Technik_rolnik_321[05].Z1.03

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Mechanizacja i rodzaje środków transportowych w gospodarstwie rolnym

4.1.1.

Materiał nauczania

4.1.2.

Pytania sprawdzające

4.1.3.

wiczenia

4.1.4.

Sprawdzian postępów

4.2. Rodzaje uszkodzeń maszyn, przyczyny powstawania, metody naprawy

4.2.1.

Materiał nauczania

4.2.2.

Pytania sprawdzające

4.2.3.

wiczenia

4.2.4.

Sprawdzian postępów

4.3. Konserwacja i przechowywanie sprzętu rolniczego

4.3.1.

Materiał nauczania

4.3.2.

Pytania sprawdzające

4.3.3.

wiczenia

4.3.4.

Sprawdzian postępów

4.4. Produkty naftowe

4.4.1.

Materiał nauczania

4.4.2.

Pytania sprawdzające

4.4.3.

wiczenia

4.4.4.

Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o gospodarowaniu sprzętem

rolniczym.

W poradniku znajdziesz:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

−

wykaz literatury uzupełniającej.

JeŜeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną czynność.
Po zrealizowaniu materiału spróbuj zaliczyć sprawdzian z zakresu jednostki modułowej.

Schemat układu jednostek modułowych

321[05].Z1.01

Obsługiwanie i prowadzenie

ciągnika rolniczego

321[05].Z1

Mechanizacja

w gospodarstwie rolnym

321[05].Z1.02

UŜytkowanie maszyn i urządzeń

stosowanych w produkcji rolniczej

321[05].Z1.03

Gospodarowanie sprzętem

rolniczym

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej „Gospodarowanie sprzętem

rolniczym” powinieneś umieć:

−

odczytywać i sporządzać rysunki techniczne,

−

posługiwać się dokumentacją techniczno-technologiczną,

−

charakteryzować środki transportu rolniczego oraz określać ich zastosowanie,

−

określać uszkodzenia urządzeń, maszyn i sprzętu stosowanego w rolnictwie,

−

określać metody naprawy sprzętu rolniczego,

−

konserwować sprzęt, narzędzia i maszyny rolnicze,

−

przechowywać sprzęt, maszyny i urządzenia rolnicze,

−

rozróŜniać produkty naftowe i prawidłowo je stosować,

−

określać metody i środki zapobiegania szkodliwym czynnikom środowiska pracy,

−

interpretować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej oraz
ochrony środowiska,

−

obsługiwać komputery i urządzenia towarzyszące,

−

współpracować w zespole.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

scharakteryzować sprzęt stosowany w rolnictwie do transportu,

–

określić zasady obsługi i konserwacji sprzętu transportowego,

–

dobrać środki transportu do określonej technologii produkcji z uwzględnieniem
warunków gospodarstwa rolnego,

–

określić sposoby zapobiegania uszkodzeniom sprzętu rolniczego,

–

wyjaśnić przyczyny uszkodzeń ciągników, maszyn i urządzeń oraz narzędzi rolniczych,

–

scharakteryzować metody kwalifikowania maszyn do naprawy,

–

posłuŜyć się instrukcjami obsługi maszyn, ciągników i urządzeń technicznych,

–

określić warunki przechowywania sprzętu rolniczego,

–

zastosować zasady konserwacji sprzętu rolniczego,

–

pozyskać informacje na temat sposobu i warunków zakupu sprzętu rolniczego,

–

określić zasady zespołowego uŜytkowania sprzętu rolniczego,

–

przestrzegać zasad przechowywania i dystrybucji paliw oraz eksploatacji sprzętu
rolniczego,

–

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej oraz
ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Mechanizacja

rodzaje

środków

transportowych

w gospodarstwie rolnym

4.1.1. Materiał nauczania

Transport rolniczy w gospodarstwie spełnia bardzo waŜne zadanie ze względu na

sezonowe nasilenie prac związanych z terminami agrotechnicznymi, kosztami, duŜą
róŜnorodnością

przewoŜonych

materiałów

transportowych,

małymi

prędkościami

i odległościami, jakie naleŜy pokonać.

Zadaniem transportu rolniczego jest celowe przemieszczanie wytworzonych produktów

i zaopatrzenie  w  środki  potrzebne  do  produkcji  w  gospodarstwie.  MoŜemy  powiedzieć,  Ŝe
transport  dokonuje  się  wewnątrz  gospodarstwa  i  w  jego  obrębie  oraz  na  zewnątrz
gospodarstwa.  Na  czynności  transportowe  w  gospodarstwach  rolniczych  przypada  40–60%
ogólnych nakładów pracy.
Transport wewnętrzny charakteryzuje się następującymi cechami:

−

jest wykonywany w trudnych warunkach terenowych i atmosferycznych przez co
zmniejsza się wydajność, zwiększają się koszty eksploatacji, konserwacji i napraw,

−

przemieszczane są róŜne produkty: sypkie, objętościowe, płynne co sprawia, Ŝe trzeba
korzystać z róŜnorakich środków transportowych,

−

przewoŜenie na niewielkie odległości powoduje straty czasu związane z załadunkiem
i rozładunkiem,

−

nasilenie prac transportowych związane jest z terminami agrotechnicznymi
produktów terminowością sprzętu produktów rolnych.
Transport zewnętrzny wykonywany przy pomocy ciągników z przyczepami jest mało

opłacalny  ze  względu  na  duŜe  koszty  transportu  i  małą  prędkość  przemieszczania.  Dlatego
coraz częściej transport zewnętrzny ciągnikowy jest wypierany przez transport samochodowy,
czego  przykładem  jest  transport  buraków  cukrowych,  rzepaku  czy  zboŜa  przez  firmy
wyspecjalizowane.  Dokonywany  jest  w  odpowiednich  terminach  dostaw  tych  produktów  do
odbiorców

lub

bezpośrednio

przetwórców

produktów

rolniczych.

celu

zmechanizowania transportu rolniczego na terenie gospodarstwa rolnego stosuje się sprzęt
przyspieszający czas wykonywania załadunku i rozładunku, eliminujący cięŜką, fizyczną
pracę człowieka.

W celu zwiększenia mechanizacji i efektywności pracy w gospodarstwach rolniczych

stosuje się wewnątrz gospodarstwa następujące środki transportowe:

−

kołowe,

−

szynowe,

−

umiejscowione.

Kołowe środki transportowe wykorzystywane są do przewozów wewnątrz i na zewnątrz
gospodarstwa i są dostosowane do przetaczania ręcznego lub przy uŜyciu siły pociągowej
Ŝ

ywej lub mechanicznej.

Zalety kołowych środków transportowych:

−

moŜliwość przewozu produktów z pola bezpośrednio do odbiorców,

−

łatwość poruszania się w trudnym terenie (polu) ze względu na ogumione koła,

−

skrócenie czasu wykonywania prac polowych i transportowych,

−

transport w dowolnym kierunku i niezaleŜnie się od pogody,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

moŜliwość nadbudowy środków transportowych zwiększającej powierzchnie załadunku,

−

transport róŜnorakich ładunków.
Do kołowych środków zaliczamy: taczki i wózki ręczne jako najprostsze środki

transportu.  SłuŜą  do  przewoŜenia  lŜejszych  ładunków  na  niewielkie  odległości.  MoŜemy
przemieszczać  ładunki  sypkie,  spakowane,  objętościowe  i  długie.  Wykorzystywane  są  one
równieŜ  w  produkcji  zwierzęcej  przy  dostarczaniu  pasz.  CięŜar  transportowanych  towarów
waha się od 50 do 300kg. Posiadają koła ogumione. Taczki kołowe i róŜnego rodzaju wózki
transportowe znajdują ciągle szerokie zastosowanie w gospodarstwach nie tylko rolniczych.

W małych gospodarstwach i w terenach górzystych wykorzystywane są wozy

gospodarcze czterokołowe, ogumione. Jako siła pociągowa słuŜą konie. Wozy słuŜą do
przewoŜenia ładunków na niewielkie odległości. Ich konstrukcja pozwala na zmianę skrzyni
ładunkowej i dostosowanie do potrzeb transportowych.

