż,  plony 
roślin  okopowych,  słomę,  zielonki,  siano  jak  również  materiały  budowlane.  Przyczepy 
skrzyniowe uniwersalne – przykład takiej przyczepy przedstawiono na rysunku 29. 

 

Rys. 29. Przyczepa skrzyniowa uniwersalna [1, s. 280] 

 

Służy  ona  do  przewożenia  ładunków  o  dużej  masie  jednostkowej.  Podłoga  takiej 

przyczepy  wykonana  jest  z  blachy  lub  desek.  Rozkładane  na  boki  burty  boczne  i  tylna 
umożliwia załadunek  i  rozładunek  ładunku. Pojemność  skrzyni  ładunkowej  wynosi z  reguły 
4 m

3

.  W  niektórych  przypadkach  w  celu  zwiększenia  objętości  możliwych  do  przewożenia 

towarów stosuje się specjalne nadstawki. 

W zależności od konstrukcji przyczep i związanej z nią ładowności możemy je podzielić 

na dwa rodzaje: 

−

  przyczepy lekkie o ładowności do 5000 kg, 

−

  przyczepy ciężkie o ładowności do 15000 kg. 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

28 

Przyczepy wywrotki są odmianą przyczep skrzyniowych. Są one wyposażone w siłowniki 

hydrauliczne,  które  umożliwiają  samoczynny  rozładunek  skrzyni,  dzięki  wychyleniu  jej  na 
boki  lub  do  tyłu.  Na  rysunku  30  przedstawiono  przyczepę,  która  posiada  możliwość 
rozładunku na obydwa boki oraz do tyłu. 

 

Rys. 30. Przyczepa wywrotka [1, s. 281] 

 

Układ zamków oraz zawiasów mocujących boczne burty jest tak wykonany, iż umożliwia 

on  odchylenie  ich  wzdłuż  górnej  lub  dolnej  krawędzi.  Siłowniki  hydrauliczne  są  zwalniane 
przy  wykorzystaniu  hydrauliki  zewnętrznej  ciągnika.  Połączenie  instalacji  hydraulicznych 
przyczepy i ciągnika odbywa się przy pomocy szybkozłączy. 

Przenośniki  podłogowe  –  są  one  stosowane  do  rozładunku  przyczep.  Na  rysunku  31 

przedstawiono przykładową przyczepę z podnośnikiem podłogowym. 

 

Rys. 31. Przyczepa z przenośnikiem podłogowym [1, s. 281] 

 

Występują  one  najczęściej  w  postaci  dwóch  wzdłużnych  łańcuchów  połączonych 

poprzecznymi  listwami.  Napędzany  jest  on  przy  pomocy  wałka  odbioru  mocy  lub 
hydraulicznie.  Przyczepa  przedstawiona  na  rysunku  31  napędzana  jest  od  wałka  odbioru 
mocy,  oraz  posiada  ona  możliwość  samoczynnego  wyładunku  materiału  do  tyłu. 
W przypadku  zamontowania  nadstawek  może  ona  służyć  do  transportowania  materiałów 
objętościowych takich  jak  słoma czy  siano. Natomiast,  jeśli  zamontujemy specjalny  adapter, 
możemy go wykorzystać jako rozrzutnik obornika. 

Podwozia  przyczep  zbudowane  są  na  ramie,  która  jest  oparta  na  układzie  jezdnym.  Ze 

względu na liczbę osi, możemy przyczepy podzielić na: 
1.  Przyczepy jednoosiowe – przyczepy tego typu są podparte na kołach tylko z jednej strony. 

Z  drugiej  zaś  strony  opierają  się  na  zaczepie  ciągnika.  Położenie  osi  poza  środkiem 
skrzyni  ładunkowej  (z  tyłu)  sprawia,  że  część  masy  przyczepy  i  transportowanego 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

29 

ładunku  obciąża  układ  jezdny  przyczepy,  natomiast  reszta  tej  masy  dociąża  tylną  oś 
ciągnika.  Takie  rozłożenie  mas  powoduje  poprawienie  warunków  współpracy  kół 
z podłożem,  sprawia  to  łatwiejsze  poruszanie  się  agregatu  w  trudnych  warunkach 
terenowych.  Na  rysunku  32  przedstawiono schemat oddziaływania  na  ciągnik  przyczepy 
jednoosiowej. 

 

Rys. 32. Schemat oddziaływania na ciągnik przyczepy jednoosiowej [1, s. 282] 

 

F

Z

 – siła na zaczepie, 

G

M

 – ciężar maszyny, 

G

Z

 – obciążenie zaczepu, 

Y

K, 1

 – obciążenie kół ciągnika przyczepy. 

W przypadku przyczep jednoosiowych o dużej ładowności, gdzie obciążenia na układ 

jezdny  są  znaczne,  stosuje  się  podwozia  typu tandem.  Podwozia  tego typu  utworzone  są 
przez  umieszczenie  podwójnych  kół,  jedno  za  drugim.  Na  rysunku  33  przedstawiono 
przyczepę jednoosiową typu tandem. 

 

Rys. 33. Przyczepa jednoosiowa typu tandem [1, s. 282] 

 

2.  Przyczepy  dwuosiowe  –  przyczepy  tego  typu  są  podparte  na  kołach  jezdnych.  Są  one 

połączone z ciągnikiem przy pomocy wahliwego dyszla zaczepowego. Jego zadaniem jest 
przenoszenie  skierowanej  poziomo  siły  uciągu.  Przednia  oś  przyczepy  jest  osią  skrętną. 
Połączona  jest  ona  z  ramą  za  pomocą  obrotnicy.  Na  rysunku  34  przedstawiono  schemat 
oddziaływania na ciągnik przyczepy dwuosiowej. 

