Historia psychologii

XVII wiek-problem psychofizyczny

• Problem psychofizyczny
• 1.Katrtezjusz (Rene Descartes)-1594-1650
• Substancja rozciągła-ciało
• Zachodzące zmiany w ciele polegają na 

przemieszczaniu się trwałych cząsteczek, czyli 
na pewnej formie ruchu mechanicznego .

• Ruch ten opiera się na takich, na przykład 

zależnościach jak:

• Zasada bezwładności
• Zasada oddania ruchu
• Wniosek: ciało jest częścią świata materii i 

należy je traktowad w sposób mechanistyczny

• Dusza nie jest zasadą życia –nie porusza 

ciałem.

• Zasadą ruchu według, której porusza się ciało 

jest ciepło naturalne, które ma swoje siedlisko 
w sercu i powoduje krążenie krwi. 

• Ciało ludzkie jest maszyną.
• Zwierzęta również są automatami.
• Zmysły-poddział na zewnętrzne i wewnętrzne.
• Zewnętrzne- 5 zmysłów ( za Arystotelesem)
• Jedynie odnośnie wzroku podaję nowe 

wyjaśnienie wsparte odkryciem przewodzenia 
nerwowego.

• UMYSŁ-substancja nierozciągła, rzecz myśląca

• Res cognitans- Dusza
• Idee-operację umysłu, gdy ten myśli.
• Idee wrodzone-nie zależą od świat 

zewnętrznego, nie powstają z przyczyn w 
stosunku do nas zewnętrznych, pojawiają się 
w formie przypomnieo, a doświadczenie jest 
tylko okazją do ich uświadomienia.

• Wiara w oczywistośd świadomości, uczucie 

pewności, pojęcie Boga i pojęcie „ja”.

• Idee wrodzone –są ostateczne, 

niewyprowdzalne z czegoś innego, wiecznie 
prawdziwe.

• Aksjomaty matematyczne, pojęcie przestrzeni, 

ruch-należą do idei wrodzonych( należą do 
umysłu, nie są nam dane w doświadczeniu).

• Umysł zawiera również idee nabyte-zależą one 

od warunków zewnętrznych oraz idee 
wytworzone przez umysł.

• „ Namiętności duszy”-1649.
• Dwa czynniki ciało i dusza zostały 

potraktowane jako odrębne, natomiast 
namiętności oznaczają częśd psychofizyczną.

• Namiętnośd –wszystkie aspekty życia 

świadomego, które zależą od czynników w 
stosunku do duszy zewnętrznych.

• Są to wszystkie formy poznania( spostrzeżenia) 

• procesy indukcji, rozumowania oraz emocje i 

uczucia.

• Kartezjusz uznał, że siedliskiem namiętności jest 

mózg.

• Namiętnośd-oznacza to, co nam się zdarza, jej 

przeciwieostwem są działania, których sami 
jesteśmy przyczyną.

• Namiętności mogą podlegad kontroli i umysł ma 

zdolnośd zmieniania ich natury(interakcjonizm)

• Częśd psychofizyczna umiejscowiona jest w 

szyszynce.

• Kartezjusz wyróżnił 6 emocji podstawowych:
• zaciekawienie, pożądanie, radośd, miłośd, 

nienawiśd i smutek (są nieredukowalne ).

• Emocje pierwotne łączą się tworząc emocje 

złożone np. pogardę, dumę, nadzieję, zawiśd 
itp..   

• Idee i emocje maja tendencje do łączenia się.
• „Gdy raz połączyliśmy jakieś działanie cielesne 

z jakąś myślą, później jedno nigdy nie 
przedstawia się bez drugiego”.

• Cel jaki sobie postawił Kartezjusz to całkowite 

rozdzieleni wszystkich procesów myślenia od 
procesów fizycznych.

• Myślę, więc jestem –kładzie nacisk na istnienie 

• Podmiotu poznającego i na jego funkcję 

myślenia.

• Podkreśla autonomię myślenia w sensie 

swoistości jego funkcji i ich odmienności od 
własnego ciała i wszelkich zjawisk fizycznych.

• Podkreśla tezę o istnieniu substancji myślącej 

jako całkowicie różnej od substancji rozciągłej, 
która ogarnia całokształt zjawisk fizycznych.

OKAZJONALIZM

• Nicole  Malebranche (1638-1715).
• „ Poszukiwanie prawdy”-1674 rok.
• Poszukiwanie prawdziwej przyczynowości.
• Sprawstwo-zdolnośd do powodowania zmian 

w realnej rzeczywistości.