W transporcie po drogach publicznych powinny posiadać światła odblaskowe

i oświetlenie podczas jazdy o zmroku. Mogą przewozić materiały o masie 1500–2000 kg.

Stosowane w rolnictwie wózki akumulatorowe przemieszczają materiały na niewielkie

odległości  w  workach,  paczkach  lub  skrzyniach.  Sprawnie  się  poruszają  po  drogach
o utwardzonej  i  równej  powierzchni.  Wózek  akumulatorowy  jest  zasilany  z  baterii
akumulatorów.  Sterowanie  prędkościami  i  kierunkiem  jazdy  następuje  z  pomostu  kierowcy,
który  powinien  posiadać  przeszkolenie  do  prowadzenia  i  obsługi.  Jest  napędzany  silnikiem
elektrycznym o mocy około 5 kW.

Rys. 1. Wózek akumulatorowy [8]

Szynowe środki transportowe posiadają ograniczone zastosowanie i są wykorzystywane

głównie w budynkach gospodarskich i pomiędzy nimi, do transportowania pasz na niewielkie
odległości i materiałów do wytwarzania pasz.

Nie wymagają większych nakładów na uŜytkowanie, konserwację czy naprawy. Do

przemieszczania wykorzystywana jest siłą człowieka, przez co praca jest uciąŜliwa, rzadziej
posiadają napędy. Wadą ich jest ograniczony zakres wykorzystania i utrudniona praca
w okresach jesienno-zimowych.

Kolejki szynowe składają się z torów i wózków. W pomieszczeniach szyny powinny być

ułoŜone  równo  z  posadzką  korytarzy  przejazdowych,  aby  moŜliwy  był  przejazd  innymi
kołowymi  środkami  transportu.  Na  zewnątrz  szyny  układane są na podkładach drewnianych,
długie  szyny  są  łączone  za  pomocą  śrub,  co  umoŜliwia  zmianę  trasy  torów.  Na
skrzyŜowaniach  torów  zamontowane  są  tarcze  obrotowe  umoŜliwiające  zmianę  kierunków
ruchu  wózków.  Wykorzystywane  wózki  transportowe  szynowe  posiadają  pojemnik

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przechylny w celu łatwiejszego opróŜniania. Ładowność wózków szynowych przetaczanych
ręcznie wynosi około 500 kg.

W wielu gospodarstwach rolnych stosowane są kolejki wiszące składające się z toru

jezdnego  szynowego  i  wózków  podwieszanych.  Wewnątrz  obiektów  gospodarczych  szyna
jest  często  podwieszana  do  belek  stropowych,  na  zewnątrz  stosuje  się  podpory  ramieniowe
pojedyncze lub podpory bramowe podwójne. Podwieszenie szyny musi zapewniać swobodne
i bezkolizyjne toczenie się rolek wózka transportowego. W miejscach skrzyŜowań stosowane
są  iglice  pojedyncze  lub  zwrotnice  ramowe.  Wózki  wykonane  są  jako  płaska  platforma  lub
mogą  posiadać  szczelne  pojemniki,  które  posiadają  mechanizm  przechylania  w  celu
ułatwienia załadunku i wyładunku.

Kolejki szynowe naziemne są najczęściej dwutorowe. Ich instalowanie jest kosztowne

i pracochłonne, dlatego zainstalowane powinny być w miejscach o długim okresie
eksploatacji. Są wypierane przez kołowe środki transportowe.

DuŜą rolę spełniają w gospodarstwach rolnych przenośniki mechaniczne, których

elementy  przenoszenia  napędzane  są  silnikami  elektrycznymi.  Są  to  przenośniki  cięgnowe:
taśmowe, czerpakowe i zgarniakowe i przenośniki bezcięgnowe: ślimakowe i czerpakowe.
Przenośniki  ślimakowe  słuŜą  do  przemieszczania  róŜnych  materiałów  w  inne  miejsca
w płaszczyźnie poziomej, pionowej i skośnej.

Rys. 2. Przenośnik ślimakowy T 206/2 [8]

Największe zastosowanie w technice rolniczej znalazły przenośniki ślimakowe, które

mogą  pracować  w  płaszczyźnie  poziomej,  pionowej  i  ukośnej.  Podstawowym  zespołem
roboczym  jest  napędzany  ślimak.  Ich  konstrukcja  umoŜliwia  samoczynne  pobieranie
materiałów  sypkich  z  pryzmy.  MoŜe  być  równieŜ  wyposaŜony  w  kosz  zasypowy,  z  którego
materiał jest pobierany i dalej przemieszczany. Przenośniki ślimakowe są stosowane w wielu
maszynach rolniczych i kombajnach zboŜowych.
Przenośniki  taśmowe  są  napędzane  silnikami  elektrycznymi  z  wykorzystaniem  przekładni
pasowych lub zębatych. Elementami roboczymi są taśmy gumowe wzmacniane przekładkami
ich  powierzchnia  robocza  moŜe  być  płaska  lub  wklęsła,  mogą  pracować  w  płaszczyźnie
poziomej lub skośnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 3. Przenośnik taśmowy [8]

Przy ich wykorzystaniu moŜemy przemieszczać materiały sypkie, paczkowane, bryłowe

i objętościowe. Mogą pracować w płaszczyźnie skośnej do 35°.

Przenośniki taśmowe są

urządzeniami pracującymi równieŜ jako podzespoły maszyn rolniczych.
Przenośniki  zgarniakowe  słuŜą  do  przemieszczania  materiałów  sypkich,  pasz  i  roślin
okopowych.  Elementami  roboczymi  są  płaskowniki,  tarcze  lub  palce  przymocowane  do
łańcuchów.  Posiadają  koryta  o  przekroju  prostokątnym  lub  trapezowym  oraz  pracującym
wewnątrz łańcuchu lub linach.

Rys. 4. Przenośnik zgarniakowy [8]

Przenośniki  zgarniakowe  mogą  przemieszczać  materiały  w  płaszczyźnie  poziomej  lub
ukośnej pod kątem 30°.
Przenośniki  czerpakowe  zwane  często  kubełkowymi  mają  najszersze  zastosowanie
w mechanizacji  rolnictwa  jako  podzespoły  róŜnych  maszyn.  Przenoszą  róŜne  materiały
w płaszczyźnie  ukośnej  i  pionowej.  Częściami  roboczymi  są  czerpaki  przymocowane  do
łańcucha  lub  pasa.  Aby  zapobiec  poślizgom  na  bębnie  napędzającym  zastosowano
powierzchnię uŜebrowaną.
Przenośniki  wstrząsowe  są  uŜywane  do  przemieszczania  materiałów  tylko  w  płaszczyźnie
poziomej.  Stosowane  są  w  magazynach  zboŜowych  i  mogą  przemieszczać  tylko  materiały
sypkie.  Zespołem  roboczym  jest  cylinder  zawieszony  na  drewnianych  spręŜynach,  napęd
otrzymuje  od  silnika  poprzez  układ  korbowy,  cylinder  wykonuje  ruchy wahadłowe. Materiał
jest przemieszczany w jednym kierunku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przenośniki  pneumatyczne  mają  prostą  budowę  i  przemieszczają materiały w płaszczyźnie
poziomej,  pionowej  i  ukośnej  w  ruchu  prostoliniowym  lub  łukowatym  na  odległość.
Czynnikiem roboczym jest powietrze o prędkości 15–20 m/s. Są proste w budowie i obsłudze.
RozróŜniamy  przenośniki  tłoczące  i  ssąco-tłoczące.  W przenośnikach  tłoczących  elementem
roboczym  jest  wentylator  promieniowy,  który  zasysa  powietrze,  a  następnie  tłoczy  je  do
przewodu,  gdzie  porywa  przenoszone  materiały.  Wydajność  przenośnika  zmienia  się
w zaleŜności od cech fizycznych przenoszonego materiału. W zbiorniku znajduje się zasuwa
regulująca wielkość szczeliny. Przenośniki  ssąco

tłoczące wyposaŜone są w wentylator

o działaniu ssąco – tłoczącym. Wentylator posiada dwa przewody.