 

Rys. 34. Schemat oddziaływania na ciągnik przyczepy dwuosiowej [1, s. 282]

 

F

Z

 – siła na zaczepie, 

G

M

 – ciężar maszyny, 

Y

1, 2

 – obciążenie kół ciągnika przyczepy. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

30 

Przyczepy zbierające 

Są  one  również  nazywane  zbieraczami  pokostów.  Stosowane  są  do  zbioru  materiałów 

objętościowych  takich  jak  słoma  czy  siano,  które  są  ułożone  w  wały,  są  one  jednocześnie 
ładowane do skrzyni ładunkowej przyczepy. Maksymalnie wymiary takiego wału wynoszą: 

−

  wysokość – 0,5 m, 

−

  szerokość – 1,4 m, 

−

  masa jednego metra długości wału – 7 kg, 

Przy pomocy takich przyczep można zbierać materiały o wilgotności do 85%. Na rysunku 35 
przedstawiono budowę przyczepy zbierającej. 

 

Rys. 35. Przyczepa zbierająca [3, s. 97] 

1 – podbieracz, 

2 – koło kopiujące podbieracza, 

3 – skrzynia ładunkowa, 

4 – dźwignia włączania przenośnika, 

5 – górna część skrzyni ładunkowej, 

6 – pałąk, 

7 – kosz tylny, 

8 – dźwignia rurowa, 

9 – dźwignia z zaczepami zabezpieczająca kosz tylny, 

10 – dźwignia hamulca, 

11 – dyszel, 

12 – koło podporowe, 

13 – koło jezdne, 

14 – podpora pałąka. 

 

W przyczepie zbierającej zespołem roboczym jest podbieracz (1), który jest umieszczony 

w dolnej części ramy. Podbieracz spoczywa na dwóch kołach podporowych kopiujących (2). 
Jest on podnoszony i opuszczany z miejsca kierowcy przy pomocy siłownika hydraulicznego. 
Koła kopiujące regulują odległości palców podbieracza od powierzchni łąki. W zależności od 
podłoża, palce powinny być oddalone od ziemi w granicach od 2 do 6cm. Materiał, który jest 
podebrany  przez  podbieracz,  jest  przenoszony  przez  nagarniacz  do  przedniej  części  skrzyni 
ładunkowej (3). Wykorzystując przenośnik podłogowy, który  jest uruchamiany  i wyłączany 
dźwignią  (4),  możemy  przemieszczać  materiał  w  skrzyni  ładunkowej.  Górna  część  skrzyni 
ładunkowej  zbudowana  jest  z  pałąków  (6)  i  linek,  dzięki  temu  możliwe  jest  zmiana  ich 
położenia.  W  ten  sposób  możliwa  jest  również  zmiana  objętości  skrzyni  ładunkowej.  Kosz 
ażurowy,  który  umieszczony  jest  na  końcu  skrzyni,  podczas  zbioru  i  transportu  jest 
zamknięty.  W  czasie  rozładunku  zostaje  on  uniesiony  przy  pomocy  dźwigni  rurowej  (8). 
Dźwignia  z  zaczepami  (9)  służy  do  dodatkowego  zabezpieczenia  kosza  przed  otworzeniem. 
Przyczepa  jest  wyposażona  w  hamulec  mechaniczny,  który  jest  uruchamiany  przy  pomocy 
dźwigni (10).  Koło podporowe służy do ustawienia  maszyny  na czas postoju.  W  niektórych 
przypadkach  w  kanale,  przez  który  jest  przemieszczany  materiał  do  skrzyni  ładunkowej, 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

31 

umieszczane  są  dodatkowe  mechanizmy  rozdrabniające.  Umożliwia  to,  zbiór  materiału 
w postaci sieczki. 

Nośnik  bel  okrągłych  –  wykorzystywany  jest  on  do  transportu  bel  z  pola  do  miejsca 

magazynowania  i  do  załadunku  bel  na  środki  transportowe.  Umieszczany  jest  on  na 
podnośniku hydraulicznym ciągnika. Zbudowany on jest z następujących elementów: 
1 – korpus, 
2 – ramię, 
3 – łapa, 
4 – siłownik hydrauliczny. 
Przykładowy nośnik bel T367 przedstawiono na rysunku 36. 

 

Rys. 36. Nośnik bel okrągłych [3, s. 106] 

 

Nośnik  składa  się  ze  spawanego  korpusu  i  dwóch  ramion.  Przy  pomocy  siłownika 

hydraulicznego,  który  uruchamiany  jest  łapą,  następuje zsuwanie  bel  z  urządzenia. Siłownik 
hydrauliczny połączony jest z układem hydraulicznym ciągnika. 
Rozwijacz  bel  –  wykorzystywany  jest  do  użytkowania  materiałów  słomiastych  metodą 
zwijania.  Jest  on  urządzeniem  zawieszanym  na  trzypunktowym  układzie  zawieszenie 
ciągnika. Przykładowe urządzenie służące do rozwijania bel przedstawiono na rysunku 37. 

 

Rys. 37. Rozwijacz bel [3, s. 107] 

1 – ramię, 

2 – uchwyt, 

3 – siłownik hydrauliczny. 

 

W  przypadku  rozwijaczy  elementem  roboczym  są  tarcze  z  kolcami  lub  uchwyty  do  bel, 

które służą do manipulowania belami owiniętymi folią. Mocowane są one do ramion, które są 
sterowane siłownikiem hydraulicznym, zasilanym z układu hydraulicznego ciągnika. 

Na  zdjęciach  od  38  do  45  pokazano  nowoczesne  przyczepy  rolnicze  stosowane 

w transporcie rolniczym. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

32 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rys. 39. Przyczepa typu platformowego T024 do 

przewozu bel [www.easy1780.easyisp.pl] 

Rys. 38. Przyczepa do przewozu zwierząt Kurier 10 

[www.easy1780.easyisp.pl] 

Rys. 40. Przyczepa skorupowa T679 

[www.easy1780.easyisp.pl] 

Rys. 41. Przyczepa wywrotka tandem T663 

[www.easy1780.easyisp.pl] 

Rys. 42. Przyczepa wywrotka dwuosiowa T653/2 

[www.easy1780.easyisp.pl] 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

33 

 

 

 

 

 

 
Instalacja elektryczna 

Każda  przyczepa  musi  być  wyposażona  (zgodnie  z  wymogami  przepisów  o  ruchu 

drogowym)  w  instalację  elektryczną.  Jest  ona  włączona  z  instalacją  elektryczną  ciągnika. 
Przyczepa wyposażona  jest we wtyczkę, która znajduje  się  na końcu przewodu zasilającego. 
W  trakcie  agregowania  wtyczkę  wpinana  sie  w  gniazdo  wtyczkowe  znajdujące  się  na 
ciągniku. Na rysunku 46 przedstawiono gniazdo elektryczne przyczepy. 
 

