WYKŁAD 3
„Prawda ma tylko jedną twarz, kłamstwo ma ich wiele” Karol Ludwik Monteskiusz
Podstawowe pojęcia
•
Rachunkowość kreatywna
•
Rachunkowość agresywna
•
Oszustwa finansowe
Rachunkowość kreatywna - wykorzystanie wolności osób, które sporządzają sprawozdanie finansowe (ustawodawca nie
reguluje każdej kwestii, nie jest w stanie wszystkiego przewidzieć);
dotyczy czterech grup zjawisk:
1. kreatywność - twórcze działanie mające na celu przedstawić jak najbardziej wiarygodne sprawozdanie finansowe
(prawdziwy obraz)
⇒
zjawisko pozytywne
2. zastosowanie odpowiednich technik, aby pomiar (prezentacja) wielkości był zgodny z oczekiwaniami (potrzebami)
producenta
⇒
zjawisko pozytywne lub negatywne (w zależności czy skutki decyzji są neutralne)
3. uwzględnianie w sprawozdaniu finansowym takich pozycji, które nie podlegały wcześniej regulacjom (najpierw
praktyka coś wprowadza, potem pojawiają się regulacje dotyczące takich zjawisk)
⇒
zjawisko pozytywne lub negatywne
np. lista stałych klientów (jest już w standardach amerykańskich) - wartość, której nie widać w sprawozdaniu finansowym -
nabywca przedsiębiorstwa musi za to zapłacić, a nie ma tego w aktywach.
4. oszustwa - prezentacja danych niezgodnych ze staniem faktycznym (możliwość w ramach swobody wybierania
rozwiązania, które jest wygodne i zgodne z prawem ale nie wpisuje się w zasadę rzetelnego obrazu)
⇒
zjawisko negatywne
Rachunkowość agresywna - wykorzystywanie nieuregulowanych kwestii w prawie (luk), naciąganie przepisów do swoich
potrzeb
Oszustwa finansowe - postępowanie niezgodne z prawem
Neutralność - pokazanie informacji w sposób niezniekształcony
Tylko 5% oszustw daje się wykryć.
Czynniki wpływające na podejmowanie decyzji, w których występują dylematy etyczne
Grupy:
1. kulturowe
2. zawodowe
3. branżowe
4. organizacyjne
•
Stanowisko zajmowane w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa
•
Stopień socjalizacji przedsiębiorstwa
•
Sposoby pracy (czy pracownik tylko ukierunkowuje się na cele własnego działu, czy patrzy też
jak jego decyzje wpływają na inne działy/osoby/całe przedsiębiorstwo
⇒
konieczność wyjścia poza schematy postępowania)
•
Lata pracy i wiek osób badanych (osoby młode są bardziej skłonne do zmieniania, naciągania
zasad moralnych - skróty moralne, osoby starsze zawodowo czują stabilność swojej pozycji
•
Płeć (trudno jednoznacznie określić, częściej kobiety dostrzegają problemy i przechodzą przez
proces decyzyjny)
•
Aspekty społeczne i ekologiczne
•
! Przeżyte doświadczenia zawodowe i wyciągnięte z nich wnioski (jak w przeszłości pracownik
radził sobie z problemami etycznymi - to mocno wpływa na to, jak teraz sobie z tym poradzi;
w dużym stopniu postrzeganie to też zależy od sposobu postrzegania przez kierownictwo -
przykład idzie z góry)
Lawrence Ponemon - psycholog, prowadził badania dotyczące księgowych, teoria rozwoju moralnego - każdy ma 3
stopnie tego rozwoju, w jaki sposób stanowisko w strukturze organizacyjnej wpływa na decyzje
⇒
zdolność do
dokonywania wyborów etycznych jest największa u pracowników najniższych oraz najwyższych szczebli organizacyjnych;
Badania stopnia socjalizacji przedsiębiorstwa - kierownicy promują tych pracowników, którzy wyznają podobne zasady
(często nieświadomie), w skutek czego następuje pogorszenie reputacji księgowych (wiadomo, że lepiej zachowywać się tak
jak szef, aby zwiększyć swoje szanse na awans)
⇒
niebezpieczeństwo powielania negatywnych zachowań, np. awans od
szefa, który ma naganna opinię oznacza, że awansowany też się tak zachowuje.
Osoba na stanowisku kierowniczym postępująca nieetycznie powoduje 3x większe szkody niż osoba postępująca nieetycznie
z niskich szczebli (ona zarządza swoim majątkiem, poczuwa większe prawo do robienia z nim co chce, a nie liczy się ze
szkodami, które wpłyną na otoczenie, pracowników).
David Wasielski - prowadził podobne badania (wpływ stanowiska), badał wpływ pełnionej funkcji na podejmowane decyzje,
uzyskał podobne wyniki badań (osoby środkowego obszaru hierarchii często w ogóle nie dostrzegają problemu)