Rys. 5. Schemat pracy przenośnika ssaco-tłoczącego [8]

Przewód ssący zakończony jest ssawką do zasysania ziarna z pryzmy i przekazywania do
cyklonu. Przenośniki ssąco-tłoczące są najczęściej stosowane w magazynach zboŜowych.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jaki sposób moŜna wprowadzić mechanizację transportu w gospodarstwie rolnym?
2.  Jakie są kołowe środki transportu rolniczego?
3.  Jakimi cechami charakteryzują się wózki transportowe?
4.  Co to są wózki akumulatorowe i do czego słuŜą?
5.  Jakie cechy charakteryzują transport wewnętrzny?
6.  Jaki jest cel stosowania przenośników mechanicznych?
7.  Jakie korzyści uzyskujmy ze stosowania przenośników taśmowych?
8.  Dlaczego przenośniki czerpakowe są szeroko stosowane w technice rolniczej?
9.  Czym charakteryzują się przenośniki ślimakowe?
10.  Do czego słuŜą przenośniki pneumatyczne?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie dostępnej literatury, sklasyfikuj urządzenia transportowe.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  sklasyfikować urządzenia transportowe,
2)  wykonać tabelę przy pomocy komputera,
3)  wypełnić tabelę,
4)  wkleić wykonaną pracę do zeszytu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

katalogi środków transportowych,

–

stanowisko komputerowe,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Wyszukaj na stronie internetowej przenośnik pneumatyczny, narysuj schemat i oznacz

jego elementy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wyszukać w Internecie przenośnik pneumatyczny,
2)  narysować jego schemat,
3)  określić poszczególne elementy na schemacie,
4)  wkleić schemat do zeszytu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

komputer z podłączonym Internetem,

–

materiały i przybory do rysowania,

–

literatura z rozdziału 6.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić zadania transportu rolniczego?

2) sklasyfikować i scharakteryzować kołowe środki transportowe?

3) określić wady kolejek szynowych naziemnych?

4) określić zastosowanie kolejki wiszącej?

5) rozróŜnić przenośniki mechaniczne od pneumatycznych?

6) określić zastosowanie przenośników taśmowych?

7) omówić wykorzystanie przenośników zgarniakowych?

8) scharakteryzować przenośników ślimakowych?

9) omówić wykorzystanie przenośników pneumatycznych?

10) wymienić zastosowanie przenośników w maszynach rolniczych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Rodzaje uszkodzeń maszyn, przyczyny powstawania, metody

naprawy

4.2.1. Materiał nauczania

Maszyny rolnicze są naraŜone na działanie obciąŜeń wywieranych przez środowisko,

w którym  pracują.  JeŜeli  nastąpi  przekroczenie  dopuszczalnych  obciąŜeń  moŜe  dojść  do
uszkodzenia. Przyczynami uszkodzeń są równieŜ starzenie i zmęczenia materiałów. Maszyny
składają się z wielu elementów, które są wytwarzane w masowej produkcji. W związku z tym,
mogą  pojawiać  się  usterki  na  skutek  wad  materiałowych,  niewłaściwej  technologii  i  błędów
popełnianych przez pracowników w czasie wytwarzania lub kontroli. Niektóre ukryte usterki
są  moŜliwe  do  ujawnienia  dopiero  w  trakcie  eksploatacji.  W  trakcie  eksploatacji  maszyn
współpracujące  ze  sobą  części  mechanizmów  wywołują  róŜne  zjawiska  takie  jak:  tarcie,
wydzielanie  się  ciepła,  utlenianie  i  erozja.  Podczas  tych  procesów  następuje  stopniowe
pogarszanie  stanu  technicznego  uŜytkowanych  maszyn,  przez  co  obniŜa  się  ich  sprawność
techniczna.  Postępujące  obniŜenie  sprawności  technicznej  powoduje  uszkodzenia  części
maszyn  rolniczych.  JeŜeli  dana  część  nie  nadaje  się  do  naprawy,  takie  zuŜycie  nazywamy
uszkodzeniem. W maszynach rolniczych rozróŜniamy dwa rodzaje zuŜyć:

−

naturalne,

−

awaryjne.

ZuŜycie  naturalne  następuje  wówczas,  gdy  w  wyniku  długotrwałej  pracy  mechanizmów
i przestrzeganiu  warunków  technicznej  obsługi  następuje  samoistne  zuŜycie  części.  JeŜeli
w wyniku krótkotrwałej eksploatacji następuje zuŜycie części mamy do czynienia z zuŜyciem
awaryjnym  np.:  złamania,  pęknięcia,  zatarcia.  ZuŜycie  naturalne  i  awaryjne  są  zuŜyciami
fizycznymi. ZuŜycia mogą być :

−

mechaniczne, spowodowane tarciem, procesem zmęczeniowym lub erozją,

−

chemiczne, spowodowane róŜnego rodzaju korozją,

−

cieplne, występujące na skutek działania wysokiej temperatury. Następuje wtedy zmiana
właściwości i struktury materiału np.: rozhartowanie części pod wpływem wysokiej
temperatury,

−

elektryczne, spowodowane przepływem prądu elektrycznego np.: nadpalenie styków czy
zwęglenie izolacji przewodów elektrycznych.
Elementom maszyn rolniczych towarzyszy równieŜ zuŜycie ścierne, powodowane

cieraniem polegającym na oddzielaniu cząstek materiału z powierzchni części.

Spowodowane jest to mikro skrawaniem, ścinaniem lub odrywaniem występów i nierówności
albo  rysowaniem  powierzchni  przez  cząsteczki  ścierniwa.  Procesowi  ścierania  towarzyszy
często  zjawisko  wykruszania  cząsteczek,  po  czym  następują  odkształcenia  spręŜyste
i plastyczne materiału.
ZuŜycie  erozyjne  charakteryzuje  elementy  układów  hydraulicznych,  w  których  przepływa
ciecz  pod  ciśnieniem  i  z  duŜą  prędkością  na  skutek,  czego  następuje  wymywanie  cząstek
metalu. Często temu procesowi towarzyszy proces korozyjny.

W układach hydraulicznych dochodzi równieŜ do zuŜycia zwanego kawitacją. Polega ono

na  powstawaniu  pęcherzyków  gazu  i  pary.  Zjawisku  temu  towarzyszy  korozja  i  wymywanie
cząsteczek  materiału  z  powierzchni,  w  której  przepływa  ciecz.  Zjawisko  erozji  i  kawitacji
doprowadza  do  ubytków  materiału  szczególnie  w  miejscach  zwęŜeń  przekrojów
przepływowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 6R

Rys. 6. Komputerowa symulacja zjawiska kawitacji [8]

Uszkodzenia części maszyn następują poprzez odkształcenia plastyczne wyraŜające

zmianę  kształtu  lub  wymiaru  przy  zachowaniu  cięŜaru.  Uszkodzenie powodowane zuŜyciem
zmęczeniowym  powstaje  w  wyniku  duŜej  liczby  cyklicznych  zmian,  obciąŜeń  między
współpracującymi  częściami.  ZuŜycie  zmęczeniowe  jest  trudno  dostrzegalne  gołym  okiem,
gdyŜ jego początkowymi objawami są mikropęknięcia.

W mechanizmach maszyn uszkodzenia często następują w wyniku zjawiska zmęczenia

powierzchniowego  poprzez  wykruszenia,  wyłuszczenia  i  pitting.  Wykruszenia  są  wynikiem
zgniotu  materiału  i  działaniem  sił  tarcia.  Łuszczenie  jest  charakterystyczne  dla  tarcia
występującego  przy  toczeniu,  lub  toczeniu  z  poślizgiem.  Dotyczy  to  na  przykład  bieŜni
łoŜyska  tocznego,  gdzie  dochodzi  do  zmęczenia  materiału  i  do  powstawania  mikropęknięć
pod powierzchnią.
Pitting  jest  zuŜyciem  gruzełkowatym  i  polega  na  ubytku  materiału  w  wyniku  cyklicznego
działania  napręŜeń  kontaktowych  w  obecności  substancji  smarującej.  Występuje  szczególnie
w łoŜyskach kulkowych i przekładniach zębatych na styku dwóch zębów.