 

Rys. 46 Gniazdo przyczepy [www.klub,chip.pl] 

 

Rys. 43. Wóz przeładowcy 

[www.agro-centrum.pl] 

Rys. 44. Przyczepa samozbierająca 

[www.agro-centrum.pl] 

Rys. 45. Wóz paszowy 

[www.agro-centrum.pl] 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

34 

−

  44L – lewy kierunkowskaz, 

−

  R – zacisk rezerwowy, 

−

  10 – masa pojazdu, 

−

  44P – prawy kierunkowskaz, 

−

  58P – prawe światło pozycyjne oraz oświetlenie tablicy rejestracyjnej, 

−

  58L – lewe światło pozycyjne, 

−

  54 – światło stop. 

 
Hamulce przyczep 

Ze  względu  na  transportowany  ciężar,  przyczepy  muszą  być  wyposażone  w  niezależnie 

działający układ hamulcowy. Przeważnie zastosowanie w nim znalazły układy pneumatyczne, 
które  są  zasilane  z  instalacji  ciągnika.  Na  skutek  podłączenia  mechanizmu  sterowania  do 
nożnej dźwigni hamulca ciągnika, działanie obu układów hamulcowych jest jednoczesne. Na 
rysunku 47 przedstawiono budowę i zasadę działania hamulca pneumatycznego przyczep. 

 

Rys. 47. Budowa i zasada działania hamulca pneumatycznego: a) hamulec zaciśnięty,  

b) hamulec zluzowany [1, s. 283] 

1 – złącze, 

2 – zbiornik, 

3 – siłownik pneumatyczny, 

4 – hamulec szczękowy, 

5 – otwór odpowietrzający. 

 

Do  uruchomienia  hamulca  przyczepy  wykorzystywane  jest  sprężone  powietrze.  Jest ono 

przekazywane  ze  zbiornika  przyczepy.  Poprzez  zawór  sterujący  działa  na  siłownik 
hamulcowy,  dzięki  któremu  rozpierane  są  szczęki  hamulca.  W  trakcie  jazdy  powietrze  jest 
wtłaczane  z  instalacji  ciągnika  do  zbiornika  przyczepy.  W  wyniku  tego  następuje 
przestawienie  zaworu  sterującego, co pozwala  na odhamowanie koła. W trakcie rozpoczęcia 
hamowania  następuje  przerwanie  dopływu  sprężonego  powietrza  z  instalacji  ciągnika. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

35 

W wyniku tego następuje przestawienie zaworu sterującego w przyczepie w położenie, które 
łączy zbiornik z siłownikiem. Następstwem tego jest rozpoczęcie hamowania. W przypadku 
nieszczelności  układu  lub  samoczynnym  odłączeniu  się  przyczepy,  powinno  nastąpić  jej 
wyhamowanie.  Przyczepy  rolnicze  wyposażone  są  również w  hamulec  pomocniczy,  którego 
cięgło połączone jest z rozpierakiem szczęk hamulcowych. 

 

Hydrauliczne  układy  zewnętrzne  –  inaczej  nazywane  są  drugim  układem  hydraulicznym 
ciągnika. Znalazł on zastosowanie do sterowania np. pracą podnośnika hydraulicznego, pracą 
ładowacza, przyczepy wywrotki i inne. Układ ten złożony jest z następujących elementów: 

−

  przewody ciśnieniowe, 

−

  zawór sterujący, 

−

  gniazda szybkozłączy. 

Na rysunku 48 przedstawiono układ hydrauliczny podnoszenia przyczepy-wywrotki. 

 

Rys. 48. Układ hydrauliczny podnoszenia przyczepy wywrotki [4, s. 172] 

1 – dźwignia sterowania podnośnikiem, 

2 – przewód ciśnieniowy, 

3 – tłok podnośnika skrzyni przyczepy. 

 

W  zależności  od  typu  ciągnika,  może  on  być  wyposażony  w  8  gniazd  szybkozłączy. 

Przeważnie  na  jeden  siłownik  przypadają  dwa  takie  gniazda.  W  czasie  łączenia  przewodów 
hydraulicznych  przy  pomocy  szybkozłączy,  należy  zwrócić  uwagę  na  ich  czystość.  Na 
rysunku 49 przedstawiono schematy oraz budowę szybkozłączy hydraulicznych. 
 

 

Rys. 49. Szybkozłącze hydrauliczne: a) złącze skręcane, b) złącza zaciskowe, c) zawór dławiący [4, s. 172] 

1 – kulka, 
2 – kołek, 

3 – płytka zaworu dławiącego. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

36 

W hydraulicznym układzie zewnętrznym panuje ciśnienie od 10 do 20MPa. 
W  podnośnikach  stosuje  się  siłowniki  hydrauliczne  jednostronnego  lub  dwustronnego 

działania. Na rysunku 50 przedstawiono schematy tych siłowników. 

 

Rys. 50. Schematy siłowników jednostronnego (a)- i dwustronnego (b) działania [4, s. 165] 

 

W  siłownikach  jednostronnego  działania,  olej pod ciśnieniem  znajduje  się  tylko  z  jednej 

strony tłoka. W przypadku, gdy do siłownika dostarczany  jest olej pod ciśnieniem  i siła  jego 
parcia  jest  większa  od  oporu  przesuwania  tłoka,  następuje  podnoszenie  ramion  podnośnika. 
W momencie otwarcia odpływu oleju z siłownika, następuje opuszczenie ramion podnośnika. 

W  siłownikach  dwustronnego  działania  –  w  siłownikach  tego  typu  olej  może  być 

podawany  z obu  stron  tłoka.  W  związku  z  tym  operacje  opuszczania  jak  i  podnoszenia  są 
powodowane ciśnieniem oleju podawanego do siłownika. W celu zapobiegania przekroczenia 
dopuszczalnej  wartości  wytworzonego  ciśnienia  oleju,  stosowane  są  tzw.  zawory 
bezpieczeństwa. 

