Technik_elektroradiolog_322[19].Z3.07

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Bolesław Augustowski

Wykonywanie badań i zabiegów z zakresu radiologii
interwencyjnej i hemodynamiki 322[19].Z3.07

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Organizacja pracowni angiograficznej i hemodynamicznej

Przygotowanie

pacjenta do badań

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia
4.1.4. Sprawdzian postępów

10
11

4.2. Diagnostycznie badania naczyniowe w pracowniach radiologii

interwencyjnej i hemodynamiki

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia
4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Współuczestniczenie w zabiegach embolizacji naczyń krwionośnych

20
21
22

4.3.1.

Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia
4.3.4. Sprawdzian postępów

25
25

4.4. Zabiegi interwencyjne. Angioplastyka

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia
4.4.4. Sprawdzian postępów

29
30

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Kontynuujesz naukę zawodu w systemie, w którym treści nauczania są podzielone na

moduły.  Każdy  z  nich  jest  jeszcze  podzielony  na jednostki  modułowe.  Asystowanie  podczas
wykonywania  badań  i  zabiegów  z  zakresu  radiologii  interwencyjnej  i  hemodynamiki,  to
jednostka  modułowa,  do  której  otrzymałeś  Poradnik.  Poradnik  będzie  Ci  pomocny
w przyswajaniu  wiedzy  o  wykonywaniu  i  asystowaniu  podczas  badania  w  pracowniach
radiologii interwencyjnej i hemodynamiki.

W Poradniku zamieszczono:

– wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś posiadać aby bez problemów

korzystać z Poradnika,

– cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie opanujesz podczas pracy z Poradnikiem,
– materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki

modułowej,

– zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy już opanowałeś określone treści,
– ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

– sprawdzian postępów,
– sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi opanowanie

materiału nauczania jednostki modułowej,

– literaturę uzupełniającą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

322[19].Z3.03

Wykonywanie mammografii

322[19].Z3.01

Wykonywanie rentgenografii

i asystowanie podczas rentgenoskopii

322[19].Z3.02

Wykonywanie radiodiagnostyki

stomatologicznej

322[19].Z3.04

Asystowanie podczas wykonywania

badań

ultrasonograficznych

322[19].Z3.05

Wykonywanie badań

przy użyciu tomografu komputerowego

322[19].Z3.06

Wykonywanie badań przy użyciu rezonansu

magnetycznego

322[19].Z3.07

Wykonywanie badań i zabiegów

z zakresu radiologii interwencyjnej

oraz hemodynamiki

322[19].Z3

Diagnostyka obrazowa

322[19].Z3.08

Wykonywanie densytometrii

322[19].Z3.09

Wykonywanie badań izotopowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

korzystać z różnych źródeł informacji,

−

współpracować w zespole,

−

komunikować się ze współpracownikami i pacjentem

−

obsługiwać komputer,

−

charakteryzować budowę organizmu człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem układu
krążenia,

−

charakteryzować czynności organizmu, podstawowe procesy z zakresu patologii
narządowych i patofizjologii,

−

charakteryzować zjawisko promieniowania jonizującego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

−

określić zasady bezpiecznej pracy w pracowni radiologii interwencyjnej i hemodynamiki,

−

scharakteryzować wyposażenie pracowni radiologii interwencyjnej i hemodynamiki,

−

scharakteryzować zabiegi i badania wykonywane w pracowni radiologii interwencyjnej
i hemodynamiki,

−

określić wskazania i przeciwwskazania do wykonania zabiegów interwencyjnych oraz
badań hemodynamicznych,

−

określić zasady postępowania z pacjentem po badaniu i zabiegu,

−

scharakteryzować powikłania zabiegów interwencyjnych,

−

nawiązać i utrzymać kontakt z pacjentem oraz współpracownikami,

−

zarejestrować pacjenta,

−

udzielić informacji dotyczących przygotowania pacjenta do badania oraz miejsca i terminu
badania,

−

przygotować psychicznie i fizycznie pacjenta do badań i zabiegów,

−

zorganizować stanowisko pracy do wykonania badań i zabiegów, zgodnie z wymaganiami
ergonomii,

−

przygotować sprzęt i aparaturę medyczną stosowaną w radiologii interwencyjnej i podczas
badań hemodynamicznych oraz ocenić jej sprawność techniczną,

−

obsłużyć urządzenia komputerowe wchodzące w skład aparatury,

−

zastosować środki ochrony radiologicznej pacjenta i osoby wykonującej badanie,

−

wykonać czynności zawodowe technika elektroradiologa podczas wykonywania zabiegów
interwencyjnych,

−

wykonać czynności zawodowe technika elektroradiologa podczas wykonywania badań
hemodynamicznych,

−

przygotować wynik badania do opisu przez lekarza,

−

wywołać i utrwalić rentgenogram w ciemni automatycznej i cyfrowej,

−

określić cechy prawidłowego technicznie rentgenogramu,

−

określić wartość techniczną i diagnostyczną wyniku badania,

−

zlokalizować zmiany patologiczne na rentgenogramie,

−

udokumentować wyniki przeprowadzonych badań i zabiegów,

−

posłużyć się specjalistycznymi programami komputerowymi,

−

zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej, ochrony
od porażenia prądem elektrycznym, ochrony radiologicznej oraz zasady aseptyki
i antyseptyki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Organizacja pracowni angiograficznej i hemodynamicznej.

Przygotowanie pacjenta do badań

4.1.1. Materiał nauczania

W ostatnich latach dokonał się istotny postęp w zakresie diagnostyki obrazowej. Szybko

się rozwija także radiologia interwencyjna.

Angiografia to badanie diagnostyczne służące zobrazowaniu naczyń krwionośnych. Polega

na  podaniu  do  naczynia  radiologicznego środka  kontrastującego,  a  następnie  obserwacji  tego
naczynia  w  czasie  fluoroskopii  (prześwietlenia)  i  uwidocznieniu  na  zdjęciu  rentgenowskim.
Stopień  zaczernienia  naczynia  na  zdjęciu  pozwala  ocenić  jego  przebieg,  a także  światło
(przekrój wnętrza naczynia).

Obecnie w medycynie stosuje się cyfrową angiografię subtrakcyjną (DSA - ang. Digital

Subtraction  Angiography),  która  pozwala  uzyskać  dokładniejszy  obraz  naczyń  przy  użyciu
znacznie mniejszej ilości środków kontrastowych i dawek promieniowania.
Angiografia  coraz  rzadziej  stosowana  jest  jako  badanie  diagnostyczne.  Wypierana  jest  przez
ultrasonografię  dopplerowską,  angiografię  rezonansu  magnetycznego  (angio-MR)  oraz
tomografię komputerową (angio-CT). Angiografia jest podstawą obrazowania w angioplastyce
i radiologii zabiegowej. Wykonywana jest w pracowni badań naczyniowych.

Organizacja pracowni.

Pracownicy pracowni radiologii interwencyjnej to lekarz radiolog interwencyjny, któremu

asystują

przy

wykonywaniu

zabiegów:

pielęgniarka

dyplomowana

oraz

technik

elektroradiolog.

Pracownia angiograficzna powinna być urządzona w taki sposób, aby zapewnić wygodny

dostęp  do  stołu  zabiegowego  z  obu  stron,  zarówno  w  celu  położenia  pacjenta  (możliwość
podjechania  wózkiem  lub  łóżkiem  szpitalnym),  jak  i  swobodnego  poruszania  się  personelu
w trakcie  wykonywania  zabiegu.  Wszelki  sprzęt  potrzebny  do  zabiegów  powinien  być
umieszczony  w  pracowni  w  taki  sposób,  aby  można  było  z  niego  łatwo  i  szybko  korzystać,
a jednocześnie nie był narażony na uszkodzenie i utratę sterylności.

Wyposażenie pracowni angiograficznej:

−

aparat rentgenowski wyposażony w tor wizyjny wysokiej rozdzielczości,

−

ramię „C” na którym jest umieszczony wzmacniacz obrazu oraz lampa rentgenowska,
umożliwiające wykonywanie zdjęć rentgenowskich w różnych projekcjach, bez zmiany
pozycji pacjenta,

−

monitor umożliwiający obserwację przebiegu badania,

−

aparatura rejestrująca stan hemodynamiczny pacjenta,

−

stół zabiegowy,

−

strzykawka automatyczna do angiografii,

−

umywalka z bieżącą wodą,

−

odpowiednia ilość gniazd elektrycznych,

−

szafki i szuflady na sterylny sprzęt do zabiegów, stoliki zabiegowe,

−

osłony radiologiczne,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

aparat do znieczulenia ogólnego,

−

ssak elektryczny,

−

statyw na kroplówkę,

−

pojemniki na odpady.

Aparaty angiograficzne

Podstawowym wymogiem współczesnego aparatu angiograficznego jest praca w systemie

cyfrowej  angiografii  subtrakcyjnej  (DSA).  Akwizycja  oraz  rejestracja  obrazu  powinna
następować  w  formie  cyfrowej.  Obraz  ten  może  być  rejestrowany  na  filmach  za  pomocą
cyfrowego  procesora  lub  zapisywany  na CD-R. Nie jest  akceptowane (ze  względu na  bardzo
niską jakość) rejestrowanie sygnału VHS z monitora angiografu. Nagrania video VHS i CD-R
AVI nie spełniają obowiązujących standardów.