W maszynach rolniczych często występuje uszkodzenie spowodowane uszkodzeniem

zmęczeniowym. Uszkodzeniom ulegają części najbardziej obciąŜone takie jak: wały
wykorbione i przeguby Cardana. Niebezpieczeństwem, jakie pociąga za sobą zmęczenie, jest
uszkodzenie najczęściej innych części maszyn. Zmęczenie objętościowe powstaje pod
wpływem działania obciąŜenia na całej części siłami cyklicznie zmieniającymi swoją wartość
i kierunek z duŜą częstotliwością.

W momencie przekroczenia wytrzymałości materiału następują mikropęknięcia, które

w konsekwencji powiększają się i dochodzi do uszkodzenia.

Naprawy maszyn mają na celu usunięcie wszystkich uszkodzeń i przywrócenie maszynie

właściwości umoŜliwiających jej prawidłowe funkcjonowanie. W technologii napraw maszyn
wyróŜniamy: naprawę bieŜącą, średnią i główną.

W naprawie bieŜącej najczęściej stosowaną następuję częściowy demontaŜ, podczas

którego naprawiamy lub wymieniamy uszkodzone części.

W trakcie naprawy głównej dokonujemy całkowitego demontaŜu maszyny, dokonujemy

weryfikacji wszystkich części. Uszkodzone regenerujemy lub wymieniamy na nowe. Po
dokonaniu takiej naprawy przywracamy maszynie jej właściwości techniczno-eksploatacyjne
zbliŜone do nowej maszyny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rolnictwa dzisiaj juŜ nie istnieją. Przed wykonywaniem naprawy określamy miejsce i części,
które wykazują uszkodzenie. Następnie dokonujemy mycia i demontaŜu uszkodzonej części.
Sprawdzamy jej uszkodzenie i przystępujemy do naprawy przez regenerację lub wymiany na
nową.

Regeneracja części jest procesem technologicznym, którego celem jest przywrócenie

zuŜytym lub uszkodzonym częściom pierwotnego kształtu i wymiarów w celu dalszego
uŜytkowania. Regenerować części maszyn moŜemy poprzez:

−

obróbkę mechaniczną,

−

obróbkę plastyczną,

−

spawanie,

−

napawanie,

−

klejenie,

−

lutowanie,

−

malowanie.

Obróbka  mechaniczna  polega  najczęściej  na  toczeniu  i  szlifowaniu  uszkodzonej  części
pierwotnego przywróceniu jej pierwotnego kształtu i wymiaru.
Obróbka  plastyczna  polega  na  przywróceniu  nominalnych  wymiarów  i  kształtów  poprzez:
spęczanie, rozpieranie, wyciąganie lub prostowanie.
Spawanie  wykonujemy  przy  regeneracjach  i  naprawach  części.  Jest  często  stosowane
w naprawach  sprzętu  rolniczego.  Złącze  spawane  jest  połączeniem  materiałów  powstałym
przez  ich  miejscowe  stopienie.  Występuje  w  procesie  łączenia  metali  (głównie  stali)  oraz
tworzyw  sztucznych.  Przy  spawaniu  zwykle  dodaje  się  spoiwo  (materiał  dodatkowy)
stapiający  się  wraz  z  materiałem  podstawowym,  aby  utworzyć  spoinę  i  polepszyć  jej
własności.
Metody spawania:

−

spawanie gazowe: najczęściej przy spalaniu acetylenu w temperaturach do 3200°C,
stosowane jest do spajania blach o grubości od 0,4 mm do 40 mm,

−

spawanie elektryczne: z wykorzystaniem spawarki – urządzenia opierającego swą pracę
na zjawisku łuku elektrycznego w temperaturach 3500°C, stosowane jest do spajania
blach o grubości od 1 mm do 80 mm,

−

spawanie laserowe,

−

spawanie plazmowe,

−

spawanie hybrydowe,

−

spawanie ŜuŜlowe,

−

spawanie elektronowe,

−

spawanie tarciowe.

Rys. 8. Strefy złącza spawanego. 1

–

materiał podstawowy, 2

–

strefa wpływu ciepła, 3 – spoina [9]

Napawanie jest to nałoŜenie na zuŜytą powierzchnię warstwy materiału dodatkowego w celu
przywrócenia  pierwotnych  kształtów  i  wymiarów.  Pomimo  wielu  wad  występujących  przy
napawaniu związanych z napręŜeniami, zmianami strukturalnymi jest szeroko stosowane.
Klejenie  znajduje  coraz szersze zastosowanie w procesach regeneracji uszkodzonych części.
Charakteryzuje  się  prostotą  w  wykonywaniu,  łatwością  łączenia  i  niskimi  kosztami.  Wadą
klejenia  jest  mała  wytrzymałość  złazy  w  wysokiej  temperaturze.  Podczas  procesu

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przygotowawczego  naleŜy  uwzględnić  środowisko,  w  którym  pracują  części,  koszt  klejenie
i warunki bhp. Kleje dzielimy ze względu na sposób wiązania na: chemoutwardzalne, topliwe
i  rozpuszczalnikowe.  Szerokie  zastosowanie  zyskały  Ŝywice  epoksydowe,  które  po
utwardzeniu staje się tworzywem termoutwardzalnym, nierozpuszczalnym i posiadają bardzo
dobrą  przyczepność.  śywice  epoksydowe  są  odporne  na  działanie  wody,  olejów,  benzyn
i róŜnych rozpuszczalników.
Lutowanie jest sposobem łączenia uszkodzonych elementów, głównie uszkodzeń przewodów
elektrycznych  lub  chłodnic.  Jest  czynnością  łatwą  w  wykonywaniu  przy  zachowaniu
prawidłowych  technik  łączenia.  Jest  to  metoda  łączenia  elementów  metalowych  za  pomocą
spoiny  wypełnionej  metalem  o  temperaturze  topnienia  niŜszej  niŜ  metali  łączonych
elementów,  gdzie  spoina  jest  nakładana  w  postaci  stopionej,  podczas  gdy  łączone  elementy
pozostają cały czas w stanie stałym.
ZaleŜnie od temperatury topnienia lutu rozróŜnia się:

−

lutowanie miękkie (poniŜej 300°C),

−

lutowanie twarde (powyŜej 550°C).
Materiałem wypełniającym spoinę jest lut (lutowie). Narzędzie ręczne słuŜące do

lutowania  to  lutownica  lub  palnik.  Czynność  lutowania  jest  równieŜ  wykonywana
w specjalnych  piecach.  Lutowanie  współcześnie  stosowanych  układów  elektronicznych
realizuje  się  równieŜ  techniką  rozgrzewania  przy  pomocy  gorącego  powietrza  lub
podczerwieni. Jest to tak zwane lutowanie bezdotykowe.
Malowanie wykonujemy w celu uzupełnienia powłok lakierniczych, aby zabezpieczyć przed
korozją  i  działaniem  warunków  atmosferycznych.  Stosuje  się  głównie  emalie  podkładowe
i emalie powierzchniowe. Wszelkie nierówności uzupełniamy szpachlówką, którą szlifuje się
papierami  ściernymi,  a  dopiero  potem  malujemy  farbą  powierzchniową.  Malowanie
wykonujemy  pędzlem,  przez  zanurzenie,  wykorzystując  pojemniki  aerozolowe  lub  metodą
natrysku przy pomocy pistoletu natryskowego.

Wiele uszkodzonych części nie poddaje się procesom naprawczym ani regeneracyjnym

ze  względu  na  ich  specjalną  konstrukcję  i  budowę,  a  wymienia  się  na  nowe.  Wymiana  jest
najprostszym  i  często  koniecznym  sposobem  naprawy  i  gwarantuje  często  przywrócenie
pierwotnych  właściwości  techniczno

eksploatacyjnych. Do często spotykanych części

zaliczamy: wymianę łoŜysk tocznych i ślizgowych, pasków klinowych i wszystkich tych,
które zuŜywają się w sposób naturalny.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jakich warunkach jest eksploatowany sprzęt rolniczy?
2.  Jakie są przyczyny powstawania uszkodzeń sprzętu i maszyn rolniczych?
3.  Co to jest zuŜycie naturalne i awaryjne?
4.  Na czym polega uszkodzenie w wyniku zuŜycia ściernego?
5.  Co to jest zuŜycie zmęczeniowe?
6.  Co to są odkształcenia plastyczne?
7.  Jakie części maszyn ulegają najczęściej zuŜyciu zmęczeniowemu?
8.  Co to jest pitting i jakie wywołuje zniszczenia?
9.  W jaki sposób zwiększamy Ŝywotność maszyn urządzeń rolniczych?
10.  Co to są przeglądy techniczne?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Korzystając z doświadczenia mechanika w gospodarstwie szkolnym, wypisz najczęściej

spotykane uszkodzenia maszyn i sprzętu rolniczego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeprowadzić wywiad z mechanikiem gospodarstwa,
2)  określić rodzaje uszkodzeń,
3)  określić sposoby napraw zarejestrowanych uszkodzeń.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

warsztat w gospodarstwie,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Dokonaj naprawy cieknącej chłodnicy w ciągniku rolniczym przy pomocy lutowania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować stanowisko do lutowania,
2)  przygotować miejsce lutowania,
3)  przeprowadzić lutowanie,
4)  sprawdzić szczelność uszkodzonego miejsca.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

uszkodzona chłodnica,

−

lutownica elektryczna,

−

cyna, kalafonia,

−

literatura z rozdziału 6.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić środowisko pracy narzędzi, maszyn?