Na 

rysunku 

51 

przedstawiono 

budowę 

zaworu 

redukcyjnego 

(bezpieczeństwa). 

 

Rys. 51. Zawór redukcyjny [4, s. 166] 

1 – kulka, 

2 – sprężyna, 

3 – wkręt regulacyjny, 

4 – śruba. 

 

Regulacja  ciśnienia  polega  na  odpowiednim  ustawieniu  napięcia  sprężyny,  za  pomocą 

wkręta regulującego lub podkładek dystansowych. 

Zawór  rozdzielczy  –  znajduje  się  on  na  połączeniu  pompa  –  siłownik.  Na  rysunku  52 

przedstawiono schemat zaworu rozdzielczego. 

 

Rys. 52. Zawór rozdzielczy [4, s. 166] 

1 – doprowadzenie oleju, 
2 – odprowadzenie oleju, 

3, 4 – połączenie zaworu z odbiornikiem. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

37 

Zawór ten może znajdować się w kilku położeniach roboczych: 

−

  neutralnym  –  wypływ  z  siłownika  jest  zamknięty,  a  do  zbiornika  kierowany  jest  olej 

z pompy, 

−

  podnoszenia – olej z pompy podawany jest do siłownika, natomiast z komory podtłokowej 

wypływa do zbiornika, 

−

  opuszczania – olej z pompy podawany jest do siłownika, natomiast z komory nadtłokowej 

wypływa do zbiornika. 

 

Obsługa techniczna przyczep – ze względu na warunki pracy, znaczne obciążenia i warunki 
eksploatacyjne,  przyczepy  podlegają  stosunkowo  szybkiemu  zużyciu  oraz  są  podatne  na 
wszelkiego  typu  uszkodzenia.  W  związku  z  tym  konieczna  jest  stosunkowo  częsta  kontrola 
stanu  technicznego  przyczepy.  W  zakresie  codziennej  obsługi  przyczepy  można  wymienić 
kilka najistotniejszych czynności: 

−

  dokładne czyszczenie całej przyczepy, 

−

  sprawdzenie połączeń wszystkich mechanizmów, 

−

  sprawdzenie stanu przenośników podłogowych, 

−

  sprawdzenie stanu elementów instalacji hydraulicznej i pneumatycznej, 

Dokładne informacje dotyczące czynności obsługowych danego typu przyczepy są podawane 
przez producenta w instrukcji obsługi. 

 

4.2.2. Pytania sprawdzające 

 
Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.  Jakie znasz rodzaje przyczep? 
2.  Jakie przyczepy zaliczamy do przyczep specjalnego przeznaczenia? 
3.  Jaka jest budowa przyczepy ciężarowej wieloosiowej? 
4.  Jakie są rodzaje zaczepów? 
5.  Jakie zastosowanie ma zaczep dolny ciągnika? 
6.  Jakie zastosowanie ma sprzęg do trzypunktowego układu zawieszenia? 
7.  Jakie są rodzaje przyczep w zależności od konstrukcji i ładowności? 
8.  Jaka jest zasada działania układu rozładunku przyczep wywrotek? 
9.  Jakie siły działają na przyczepy jedno i wieloosiowe? 
10. Jaka jest budowa przyczepy zbierającej? 
11. Jaka jest budowa nośnika bel okrągłych? 
12. Jaka jest zasada działania hamulców w przyczepach? 
13. Jakie elementy wchodzą w skład hydraulicznego układu zewnętrznego? 
14. Jakie czynności zaliczamy do codziennej obsługi przyczepy? 

 

4.2.3. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Wykonaj rozładunek przyczepy samowyładowczej. 
 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  zgromadzić materiały i narzędzia do wykonania ćwiczenia, 
2)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bhp i ergonomii pracy, 
3)  zaplanować  tok  postępowania,  z  uwzględnieniem  zasad:  bezpiecznego  ustawienia 

przyczepy, kolejności czynności przygotowawczych do rozładunku, 

4)  wykonać rozładunek przyczepy, 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

38 

5)  przeprowadzić analizę ćwiczenia, 
6)  zaprezentować pracę na forum grupy. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

  plansze 

dydaktyczne 

obrazujące 

przebieg 

procesu 

wyładowania 

przyczepy 

samowyładowczej, 

−

  ciągnik, 

−

  przyczepa wywrotka, 

−

  literatura zgodna z wykazem. 

 
Ćwiczenie 2 

Zidentyfikuj  rodzaje  przyczep,  zapisz  ich  typ,  opisz  przeznaczenie  oraz  cechy 

charakterystyczne. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  zgromadzić materiały do wykonania ćwiczenia, 
2)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bhp i ergonomii pracy, 
3)  zaplanować tok postępowania, 
4)  wypełnić tabelę według wzoru: 
 

L.p. 

Rysunek 

Nazwa/typ 

Zastosowanie 

Liczba osi 

Inne 

1 

 

 

 

 

 

2 

 

 

 

 

 

3 

 

 

 

 

 

4 

 

 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

39 

5 

 

 

 

 

 

5)  wpisać w tabeli należy nazwę i typ przyczepy, jej zastosowanie, liczbę osi, jeśli znasz inne 

informacje dotyczące danej przyczepy wpisz je w kolumnie „inne”, 

6)  przeprowadzić analizę ćwiczenia, 
7)  zaprezentować pracę na forum grupy. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

  plansze dydaktyczne zawierające rodzaje przyczep, 

−

  arkusz papieru, 

−

  przybory do pisania, ołówek, linijka, 

−

  literatura zgodna z wykazem. 

 

4.2.4. Sprawdzian postępów 

 

Czy potrafisz: 

 

Tak 

 

Nie 

1)  wymienić rodzaje przyczep? 

 

 

2)  scharakteryzować przyczepy specjalnego przeznaczenia? 

 

 

3)  scharakteryzować rodzaje zaczepów? 

 

 

4)  określić rodzaje i zastosowanie zaczepów w ciągnikach? 

 

 

5)  wyjaśnić siły działające na przyczepy jednoosiowe? 

 

 

6)  rozróżnić elementy wchodzące w skład przyczepy zbierającej? 

 

 

7)  wyjaśnić czynności wykonywane w trakcie codziennej obsługi 

przyczepy? 

 

 

 

 

8)  scharakteryzować elementy układu hamulcowego przyczepy? 

 

 

9)  scharakteryzować elementy wchodzące w skład hydraulicznego 

układu zewnętrznego? 

 

 

 

 

10)  wyjaśnić zasadę działania przyczep wywrotek? 

 

 

11)  określić zastosowanie przyczep zbierających? 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

40 

4.3. Urządzenia do załadunku 
 

4.3.1. Materiał nauczania 

 

Ładowarki – możemy je podzielić na dwa rodzaje: 

−

 

ładowarki czołowe, 

−

 

ładowarki chwytakowe. 

 

Ładowarka czołowa – budowa ładowarki tego typu zostanie przedstawiona na przykładzie 

ładowarki T272, która jest przeznaczona do pracy z ciągnikami Ursus 4512. Na rysunku 53 
przedstawiono schemat budowy takiej ładowarki. 

 

Rys. 53. Budowa ładowarki czołowej T272 [3, s. 249]

 

1 – rama, 

2 – wysięgnik, 

3 – łyżka, 

4 – przeciwciężar, 

5 – siłownik hydrauliczny wysięgnika, 

6 – siłownik hydrauliczny do wychylania łyżki. 

 

Na rysunku 54 przedstawiono przykładowe ładowarki czołowe. 

 

 

Rys. 54. Ładowarki czołowe [www.rolmax.net.pl] 

 

Do  ciągnika  ładowarka  jest  mocowana  przy  pomocy  ramy  nośnej  (1).  Wysięgnik 

ładowarki  (2)  jest  ułożyskowany,  który  jest  podnoszony  przez  dwa  siłowniki  hydrauliczne 
(5).  Siłowniki  są  zasilane  z  obwodu  zewnętrznego  podnośnika  w  ciągniku.  Łyżka  (3)  jest 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

41 

umieszczona  na  końcu  wysięgnika.  Kąt  jej  pochylenia  jest  regulowany  przy  pomocy 
siłownika hydraulicznego (6). Ładowarki czołowe można stosować jako: 

−

  widły do obornika, 

−

  czerpak do materiałów sypkich, 

−

  spychacz, 

−

  czerpak wieloczynnościowy, 

−

  hak dźwigowy, 

−

  przedłużacz wysięgnika. 

 

Na  rysunku  55  przedstawiono  przykładowe  elementy  chwytakowe  stosowane 

w ładowarkach czołowych. 

 

Rys. 55. Elementy stosowane w ładowaczach czołowych [www.agro-centrum.pl] 

 
Ładowarka chwytakowa – w ładowarkach tego typu możemy wyróżnić ich dwa rodzaje: 

−

 

ładowarki z własnym układem jezdnym, 

−

 

ładowarki zawieszane na układzie ciągnika. 

 

Ładowarki  z  własnym  układem  jezdnym  –  ładowarka  posiadająca  własny  układ  jezdny 

łączona  jest  z  ciągnikiem  przy  pomocy  zaczepu  rolniczego.  Na  rysunku  56  przedstawiono 
ładowacz chwytakowy typu T214. Ładowarka tego typu posiada własny układ hydrauliczny. 
Pompa  układu  jest  napędzana  od  wałka  odbioru  mocy  ciągnika.  Koło  łańcuchowe  jest 
nieruchomo  zamocowane  na  czopie,  które  jest  opasane  przez  łańcuch  (16).  Końce  łańcucha 
połączone są z dwoma siłownikami hydraulicznymi (3). Wysięgnik (6) jest przymocowany do 
górnego  przegubu  korpusu.  Do  dolnego  przegubu  korpusu  jest  zamocowany  dolny  koniec 
siłownika hydraulicznego (4), który służy do podnoszenia wysięgnika. 
Wysięgnik – składa się on z dwóch części, które są ze sobą połączone przegubowo. Mogą być 
one ustawiane względem siebie pod dowolnym kątem przy pomocy siłownika hydraulicznego 
(5). Łączy on obie  części wysięgnika poniżej  jego przegubu. Zespół roboczy (8), (chwytak) 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

42 

przymocowany  jest  do  jego  końca.  Chwytak  otwierany  jest  i  zamykany  przy  pomocy 
siłownika hydraulicznego (1). Do poprawienia równowagi ładowarki służą dwie podpory (9). 
Na  korpusie  ładowarki  umieszczone  jest  również  siodełko  obsługującego  (12),  które  obraca 
się  wraz  z  korpusem.  Przed  siodełkiem  umiejscowiony  jest  zespół  rozdzielaczy  układu 
hydraulicznego (15). Umożliwia on wykonanie wszystkich manipulacji zespołami ładowarki. 

 

 

Rys. 56. Ładowarka chwytakowa T214 [3, s. 250] 
1 – siłownik do zamykania i otwierania chwytaka, 

2 – siłownik do wysuwania podpór, 

3 –siłowniki

 

do obracania korpusu, 

4 – siłownik do podnoszenia, 

5 – siłownik do zmiany wysięgu, 

6 – wysięgnik, 

7 – zbiornik oleju, 

8 – chwytak, 

9 – podpora, 

10 – koła jezdne, 

11 – przeciwciężar, 

12 – siodełko operatora, 

13 – pompa, 

14 – wał napędowy, 

15 – zespół rozdzielczy, 

16 – łańcuch rolkowy do obracania korpusu ładowarki. 

 

Na rysunkach 57, 58 i 59 przedstawiono przykładowe rodzaje chwytaków. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

43 

 

 

 

 

 

Zawieszana  ładowarka  chwytakowa  –  budowa  ładowarki  tego  typu  zostanie 

przedstawiona  na  przykładzie  ładowarki  T274.  Jest  ona  zawieszana  na  trzypunktowym 
układzie ciągnika. Na rysunku 60 przedstawiono schemat budowy ładowarki tego typu. 

 

Rys. 60. Zawieszana ładowarka chwytakowa T274 [3, s. 251] 

 

1 – korpus, 
2 – podpora, 
3 – wysięgnik, 
4 – chwytak, 
5 – dźwignia sterująca, 

Rys. 58. Chwytak do obornika [3, s. 250] 

Rys. 57. Chwytak do słomy i siana [3, s. 250] 

Rys. 59. Chwytak do roślin okopowych [3, s. 250] 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

44 

6 – siłownik obrotu korpusu, 
7 – siłownik podnoszenia, 
8 – siłownik zmiany wysięgnika, 
9 – siłownik sterujący chwytakiem. 