−

najnowsze opcje techniczne w zakresie aparatury angiograficznej to: - tzw. szybka rotacja;
polega  ona  na  wykonywaniu  badania  w  czasie  kilkusekundowego  obrotu  układu  lampa-
wzmacniacz.  Uzyskuje  się  wtedy  kilkadziesiąt  obrazów  badanej  przestrzeni  w różnych
projekcjach.  Tak  uzyskane  dane  są  następnie  przetwarzane  przy  pomocy  dodatkowej
konsoli diagnostycznej i otrzymuje się trójwymiarowe obrazy naczyń krwionośnych,

−

zastosowanie płaskiego detektora obrazowego.

Kolejnym wymogiem jest wykonanie badania według ścisłej procedury tzn. z przezskórnego
nakłucia tętniczego naczynia obwodowego metodą Seldingera; nie jest akceptowane
wykonanie

badania

podania

środka kontrastowego do żyły obwodowej.

Wymogi  dotyczące  sprzętu  i  wykonywania  badań  angiograficznych  są  zawarte
w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 25 sierpnia 2005 r.

W rozdziale II § 11 p 5 rozporządzenia zapisano:
5.  Podczas  diagnostycznych  badań  przy  pomocy  angiografu  pracującego  w  technice  cyfrowej
angiografii subtrakcyjnej (DSA) należy:
1)  zawsze,  gdy  tylko  jest  to  możliwe  z  punktu  widzenia  warunków  klinicznych,  stosować

fluoroskopię pulsacyjną oraz funkcje zatrzymania ostatniego obrazu (LIH) i road mapping;

2)  akwizycję danych obrazowych i rejestrację obrazów wykonywać w technice cyfrowej;
3)  środek kontrastowy podawać ze strzykawki automatycznej;
4)  badanie wykonać techniką Seldingera poprzez przezskórne nakłucie tętnicy.

Rozdział 3 rozporządzenia całości poświęcony jest radiologii zabiegowej.

W pracowni angiograficznej obowiązują przepisy BHP takie jak we wszystkich

pracowniach rentgenowskich.

Przestrzeganie zasad aseptyki i antyseptyki w pracowniach angiograficznych jest bardzo

ważne,  z  uwagi  na  inwazyjny  charakter  badań  i  zabiegów.  Personel  jest  zobowiązany  do
zmiany  ubrania  i  obuwia  na  robocze.  Wszystkie  czynności  związane  z  przygotowaniem
pacjenta  do  zabiegu,  jego  wykonaniem  i  zakończeniem  należy  wykonywać  w  rękawiczkach
jednorazowych.  Należy  przestrzegać  zasad  i  procedur  mycia  i  dezynfekcji  rąk,  które  są
umieszczone  w  każdej  pracowni  przy  umywalce.  Pielęgniarka  i  lekarz  wykonujący  badanie
powinni  być  ubrani  w  sterylne  fartuchy  i  rękawiczki,  a  niekiedy  także  w  czepki  i  maseczki.
Wszystkie serwety do obłożenia pola nakłucia i  sprzęt potrzebny do wykonania zabiegu muszą
być sterylne.

Ochrona radiologiczna w pracowniach angiograficznych ma zasadnicze znaczenie,

ponieważ zarówno pacjent, jak i zespół zabiegowy przebywają w zasięgu działania
promieniowania rentgenowskiego. Zabiegi trwają zwykle od 0,5 h do 2 h, a czas fluoroskopii

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

waha się  w  granicach  1-60  min.  Pacjenta przed zbędnym napromienieniem chroni się stosując
blendy oraz ograniczając czas fluoroskopii i ilość wykonanych zdjęć do niezbędnego minimum.
Personel  powinien  pracować  w  fartuchach  ołowiowych    i    stosować  osłony  tarczycy.  Do
dyspozycji  ma  także  osłony  zamontowane  przy  stole  zabiegowym  i  ruchomą  ściankę
ołowiową.
Przygotowanie pacjenta do badań.

Przygotowanie pacjenta do badania lub zabiegu z zakresu radiologii interwencyjnej

i  hemodynamiki    nie    zależy  od obszaru badania. Do wszystkich badań i zabiegów wymagana
jest hospitalizacja, ponieważ po zabiegu pacjent wymaga co najmniej 24-godzinnej obserwacji
na  oddziale szpitalnym,  z  uwagi  na  inwazyjność zabiegów  i możliwość wystąpienia powikłań,
np. krwiaka w miejscu nakłucia, odcinkowej zakrzepicy , zatorowości obwodowej.
W  przypadku  planowanego  badania    wskazane  jest,  aby  pacjent  był  na  czczo,  z  uwagi  na
konieczność  podania  środka  cieniującego  i  związaną  z  tym  możliwość  wystąpienia  nudności
i wymiotów.
Do  badań  i  zabiegów  naczyniowych  oraz  zabiegów  w  obrębie  dróg  żółciowych  układamy
pacjenta na plecach. Zabiegi w obrębie dróg moczowych wymagają ułożenia na brzuchu.
Przed  każdym  badaniem  angiograficznym  konieczne  jest  sprawdzenie  tętna  na  tętnicach
udowych,  ewentualnie  pachowych,  które  stanowią  drogę  dostępu  do  układu  tętniczego
pacjenta. Miejsce nakłucia tętnicy musi być ogolone i zdezynfekowane.
Większość  badań  i  zabiegów  wykonuje  się  w  znieczuleniu  miejscowym.  Zabiegi  w  obrębie
mózgu,  oraz  badania  u  pacjentów  nie  reagujących  na  polecenia    wymagają  znieczulenia
ogólnego lub sedacji.
Przed  badaniem  lub  zabiegiem  z  zakresu  radiologii  interwencyjnej  i  hemodynamiki  należy
poinformować  pacjenta,  że  jest  to  badanie  inwazyjne,  które  wymaga  nakłucia  tętnicy  udowej
lub  pachowej,  a  także  podania środka  cieniującego.  Konieczne jest wyjaśnienie pacjentowi na
czym polega badanie lub zabieg, który będzie wykonany, określenie jakie znieczulenie zostanie
zastosowane  i  dlaczego,  uprzedzenie  o  możliwych  powikłaniach.  Należy  odpowiedzieć  na
ewentualne pytania  pacjenta  i  wyjaśnić wątpliwości. Pacjent powinien wyrazić pisemną zgodę
na wykonanie badania lub zabiegu.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. W jaki sposób powinien być rozmieszczony sprzęt w pracowni angiograficznej

i hemodynamicznej ?

2. Z czego składa się wyposażenie pracowni angiograficznej i hemodynamicznej ?
3. Dlaczego zasady aseptyki i antyseptyki są tak ważne w pracowni angiograficznej

i hemodynamicznej ?

4. Na czym polega ochrona radiologiczna pacjenta i personelu w pracowni angiograficznej

i hemodynamicznej ?

5.  Jakie są drogi dostępu do układu tętniczego?
6.  Jak powinien być przygotowany pacjent do badania naczyniowego?
7.  Dlaczego pacjenci pracowni naczyniowej powinni być hospitalizowani?
8.  Jaki rodzaj znieczulenia stosujemy najczęściej przy badaniach naczyniowych?
9.  W jakiej pozycji układamy pacjenta do poszczególnych zabiegów?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opracuj plan pracowni angiograficznej i jej wyposażenie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych fragment poświęcony organizacji pracowni

angiograficznej i jej wyposażeniu,

2) naszkicować plan pracowni, zaznaczając stałe elementy wyposażenia kolorem czarnym,

a przenośne zielonym,

3) opisać elementy wyposażenia,
4) porównać otrzymane wyniki z pracami innych grup.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier format A4, długopis, czarny i zielony pisak,

−

linijka, gumka,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika,

Ćwiczenie 2

W 3 osobowych grupach przygotujcie się do rozmowy, mającej na celu, poinformowanie

pacjenta o przebiegu planowanego zabiegu naczyniowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych fragmenty poświęcone przygotowaniu pacjenta do

badania lub zabiegu z zakresu radiologii interwencyjnej i zapoznać się z nimi,

2) określić sposoby znieczulenia w zależności od stanu pacjenta i rodzaju zabiegu,
3) zaplanować miejsce nakłucia pacjenta w zależności od rodzaju zabiegu i wyjaśnić sposób

jego przygotowania,

4)  wyjaśnić jakie powikłania są możliwe w trakcie i po zabiegu,
5)  zapisać informacje o których będziesz rozmawiał z pacjentem w punktach,
6)  przedyskutować propozycje z innymi grupami.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

papier formatu A4, długopis,

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić jaką funkcję pełni ramię C ?



2) wymienić rodzaje osłon radiologicznych?



3) określić zasady aseptyki i antyseptyki stosowane w pracowni?



4) nazwać poszczególne elementy wyposażenia pracowni?



5) wymienić miejsca nakłucia pacjenta w zależności od rodzaju zabiegu?



6) określić sposoby znieczulenia?



7) wymienić

możliwe

powikłania

trakcie i po zabiegach

naczyniowych?



8) wyjaśnić dlaczego pacjent powinien zgłosić się na zabieg na czczo?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Diagnostyczne

badania

naczyniowe

pracowniach

radiologii interwencyjnej i hemodynamiki

4.2.1. Materiał nauczania

Angiografia to metoda badania obrazowego układu naczyniowego polegająca na

rejestrowaniu obrazów światła naczyń krwionośnych w poszczególnych fazach po podaniu
środka cieniującego.
Badania angiograficzne można podzielić na: arteriografie (badania tętnic) i flebografie (badania
żył).
Arteriografie w zależności od obszaru badania dzielimy na przeglądowe z użyciem cewnika
typu pigtail do których zaliczamy:

−

aortografię piersiową,

−

arteriografię łuku aorty,

−

arteriografię tętnic kończyn dolnych,

Wybiórcze z użyciem różnego rodzaju cewników wybiórczych, np.:

−

arteriografię tętnic mózgowych(szyjnych i kręgowych),

−

arteriografię tętnicy nerkowej,

−

arteriografię pnia trzewnego,

−

arteriografię tętnic oskrzelowych,

−

arteriografię tętnic wieńcowych.