2) określić środowisko pracy ciągników rolniczych?

3) scharakteryzować przyczyny uszkodzeń narzędzi?

4) określić przyczyny uszkodzeń maszyn?

5) określić przyczyny uszkodzeń i ciągników rolniczych?

6) scharakteryzować rodzaje zuŜyć?

7) określić zuŜycia zmęczeniowe?

8) określić zuŜycie erozyjne?

9) określić zjawisko kawitacji?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Konserwacja i przechowywanie sprzętu rolniczego

4.3.1. Materiał nauczania

Sprzęt rolniczy jest wykorzystywany tylko w okresach agrotechnicznych przez kilka do

kilkunastu  dni,  pozostałą  część  roku  nie  jest  eksploatowany.  Aby  utrzymać  go  w  wysokiej
sprawności  technicznej  powinien  być  naleŜycie  konserwowany  i  przechowywany.  Po
zakończeniu  prac  sprzęt  naleŜy  go  umyć  duŜym  strumieniem  zimnej  lub  gorącej  wody  na
specjalnym  stanowisku  przy  uŜyciu  myjni  lub  róŜnego  rodzaju  urządzeń  ciśnieniowych.
NaleŜy pamiętać, aby do wód gruntowych nie dostały się rozpuszczone w wodzie chemiczne
ś

rodki ochrony roślin, paliwo, oleje i smary, co mogłoby stanowić ekologiczne zagroŜenie

rodowiska. Konserwując sprzęt rolniczy powinniśmy stosować zalecenia wytwórców

zgodnie  z  przeznaczeniem.  Miejsca  zajęte  korozją  powierzchniową  lub  szczelinową  naleŜy
bezwzględnie  oczyścić  z  korozji,  zakonserwować  środkiem  antykorozyjnym,  a  następnie
pomalować  farbą,  uŜyć  olejów  lub  smarów  ochronnych.  Sprzęt  rolniczy  powinien  być
przechowywany  w  przestrzeniach  otwartych  do  tego  celu  przeznaczonych,  w  wiatach,
obiektach  zadaszonych  otwartych  lub  zamkniętych.  NaleŜy  pamiętać  o  utwardzeniu
powierzchni, na której będziemy przechowywać sprzęt.

Przechowywany sprzęt rolniczy powinien być posegregowany grupami i ustawiony

w taki sposób, aby łatwe było agregatowanie z ciągnikiem i łatwy dostęp do maszyny. Zasadą
jest,  Ŝe  w  miejscach  otwartych  przechowuje  się  maszyny  i  narzędzia  mniej  wraŜliwe  na
niekorzystne  warunki  atmosferyczne  np.:  pługi,  brony,  glebogryzarki,  kopaczki  ciągnikowe.
Elementy  robocze  przechowywanego  sprzętu  nie  powinny  stykać  się  bezpośrednio
z wilgotnym  podłoŜem,  a  ogumione  koła  naleŜy  odciąŜyć  przy  pomocy  róŜnego  rodzaju
podstawek. Na terenach otwartych stosuje się pokrowce z folii lub brezentu. Innym sposobem
przechowywania  sprzętu  rolniczego  jest  umieszczanie  w  wiatach  i  szopach  posiadających
zadaszenia  z  kilkumetrowym  okapem  wspartych  na  słupach.  Szopy  mogą  być  półotwarte,
posiadające ściany z trzech stron chroniące przed wiatrem i opadami atmosferycznymi.

Szopy zamknięte powinny być wyposaŜone we wrota ułatwiające manewrowanie

sprzętem. Są przez to bardziej funkcjonalne i słuŜą do przechowywania cenniejszych maszyn
rolniczych.

Maszyny rolnicze i samobieŜne oraz urządzenia szczególnie wraŜliwe na działanie

warunków  atmosferycznych  powinny  być  przechowywane  w  specjalnych  magazynach  lub
garaŜach.  Ciągniki  rolnicze  przechowujemy  głównie  w  garaŜach  wyposaŜonych  w  instalację
elektryczną,  oświetleniową,  wentylacyjną  oraz  grzewczą.  WyposaŜenie  garaŜu  w  zestawy
narzędzi  powinno  słuŜyć  operatorowi  do  dokonywania  drobnych  napraw,  regulacji,
konserwacji i czynności obsługowych. Wszystkie pomieszczenia słuŜące do przechowywania
sprzętu  i  ciągników  rolniczych  winny  spełniać  podstawowe  wymagania  przeciwpoŜarowe,
a w szczególności posiadać sprawnie działające gaśnice.

Praca w rolnictwie narzędzi i maszyn rolniczych naraŜona jest na działanie warunków

atmosferycznych i działanie warunków występujących w glebie waŜną rolę odgrywa obsługa
techniczna. Obsługa techniczna zapobiega pogarszaniu się właściwości uŜytkowych oraz
przygotowuje je do bezawaryjnej pracy. RozróŜniamy następujące rodzaje obsług:

−

obsługę codzienną, określaną przez instrukcje obsługi. Polega ona na myciu, czyszczeniu,
smarowaniu, uzupełnianiu materiałów eksploatacyjnych i czynnościach regulacyjnych,

−

obsługę  przedkampanijną,  której  zadaniem  jest  przygotowanie  do  pracy.  W  jej  trakcie
dokonuje  się  usuwania  środków  konserwujących,  smarowania,  zakładania  pasków
klinowych,  akumulatorów  i  wyposaŜenie.  Obowiązkowo  dokonuje  się  kontroli
prawidłowości pracy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

obsługę pokampanijną polegającą na oczyszczeniu, myciu i przygotowaniu do dłuŜszego
postoju. Uzupełniamy ubytki powłok lakierniczych, na powierzchnie robocze nakładamy
ś

rodki czasowej ochrony. W trakcie obsługi po kampanijnej wymieniamy równieŜ oleje

i smary.  Wszystkie  maszyny  posiadające  ogumione  koła  powinny  spoczywać  na
podporach,  a  ciśnienie  w  kołach  naleŜy  ograniczyć  do  30–50%.  Wszystkie
zdemontowane  pasy  klinowe,  listwy  noŜowe  i  inne  części  wraŜliwe  i  naraŜone  na
niekorzystne  działanie  warunków  atmosferycznych  powinny  być  przechowywane
w magazynach zgodnie zaleceniami określanymi przez producentów,

−

obsługę sezonową polegającą na przygotowaniu maszyn i ciągników do sezonu.
Wymieniamy szczególnie oleje silnikowe i płyny w układach chłodniczych.

Obsługa techniczna ciągników rolniczych polega szczególnie na cyklicznym wykonywaniu
przeglądów technicznych. KaŜdy producent ciągników rolniczych określa szczegółowo zakres
czynności przeglądów codziennych P1 i okresowych P2–P5. Ilość godzin pracy ciągnika
określa się ilością motogodzin wskazywaną przez licznik pojazdu. Jedna motogodzina
odpowiada 1,33 godziny zegarowej.