 
Obrót wysięgnika wykonywany się przy pomocy bocznych siłowników hydraulicznych. 
 
Wózki widłowe – coraz częściej również w rolnictwie znajdują zastosowanie wózki widłowe. 
Wykorzystywane  są  one  do  unoszenia oraz  ładunku  materiałów  oraz transportowania  ich  na 
niewielkie odległości. Wózki widłowe składają się z następujących elementów: 

−

 

podwozie wózka, które wyposażone jest w koła, 

−

 

silnik  –  gazowy  (LPG),  diesel,  lub  elektryczny,  który  jest  zasilany  z  baterii 
akumulatorów, 

−

 

przeciwwaga  –  dodatkowe  obciążenie,  najczęściej  z  bloku  stali,  który  jest  umieszczony 
w tylnej  części  wózka  w  celu  zapewnienia  jego  równowagi  podczas  przewożenia 
przedmiotów przeciążających przód wózka, 

−

 

maszt  –  jest  on  zamocowany  pionowo  z  przodu  wózka,  w  przypadku,  gdy  jego 
konstrukcja umożliwia podnoszenie, opuszczanie i pochylanie ładunku, 

−

 

widły – są one wykonane z jednolitego kawałka stali w kształcie litery „L”. W niektórych 
przypadkach  stosowane  są  niestandardowe  chwytniki,  które  są  przystosowanych  do 
transportu beczek, pudeł kartonowych, odśnieżania i innych zastosowań, 

−

 

krata  z  metalowych  prętów  –  umieszczona  jest  ona  za  widłami  przed  masztem.  Jej 
zadaniem  jest  zabezpieczenie  operatora  wózka  przed  zsunięciem  się  przewożonych 
elementów, 

−

 

dach  –  często  występuje  w  postaci  kraty.  Zabezpiecza  on  operatora  przed  spadającymi 
z góry przedmiotami, 

−

 

kabina  operatora  –z  kierownicą,  pedałami  i  dźwigniami  służy  do  sterowania  wózkiem 
widłowym. 
Uwzględniając źródło napędu, wózki możemy sklasyfikować na dwie kategorie. Są to: 

−

 

wózki  o  napędzie  elektrycznym.  Na  rysunku  61  przedstawiono  przykładowy  wózek 
widłowy. 

 

Rys. 61. Elektryczny wózek widłowy firmy Nissan seria QX. [www.forklift.pl] 

 

Wózki tego typu posiadają udźwig nawet do 3000kg. Do ich napędu wykorzystywany jest 

silnik elektryczny o napięciu do 80V. 

−

 

wózki  o  napędzie  spalinowym.  Wózki  tego  typu  przeważnie  wyposażone  są  w  silniki 
Diesla.  Niektóre z  nich  wyposażone są w  napęd  gazowy. Na rysunku 62 przedstawiono 
przykładowy wózek spalinowy. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

45 

 

Rys. 62. Spalinowy wózek widłowy, marki Nissan seria LX35. [www.forklift.pl] 

 

Wózki  tego typu  posiadają  udźwig nawet  do  3600 kg.  Wózki  widłowe  możemy również 

podzielić ze względu na ich sposób pracy. Są to: 

−

  wózki  boczne,  przeznaczone  są  przede  wszystkim  do transportu  palet.  Wartość  udźwigu 

wynosi do 1600kg, oraz wysokość podnoszenia do 9000 mm, 

 

Rys. 63. Wózek widłowy boczny HXC16 Humanic firmy Rocla. [www.forklift.pl] 

 

−

  wózki do wąskich korytarzy, 

 

Rys. 64. Wózek widłowy przeznaczony do pracy w wąskich korytarzach TEKH12 firmy Rocla. 

[www.forklift.pl] 

 

W  niektórych  przypadkach  wózki  te  są  wyposażone  w  kamery  i  monitor,  co  zapewnia 

możliwość  nieustannego  obserwowania  ładunku  przez  kierowcę.  Dzięki  zastosowaniu  wideł 
z głowicą obrotowo-przesuwną, ładunek może być pobierany z podłoża zarówno z obu stron 
bocznych  jak  i  z  przodu  wózka.  Wózki  tego  typu  mogą  pracować  nawet  w  korytarzach 
o szerokości od 1,5 m. 

−

  wózki kompletacyjne, 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

46 

 

Rys. 65. Wózek widłowy kompletacyjny TP20o firmy Rocla. [www.forklift.pl] 

 

Udźwig  tego typu  wózków  wynosi  około 2000kg. Maksymalna  prędkość  jazdy  to około 

9 km/h. 

−

  wózki podnośnikowe, 

 

 

Rys. 66. Wózek widłowy podnośnikowy SP16 firmy Rocla. [www.forklift.pl]

 

−

  wózki unoszące, 

 

Rys. 67. Wózek widłowy unoszący TP25 firmy Rocla. [www.forklift.pl] 

 

Wózki tego typu  mogą  być  napędzane elektrycznie  lub  manualnie.  Wykorzystywany jest 

do  transportu  palet  na  odległości  większe  niż  20  m.  maksymalny  ich  udźwig  wynosi  około 
2500kg, a prędkości maksymalne sięgają 9 km/h. 

−

  wózki manualne - maksymalna ładowność takiego wózka wynosi nawet 2200 kg. 

 

Rys. 68. Wózek manualny RHW22 firmy Rocla [www.forklift.pl]

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

47 

4.3.2. Pytania sprawdzające 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.  Jakie występują rodzaje ładowarek? 
2.  Jaka jest budowa ładowarki czołowej? 
3.  Jakie zadania spełniają ładowarki czołowe? 
4.  Jakie są rodzaje ładowarek chwytakowych? 
5.  Jaka jest budowa ładowarki chwytakowej z własnym układem jezdnym? 
6.  Jaka jest budowa ładowarki chwytakowej zawieszonej na układzie ciągnika? 
7.  Jakie zadania spełniają ładowarki chwytakowe? 
8.  Jaka jest budowa wózka widłowego? 
9.  Jakie są rodzaje wózków widłowych uwzględniając sposób zasilania? 
10.  Jakie są rodzaje wózków widłowych uwzględniając sposób ich pracy? 
 

