Etyka personalistyczna Karola Wojtyły

Personalizm jest jednym z ważniejszych kierunków we współczesnej filozofii,

jak   również   radykalnym   nurtem   w   naukach   o   wychowaniu.   Afirmuje   on   bowiem   każdy

podmiot, który jest zaangażowany w proces socjalizacji, kształcenia i wychowania – jako

osobę. Nazwa personalizm obejmuje wszystkie prądy i nurty   w teoriach pedagogicznych,

które ukazują osobę jako istotę autonomiczną, jej godność i rozumność. 

„ Osoba ludzka posiada w sobie walor niepowtarzalny i nadrzędny wobec wszystkich

wartości materialnych, struktur ekonomicznych czy społeczno politycznych”

1

.

Personalizm   uznaje,   że   jednostka   ludzka   jest   substancjalnym   podmiotem.   W   tym   sensie

jednostka jest częścią porządku społecznego. Jednakże uznanie indywidualności nie jest tym

samym co zgoda na indywidualizm. 

Indywidualizm   jest   postawą,   która   izoluje   osobę   w   ramach   atomistycznego   konstruktu

teoretycznego.   „Indywidualizm   skierowuje   ludzi   przeciwko   sobie,   pojmując   relacje

społeczne   jako   wypełnioną   napięciem   przestrzeń   rewindykacji   i   ograniczania   praw.

Indywidualizm jest przeciwieństwem solidarności; jest to skoncentrowana na sobie postawa,

która   całe   życie   pojmuje   jako   wewnętrznie   skierowane   ku   podmiotowi.   Można   jednak

uznawać   jednostki   za   ontologiczną   podstawę   porządku   społecznego   nie   popadając   w

indywidualizm.   Osoba   cieszy   się   wolnością   działania,   ale   nie   posiada   nieograniczonej

wolności do działania niemoralnego. Osoby są wolne o tyle, o ile są zdolne do wybierania

dobra”

2

.

Myśl   personalistyczna   odwołuje   się   do   rozumienia   celu   w   powiązaniu   z   całym   życiem

osobowym człowieka, co oznacza, iż naczelnym celem powinno być dobro, które jest aktem

afirmacji osoby dla jej własnej wartości (godności). Osoba bowiem przez swą godność jest

celem dla siebie.

Według   Karola  Wojtyły  „wcielenie   Jezusa Chrystusa   nadało  ludzkiej  naturze   wyjątkowy

status, ponieważ została ona przyjęta przez osobę Syna Bożego. Każda więc osoba jest kimś

wyjątkowym i niepowtarzalnym. Chrystus objawia nie tylko zbawczą wolę Boga, ale jest

zarazem objawieniem człowieka – tego, kim człowiek jest na mocy aktu stworzenia, oraz

kim jest z racji Ukrzyżowania, Zmartwychwstania i Wniebowstąpienia Syna Bożego Jezusa

Chrystusa. W tym sensie Jezus jest objawieniem tego, czym człowieczeństwo jest teraz –

jedynym w swoim rodzaju odbiciem bytu Bożego. Twierdzenie, że ludzie są obdarzeni tak

niezwykłą godnością, ma ogromne znaczenie. Wyznacza ono właściwe miejsce człowieka na

świecie. Mówi o wielkości człowieka, którą otrzymał on od Boga. Pomimo swej upadłej i

1

 B.Śliwerski, „Wspólczesne teorie i nurty wychowania” , Kraków 2003, s.64.

2

 K.Wojtyła, „Człowiek jest osobą” w: „Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne” , Lublin 1994, s.320.

grzesznej   natury,   człowiek   jest   kimś   ontologicznie   wyższym   od   całej   stworzonej

rzeczywistości. O tej godności świadczą ślady ludzkiej aktywności w różnych wspólnotach”

3

.

Wartość osoby nie bierze się z jej indywidualnego wysiłku, talentów czy osiągnięć, lecz

płynie z niewyrażalnego znaczenia jej bytu. Ludzkie istnienie obdarzone jest godnością   -

godnością świadomego, wolnego i twórczego podmiotu.

Życie ludzkie zarówno indywidualne, jak i społeczne jest życiem pełnym norm moralnych.

Etyka chrześcijańska wypływa z refleksji nad bytem, a w szczególności nad bytem

ludzkim, dla której oparciem jest Objawienie. Objawienie w związku z tymi poglądami na

człowieka, na celowość jego bytu, na sens jego istnienia, z jakimi w nim się   spotykamy,

formułuje też pewne zasady postępowania. Karol Wojtyła w „Elementarzu etycznym”

4

 mówi

nam ożyciu moralnym które staje przedmiotem nauki i badań naukowych. O ile badanie owo

pochodzi od faktów życia moralnego w sposób tylko opisowy przy zastosowaniu metody

doświadczalno – indukcyjnej, wówczas mamy do czynienia z tak zwaną nauką o moralności.

Nauka   ta   zajmuje   się   istniejącymi   normami   moralnymi,   a   zatem   ustala,   co   w   danym

środowisku czy też w danej  epoce historycznej  uchodzi lub uchodziło  za dobre lub złe.

Nauka o moralności nie określa, co jest dobre a co złe. Tym zajmuje się etyka, która do życia

moralnego podchodzi w sposób nie opisowy, ale normatywny. Określa więc normy, czyli

wydaje sądy o tym, ci jest dobre a co złe  i sądy te uzasadnia, to znaczy wykazuje dlaczego

tak jest.

Moralność sama jest życiem i dziedziną życia, wiąże się z działaniem człowieka. Twórcą

moralności jest więc człowiek przez swoje działanie, który tworzy ją i współtworzy między

innymi przez to, że wpływa na czyny innych ludzi. 

Dalej   K.Wojtyła   mówi,   że   każdy   człowiek   musi   sam   osobiście   zdobyć   się   na   aktualne

uzasadnienie dobra, względnie zła moralnego swych działań. Jest to funkcją jego sumienia.

Sporo   do   powiedzenia   w   tej   kwestii   ma   kierownictwo   duchowe   lub   wewnętrzne,   które

czasami   zdobywa   się   na   większy   obiektywizm,   a   także   łatwiej   zrozumieć   mu   czyjąś

indywidualność.

„Wszystko   ostatecznie   zależy   od   ludzkiego   serca.   To   ludzkie   serca   należy   zmienić.

Niewątpliwie,   należy   zmodyfikować   pewne   struktury,   które   pociągają   za   sobą

niesprawiedliwość i nędzę, ale jednocześnie należy przemienić ludzkie serca”

5

. Taki apel

skierował Jan Paweł II w Fryburgu, 13 czerwca 1984r. do młodzieży. Nie buduje się bowiem

3

 K.Wojtyła, „Człowiek jest osoba..., Tamże, s.415-420.

4

 K.Wojtyła, „Elementarz etyczny” , Wrocław 1991, s.11-15.

5

 Ks.A.Sieradzki, „Wszystko ostatecznie zależy od ludzkiego serca”, w: „Stworzeni do miłości – Jana Pawła II 

rozmowy z młodymi” , Łomianki k. Warszawy, 1991, s.84.

http://notatek.pl/etyka-personalistyczna-karola-wojtyly?notatka