Rys. 9. Cykl T i częstotliwość t przeglądów technicznych ciągników rolniczych Ursus P1

–

P5 – przeglądy

techniczne, NG1 – naprawa główna pierwsza [1, s. 30]

JeŜeli ciągniki nie są uŜytkowane na codzień i są przechowywane przez dłuŜszy okres

czasu, wówczas przeprowadzamy przegląd zerowy P0, w trakcie którego ciągnikowi
przywracamy sprawność techniczno-eksploatacyjną.

Przeglądy P1–P3 moŜe wykonywać operator ciągnika w miejscu jego garaŜowania,

natomiast P4 i P5 dokonujemy w warsztacie specjalistycznym ze względu na złoŜoność
i specyfikę wykonywanych czynności.

O sprawności technicznej ciągników decyduje obsługa techniczna w okresie docierania.

W tym czasie dopasowują się i docierają wszystkie elementy ciągnika. Szczegółowe zalecenia
określa producent ciągnika i naleŜy je bezwzględnie przestrzegać. Powinno się tak dobierać
prace, aby w ciągu pieszych 10 mth pracy obciąŜyć silnik do ¼ mocy znamionowej, a w ciągu
następnych 20 mth do ½ mocy, a czasie ostatnich 20 mth docierania obciąŜyć silnik do ¾
mocy znamionowej. Po okresie docierania ciągnik poddaje się przeglądowi technicznemu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Wybrane czynności wykonywane podczas przeglądów technicznych ciągnika C

–

330 [1, s. 31]

Zespołowe uŜytkowanie maszyn ułatwia ich zakup, umoŜliwia zwiększenie wykorzystania
i obniŜenie kosztów, takŜe konserwacji i przechowywania.

Jednostki świadczące usługi mechanizacyjne róŜnią się między sobą formą własności

maszyn,  stopniem  zaangaŜowania  w  działalność  usługową  oraz  zakresem  świadczonych
usług.  Środki  mechanizacji  mogą  w  nich  stanowić  własność  indywidualną  (tak  jest
w przypadku  kółek  maszynowych  i  prywatnych  przedsiębiorców  zajmujących  się
profesjonalnie usługami). Mogą teŜ być wspólną własnością, np. spółdzielni kółek rolniczych,
spółek  i  wspólnot  maszynowych.  W  zaleŜności  od  stopnia  zaangaŜowania  w  świadczenie
usług  wyróŜniamy:  jednostki,  dla  których  świadczenie  usług  mechanizacyjnych  jest  główną

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

lub  jedyną  formą  działalności  oraz  takie,  których  głównym  źródłem  utrzymania  jest
prowadzenie  gospodarstwa  rolniczego,  a  świadczenie  usług  stanowi  działalność  dodatkową.
Pod względem zakresu świadczonych usług omawiane jednostki dzielimy na:
–  specjalizujące się w wąskim zakresie świadczonych usług,
–  oferujące szeroki zakres usług,
–  mieszane.

Przy wyborze formy usług naleŜy uwzględniać rodzaj usługobiorców. Dla gospodarstw

o duŜej  skali  produkcji,  mających  z  reguły  deficyt  własnej  siły  roboczej,  korzystne  są  usługi
przedsiębiorstw  prywatnych  lub  spółdzielczych.  Natomiast  dla  drobnych  gospodarstw
odpowiednie  są  usługi  wzajemne,  np.  w  ramach  kółek  maszynowych,  umoŜliwiające
zaangaŜowanie  własnej  siły  roboczej  i  poprawę  wykorzystania  sprzętu  przy  zbilansowaniu
wpływów za usługi świadczone z wydatkami na kupowane.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie zadania spełnia konserwacja sprzętu rolniczego?
2.  Jakie zabiegi wykonujemy po zakończeniu prac sprzętem?
3.  Jakich zasad przestrzegamy podczas mycia sprzętu rolniczego?
4.  Jak przygotowujemy sprzęt do przechowywania?
5.  Jakie są sposoby przechowywania sprzętu rolniczego?
6.  W jakich warunkach powinniśmy przechowywać wartościowe maszyny?
7.  Jakie funkcje spełniają wiaty otwarte?
8.  Czym charakteryzują się wiaty zamknięte?
9.  W jaki sposób dbamy o ochronę środowiska konserwując sprzęt rolniczy?
10.  Jakie warunki powinny spełniać garaŜe?
11.  Na czym polega obsługa techniczna ciągników rolniczych?
12.  Jakie są wady i zalety zespołowego uŜytkowania maszyn?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj przegląd i konserwację sprzętu uprawowego w gospodarstwie szkolnym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wykonać przegląd sprzętu,
2)  przygotować środki do konserwacji,
3)  przeprowadzić konserwację sprzętu,
4)  przestrzegać przepisów bhp i ochrony środowiska.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

sprzęt uprawowy,

–

rodki do konserwacji sprzętu uprawowego,

–

stanowisko do mycia sprzętu,

–

literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Dla wybranego ciągnika rolniczego, opracuj harmonogram przeglądów technicznych

i wypisz, jakie czynności wchodzą w skład przeglądu P2.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać instrukcję obsługi wybranego ciągnika,
2)  wykonać wykres liniowy częstotliwości przeglądów,
3)  sporządzić zakres czynności przeglądu ciągnika P2,
4)  wkleić opracowanie do zeszytu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

foliogramy z rodzajami przeglądów technicznych ciągników,

−

instrukcje obsługi ciągników rolniczych,

−

literatura z rozdziału 6.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić warunki konserwacji sprzętu rolniczego?

2) określić warunki przechowywania sprzętu rolniczego?

3) określić warunki ochrony środowiska przy myciu i konserwacji

sprzętu?

4) dokonać ustawienia sprzętu na okres przechowywania?

5) zabezpieczyć wartościowe maszyny na okres przechowywania?

6) określić warunki bezpiecznej i higienicznej pracy w garaŜu?

7) scharakteryzować zasady bhp, których powinien przestrzegać

pracownik w garaŜu?

8) wyróŜnić rodzaje obsług sprzętu i maszyn rolniczych?

9) omówić przeglądy techniczne ciągników rolniczych ?

10) wymienić czynności obsługi codziennej ciągnika rolniczego?

11) wymienić wady i zalety zespołowego uŜytkowania maszyn?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.

Produkty naftowe

4.4.1. Materiał nauczania

Produkty naftowe uzyskujemy z przeróbki ropy naftowej. Zaliczamy do nich paliwa,

oleje i smary. W pojazdach rolniczych, maszynach i sprzęcie rolniczym uŜywamy najczęściej
paliwa płynne, oleje silnikowe, oleje przekładniowe, oleje hydrauliczne i smary plastyczne.

Ciągniki rolnicze wyposaŜone są najczęściej w silniki z zapłonem samoczynnym

napędzane  olejem  napędowym.  Jest  to  paliwo  uzyskiwane  z  destylacji  ropy  naftowej
w temperaturze  230–350°C  o  wartości  opałowej  42–46  kJ/g  i  temperaturze  zapłonu
50–80°C.  Gęstość  oleju  napędowego  wynosi  0,8–0,88g/cm

. Cechą charakterystyczną oleju

napędowego jest liczba cetanowa LC wynosząca 40 – 45 oraz temperatura krzepnięcia waŜna
w zaleŜności od temperatury otoczenia.

W praktyce stosuje się oleje letnie IL o temperaturze krzepnięcia nie wyŜszej niŜ -5°C

i oleje zimowe IZ o temperaturze krzepnięcia od – 20°C (IZ–20) do – 50°C (IZ–50). NaleŜy
pamiętać  o  stosowaniu  prawidłowego  oleju  napędowego  w  okresie  zimowym,  gdyŜ
niewłaściwe  stosowanie  doprowadza  do  wytrącania  się  parafiny  powodującej  niedroŜność
filtrów  i  zatrzymanie  pracy  silnika.  W  nowoczesnych  silnikach  o  zapłonie  samoczynnym
coraz częściej stosuje się róŜnego rodzaju podgrzewacze paliwa. Coraz częściej próbuje się do
oleju napędowego dodawać paliwo uzyskane z przeróbki olejów roślinnych.