• Jest to odmiana związku przyczynowego 

między podmiotem a wywołanym przezeo 
skutkiem.

• Związek duszy z ciałem?
• Ciało nie działa na duszę ani na siebie 

wzajemnie, gdyż nie przysługuję mu wiedza o 
zachodzących zmianach.

• Zakwestionowanie poglądu utożsamiającego 

podmiot sprawczy od podmiotu psychicznego , 
czyli duszą obdarzona wolą.

• Wola ludzka nie ma zdolności sprawczych, 

wola nie wywołuje ruchu. 

• Nie ma bezpośredniej zależności między 

chęcią ruch a wywołaniem samego ruchu.

• Spowodowane jest to odmienną natura 

przeżycia psychicznego i fizycznej natury 
ruchu.

• Psychika ludzka jest pozbawiona mocy 

sprawczej, ale obserwujemy pewne związki 
między podmiotem psychicznym a ciałem.

• Powiązanie przyczynowe w tej koncepcji 

traktowane jest jako powtarzalne, 
automatyczne, zawierające następstwo czasu 
lub współwystępowania.

• Bóg jako istota  doskonała sprawia wszelkie 

przemiany fizyczne i psychiczne, działa wedle 
stałych schematów i nie narusza porządku, 
który sam ustanowił. 

• Ilekrod dusza ma nowe idee, w mózgu tworzą 

się ślady i odwrotnie, gdy tworzą się nowe 
ślady powstają nowe idee.

• Pomiędzy tymi dwoma szeregami, cielesnym i 

myślowym nie ma związku przyczynowego. 

• „Prawdą jest, ze ramie porusza się wtedy, 

kiedy chcemy, że jesteśmy  naturalną 
przyczyna tego ruchu. Ale przyczyny naturalne

• Nie są wcale prawdziwymi przyczynami, są to 

jedynie przyczyny  okazjonalne, które działają 
tylko 

dzięki

sile i skuteczności woli Bożej”.

• Gottfrid Wilhelm Leibniz (1646-1716)
• Wszystkie byty są rodzajem substancji.
• Monady-są to zamknięte całości, nie 

oddziałowują na siebie, różnicuje je stopieo 
świadomości. 

• Organizmy składają się z monad o różnych 

stopniach świadomości.

• To co nazywamy materia martwą jest 

względnie nieświadome.

• Ma najmniejszy stopieo świadomości.
• Natura monad wyznacza miejsce organizmu w 

obrębie skali życia.

• Rozumna istota ludzka zajmuje miejsce 

najwyższe(pomijając naturę Boga) i obejmuje 
nieskooczony szereg monad niższych.

• Harmonia wprzód ustanowiona

• Baruch de Spinoza (1632-1677).
• Umysł i ciało są aspektami podstawowej 

jedności. Każde zdarzenie cielesne 
współistnieje z jakimś zdarzeniem myślowym i 
jest z nim współrzędne.

• Natura ciała jest przyczyna afektów, natura 

umysłu jest przyczyną idei tych afektów 
cielesnych.

• Uczucia są więc stanami zarówno umysłu i 

ciała.

• Podstawowe uczucia to :

radośd, smutek i 

pożądanie.

• Pożądanie- to świadome pragnienie.
• Klasyfikacja emocji:

• Podstawowy afekt +idea przyczyny 

(zewnętrzna lub wewnętrzna).

• Radośd+idea przyczyny zewnętrznej=miłośd
• Smutek +idea przyczyny 

zewnętrznej=nienawiśd.

• Zawiśd jest to nienawiśd, pobudza ona 

człowieka tak, że smuci się z czyjegoś szczęścia 
i przeciwnie cieszy się z czyjegoś nieszczęścia.

• „ O niewoli ludzkiej” r. Etyki (1675)-”człowiek 

poddający się afektom nie jest panem siebie, 
lecz włada nim los”.

• Zrozumied nasze emocje  i ich źródła oznacza 

wyzwolid się z niewoli.

• „ Jeżeli teraz droga wiodąca, jak okazałem do 

tego wydawała się niezmiernie trudna , to 
można ją odnaleźd. Gdyby bowiem szczęście 
było pod ręką i gdyby można je było odnaleźd 
bez wielkiego trudu, jak mogłoby dojśd do 
tego, że wszyscy nieomal je zaniedbują”.