4.3.3. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Wykonaj załadunek materiałów sypkich ładowaczem chwytakowym. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  zgromadzić materiały i narzędzia do wykonania ćwiczenia, 
2)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z przepisami BHP,  
3)  zaplanować tok postępowania, wykonać przegląd techniczny ładowacza, 
4)  wykonać załadunek materiału wykorzystując ładowacz chwytakowy, 
5)  dokonać analizy ćwiczenia, 
6)  zaprezentować wyniki pracy na forum grupy. 
 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

plansze  dydaktyczne  obrazujące  przebieg  procesu  załadunku  materiałów  ładowaczem 
chwytakowym, 

−

 

ciągnik, 

−

 

ładowacz chwytakowy, 

−

 

instrukcja obsługi ładowacza chwytakowego, 

−

 

materiały sypkie do załadunku, 

−

 

literatura zgodna z wykazem. 

 
Ćwiczenie 2 

Wykonaj załadunek materiałów objętościowych ładowaczem czołowym. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  zgromadzić materiały i narzędzia do wykonania ćwiczenia, 
2)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z przepisami BHP, 
3)  zaplanować tok postępowania, wykonać przegląd techniczny ładowacza, 
4)  wykonać załadunek materiału wykorzystując ładowacz czołowy, 
5)  dokonać analizy ćwiczenia, 
6)  zaprezentować wyniki pracy na forum grupy. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

48 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

 

plansze  dydaktyczne  obrazujące  przebieg  procesu  załadunku  materiałów  ładowaczem 
czołowym, 

−

 

ciągnik, 

−

 

ładowacz czołowy, 

−

 

instrukcja obsługi ładowacza czołowego, 

−

 

materiały objętościowe do załadunku, 

−

 

literatura zgodna z wykazem. 

 
Ćwiczenie 3 

Zidentyfikuj rodzaje wózków widłowych, określ ich typ oraz cechy charakterystyczne. 

 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 

1)  zgromadzić materiały do wykonania ćwiczenia, 
2)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bhp i ergonomii pracy, 
3)  zaplanować tok postępowania, 
4)  wypełnić tabelę według wzoru: 
 

L.p. 

Rysunek 

Nazwa/typ 

Zastosowanie 

Inne 

1 

 

 

 

 

2 

 

 

 

 

3 

 

 

 

 

5)  wpisać w tabeli należy nazwę i typ wózka, jego zastosowanie, jeśli znasz inne informacje 

dotyczące danego wózka wpisz je w kolumnie „inne”, 

6)  przeprowadzić analizę ćwiczenia, 
7)  zaprezentować pracę na forum grupy. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

49 

Wyposażenie stanowiska pracy: 

−

  plansze dydaktyczne zawierające rodzaje wózków widłowych, 

−

  arkusz papieru, 

−

  przybory do pisania, ołówek, linijka, 

−

  literatura zgodna z wykazem. 

 

4.3.4. Sprawdzian postępów 

 
Czy potrafisz: 

 

Tak 

 

Nie 

1)  scharakteryzować rodzaje ładowarek? 

 

 

2)  określić budowę ładowarki czołowej? 

 

 

3)  scharakteryzować zadania jakie spełniają ładowarki czołowe? 

 

 

4)  scharakteryzować zadania jakie spełniają ładowarki chwytakowe? 

 

 

5)  określić rodzaje ładowarek chwytakowych? 

 

 

6)  wymienić elementy z jakich składa się wózek widłowy? 

 

 

7)  określić rodzaje wózków widłowych uwzględniając rodzaj napędu? 

 

 

8)  wymienić rodzaje wózków widłowych uwzględniając przeznaczenie? 

 

 

9)  rozróżnić elementy z jakich zbudowana jest ładowarka chwytakowa 

z własnym układem jezdnym? 

 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

50 

  

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ 

INSTRUKCJA DLA UCZNIA 

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję. 
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 
4.  Test  zawiera  20  zadań.  Do  każdego  zadania  dołączone  są  4  możliwości  odpowiedzi. 

Tylko jedna jest prawidłowa. 

5.  Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce 

znak X. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie 
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.  Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 
7.  Jeśli udzielenie odpowiedzi  będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż  jego rozwiązanie 

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.  Na rozwiązanie testu masz 35 minut. 

Powodzenia!

 

 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 

 
1.  Do urządzeń przemieszczających nie należy 

a)  kolejka. 
b)  przyczepa zawieszane. 
c)  przenośnik taśmowy. 
d)  przenośnik pneumatyczny. 
 

2.  Przenośnik  stosowany  do  przenoszenia  materiałów  w  poziomie  lub  pod  kątem  do  30

°

, 

o wadze do 50 kg, to przenośnik 
a)  kubełkowy. 
b)  taśmowy. 
c)  ślimakowy. 
d)  pneumatyczny. 

 

3.  Przenośnik  stosowany do przenoszenia  materiałów w płaszczyźnie  nachylonej względem 

poziomu pod kątem od 70 do 90

°

, to przenośnik 

a)  kubełkowy. 
b)  taśmowy. 
c)  ślimakowy. 
d)  pneumatyczny. 

 

4.  Przenośnik  do  przenoszenia  materiałów,  w  których  wykorzystywany  jest  strumień 

powietrza, to przenośnik 
a)  kubełkowy. 
b)  taśmowy. 
c)  ślimakowy. 
d)  pneumatyczny. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

51 

5.  W przenośniku pneumatycznym, oznaczenia 1, 2, 3 oznaczają kolejno 

 

a)  cyklon, dmuchawa, kosz zasypowy. 
b)  dmuchawa, kosz zasypowy, cyklon. 
c)  kosz zasypowy, dmuchawa, cyklon. 
d)  dmuchawa, cyklon, kosz zasypowy. 

 
6.  Na rysunku poniżej przedstawiono 

 

a)  przenośnik kubełkowy. 
b)  przenośnik taśmowy. 
c)  przenośnik ślimakowy. 
d)  przenośnik pneumatyczny. 

7.  Na  rysunku  poniżej  przedstawiono  budowę  przyczepy  ciężarowej.  Oznaczenia  1,  2,  3,  4 

oznaczają odpowiednio 

 

a)  dolny pierścień obrotnicy, rama, górny pierścień obrotnicy, dyszel. 
b)  górny pierścień obrotnicy, dolny pierścień obrotnicy, dyszel, rama. 
c)  dolny pierścień obrotnicy, górny pierścień obrotnicy, dyszel, rama. 
d)  dolny pierścień obrotnicy, rama, dyszel, górny pierścień obrotnicy. 

 

8.  Na rysunku poniżej przedstawiono 

 

a)  zaczep transportowy. 
b)  zaczep polowy. 
c)  zaczep dolny. 
d)  sprzęg do trzypunktowego układu zawieszenia. 
 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

52 

9.  Na rysunku poniżej przedstawiono pewien rodzaj  zaczepu. Oznaczenia 1, 2, 3 oznaczają 

odpowiednio 

 

 

 
a)  hak zaczepu, dźwignia blokująca, belka wspornika. 
b)  hak zaczepu, belka wspornika, dźwignia blokująca. 
c)  dźwignia blokująca, belka wspornika, hak zaczepu. 
d)  belka wspornika, dźwignia blokująca, hak zaczepu. 
 

10. Pojemność skrzyniowej przyczepy uniwersalnej wynosi 

a)  10 – 12 m

3

. 

b)  10 – 15 m

3

. 

c)  10 – 17 m

3

. 

d)  10 – 18 m

3

. 

 

11.  Rolnicze przyczepy lekkie dwuosiowe są to przyczepy o ładowności 

a)  do 4500 kg. 
b)  do 5000 kg. 
c)  do 5500 kg. 
d)  do 6000 kg. 

 

12.  Na rysunku poniżej przedstawiono budowę przykładowego nośnika bel. Oznaczenia 1, 2, 

3, 4 oznaczają odpowiednio 

 

a)  łapa, siłownik hydrauliczny, korpus, ramie. 
b)  ramie, łapa, siłownik hydrauliczny, korpus. 
c)  korpus, ramie, łapa, siłownik hydrauliczny. 
d)  ramie, łapa, korpus, siłownik hydrauliczny. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

53 

13. Chwytak przedstawiony na rysunku poniżej wykorzystywany jest do załadunku 

 

a)  słomy i siana. 
b)  obornika. 
c)  roślin okopowych. 
d)  bel. 
 

14. Chwytak przedstawiony na rysunku poniżej wykorzystywany jest do załadunku 

 

a)  słomy i siana. 
b)  obornika. 
c)  roślin okopowych. 
d)  bel. 

 

15. Poniżej  na  rysunku  przedstawiono  schemat  oddziaływania  na  ciągnik  przyczepy 

dwuosiowej 

 

Co na tym rysunku oznacza G

M

 

a)  siła na zaczepie. 
b)  ciężar maszyny. 
c)  przyciąganie ziemskie. 
d)  obciążenie kół ciągnika przyczepy. 

 
16.  Przy pomocy przyczep zbierających można zbierać materiały o wilgotności do 

a)  65%. 
b)  75%. 
c)  85%. 
d)  95%. 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

54 

17. Ładunek nie  może wystawać od tylnej płaszczyzny obrysu pojazdu na odległość większą 

niż 

a)  1 m. 
b)  2 m. 
c)  3 m. 
d)  4 m. 

 
18.  Element  wchodzący  w  skład  wózka  widłowego  opisany  jako:  „jest  on  zamocowany 

pionowo  z  przodu  wózka,  w  przypadku,  gdy  jego  konstrukcja  umożliwia  podnoszenie, 
opuszczanie i pochylanie ładunku” to 
a)  przeciwwaga. 
b)  maszt. 
c)  widły. 
d)  rampa. 

19.  Dopuszczalna ładowność wózka gospodarczego wynosi 

a)  100 kg. 
b)  200 kg. 
c)  250 kg. 
d)  300 kg. 

 
20. Dopuszczalna ładowność skrzyni zawieszanej wynosi 

a)  550 kg. 
b)  600 kg. 
c)  650 kg. 
d)  700 kg. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

55 

KARTA ODPOWIEDZI 

 
Imię i nazwisko............................................................................... 
 

Organizowanie transportu w gospodarstwie rolnym 
 

Zakreśl poprawną odpowiedź. 
 

Nr zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1 

a 

b 

c 

d 

 

2 

a 

b 

c 

d 

 

3 

a 

b 

c 

d 

 

4 

a 

b 

c 

d 

 

5 

a 

b 

c 

d 

 

6 

a 

b 

c 

d 

 

7 

a 

b 

c 

d 

 

8 

a 

b 

c 

d 

 

9 

a 

b 

c 

d 

 

10 

a 

b 

c 

d 

 

11 

a 

b 

c 

d 

 

12 

a 

b 

c 

d 

 

13 

a 

b 

c 

d 

 

14 

a 

b 

c 

d 

 

15 

a 

b 

c 

d 

 

16 

a 

b 

c 

d 

 

17 

a 

b 

c 

d 

 

18 

a 

b 

c 

d 

 

19 

a 

b 

c 

d 

 

20 

a 

b 

c 

d 

 

Razem: 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

56 

 

6. LITERATURA 

 
1.  Buliński J., Miszczak M.: Podstawy mechanizacji rolnictwa. WSiP, Warszawa 1996 
2.  Bocheński C. Praca zbiorowa.: Naprawa maszyn i urządzeń rolniczych. WSiP, Warszawa 

1997 

3.  Waszkiewicz C.: Maszyny i urządzenia rolnicze. WSiP, Warszawa 1998 
4.  Grzegórzki Z. Wypisy wybrane.: Pojazdy silnikowe. WSiP, Warszawa 1997 
5.  Rychter T.: Mechanik pojazdów samochodowych. WSiP, Warszawa 2006 
6.  Kuczewski J., Majewski Z.: Eksploatacja pojazdów rolniczych. WSiP, Warszawa 1999 
 
Czasopisma: 
–  Mechanik 
–  Przegląd Mechaniczny