Benzyna jako produkt przeróbki ropy naftowej charakteryzuje się gęstością od

0,7–0,75 g/cm

, otrzymywana jest w temperaturze 35–200°C, jej wartość opałowa wynosi

około 46,2 kJ/g, a temperatura zapłonu -15°

C, posiada liczbę oktanową LO, która to liczba

określa odporność na spalanie detonacyjne. Benzyny miesza się z dodatkiem przeciw
detonacyjnym, jakim jest czteroetylek ołowiu i nazywa się wówczas etyliną z liczbą oktanową
np.: E-95, E-98 lub benzyną bezołowiową np.: Pb-98, do której dodaje się związki bromu
jako środek przeciw detonacyjny.

Oleje smarowe charakteryzują się lepkością i temperaturą krzepnięcia. Lepkość wpływa

na wielkość oporów tarcia oraz zdolność do trwałego przylegania do części współpracujących
ze  sobą.  Temperatura  krzepnięcia  określa  najniŜszą  temperaturę,  przy  której  olej  przestanie
mieć  właściwości  smarne.  W  praktyce  coraz  częściej  uŜywane  są  oleje  silnikowe
wielosezonowe,  które  stosowane  są  w  okresie  letnim  i  zimowym  oznaczane  symbolami
10W/30,  10W/40,  15W/40,  20W/30,  20W/40.  Oleje  dzieli  się  ze  względu  na  przeznaczenie
i klasy.  Dla  silników  o  zapłonie  samoczynnym  wprowadzono  symbol  C,  z  zapłonem
iskrowym  S.  Natomiast  lepkość  związaną  z  jakością  oleju  oznaczamy  literami  od  A  do  G
w grupie  silników  z  zapłonem  iskrowym  i  od  A  do  F  w  grupie  silników  z  zapłonem
samoczynnym.  MoŜemy  spotkać  się  równieŜ  z  olejami  uniwersalnymi  przeznaczonymi  do
silników  z  zapłonem  samoczynnym  i  iskrowym.  Wysoką  jakość  olejów  otrzymujemy  przez
zastosowanie  dodatków  uszlachetniających,  które  poprawiają  właściwości  smarne
i zmniejszają  zdolność  do  pienienia.  Dodaje  się  równieŜ  dodatki  antykorozyjne  i  przeciw
utleniające.

W ciągnikach i maszynach rolniczych stosuje się oleje przekładniowe, które dzielimy na

klasy jakości i oznaczamy symbolami od GL1 do GL6 o róŜnych klasach lepkości np.: oleje
zimowe 75 W, 80 W, 85 W oraz oleje letnie 90, 140, 250. Oleje przekładniowe stosujemy
w układach napędowych w ciągnikach i maszynach rolniczych pracujących w średnich
warunkach oraz cięŜkich warunkach pracy. Noszą one nazwę Hipol, a ich symbolika określa
warunki zastosowania np.: EP-4Z SAE 80W/90, Agros U GL-4 SAE 80.

Do napędu układów hydraulicznych uŜywa się olejów hydraulicznych producentów

krajowych i zagranicznych o nazwach np.: Hydrol 40 lub DOC-3, które charakteryzują się

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

niską  temperaturą  krzepliwości.  Do  konserwacji  maszyn  i  ciągników  rolniczych  stosujemy
smary  plastyczne  i  oleje  ochronne.  Smary  stosuje  się  do  łoŜysk  ślizgowych  i  tocznych,
natomiast  smary  grafitowane  do  przekładni  łańcuchowych  i  zębatych.  Smary  plastyczne
oznaczone  są  symbolami  np.:  ŁT-42,  ŁT-4S2.  Smary  i  oleje  ochronne  stosuje  się  do
zabezpieczania  maszyn  i  narzędzi  rolniczych  przed  korozją.  Smary  zabezpieczają
i konserwują  maszyny  rolnicze,  a  oleje  konserwacyjne  pod  nazwą  Antykol  chronią  przed
korozją  wewnętrzne  powierzchnie  silników  spalinowych.  Stała  i  systematyczna  konserwacja
zmniejsza  zuŜycie  urządzeń,  wydłuŜa  okresy  między  naprawami,  przez  co  obniŜa  koszty
eksploatacji.  Konserwując  narzędzia,  maszyny  i  ciągniki  rolnicze  naleŜy  stosować  środki
konserwujące  wskazane  przez  wytwórcę.  W  tym  zakresie  powinniśmy  zapoznać  się
szczegółowo z instrukcją obsługi dołączoną przez producenta.

Napraw sprzętu dokonujemy poprzez wymianę zuŜytych lub uszkodzonych części.

Elementy metalowe moŜemy naprawić przez spawanie.

Magazynowanie paliw i smarów

Niewłaściwe obchodzenie się z produktami ropopochodnymi (olej napędowy, benzyna,

rozpuszczalniki) jest niebezpieczne ze względu na ich łatwopalność oraz toksyczne działanie
na organizm człowieka.

Pary produktów naftowych przy mniejszym stęŜeniu mogą powodować lekkie

dolegliwości  objawiające  się  bólami  głowy  i  sennością.  Przy  większym  stęŜeniu  i  przy
dłuŜszym  wdychaniu  mogą  wywołać  zatrucie  organizmu,  doprowadzając  do  powaŜnych
schorzeń,  a  nawet  do  śmierci.  Szczególne  zasady  ostroŜności  naleŜy  zachować  przy
uŜytkowaniu  benzyny  (etyliny)  do  napędu  silników  spalinowych,  zawierającej  czteroetylek
ołowiu, który jest silną trucizną. Zatrucie moŜe nastąpić zarówno przez drogi oddechowe przy
wdychaniu par lub spalin, jak równieŜ przez skórę.

W przypadku rozlania benzyny w pomieszczeniu lub na podwórzu, miejsce skaŜone

naleŜy  zneutralizować.  W  tym  celu,  wapno  miesza  się  z  wodą  w  stosunku:  4  części  wapna,
1 część wody. Uzyskaną papką pokrywa się miejsce zalane benzyną. Po kilkunastu godzinach
wapno  naleŜy  usunąć,  a  skaŜone  miejsce  zmyć  naftą  i  wodą.  Zamiast  wapna  moŜna  uŜyć
nadmanganianu  potasu  –  najpierw  posypać  proszkiem,  a  następnie  polać  5%  roztworem.  Po
kilku godzinach zmyć naftą i wodą.

Oleje napędowe oraz inne produkty ropopochodne nie są wprawdzie tak niebezpieczne

jak  benzyna,  ale  teŜ  są  szkodliwe  i  wymagają  zachowania  ostroŜności.  Zawierają  one  tzw.
węglowodany  parafinowe,  które  przy  częstym  i  długotrwałym  styku  z  naskórkiem  wywołują
róŜne  dolegliwości  prowadzące  do  powstania  niebezpiecznych,  ropiejących  ran  oraz
uczulenia. OstroŜnie naleŜy postępować z olejami zuŜytymi, których dodatkowa szkodliwość
dla  organizmu  ludzkiego  wynika  z  zawartych  w  nich  zanieczyszczeń  chemicznych
i mechanicznych.

Przy stosowaniu produktów ropopochodnych naleŜy kaŜdorazowo zakładać rękawice

gumowe, fartuch gumowy oraz odzieŜ roboczą. Osoby te obowiązuje ścisłe przestrzeganie
zasad higieny osobistej.