Flebografie:

−

kończyny dolnej lub górnej w których środek cieniujący podaje się przez wenflon,

−

kawografia dolna lub górna do których używa się cewnika przeglądowego.

Podstawową techniką angiograficzną jest obecnie angiografia cyfrowa subtrakcyjna (DSA)

– badanie diagnostyczne obszaru ciała rejestrujące dwa obrazy rentgenowskie (RTG), jeden po
drugim  (rys.1).  Są  one  elektronicznie  zapisywane  w  formie  cyfrowej,  w  tym  jeden  w  postaci
negatywu.  Ich  połączenie  spowoduje,  że  wszystkie  detale  znikną  tworząc  jednolity,  szary
obraz. Jednak jeśli między dwiema ekspozycjami wstrzyknie się do krwiobiegu określoną ilość
środka  cieniującego,  jedyną  rzecz,  którą  będzie  można  zobaczyć,  to  kontrast  widoczny
w naczyniach  krwionośnych.  Wszystkie  inne  szczegóły,  w  tym  także  kości  zaciemniające
obraz, pozostaną szare. Dużą zaletę tej metody stanowi brak konieczności użycia cewnika oraz
możliwość  wstrzyknięcia  kontrastu  bezpośrednio  do  żyły  zamiast  do  tętnicy.  Ponieważ
końcowy  zapis  angiografii  subtrakcyjnej  rejestrowany  jest  w  formie  cyfrowej,  obraz  można
wzmocnić elektronicznie.

Badanie daje możliwość wykrycia i określenia rodzaju zmian patologicznych w obrębie

naczyń,  np.:  utrudnienie  przepływu  krwi,  zmiana  kształtu  naczynia  i  narządów.  Szczególnym
rodzajem  badania  jest  ocena  naczyń  wieńcowych  serca  czyli  tzw.  koronarografia.  Ponadto,
badanie  angiograficzne  służy  wykryciu  patologicznych  naczyń  poprzez  uwidocznienie  ich
nieprawidłowego ułożenia przestrzennego. Badanie można jednocześnie połączyć z zabiegiem
leczniczym,  polegającym  na  podaniu  w  żądane  miejsce  w  układzie  naczyniowym  leku
(chemioterapeutyk,  leku  rozpuszczającego  skrzeplinę)  lub  na  wykonaniu  terapeutycznego
zamknięcia  naczynia  (zapobieganie  krwotokom,  wywoływanie  martwicy  tkanki  guza
nowotworowego).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 1. Angiograf (źródło-katalogi firm produkujących sprzęt medyczny)

Wskazania do wykonania badania

W postępowaniu diagnostycznym:

−

podejrzenie zmian naczyniowych w mózgowiu (malformacja naczyniowa, tętniak naczyń
mózgowych),

−

podejrzenie guza mózgu - możliwość uwidocznienia unaczynienia patologicznego,

−

guzy i zwężenia tętnic nerkowych,

−

podejrzenie zmian miażdżycowych w naczyniach w obrębie aorty, naczyń miednicy oraz
naczyń kończyn dolnych,

−

podejrzenie tętniaka aorty i dużych naczyń,

−

guzy wątroby,

−

zmiany miażdżycowe w naczyniach szyjnych,

−

inne.

W postępowaniu interwencyjnym:

−

poszerzanie zwężonych naczyń cewnikiem zakończonym specjalnym balonikiem,

−

zamknięcie światła (embolizacja) pojedynczych naczyń specjalnymi spiralkami
(np. zamykanie naczyń w malformacji naczyniowej),

−

podawanie w obrębie zmiany patologicznej leków za pomocą cewnika wprowadzonego do
naczyń ( np. chemioterapeutyków w nowotworach),

−

rozpuszczanie zatorów tętniczych przez podawanie leków przez wprowadzony do tętnic
cewnik, którego końcówka znajduje się w pobliżu zatoru (najczęściej jest to skrzeplina),

−

inne.

Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób przygotowania do badania

Do badania pacjent powinien zgłosić się na czczo. Każdy pacjent musi osobiście podpisać

zgodę na przeprowadzenie badania, zapoznając się wcześniej z trybem badania i ewentualnymi
następstwami. Przed badaniem pacjent otrzymuje leki uspokajające.
W  przypadku  pacjentów  z  wysokim  ciśnieniem  tętniczym  konieczne  jest  przyjęcie  leków
obniżających  ciśnienie  krwi.  Badania  nie  wykonuje  się u osób z wolem nadczynnym tarczycy,
uczulonych  na  jodowe  środki  kontrastowe,  wysokim  ciśnieniem  tętniczym  krwi,  skazą
krwotoczną. Unika się wykonywania badania u osób z alergią lub uczuleniem na leki. Badanie
wykonuje się w znieczuleniu miejscowym lub znieczuleniu ogólnym, u dzieci badanie wykonuje
się w znieczuleniu ogólnym.

Badanie angiograficzne jest badaniem inwazyjnym, dlatego powinno być wykonane jako

badanie  ostatnie  i  tylko  w  przypadku  istnienia  bezpośrednich  wskazań  do  badania.  Zwykle
badanie  to  jest  poprzedzone  tomografią  komputerową  w  przypadku  badania  mózgowia
badaniem  ultrasonograficznym  (usg)  lub  badaniem  dopplerowskim.  Wyniki  poprzedzających
badań dodatkowych powinny być dostarczone przed wykonaniem badania angiograficznego.

Sposób wykonania arteriografi

Po dokładnym przeczytaniu skierowania, pacjenta układa się na stole zabiegowym

w pozycji  leżącej  na  plecach,  sprawdza  tętno  na  tętnicach  udowych  (w  pachwinach),
ewentualnie  na  tętnicach kończyny górnej. Najczęstszym miejscem nakłucia jest prawa tętnica
udowa.  Przed  badaniem  miejsce  nakłucia  musi  być  ogolone  i  zdezynfekowane.    Pielęgniarka
przykrywa pacjenta sterylnymi prześcieradłami. Lekarz badający znieczula miejsce nakłucia 2%
lidokainą,  a  następnie  nakłuwa  poprzez  niewielkie    nacięcie  skóry.  Używa  się  do  tego  celu
dwuczęściowej  igły  złożonej  z  kaniuli  i  stalowego  mandrynu  lub  igły  jednoczęściowej.  Kiedy
koniec  igły  znajdzie  się  w świetle tętnicy (widoczny wypływ krwi), lekarz wprowadza do niej
prowadnik  (wąski  giętki  pręcik  o  średnicy  kilku  milimetrów).  Po  usunięciu  igły,  poszerza się
kanał  dilatatorem,  a  następnie  wprowadza  cewnik  diagnostyczny.  Strzykawka  automatyczna
umożliwia podawanie środka cieniującego pod ciśnieniem warunkującym wypływ nawet do 20
ml/s  i  tym  samym  dobre  wypełnienie  łożyska  naczyniowego,  zwłaszcza  w  arteriografii
przeglądowej.

Badania przeglądowe to takie, w których środek cieniujący podaje się do aorty na różnej

wysokości w zależności od rodzaju badania. Do ich wykonania używa się cewnika typu pigtail.
Zawinięty kształt cewnika i dodatkowe otwory w jego ściankach pozwalają na
zakontrastowanie aorty i dobrą jakość zdjęć dokumentujących badanie.

Badania wybiórcze to takie, w których cewnikuje się poszczególne tętnice odchodzące od

aorty.  Używa  się  do  nich  różnego  rodzaju  cewników  wybiórczych  (rys.  2).  Nazwy  badań
pochodzą  od  tętnic,  które  są  badane,  np.  arteriografia  tętnicy  nerkowej,  wątrobowej,  szyjnej
lub kręgowej.

Rys. 2. Cewnik do angiografii (źródło-katalogi firm produkujących sprzęt medyczny)

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Po podaniu środka cieniującego ręcznie lub przy pomocy strzykawki automatycznej,

wykonuje  się  serię  zdjęć  obrazujących  przepływ  krwi  w  badanej  okolicy  od  fazy  tętniczej  do
żylnej.  Równocześnie,  przez  ten  sam  cewnik,  możliwe  jest  podawanie  leków,  poszerzanie
naczynia  bądź  zamknięcie  światła  naczynia  przez  wytworzenie  "czopów"  (embolizacja).
Zwykle wykonuje się około 20 zdjęć rentgenowskich w różnych projekcjach (głównie boczne i
przednio-tylne) celem dokumentacji badania.

W trakcie wykonywania badania pacjent nie może się ruszać. Ponadto przez kilka sekund,

kiedy  podawany  jest  kontrast  i  wykonuje  się  zdjęcia  pacjentowi,  zwykle  nakazuje  się
wstrzymać  oddech.  Podawanie  kontrastu  może  wywołać  krótkotrwałe  dolegliwości
("uderzenie  gorącej  fali  do  głowy",  bóle  głowy,  niekiedy  zawroty  głowy,  szum  w  uszach  lub
błyski  przed  oczyma),  o  których  natychmiast  należy  poinformować  badającego.
Po  wykonaniu  badania  lekarz  wyciąga  cewnik  oraz  zakłada  opatrunek  uciskowy  na  nakłute
naczynie w celu zahamowania krwawienia.

Do każdego badania naczyniowego potrzebny jest zespół składający się z radiologa

zabiegowego, pielęgniarki zabiegowej i technika elektroradiologii.

Zadaniem technika jest:

−

obsługa aparatury rentgenowskiej,

−

obsługa strzykawki automatycznej,

−

wykonywanie dokumentacji badań,

−

przygotowanie pacjenta do badania,

−

pomoc pozostałym członkom zespołu ubranym w sterylne fartuchy i rękawiczki

(podawanie sprzętu, środka cieniującego, otwieranie leków, podłączanie dodatkowej
aparatury).

Badanie trwa zwykle około godziny, choć może się przedłużyć nawet do 2 godzin.

Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie

Przed badaniem:

−

alergia,

−

aktualnie przyjmowane leki,

−

wyniki wszystkich poprzedzających badań,

−

wysokość ciśnienia tętniczego krwi,

−

obecność wola nadczynnego tarczycy,

−

skłonność do krwawień (skaza krwotoczna),

−

ciąża.

W czasie badania:

−

wszelkie nagłe dolegliwości (np. ból),

−

jakiekolwiek objawy po podaniu dożylnego środka cieniującego (duszność, zawroty
głowy, nudności).

Po badaniu pacjent jest odwożony na wózku na oddział szpitalny, gdzie przez co najmniej

24 godziny powinien leżeć i nie wykonywać większych ruchów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Możliwe powikłania po badaniu

Rzadko mogą wystąpić następujące powikłania:

−

krwiak w miejscu nakłucia naczynia,

−

oderwanie części ściany tętnicy lub miażdżycowej blaszki przyściennej i spowodowanie
zatoru naczyniowego,

−

przebicie ściany naczynia przez końcówkę cewnika,

−

wstrzyknięcie śródścienne środka kontrastowego, którego następstwem może być
powstanie tętniaka naczyniowego,

−

zakrzep wewnątrznaczyniowy,

−

objawy wtórne po podaniu dożylnego środka kontrastowego (wysypka, zaczerwienienie
i obrzęk skóry, nudności, wymioty, zawroty głowy, zapaść naczyniowa).

Angiografia mózgowa

W zależności od lokalizacji domniemanego ogniska chorobowego można wykonać

badanie  określonej  tętnicy  mózgu  (np.  szyjnej,  kręgowej)  lub  wszystkich  naczyń  mózgowych
(panangiografia  mózgowa)  (rys.  3).  Badanie  angiograficzne  wykonuje  się  przy  podejrzeniu
obecności  tętniaka  lub  malformacji  naczyniowej.  Czasami  wskazaniem  do  badania  jest
planowane  leczenie  operacyjne,  np.  zwężenia  lub  niedrożności  tętnicy.  W  niektórych  typach
nowotworów  mózgu  wykonuje  się  badanie  angiograficzne  dla  uwidocznienia  wszystkich
naczyń  związanych  z  guzem,  co  ułatwia  podjęcie  decyzji  o  rozległości  planowanego  leczenia
neurochirurgicznego.

U pacjentów z dużym ryzykiem powikłań (zły stan ogólny, uczulenie na kontrast - środek

cieniujący) wykonuje się badanie przy pomocy cyfrowej angiografii substrakcyjnej (DSA).
W tym rodzaju angiografii używa się niewielkiej ilości kontrastu.

Rys. 3. Przykład mózgowej angiografii z użyciem kontrastu jodowego (źródło-katalogi firm produkujących

sprzęt medyczny)

Angiografia nerkowa (arteriografia nerkowa, badanie naczyniowe nerek)

Angiografia nerkowa jest to obrazowa metoda badania unaczynienia nerek oraz

otaczających  je  narządów  z  użyciem  promieni  rentgenowskich.  Obraz  naczyń  i  unerwionych
przez nie narządów  uzyskuje się poprzez podanie przez specjalny cewnik środka cieniującego
(pochłaniającego  silnie promieniowanie rentgenowskie) do aorty brzusznej w okolicę odejścia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

tętnic  nerkowych  lub  w  sposób  bezpośredni  do  jednej  z  tętnic  nerkowych  (angiografia
celowana).  Środek  kontrastowy  podany  do  układu  tętniczego  ulega  stopniowemu  wydalaniu
do  dróg  moczowych  i  dzięki  temu,  w  końcowej  części  badania,  można  przejść  do  fazy
urograficznej.

Badanie to umożliwia ocenę stanu unaczynienia nerek. Dotyczy to zarówno głównych pni

tętnicy  nerkowej,  jak  też  naczyń  wewnątrznerkowych.  W  przypadku  stwierdzenia  zwężenia
tętnicy  nerkowej,  angiografia  pozwala  ocenić  poziom  oraz  stopień  przewężenia  światła
naczynia  lub  naczyń.  Przy  jej  pomocy  można  także  wykryć  obecność  unaczynionych  tworów
wewnątrz  nerki  lub  też  w  jej  bezpośrednim  sąsiedztwie  (np.  guzów),  bądź  obszarów
pozbawionych  unaczynienia  (np.  zawał  nerki).  Niekiedy  w  trakcie  przeprowadzania  badania
angiograficznego  przez  założony  cewnik  można  pobierać  próbki  krwi  do  badania  (np.  dla
oznaczenia  aktywności  substancji  hormonalnej  produkowanej  w  nerkach  -  reniny).  Jak
wspomniano  powyżej,  angiografia  może  dotyczyć  unaczynienia  obu  nerek  lub  może  być
badaniem wybiórczym, bezpośrednim (angiografia celowana).

Wskazania diagnostyczne i terapeutyczne do wykonania angiografii nerkowej.

Wskazania diagnostyczne:

−

nadciśnienie nerkowo-naczyniowe,

−

zwężenie tętnicy nerkowej,

−

anomalie naczyniowe dotyczące układu moczowego,

−

guzy nerki i nadnerczy,

−

zator tętnicy nerkowej,

−

urazy nerek,

−

ocena unaczynienia nerki przeszczepionej,

−

inne.
Wskazania terapeutyczne:

−

przezskórna angioplastyka wewnatrznaczyniowa (PTA),

−

założenie stentu przy nadciśnieniu nerkowo-naczyniowym,

−

embolizacja.

Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza

Rodzaje cewników używanych najczęściej w angiografii nerkowej:

−

zagiety cewnik Shepherda,

−

cewnik wieloselektywny,

−

cewnik C2.

Sposób przygotowania do badania

Wieczorem w dniu poprzedzającym badanie powinno się doprowadzić do wypróżnienia

(jeśli  to  konieczne  to  przy  pomocy  lewatywy).  Badanie  powinno  być  wykonane  u  pacjentów
pozostających  na  czczo.  Są  to  niezbędne  warunki  dla  uzyskania  lepszego  obrazu  ponieważ
w innym  przypadku  nerki  i  drogi  moczowe  mogą  być  przesłonięte  przez  gazy  lub  kał
zalegający  w  jelitach.  U  pacjentów  odwodnionych  podaje  się  dodatkowe  ilości  płynów
w postaci  wlewów  dożylnych  w  przeddzień  lub  w  dniu  badania.  U  osób  wykazujących
skłonności  do  uczuleń  badanie  wykonuje  się  pod  osłoną  leków  przeciwuczuleniowych  oraz
często w obecności anestezjologa. Przed przystąpieniem do wykonania badania konieczne jest
także ogolenie miejsca nakłucia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Badanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, przy badaniu dzieci może zaistnieć

konieczność znieczulenia ogólnego.

Badania poprzedzające

Lekarz prowadzący określa zakres koniecznych badań dodatkowych zwłaszcza

oceniających wydolność krążenia oraz funkcje nerek. Konieczne jest wykonanie badania
stężenia kreatyniny w surowicy, ze względu na możliwość krwawienia w trakcie lub po
badaniu. Celowe jest także wykonanie podstawowych wskaźników układu krzepnięcia. Wyniki
tych badań powinny być przedstawione lekarzowi wykonującemu badanie.

Przebieg angiografii nerkowej

Pacjenta do badania układa się w pozycji na wznak. Skóra w okolicy pachwiny okładana

jest  jałowymi  serwetami,  a  następnie  odkażana.  Miejsce  wprowadzenia  cewnika  jest
znieczulane miejscowo (np. lignokaina). Po zlokalizowaniu tętnicy udowej jest ona nakłuwana
specjalną  igłą,  przez  którą  wprowadzony  jest  cewnik  naczyniowy  wykonany  ze  specjalnego
materiału dającego możliwość prześledzenia jego położenia na monitorze aparatu (tzw. metoda
Seldingera).  Cewnik  wprowadzony  zostaje  do  aorty  brzusznej  w  okolicę  odejścia  tętnic
nerkowych  lub  też  bezpośrednio  do  jednej  z  tętnic.  Następnie  cewnik  zostaje  połączony
z przewodem

prowadzącym

automatycznej

strzykawki

wypełnionej

środkiem

kontrastującym  (np.  uropolina)  (rys.  4).  Lekarz  wykonujący  badanie  po  upewnieniu  się
o prawidłowym  położeniu  cewnika  podaje  ze  strzykawki  automatycznej  odpowiednią  ilość
kontrastu.  Po  zakończeniu  badania  lekarz  usuwa  cewnik  z  tętnicy  i  zakłada  opatrunek
uciskowy na miejsce wkłucia. Wynik badania przekazywany jest w formie opisu z dołączonymi
niekiedy kliszami rentgenowskimi. Badanie trwa zwykle kilkadziesiąt minut.

Rys. 4. Angiografia tętnic nerki (źródło-katalogi firm produkujących sprzęt medyczny)

Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie

Przed badaniem:

−

nadwrażliwość na leki używane do znieczulenia miejscowego lub środki kontrastowe,

−

skłonność do uczuleń,

−

skłonność do krwawień (skaza krwotoczna),

−

aktualnie przyjmowane leki,

−

ciąża.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W czasie badania:

−

wszelkie nagłe dolegliwości (ból, duszność, świąd skóry).
Po badaniu zgodnie z zaleceniami podanymi przez lekarza, nie należy wstawać, bądź

zdejmować opatrunku uciskowego bez porozumienia z lekarzem prowadzącym.

Możliwe powikłania po badaniu:

−

wystąpienie krwiaka w miejscu wprowadzenia cewnika,

−

odczyn uczuleniowy po środkach kontrastowych.

Koronarografia

Koronarografię wykonuje się w Pracowni Hemodynamicznej, w niektórych szpitalach

w Radiologicznej Pracowni Badań Naczyniowych.
Koronarografia, jest badaniem, które ma na celu znalezienie miejsc, w których są zwężone
tętnice wieńcowe (rys. 5).

Badanie to wykonywane jest w pozycji leżącej i znieczuleniu miejscowym.

Cały zabieg

wykonywany  jest  pod  kontrolą  obrazu  rentgenowskiego,  materiał  cewnika  pochłania
promieniowanie rentgenowskie i dzięki temu cewnik jest widoczny na ekranie monitora.
Do tętnicy udowej wprowadzana jest tzw. koszulka naczyniowa a przez nią specjalny cewnik,
który  przez  aortę  prowadzony  jest  do  naczyń  wieńcowych  serca.  Koszulka  naczyniowa
usuwana jest natychmiast po badaniu lub po kilku godzinach (do 6 h). Odpowiednia końcówka
cewnika  zapewnia  dostęp  do  poszczególnych  naczyń  wieńcowych.  Gdy  końcówka  cewnika
znajduje  się  w  naczyniu  wieńcowym  wstrzykiwany  jest  kontrast  i  robione  są  zdjęcia
rentgenowskie tętnic wieńcowych, które później zostaną zgrane na płytę CD lub kasetę VHS.
Następnie  kardiolog  ocenia  zmiany  miażdżycowe  w  naczyniach  i  kwalifikuje  pacjenta  do
leczenia  zachowawczego  lub  zabiegu  zwanego  angioplastyką  -  PTCA  (potocznie  -
balonikowanie).  Po  zabiegu  pacjent  pozostaje  w  łóżku  około  24  godziny  utrzymując  nakłutą
kończynę  w  pozycji  wyprostowanej.  Koronarografia jest  zabiegiem  stosunkowo bezpiecznym
jednak  mogą  się  zdarzyć  powikłania.  Najczęściej  należą  do  nich  reakcje  na  kontrast  pod
postacią  bólów  głowy,  nudności,  odruchów  wymiotnych,  objawy  uczulenia  (wysypka,
zaczerwienienie  skóry,  kaszel,  duszność).  Ponadto  mogą  wystąpić  powikłania  związane
z nakłuciem naczynia, takie jak krwiaki, krwawienia, tętniaki.

Rys. 5. Koronarografia (źródło-katalogi firm produkujących sprzęt medyczny)

Koronarografia trwa około 20 minut. Jeśli zachodzi dodatkowo potrzeba jednoczasowego

wykonania angioplastyki wieńcowej (PCI), zajmie to nieco więcej czasu - najczęściej do
50- 60 minut.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest arteriografia?
2.  Jakie są drogi dostępu naczyniowego do badania tętnic?
3.  Czym różnią się badania przeglądowe od wybiórczych?
4.  Z jakich osób składa się zespół wykonujący badania naczyniowe?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj badania diagnostyczne wykonywane w pracowniach radiologii

interwencyjnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych fragment poświęcony angiografiom,
2)  opisać zasadę wykonywania arteriografii i flebografii,
3)  przedstawić  w  formie  tabeli  podobieństwa  i  różnice  w  różnych  rodzajach  angiografii

biorąc pod uwagę użyty sprzęt, miejsce dostępu naczyniowego, położenie pacjenta na
stole zabiegowym itp.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika,

−

papier formatu A4, długopis.

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj badania diagnostyczne wykonywane w pracowni hemodynamiki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać

materiałach

dydaktycznych

fragment

poświęcony

badaniom

hemodynamicznym,

2) opisać zasady wykonywania badań hemodynamicznych,
3) przedstawić w formie tabeli podobieństwa i różnice w różnych rodzajach badań

hemodynamiki,

4) porównać wyniki z pracami innych grup.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika,

−

papier formatu A4, długopis.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.1. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcie arteriografii?



2) zdefiniować pojęcie flebografii?



3) wymienić sprzęt potrzebny do wykonania arteriografii?



4) wymienić zadania technika w trakcie wykonywania badań

naczyniowych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Współuczestniczenie w zabiegach embolizacji naczyń

krwionośnych

4.4.1. Materiał nauczania

Embolizacja należy do najpowszechniej stosowanych metod radiologii zabiegowej. Jej

celem jest zamkniecie nieprawidłowego naczynia lub całej grupy naczyń. Metoda ta polega na
przezskórnym  umieszczeniu  cewnika  we  właściwym  naczyniu,  a  następnie  wprowadzeniu
przez  jego  światło  materiału  embolizacyjnego.  Rozwój  techniki  cewnikowania  naczyń
w oparciu  o  nowoczesny  sprzęt  do  angiograficzny  (mikrocewniki  współosiowe,  bezpieczne
prowadniki  itp.)  pozwala  wybiórczo  wprowadzić  cewnik  do  dowolnie  wybranego  naczynia.
Embolizację  zawsze  poprzedza  badanie  angiograficzne,    które  potwierdza  rozpoznanie  i  jest
podstawą  doboru  ilości  i  rodzaju  materiału  embolizacyjnego,  drogi  dojścia  oraz  stopnia
wybiórczości  zabiegu.  Embolizację  przeprowadza  się  zwykle  w  znieczuleniu  miejscowym,
a cieżki  stan  chorego  nie  jest  przeciwwskazaniem  do  jej  wykonania.  Materiał  embolizacyjny
musi  być  jałowy,  nietoksyczny,  nieuczulający,  odpowiednio  twardy,  cieniujący  w  obrazie
rentgenowskim,  a  także  łatwy  do  wprowadzenia  przez  cewnik  angiograficzny.  Stosownie  do
charakteru,  miejsca  i  rozległości  zmiany  patologicznej  wykorzystywane  są  różne  materiały
embolizacyjne.  Zamknięcie  głównego  pnia  naczynia  z  pozostawieniem  jego  rozgałęzień  nosi
nazwę  embolizacji  centralnej.  Jako  materiału  embolizacyjnego  używa  się  w  tych  przypadkach
spiral  lub  balonów  odczepialnych.  Zamknięcie  obok  pnia  naczyniowego  również  jego
rozgałęzień  do  poziomu  przedwłośniczek  określane  jest  jako  embolizacja  obwodowa.
Najczęściej  stosowanymi  wtedy  materiałami  embolizacyjnymi  są:  spongostan,  alkohol
poliwinylowy  oraz  kleje  cyjanoakrylowe.  Trzeci  rodzaj  embolizacji:  embolizacja  kapilarna,
polega na zamknięciu całego drzewa naczyniowego wraz z włośniczkami. Ten typ embolizacji
wymaga  użycia  alkoholu  etylowego.  Embolizacja  znajduje  zastosowanie  w leczeniu
malformacji  naczyniowych,  krwawień  i  krwotoków  o  różnej  etiologii,  a  także  bogato
unaczynionych  guzów  nowotworowych.  Może  być  także  wykorzystana  przy  wyłączeniu
naczyń lub narządów, których nieprawidłowa czynność prowadzi do dalszych wtórnych zmian
patologicznych, np. embolizacja małej marskiej nerki u chorego z nadciśnieniem tętniczym krwi
pochodzenia naczyniowo-nerkowego. Embolizacja najczęściej stanowi alternatywę dla zabiegu
chirurgicznego  lub  jest  jego  uzupełnieniem.  W przypadkach  nowotworów  może  być
postępowaniem  przygotowującym  do  leczenia  operacyjnego  lub  pozostaje  jedynie  zabiegiem
paliatywnym.

Po embolizacji u chorych może wystąpić zespół poembolizacyjny, który jest reakcją

organizmu  na  miejscowe  zaburzenie  krążenia  i  obecność  w  naczyniu  krwionośnym  ciała
obcego, jakim jest materiał embolizacyjny. Nasilenie i charakter objawów zależy od rozległości
obszaru  zaopatrzenia  zamkniętego  naczynia,  wprowadzonego  materiału  embolizacyjnego,
czynności  życiowej  embolizowanych  narządów,  a  także  od  osobniczej  wrażliwości  chorego.
Objawy  zespołu  poembolizacyjnego  w  postaci  bólu  i  wzrostu  temperatury  ciała  ustępują
zwykle  po  2-3  dniach.  Częstość  występowania  powikłań  związanych z  zabiegiem  embolizacji
nie  przekracza  1%  przypadków.  Najpoważniejszym  powikłaniem  embolizacji  jest
niezamierzone  podanie  materiału  embolizacyjnego  do  innego  naczynia.  Może  się  to  zdarzyć,
gdy  embolizowane  naczynie  stanowi  wspólne  unaczynienie  różnych  narządów.  Decyzja
o zastosowaniu embolizacji jako metody leczenia powinna być podejmowana zawsze wspólnie
z lekarzem klinicystą leczącym chorego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Embolizacja tętnic macicznych.

Wskazania:

−

obfite, przedłużone miesiączki,

−

mięśniaki o średnicy 5-12 cm.

Przeciwwskazania:

−

bezobjawowy przebieg choroby,

−

zaburzenia krzepnięcia.

Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym. Embolizacja polega na

wprowadzeniu trwałego materiału embolizacyjnego (cząsteczki alkoholu poliwinylowego
o średnicy 0,3-1mm) kolejno do obu tętnic macicznych, w celu odcięcia dopływu krwi do
mięśniaków macicy. Niedokrwienie prowadzi do degeneracji guza.

Przez nakłucie tętnicy udowej, wprowadzany jest do aorty, powyżej rozwidlenia cewnik

typu pigtail. Używając strzykawki automatycznej wykonuje się arteriografię tętnic biodrowych.
Na  podstawie  tego  badania  radiolog  wprowadza  cewnik  wybiórczy  do  tętnicy  biodrowej
wewnętrznej,  a  następnie  do  tętnicy  macicznej.  Cząsteczki  alkoholu  poliwinylowego
wymieszane  z  solą  fizjologiczną  i środkiem cieniującym,  są podawane  pod kontrolą skopii do
momentu  wypełnienia  łożyska  naczyniowego.  Następnie  cewnik  jest  wprowadzany do drugiej
tętnicy  macicznej,  którą  również  należy  zamknąć.  Kontrolna  arteriografia  po  zakończeniu
zabiegu pozwala  ocenić i udokumentować jego skuteczność.

Pacjentka po założeniu opatrunku uciskowego na 3 godz. Pozostaje w pozycji leżącej

przez 24 godz. Po zabiegu konieczne jest leczenie zespołu poembolizacyjnego, który objawia
się bólem, nudnościami, podwyższoną leukocytozą i stanami podgorączkowymi. Są one
wynikiem martwicy, której ulega niedokrwiony guz.

Embolizacja naczyniaków mózgu

Malformacje tętniczo-żylne mózgu zwane naczyniakami, to anomalnie rozwojowe naczyń

krwionośnych. Mają zwykle postać gniazda czyli kłębu splątanych naczyń, które stanowi
połączenie

poszerzonych

tętnic

żył. Są one często źródłem krwawienia

podpajęczynówkowego.  Powodują  też  niedokrwienie  mózgu,  ponieważ  zasysają  dużą  ilość
krwi,  co  zaburza  prawidłowe  krążenie  mózgowe.  Naczyniaki  można  leczyć  chirurgicznie,
stereoradiochirurgicznie lub przez embolizację.
Embolizacja naczyniaka polega na wprowadzeniu cewnika prowadzącego 5F lub 6F do tętnicy
szyjnej lub kręgowej w zależności od umiejscowienia zmiany. Przez cewnik ten wprowadzany
jest  mikrocewnik  1.5F  lub  1.8F,  który  przy  pomocy  mikroprowadnika  powinien  dotrzeć  do
gniazda  naczyniaka.  Mikroprowadnik  musi  mieć  końcówkę  uformowaną  w odpowiedni  łuk
aby można było łatwiej nim manewrować. Przez mikrocewnik podawana jest mieszanina kleju
cyjanoakrylowego  z  lipiodolem  (oleistym  środkiem  cieniującym),  pod  kontrolą  fluoroskopii.
Celem  zabiegu  jest  wyłączenie  z  krążenia  gniazda  wady  tętniczo-żylnej lub  zmniejszenie  jego
rozmiarów  przed  planowanym  zabiegiem  radiochirurgicznym  lub  neurochirurgicznym.
Wymieszanie  kleju  z  lipiodolem  pozwala  z  jednej  strony  uzyskać  jego  odpowiednie
rozcieńczenie  a  z  drugiej  daje  możliwość  obserwowania  momentu  podawania  kleju  na
monitorze.

Powikłania:

−

zaklejenie nieprawidłowego naczynia,

−

przyklejenie cewnika do naczynia,

−

krwawienie podpajęczynówkowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Embolizacja tętniaków wewnątrzczaszkowych

Wskazania:

−

tętniaki w obszarze tętnic kręgowych i ich odgałęzień,

−

tętniaki podklinowe,

−

tętniaki u pacjentów pozostających w ciężkim stanie klinicznym,

−

tętniaki u pacjentów nie wyrażających zgody na leczenie operacyjne.

Przeciwwskazania:

−

tętniaki bardzo małe < 2mm i bardzo duże > 25mm średnicy,

−

tętniaki z szeroką szyją w stosunku do wielkości worka tętniaka,

−

duża krętość naczyń i rozległe zmiany miażdżycowe,

−

zaburzenia krzepnięcia krwi,

−

uczulenia na środek cieniujący,

−

niewydolność nerek,

−

tętniaki wrzecionowate.

Embolizacja polega na szczelnym wypełnieniu worka tętniaka spiralami embolizacyjnymi.

Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu ogólnym i poprzedzony wykonaniem angiografii
w celu oceny wielkości i budowy tętniaka oraz odejścia jego szyi od naczynia macierzystego.

Do zabiegu używa się cewników współosiowych. Cewnik prowadzący umieszczany jest

w  przedczaszkowym  odcinku  jednego  z  wielkich  naczyń  domózgowych.  Mikrocewnik
mózgowy  wprowadzany  jest  współosiowo  i  przy  użyciu  mikroprowadnika  umieszczany  we
wnętrzu  worka  tętniaka.  Przez    mikrocewnik  wprowadza  się  do  worka  tętniaka  spirale
odczepiane elektrolitycznie lub pneumatycznie. Spiralę odczepia się dopiero wtedy kiedy ułoży
się odpowiednio w worku tętniaka. Wprowadza się kolejno tyle spiral, aby wypełnić szczelnie
cały  worek  tętniaka.  Zaczyna  się  od  spirali  największej,  o  średnicy  zwoju  równej  średnicy
tętniaka,  kolejne  są  coraz  mniejsze.  W czasie zabiegu wykonuje się kontrolne serie zdjęć, aby
sprawdzić  czy  krew  wpływa  jeszcze  do  worka  tętniaka.  Szczelne  wypełnienie  spiralami
zabezpiecza tętniak przed pęknięciem.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są wskazania i przeciwwskazania do embolizacji tętnic macicznych?
2.  Dlaczego do zabiegu używamy różnych rodzajów cewników ?
3.  Jakim środkiem embolizuje się tętnice maciczne?
4.  Na czym polega zespół poembolizacyjny?
5.  Co to jest naczyniak tętniczo-żylny?
6.  W jaki sposób leczone są naczyniaki i tętniaki?
7.  Jaki jest cel poszczególnych embolizacji?
8.  Z czego składa się mieszanina do embolizacji naczyniaka i jaka jest rola poszczególnych

składników?

9. W jaki sposób mogą być odczepiane spirale używane do embolizacji tętniaków?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeanalizuj sposób wykonania i cel zabiegu embolizacji tętnic macicznych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych fragment poświęcony embolizacji tętnic

macicznych i zapoznać się z nim,

2)  wymienić i krótko scharakteryzować cewniki używane przy zabiegu,
3)  opracować algorytm wykonania zabiegu,
4)  wypisać zadania technika elektroradiologa podczas zabiegu,
5)  przygotować  projekt  ulotki  informacyjnej  dla  pacjentek  na  temat  możliwości  leczenia

mięśniaków macicy metodą embolizacji.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika,

−

papier formatu A4, długopis.

Ćwiczenie 2

Porównaj przebieg embolizacji tętniaków i naczyniaków, biorąc pod uwagę sprzęt i środki

używane do zabiegów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych fragment poświęcony embolizacjom w obrębie

naczyń mózgowych,

2)  rozpoznać rodzaje cewników używanych do tych zabiegów i podać ich nazwy,
3)  opisać środki embolizacyjne i wskazać, który do jakiego zabiegu jest używany,
4)  wykonać ćwiczenie w formie tabeli.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika,

−

opis wyposażenia pracowni angiografii,

−

papier formatu A4, długopis.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcie embolizacji?



2) wymienić sprzęt potrzebny do embolizacji tętnic macicznych?



3) określić zadania poszczególnych członków zespołu zabiegowego?



4) zdefiniować pojęcia tętniak i naczyniak?



5) wyjaśnić na czym polega embolizacja tętniaka?



6) wymienić wskazania i przeciwwskazania do embolizacji tętniaka?



7) wymienić możliwe powikłania przy zabiegu embolizacji naczyniaka?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Zabiegi interwencyjne. Angioplastyka

4.4.1. Materiał nauczania

Radiologia interwencyjna

Radiologia interwencyjna, zwana inaczej chirurgią wewnątrznaczyniową jest nową, szybko

rozwijającą  się  specjalnością  medyczną  zajmującą  się  leczeniem  niektórych  schorzeń  za
pomocą metod wykorzystywanych przez radiologów do cewnikowania naczyń.
Zabiegi  wykonywane  pod  kontrolą  technik  wizualizacyjnych  (promieni  rentgenowskich,
ultrasonografii  lub  urządzeń  do  magnetycznego  rezonansu)  można  podzielić  na  następujące,
zasadnicze grupy:
Układ naczyniowy

−

poszerzanie zwężeń naczyń tętniczych,

−

zakładanie”stenów” naczyniowych,

−

udrażnianie zamkniętych tętnic i żył,

−

embolizacja tętnic w przebiegu nowotworów,

−

embolizacja tętniaków, naczyniaków naczyń mózgowych i rdzenia,

−

zakładanie filtrów do żyły głównej dolnej,

−

wytwarzanie zespoleń naczyniowych, pomiędzy układem wrotnym i systemowym
w przypadkach nadciśnienia wrotnego.

Drogi żółciowe

−

drenaż zewnętrzny, wewnętrzny,

−

poszerzanie zwężeń, zakładanie protez i stentów,

−

usuwanie złogów.

Przewód pokarmowy

−

rozszerzanie zwężeń przełyku, zespoleń przełykowych i jelita grubego,

−

protezowanie przetok przełykowo-oskrzelowych.

W ostatnich latach liczba wykonywanych zabiegów tego typu gwałtownie wzrasta,

głównie  ze  względu  na  ich  małą  inwazyjność  i  stosunkowo  dużą  skuteczność.  Do  rozwoju
chirurgii  śródnaczyniowej  przyczyniło  się  wielu  wybitnych  radiologów,  wśród  których
w pierwszym  rzędzie  należy  wymienić  C.  Dottera  ze  Stanów  Zjednoczonych  Ameryki,
W. Portsmanna  z  Niemiec  i  A.  Gruntziga ze Szwajcarii. Dziś ta nowa specjalność, znajdująca
się  na  pograniczu  radiologii  i  chirurgii,  rodzi  nowe  wyzwania  dla  organizatorów  ochrony
zdrowia,  instytucji  zajmujących  się  kształceniem  lekarzy,  lekarskich  towarzystw  naukowych
oraz przemysłu produkującego sprzęt medyczny.
W Polsce istnieje dotychczas zaledwie kilka ośrodków radiologii interwencyjnej. Głównie są to
Instytuty Radiologii Akademii Medycznych.

Angioplastyka to zabieg przezskórny polegający na poszerzeniu naczyń krwionośnych,

które zostały zwężone lub zatkane w wyniku choroby naczyniowej serca, kończyn dolnych lub
narządów  wewnętrznych.  Zabieg  polega  na  wprowadzeniu  do  zwężonego  naczynia  cewnika
z niewielkim balonikiem (średnice balonu – od 1,5 – 4,5 mm – w tętnicach wieńcowych i do 6
–  8  mm  w  tętnicach  obwodowych).  Napompowanie  go  (ciśnienia  od  10  do  24  atmosfer)
w odpowiednim  miejscu  pozwala  poszerzyć  zwężoną  tętnicę.  Podczas  zabiegu  zazwyczaj
zakłada  się  także  stenty  do  poszerzonego  naczynia.  Zabieg  pierwotnej  angioplastyki

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wykonywany w świeżym zawale serca pozwala znacząco ograniczyć śmiertelność
okołozawałową. Zabieg angioplastyki wykonywany w stabilnej chorobie wieńcowej znacznie
poprawia jakość życia pacjentów.

Angioplastyka balonowa.

Wskazania:

−

zwężenia i odcinkowa niedrożność naczyń powstałe na tle miażdżycowym,

−

zwężenia naczyń pozapalne, pourazowe, popromienne i pooperacyjne.

Zabieg polega na mechanicznym poszerzeniu zwężonego odcinka tętnicy lub żyły przy

pomocy  cewnika  balonowego.  Po  wykonaniu  angiografii  i  znalezieniu  miejsca  zwężenia,
wprowadza  się  do  niego  prowadnik,  a  po  nim  cewnik  z  balonem  o  odpowiednio  dobranej
średnicy i długości. Balon wypełnia się środkiem cieniującym pod ciśnieniem 8 do 16 atm. Przy
użyciu  strzykawki  wysokociśnieniowej.  Blaszki  miażdżycowe  zostają  zgniecione,  światło
tętnicy odtworzone i przywrócony prawidłowy przepływ krwi.

W dużych tętnicach poszerzenia utrzymują się latami. Tętnice mniejszego kalibru gorzej

reagują na poszerzanie balonem i znacznie szybciej obserwuje się nawroty zwężeń.

Aby zabezpieczyć tętnicę przed ponownym zwężeniem można wprowadzić do niej protezę

wewnątrznaczyniową czyli stent (rys. 6). Jest to konstrukcja metalowa (druciana lub
wykrawana z walca), wprowadzana przezskórnie do naczynia na cewniku w postaci złożonej
i w sposób kontrolowany rozprężana wewnątrz naczynia.

Obecnie dostępne są dwa rodzaje stentów: samorozprężalne i rozprężane na balonie.

Stenty  samorozprężalne  są  mechanicznie  składane  na  cewniku  i  pokryte  osłonką.  Uwolnienie
stentu  odbywa  się  przez zsuniecie osłonki, a wtedy stent sam się rozpręża. Implantacja stentu
rozprężanego  na  balonie  wygląda  podobnie  jak  angioplastyka  balonowa,  z  tym,  że  na  balon
założony  jest  stent.  Wypełnienie  balonu  pod  ciśnieniem  powoduje  rozprężenie  i  uwolnienie
stentu.  Po  opróżnieniu  balon  jest  wycofywany,  a  stent  pozostaje  przywracając  drożność
naczyniu.

Rys. 6. Stenty naczyniowe (źródło-katalogi firm produkujących sprzęt medyczny)

Angioplastyka tętnic wieńcowych (PTCA, balonikowanie)

Jest to zabieg polegający na poszerzaniu zwężonych lub udrażnianiu zamkniętych tętnic

serca za pomocą specjalnych baloników. Jest on stosowany w leczeniu choroby
niedokrwiennej serca. Najlepsze efekty uzyskuje się, gdy wykonuje się go u chorych z dławicą
piersiową, aby zapobiec zawałowi serca. Zabiegi te przeprowadza się zarówno w świeżym
zawale serca, jak i po jego wystąpieniu.

Kwalifikacja do zabiegu:

−

do tego zabiegu powinien kwalifikować lekarz kardiolog po wcześniej wykonanej
koronarografii,

−

zabieg ten nie jest wykonywany u wszystkich osób ze stwierdzoną chorobą niedokrwienną
serca,

−

pacjenta kwalifikuje się do zabiegu na podstawie oceny zaawansowania zmian w tętnicach
i ogólnego stanu zdrowia oraz możliwości technicznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przygotowanie do planowego zabiegu

−

w dniu zabiegu pacjent powinien być na czczo i mieć dokładnie wygolone obie pachwiny.

Przebieg zabiegu

Zabieg wykonywany jest w sali zabiegowej pracowni hemodynamiki – bez znieczulenia

ogólnego. Pacjent znajduje się w pozycji leżącej. Zabieg rozpoczyna się od wprowadzenia igły
(po  uprzednim  znieczuleniu  miejscowym)  do  tętnicy  udowej  lub  ramiennej.  Następnie
metalową  igłę  zamienia  się  na  plastikową  –  tzw.  koszulkę  naczyniową.  Przez  koszulkę
wprowadza  się  cienkie  wężyki  (tzw.  cewniki)  do tętnicy udowej  przez  aortę aż  do  właściwej
tętnicy  wieńcowej,  która  ma  być  poszerzana.  Ich  umiejscowienie  kontroluje  się  przy  pomocy
prześwietlenia  rentgenowskiego.  Przez  cewniki  wprowadza  się  odpowiedni  balonik  i  ustawia
się  go  w  zwężonym  miejscu,  a  następnie  pompuje  się  do  niego  płyn  pod  bardzo  wysokim
ciśnieniem,  dochodzącym  nawet  do  20  atmosfer,  przez  jedną  do  kilku  minut.  Często  należy
nadmuchiwać balonik wielokrotnie.

W wielu sytuacjach wszczepia się tzw. stenty zapobiegające zwężaniu się tętnicy. Po

poszerzeniu  tętnicy  efekt  ocenia  się  za  pomocą  wstrzyknięcia  kontrastu  (koronarografia).
Koszulkę  pozostawia  się  przez  kilka  godzin  po  zabiegu  (rzadko  do  następnego  dnia)  jako
„wentyl  bezpieczeństwa”,  gdyż  istnieje  ryzyko  zamknięcia  się  tętnicy  wieńcowej  krótko  po
zabiegu, a w takim przypadku zabieg należy natychmiast powtórzyć.

Po zabiegu przez 24 do 48 godzin obowiązuje leżenie płasko na plecach, aby nakłuta

tętnica (w pachwinie) mogła się zagoić (nie dotyczy to chorych, u których zabieg wykonywano
przez tętnicę ramienną – “z ręki”). Zabieg trwa od 30 minut do 2 godzin w przypadkach
trudniejszych. Po zabiegu przez około tydzień należy oszczędzać nakłutą nogę tzn. nie
wykonywać forsownych wysiłków, przysiadów, unikać zbyt długich marszy i nie pochylać się.
Pozwala to uniknąć późnego krwawienia z nakłutej tętnicy.

Powikłania zabiegu

Jest to zabieg inwazyjny, a więc obarczony pewnym ryzykiem. Ryzyko to jest bardzo

niewielkie,  ale  wzrasta  u  osób  w  podeszłym  wieku,  zwłaszcza  tych  w  ciężkim  stanie
i z chorobami  współistniejącymi,  takimi  jak:  cukrzyca,  niewydolność  nerek.  Najczęstszym
powikłaniem  jest  powstanie  krwiaka  (siniaka)  na  udzie  w  miejscu  nakłucia  tętnicy.  Rzadziej
występują tzw. tętniaki rzekome. W trakcie zabiegu lub krótko po nim może dojść do zawału
serca lub zatrzymania akcji serca i zgonu. Są to jednak sporadyczne sytuacje.

Drenaż dróg żółciowych

Wskazania:

−

żółtaczka mechaniczna.

Zabieg rozpoczyna się badaniem USG, które pozwala ocenić szerokość dróg żółciowych

oraz  ich  położenie.  Pacjent  do  zabiegu  układany  jest  w  pozycji  na  plecach  z  prawą    ręką
ułożoną  pod  głową,  a  lewą  wzdłuż  ciała.  Miejsce  nakłucia  musi  być  zdezynfekowane
i obłożone sterylnymi serwetami. Lekarz nakłuwa przewód żółciowy igłą Chiba i podaje środek
cieniujący,  aby  uwidocznić  drogi  żółciowe.  Następnie  przez  igłę  wprowadza  się  prowadnik,
a po  usunięciu  igły,  po  prowadniku  umieszcza  się  w  poszerzonych  przewodach  żółciowych
cewnik  drenujący  typu  pigtail,  przez  który  żółć  odpływa  na  zewnątrz  do  podłączonego
pojemnika. Jest to drenaż zewnętrzny.

Jeżeli jest możliwość przejścia przez przeszkodę w drogach żółciowych (najczęściej

naciek  nowotworowy)  do  dwunastnicy,  wykonuje  się  drenaż  zewnętrzno-wewnętrzny.
Wówczas  w  drogach żółciowych umieszcza się cewnik drenujący, który dalszą swoją częścią
pozostaje  w dwunastnicy, a bliższą w drogach żółciowych, a jego koniec na zewnątrz. Liczne

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

otwory w ścianie cewnika umożliwiają odpływ żółci przez cewnik do dwunastnicy. Cewnik
należy płukać roztworem soli fizjologicznej, przez koniec pozostający na zewnątrz, aby
zapewnić jego drożność.

Protezowanie dróg żółciowych polega na umieszczeniu stentu w zwężonym odcinku

dróg żółciowych (rys. 7).

Rys. 7. Stenty dróg żółciowych

Rys. 7. Stenty do protezowania dróg żółciowych

(źródło-katalogi firm produkujących sprzęt medyczny)

Usuwanie kamieni z dróg żółciowych.

W przypadku pozostawienia kamienia w drogach żółciowych w czasie zabiegu

operacyjnego,  możliwe  jest  usunięcie  go  przez  dren  Kehra  lub  kanał  po  nim.  Służy  do  tego
koszyczek  Dormia.  Należy  wprowadzić  go  do  dróg  żółciowych  i  umieścić  tak,  aby  kamień
znalazł  się  między  drutami  koszyczka.  Wtedy  należy,  na  ile  to  jest  możliwe,  wciągnąć
koszyczek do prowadzącego cewnika i razem z kamieniem usunąć na zewnątrz.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jaki sposób musi być przygotowany pacjent do drenażu dróg żółciowych?
2.  Czym różni się drenaż zewnętrzny od zewnętrzno-wewnętrznego ?
3.  Na czym polega protezowanie dróg żółciowych?
4.  W jaki sposób usuwamy kamienie z dróg żółciowych?
5.  Jaki jest mechanizm działania cewnika balonowego?
6.  Jakie są rodzaje stentów naczyniowych?
7.  Jakie są wskazania do angioplastyki balonowej?
8.  W  jakich  wypadkach  po  angioplastyce  balonowej  wskazana  jest  implantacja  stentu

naczyniowego?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj sprzęt do

zabiegów interwencyjnych w obrębie dróg żółciowych.

Zapoznaj się z zasadami aseptyki i antyseptyki przy drenażu dróg żółciowych. Zapoznaj

się ze sprzętem używanym przy zabiegach w obrębie dróg żółciowych. Zapoznaj się
z prowadzeniem dokumentacji medycznej w pracowni ultrasonografii przy wykonywaniu
zabiegów w obrębie wątroby i dróg żółciowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych fragment poświęcony zasadom wykonywania

zabiegów w obrębie dróg żółciowych i zapoznać się z nim,

2) rozpoznać rodzaje cewników używanych do zabiegów w obrębie dróg żółciowych

i przyporządkować je do poszczególnych zabiegów,

3) przygotować sprzęt potrzebny do drenażu dróg żółciowych i określić funkcje

poszczególnych elementów.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika,

−

wyposażenie pracowni angiografii.

Ćwiczenie 2

Opracuj algorytm wykonania zabiegu angioplastyki u pacjenta ze zwężeniem tętnicy

nerkowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych fragment poświęcony angioplastyce balonowej

i protezowaniu wewnątrznaczyniowemu i zapoznać się z nim,

2)  obejrzeć dokumentację zdjęciową z angiografii pacjentów ze zwężeniami tętnic,
3)  wskazać na zdjęciu miejsce zwężenia tętnicy nerkowej,
4)  opracować w formie algorytmu przebieg zabiegu,
5)  wybrać potrzebny sprzęt i uzasadnić wybór.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

literatura zgodna z punktem 6 Poradnika,

−

radiogramy angiograficzne,

−

wyposażenie pracowni angiografii,

−

papier formatu A4, długopis.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia: zewnętrzny i zewnętrzno-wewnętrzny drenaż

dróg żółciowych?



2) zdefiniować pojęcie: protezowanie dróg żółciowych?



3) określić funkcje poszczególnych elementów zestawu do drenażu dróg

żółciowych?



4) wyjaśnić jak działa koszyczek Dormia?



5) zdefiniować pojęcie angioplastyka balonowa?



6) zdefiniować pojęcie protezowanie wewnątrznaczyniowe?
7) opisać budowę i zasadę działania cewnika balonowego?



8) opisać budowę i zasadę działania stentu naczyniowego?



9) odszukać na rentgenogramie miejsce zwężenia tętnicy?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań.
5.  Do każdego zadania dołączone są 4 możliwości odpowiedzi. Tylko jedna jest prawidłowa.
6.  Udzielaj  odpowiedzi  na  załączonej  karcie  odpowiedzi,  stawiając  w  odpowiedniej  rubryce

znak X.

7. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie

zakreślić odpowiedź prawidłową.

8. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
9. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie na

później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

10. Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Do wyposażenia pracowni angiograficznej nie należy

a)  strzykawka automatyczna.
b)  aparat USG.
c)  osłony radiologiczne.
d)  ramię C.

2. Pacjent przed arteriografią nie musi

a)  być na czczo.
b)  być hospitalizowany.
c)  wyrazić zgody na badanie.
d)  być znieczulony ogólnie.

3. Kontrastowe badanie tętnic to

a) arteriografia.
b) angiografia.
c) flebografia.
d) cholangiografia.

4. Najczęściej wykorzystywanym dostępem naczyniowym do wykonania arteriografii jest

a) prawa tętnica pachowa.
b) lewa tętnica pachowa.
c) prawa tętnica udowa.
d) lewa tętnica udowa.

5. Które z wymienionych badań jest arteriografią wybiórczą

a) aortonefrografia.
b) arteriografia łuku aorty.
c) arteriografia tętnic kończyn dolnych.
d) arteriografia tętnicy podobojczykowej.

6. Cewnika typu pigtail używamy do badania

a) arteriografia tętnicy nerkowej.
b) flebografia kończyny dolnej.
c) aortografia piersiowa.
d) koronarografia.

7. Zabieg polegający na przezskórnym założeniu cewnika do dróg żółciowych w celu

odprowadzenia zalegającej żółci to
a) cholecystektomia.
b) cholangiografia przezskórna.
c) zewnętrzny drenaż dróg żółciowych.
d) protezowanie dróg żółciowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8. Nefrostomia to

a) badanie układu moczowego z użyciem środka cieniującego.
b) przez skórne wprowadzenie cewnika do układu kielichowo-miedniczkowego nerki

w celu odprowadzenia zalegającego moczu.

c) badanie kontrastowe tętnic nerkowych.
d) zakładanie protezy moczowodu.

9. Angioplastyka balonowa to

a)  embolizacja tętniaka przy pomocy balonu odczepialnego.
b)  rozszerzanie zwężonego naczynia przy pomocy cewnika z balonem.
c)  implantacja stentu naczyniowego rozprężanego na balonie.
d) implantacja stentu zwartego.

10. Do embolizacji tętnic macicznych używamy

a)  kleju cyjanoakrylowego.
b)  alkoholu poliwinylowego.
c)  spiral odczepialnych.
d) koreczków ze spongostanu.

11. Badanie angiograficznej można zarejestrować na

a)  serii zdjęć rentgenowskich.
b)  taśmie kinematograficznej.
c)  na płycie CD.
d)  wszystkie wyżej wymienione.

12. Badania naczyniowe odzwierciedlają

a)  szerokość tętnic.
b)  zarysy wewnętrzne żył.
c)  zarysy wewnętrzne tętnic.
d)  wszystkie wyżej wymienione.

13. Zastawki żylne uwidaczniają się w świetle

a)  żył kończyn górnych.
b)  żył kończyn dolnych.
c)  tętnic kończyn górnych.
d)  tętnic kończyn dolnych.

14. Flebografia obrazuje naczynia

a)  limfatyczne.
b)  żylne.
c)  tętnicze.
d)  wieńcowe.

15. Ciężkim powikłaniem po angiografii jest

a)  przedłużające się krwawienie.
b)  krwiak w miejscu wkłucia.
c)  oderwanie blaszki miażdżycowej.
d)  przetoka tętniczo-żylna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

16. Arteriografia obrazuje naczynia

a)  limfatyczne.
b)  żylne.
c)  tętnicze.
d)  wieńcowe.

17. Koronarografia uwidacznia naczynia

a) limfatyczne.
b) żylne.
c) tętnicze.
d) wieńcowe.

18. Arteriografia tętnicy płucnej wykonywana jest u pacjentów z podejrzeniem

a)  gruźlicy.
b)  sarkoidozy.
c)  zatoru tętnicy płucnej.
e)  wszystkie wyżej wymienione.

19. Embolizacja w leczeniu nowotworów jest stosowana jako leczenie

a)  radykalne.
b)  paliatywne.
c)  zachowawcze.
d)  nie ma zastosowania.

20. Farmakoterapia celowana stosowana jest w przypadku

a)  krwawień z przewodu pokarmowego.
b)  rekanalizacji naczyń.
c)  leczenia nowotworów.
d)  wszystkie wyżej wymienione.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Wykonywania badań i zabiegów z zakresu radiologii interwencyjnej
i hemodynamiki

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: