ZARZĄDZANIE ZAPASAMI

Zapasy są składnikami majątku 
stanowiącymi surowce, materiały, 
produkcję w toku, półfabrykaty, 
wyroby oraz towary. Są niezbędne 
dla prowadzenia działalności 
bieżącej zapewniającej środki dla 
dalszego funkcjonowania 
przedsiębiorstwa. Do 
najważniejszych funkcji zapasów 
decydujących o ich utrzymywaniu 
zaliczamy:

A. W przypadku ZAPASÓW MATERIAŁÓW:
Ułatwiają planowanie produkcji
Zmniejszają ryzyko związane ze zmianami cen materiałów
Chronią przed ryzykiem braku podaży materiałów
Umożliwiają prowadzenie polityki uzyskiwania rabatu za 
jednorazowy zakup
B. W przypadku ZAPASÓW PRODUKCJI W TOKU:
Zapewniają płynność produkcji poprzez utworzenie zapasu 
buforowego produktów przesuwanych z jednego procesu 
do drugiego
C. W przypadku ZAPASÓW WYROBÓW GOTOWYCH:
Zmniejszają ryzyko braku możliwości sprzedaży przy 
wahaniach popytu
Stabilizują produkcję, zmniejszając koszty spowodowane 
zmianą rodzaju produkowanego dobra

Można wyróżnić dwa podejścia do kształtowania poziomu 
zapasów : 
Pierwsze z nich postuluje minimalizację zapasów, czyli 
przechowywanie tylko takiego ich poziomu, jaki jest 
niezbędny dla bieżącej działalności. Wymaga ono niezwykle 
dokładnego prognozowania podaży i popytu na rynku i 
zwiększa ryzyko utraty sprzedaży, jaka zostałaby zrealizowana 
gdyby firma posiadała więcej towarów na składzie. 

Drugie podejście zwraca z kolei uwagę na fakt, że 

przedsiębiorstwo działając w warunkach niepewności oraz 
niemożności bezbłędnego przewidywania, powinno 
utrzymywać odpowiednio wysoki poziom zapasów. Będzie to 
bowiem przeciwdziałać niedoborom doprowadzającym do 
zmniejszenia obrotów bieżących i przyszłych.

KOSZTY ZAPASÓW

Poznanie poszczególnych rodzajów kosztów oraz 

wzajemnych relacji warunkuje podejmowanie 
właściwych decyzji co do struktury i poziomu 
rzeczowych składników aktywów obrotowych. 

KLASYFIKACJA KOSZTÓW ZAPASÓW
I. Koszty utrzymania zapasów (holding cost)
1. zmieniające się wprost proporcjonalnie do wielkości zapasów:
a.  koszty finansowania zapasów (koszt utraconych korzyści)
b.  koszty magazynowania
c.  ubezpieczenia
2. zmieniające się nieliniowo w stosunku do średniego okresu 
magazynowania
a.  zepsucia zapasów
b.  starzenia się zapasów
II. Koszty zamawiania (ordering cost)
koszty dostawy, rozładunku
opłaty pocztowe, telefoniczne
III. Koszty braku zapasów (stockout cost)
utrata zysku na sprzedaży, trwała utrata klienta
dodatkowe koszty związane z koniecznością natychmiastowego zakupu
dodatkowe koszty spowodowane zatrzymaniem procesu produkcji

MODEL OPTYMALNEJ WIELKOŚCI ZAMÓWIENIA 
EOQ (Economic Order Quantity)
1. Założenia:
zapotrzebowanie i zużycie zapasów jest stałe w rozpatrywanym okresie
istnieją dwa rodzaje kosztów: utrzymania zapasów– zmieniające się 
wprost proporcjonalnie do wielkości zapasów (jednostkowe koszty 
utrzymania zapasów są stałe), oraz zamawiania – zmieniające się wprost 
proporcjonalnie do liczby zamówień (koszty realizacji jednego zamówienia 
są stałe)
cena jednostkowa zapasów jest stała (nie uwzględnia się możliwego 
rabatu za ilość) 
nie występuje ryzyko niezrealizowania dostawy (nie występują koszty 
braku zapasów)
niezależnie od tego jak długo zapasy przebywają w magazynie, nie tracą 
wartości użytkowych
zamówiona partia od razu w całości trafia do magazynu
w modelu może być uwzględniony czas między złożeniem zamówienia a 
otrzymaniem partii (okres dostawy)

2. Zmienne modelu EOQ
S – roczne zużycie zapasów 
C – koszty utrzymania zapasów wyrażone w procentach 
wartości średniego 

poziomu zapasu w skali okresu (koszty finansowania, 

ubezpieczenia, 

magazynowania) 

P – cena jednostkowa zapasów
F – stały koszt złożenia jednego zamówienia
Q – wielkość zamówienia
Optymalna wielkość partii powinna minimalizować 
całkowite koszty zapasów. Przy stosunkowo dużych 
partiach towaru zamówienia składane są rzadziej i koszt 
ich składania jest zatem mniejszy. Z drugiej strony rosną 
jednak koszty utrzymania zapasów. Odwrotna sytuacja 
jest przy zamawianiu stosunkowo małych partii: koszt 
utrzymania spada, a koszt dostaw rośnie. 

Zapas – określona miarami ilościowymi lub wartościowymi ilość dóbr znajdująca 

się w ściśle określonej lokalizacji, które na chwilę obecną nie są wykorzystywane, 

lecz ich obecność pozwoli na osiągnięcie określonych celów. (magazyn, kanał 

dystrybucji, produkcja, kontrola)

.

Inna definicja zapasów mówi o tym, że są to rzeczowe środki obrotowe służące 

zapewnieniu ciągłości procesów produkcji i dystrybucji.  Są to środki zamrożone, 

angażują środki obrotowe, zajmują powierzchnie magazynową, zbyt długo 

przechowywane tracą na wartości.

Utrzymywanie zapasów surowców i materiałów jest związane z koniecznością 

zapewnienia rytmiczności produkcji oraz z ekonomią skali produkcji, a ponadto 

ogranicza niepewność dotyczącą samych dostaw i ich terminowości oraz 

zabezpieczenia przed nagłymi  zdarzeniami. Do innych przyczyn utrzymania 

zapasów należą:

sezonowość dostaw surowców,

sezonowość występowania zapotrzebowania na dane produkty,

zapewnienie stałego poziomu zatrudnienia  w przedsiębiorstwach w krótkich 

okresach czasu.