Przy magazynowaniu paliw, a zwłaszcza benzyny, konieczne jest przestrzeganie

bezpieczeństwa  przeciwpoŜarowego  ze  względu  na  obfite  nagromadzenie  łatwo  palnych
produktów oraz  wybuchowych  par  produktów  naftowych.  Pomieszczenia,  w  których
przechowywane  są  paliwa  i  smary  muszą  być  wykonane  z  materiałów  niepalnych,  dobrze
wentylowane,  oświetlone  światłem  naturalnym,  a  instalacja  elektryczna  powinna  być
wykonana zgodnie z obowiązującymi normami.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 10. Przykład magazynu paliw i smarów przeznaczonych dla duŜego gospodarstwa rolnego: 1 – zbiornik

podziemny, 2 – rura pomiarowa z armaturą, 3 – rura odwadniająca, 4 – przewód wlewowy, 5 – studzienka

wlewowa, 6 – odmierzacz elektryczny, 7 – przewód przelewowy, 8 – przewód ssawny, 9 – przewód

odpowietrzający, 10 – pomieszczenie magazynowe [3, s. 193]

Rys. 11. Sposób układania beczek z paliwem na drewnianych podłogach [3, s. 194]

Przy magazynowaniu paliw i smarów naleŜy przestrzegać następujących zasad:

−

produkty przechowywać tylko w specjalnie do tego celu przystosowanych pojemnikach
i zbiornikach (nie przechowywać ich w butelkach po occie, wódce, winie, wodzie
sodowej lub innych napojach),

−

unikać częstego lub długotrwałego wdychania par,

−

przestrzegać zakazu zasysania paliwa ustami,

−

nie przechowywać w pomieszczeniach z paliwami resztek drewna, zbędnych opakowań,
papieru, szmat lub innych materiałów łatwo palnych (zuŜyte częściowo papiery i odpadki
składać do metalowych pojemników, szczelnie zamykanych),

−

puste beczki po paliwie przechowywać w oddzielnym pomieszczeniu,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

nie uŜywać otwartego ognia i przestrzegać zakazu palenia tytoniu,

−

do otwierania beczek z etyliną uŜywać kluczy z materiałów nieiskrzących,

−

zabezpieczyć pomieszczenie przed dostępem dzieci,

−

kaŜde pomieszczenie z produktami naftowymi wyposaŜyć w środki gaśnicze i sprzęt
przeciwpoŜarowy (gaśnice, pojemniki z piaskiem i łopatami, koc gaśniczy).

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie produkty uzyskujemy w wyniku przeróbki ropy naftowej?
2.  Jakimi cechami charakteryzują się oleje napędowe?
3.  Jakimi cechami charakteryzują się benzyny?
4.  Jakie cechy charakteryzują oleje smarowe?
5.  Co określa temperatura krzepnięcia olejów smarowych?
6.  Co wyraŜa liczba cetanowa?
7.  W jaki celu stosujemy oleje smarowe?
8.  Jakie środki stosujemy w celu ochrony maszyn i narzędzi rolniczych?
9.  Do czego słuŜą oleje hydrauliczne?
10.  Jakich zaleceń powinniśmy przestrzegać przy konserwacji sprzętu rolniczego?
11.  Jakie są zasady bezpiecznego przechowywania paliw i smarów?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozpoznaj próbki produktów naftowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć próbki,
2)  określić ich kolor i zapach,
3)  określić wizualnie gęstość,
4)  rozpoznać: olej napędowy, etylinę, olej przekładniowy i hydrauliczny,
5)  przestrzegać bezpieczeństwa i higieny pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

próbki z produktami naftowymi,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Dokonaj konserwacji maszyn do siewu zbóŜ po zakończeniu prac polowych jesiennych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  umyć sprzęt na stanowisku,
2)  ustawić sprzęt na określonym miejscu,
3)  wykonać konserwację środkami konserwującymi,
4)  przygotować sprzęt do długiego postoju zimowego,
5)  przestrzegać warunków bhp i ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

narzędzia uprawowe,

–

stanowisko do mycia,

–

rodki konserwujące,

–

literatura z rozdziału 6.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić produkty przerobu ropy naftowej?

2) wymienić cechy oleju napędowego?

3) scharakteryzować benzyny?

4) scharakteryzować oleje przekładniowe?

5) wymienić cechy olejów hydraulicznych?

6) zastosować środki konserwujące powierzchnie zamknięte?

7) określić zadania smarów plastycznych?

8) stosować środki konserwujące zgodnie z przeznaczeniem?

9) stosować przepisy bhp, ppoŜ i ochrony środowiska przy uŜyciu

rodków konserwujących?

10) stosować się do zaleceń sprzętu w zakresie konserwacji?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Zadania wymagają prostych obliczeń, które powinieneś wykonać przed wskazaniem

poprawnego wyniku. Tylko wskazanie odpowiedzi nawet poprawnej bez uzasadnienia,
nie będzie uznane.

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 45 min.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

−−−−

instrukcja,

−−−−

zestaw zadań testowych,

−−−−

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Do kołowych środków transportowych zaliczamy

a)  przenośniki pneumatyczne.
b)  taczki i wózki ręczne.
c)  kolejki wiszące.
d)  przenośniki czerpakowe.

2. Przenośniki mechaniczne taśmowe mogą pracować w płaszczyźnie

a)  pionowej.
b)  poziomej i ukośnej.
c)  tylko ukośnej.
d)  w kaŜdej płaszczyźnie.

3. Na czynności transportowe w gospodarstwach rolnych przypada

a)  90% nakładów pracy.
b)  40 – 60% nakładów pracy.
c)  20% nakładów pracy.
d)  transport nie znaczenia.

4. Przenośniki czerpakowe mogą pracować

a)  tylko w płaszczyźnie poziomej.
b)  tylko w płaszczyźnie pionowej.
c)  w płaszczyźnie ukośnej, poziomej i pionowej.
d)  tylko w płaszczyźnie ukośnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Przenośniki ślimakowe wykorzystywane są do przemieszczania

a)  materiałów paczkowanych.
b)  materiałów objętościowych.
c)  materiałów sypkich.
d)  materiałów płynnych.

6. Zmęczenia powierzchniowe powodują

a)  wykruszenia.
b)  pęknięcia.
c)  złamania.
d)  lepszą regulację zespołu.

7. Uszkodzenia części maszyn i sprzętu rolniczego powodowane są przez

a)  dobrą pracę traktorzysty.
b)  prawidłową eksploatację,
c)  stosowanie prawidłowych części.
d)  warunki glebowe i terenowe.

8. Sprawność techniczną ciągników obniŜają

a)  uszkodzonie części.
b)  prawidłowa obsługa.
c)  stosowane prawidłowe oleje.
d)  warunki pogodowe.

9. ZuŜycie erozyjne występuje najczęściej

a)  w elementach pracujących w glebie.
b)  w układach hydraulicznych pracujących pod ciśnieniem.
c)  w przekładniach zębatych.
d)  w przekładniach pasowych.

10. Zjawisko kawitacji następuje poprzez

a)  pęcznienie materiału pod wpływem temperatury.
b)  ubytki materiału w miejscach zwęŜeń przepływowych.
c)  uszkodzenie pierścieni uszczelniających.
d)  nadmierne spalanie oleju silnikowego.

11. Naprawy uszkodzonych elementów maszyny dokonujemy

a)  w czasie postoju i wyłączonym silniku.
b)  w trakcie pracy silnika.
c)  na polu w trakcie eksploatacji.
d)  zjeŜdŜamy do miejsca garaŜowania.

12. W przekładniach zębatych i łoŜyskach kulkowych występuje uszkodzenie zwane

a)  zmęczeniem objętościowym.
b)  korozją.
c)  starzeniem.
d)  pittingiem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13. Z przerobu ropy naftowej otrzymujemy

a)  oleje silnikowe i benzyny.
b)  etylinę i oleje zimowe.
c)  tylko smary plastyczne.
d)  płyny niezamarzające.

14. Temperatura zapłonu oleju napędowego wynosi

a)  40°C.
b)  10°C.
c)  60°C.
d)  -10°C.

15. Gęstość oleju napędowego wynosi

a) 0,1 g/cm

b) 0,3 g/cm

c) 0,5 g/cm

d) 0,8 g/cm

16. Temperatura zapłonu benzyny

a)  15°C.
b)  -15°C.
c)  50°C.

d) -35°C.

17. Do układów hydraulicznych stosujemy olej zwany

a)  Hydrol.
b)  Superol.
c)  Dipol.
d)  nie posiada nazwy.

18. W przekładniach ciągników rolniczych stosujemy oleje

a)  z przerobu rzepaku.
b)  przekładniowe.
c)  hydrauliczne.
d)  silnikowe.

19. Wiaty zamknięte powinny być wyposaŜone

a)  w oświetlenie.
b)  w spawarki elektryczne.
c)  w narzędzia do napraw.
d)  w sprzęt gaśniczy.

20. GaraŜe powinny być wyposaŜone w

a)  kanał przejazdowy.
b)  tylko w dobrą wentylację.
c)  drzwi i okna plastikowe.
d)  instalację oświetleniową, elektryczną 24V i dobrą wentylację.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Gospodarowanie sprzętem rolniczym

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zad.

ODPOWIEDŹ

Punkty

Razem: