Microsoft Word - Neubauer_Nowakowski_Pietkiewicz_Logistyczne

Logistyka - nauka

Logistyka 6/2013

365

Tomasz Neubauer

, Krzysztof Nowakowski

Iwona Pietkiewicz

Wstęp

Dla

kutrów

torpedowych,

jednym

z trudniejszych przedsięwzięć eksploatacyjnych
było zaopatrzenie materiałowo-techniczne. Wa-
runkiem przeprowadzenia skutecznego ataku było
wszechstronne

zabezpieczenie

logistyczne.

W przeciwieństwie do dużych i średnich okrętów,
gdzie zabezpieczenie wyliczało się jako jedno na-
pełnienie  bojowe,  przy  którym  okręty  posiadały
duży  promień  działania  sięgający  do  1000  mil
morskich  i  autonomiczność  sięgała  kilkunastu
dni,  małe okręty  pobierały je  w  większości  przy-
padków  tylko  na  jedno  wyjście  bojowe.  Dzięki
zdobywanej  praktyce  w  eksploatacji,  najlepsze
rezultaty  osiągały  małe  okręty  w  działaniach  ze-
społowych  przy  kilku  wyjściach  bojowych.  Uży-
cie dużej ilości tego typu jednostek w warunkach
morza  zamkniętego  stawało  się  siłą,  pozwalającą
szybko unieszkodliwić nieprzyjaciela.

Główne zadania kutrów torpedowych

W zależności od konkretnej sytuacji, kutry

torpedowe mogły wykonywać m.in. zadania roz-
poznawcze:

•  poszukiwanie,
•  obserwacja w określonym rejonie,
•  rozpoznanie walką
•  obserwacja ruchów okrętów nieprzyjacie-

la podczas przejścia morzem,

• naprowadzanie własne siły na nieprzyja-

ciela,

• wysadzanie grup rozpoznawczych na wy-

brzeżu nieprzyjaciela,

• zabieranie jeńców i dokumentów ze stor-

pedowanych okrętów bojowych i trans-
portowców nieprzyjaciela

dr Tomasz Neubauer, AMW Gdynia

dr Krzysztof Nowakowski, AMW Gdynia

dr Iwona Pietkiewicz, AMW Gdynia

Ponadto, kutry torpedowe mogły wykonywać

zadania specjalne w składzie małych grup (od 2-4
jednostek):

• napad (atak) małą grupą kutrów torpedo-

wych

pojedyncze

transportowce

i uszkodzone okręty bojowe przeciwnika
idące bez ochrony,

• napad mała grupą kutrów torpedowych na

okręty i transportowce stojące na kotwico-
wiskach,

• stawianie łach minowych przez małą grupę

kutrów torpedowych w wąskich przejściach
i na redach portów przeciwnika,

• stawianie manewrowych zagród minowych,
• wysadzanie grup dywersyjnych na wybrze-

żu

małych

grup

desantowych

w portach,

• prowadzenie rozpoznania na otwartym mo-

rzu i przybrzeżnych wodach nieprzyjaciela
przez małą grupę kutrów torpedowych.

Oprócz dobrze rozwiniętej bazy logi-

stycznej,  jednym  z  decydujących  czynników,  za-
pewniających  skuteczne  działanie  kutrów  torpe-
dowych było zaskoczenie. Dlatego w czasie ćwi-
czeń kutry często wykonywały swoje działania w
nocy lub podczas złej widoczności. Działania bo-
jowe  podczas  dobrej  widoczności  osłaniane  były
przez  lotnictwo  myśliwskie.  Ponadto  działania
przeciwko  dużym  okrętom  nawodnym  wspierane
były  ogniem  artylerii. Każde  bojowe  wyjście  ku-
tra torpedowego należało również poprzedzić do-
kładnym  rozpoznaniem  i  naprowadzaniem  na
nieprzyjaciela

Rodzaje oraz normy zaopatrywania

Załogi kutrów torpedowych będące

w grupie bojowej oraz w pierwszej linii odtwarza-

Archiwum Marynarki Wojennej (Arch. M. W.), sygn.

3150/66/74, k. 147 i k. 235.

Tamże, k. 148.

Logistyczne aspekty bezpieczeństwa eksploatacji kutrów

torpedowych projektu 183 W PMW

Logistyka 6/2013

366

Logistyka - nauka

ły gotowość bojową w następującym czasie:

• okręty grupy bojowej (3 kutry torpedowe)

w ciągu 4 godzin,

• okręty pierwszej linii do 24 godzin,
• pozostałe okręty w możliwie najkrótszym

czasie,

• dowództwo i sztab dywizjonu 3 godziny,
• dowództwo i sztab brygady w ciągu

3 godzin.

Tabela 1. Zaopatrzenie według norm należności
pełnych dla kutrów torpedowych projektu „183”

Rodzaj zaopatrzenia

Grupa kutrów

torpedowych

Torpedy wz. 53-38 lub 53-39

6 sztuk

Miny AMD-500 wa-
riant minowy wariant
torpedowo-minowy

54 sztuki
24 sztuki

Miny KMD-1000 wariant mi-
nowy

30 sztuk

Miny KB wariant minowy

18 sztuk

Bomby głębinowe wz. B-1

24 sztuki

25 mm naboje do działek

6000 sztuk

26 mm naboje do pistoletu sy-
gnałowego

180 sztuk

Amunicja do PMK

2700 sztuk

Paliwo DS.

30,9 ton

Olej MS-20

2,25 ton

Woda do picia

1,2 ton

Świece dymne

12 sztuk

Żywność wg. nazwy R

3 racje dzienne na

zaokrętowanie

Kutry torpedowe z grupy bojowej

i pierwszej linii w warunkach codziennych mogły
posiadać nie mniej niż 90 % zapasów amunicji ar-
tyleryjskiej oraz 80 % zapasów materiałów pęd-
nych (paliwo DS i olej MS – 20).

Normy natężenia wyjść w morze przy

systematycznych działaniach na morzu i czasie
przebywania jednej doby kutra torpedowego
przedstawiały się następująco:

• dla grupy – jedno wyjście na cztery dni,
• dla dywizjonu – pięć wyjść na miesiąc.

Wyjścia w morze na czas 4-6 godzin mo-

gły być wykonywane co drugi dzień.
Ze względu na potrzeby operacyjno – taktyczne
i możliwości techniczne wprowadzono następują-
ce  stopnie  gotowości  kutrów  torpedowych  do
wyjścia:

goto

wości

Stopień gotowości w

czasie

Uwagi

Natychmiastowa

Gotowość do wyjścia nr 1 zarządza

się po podgrzaniu silników

30 min

1 godzina

2 godziny

6 godzin

12 godzin

24 godziny

Przy gotowości do wyjścia nr 1

załogę, uzbrojenie i mechanizmy

doprowadza się do gotowości

bojowej nr 1

Przy pozostałych gotowościach stan

mechanizmów, uzbrojenie i zapasy

określa się stopniem gotowości

operacyjnej zespołu

Działanie bojowe kutrów torpedowych dzielono
na kilka okresów:

• przygotowanie do wykonania otrzymane-

go zadania,

• przejście do rejonu spotkania,
• przejście do pozycji taktycznego rozwi-

nięcia,

•  atak,
•  powrót do miejsca bazowania,
•  odtworzenie gotowości bojowej

L.p.

Obroty

silnika

[obr/min]

Prędkość

[w]

Zasięg

pływania

[Mm]

800

930

1400

32,9

650

1600

38,5

580

1850

43,5

brak danych

Czynniki zabezpieczające eksploatację

Do zabezpieczenia bazowania kutrów torpedo-

wych

oraz

zwiększenia

możliwości

lepszego

Tamże, k. 250.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie ze-
branych materiałów

Źródło:

Arch. M. W., sygn. 3150/66/74, k. 252.

Źródło:

Arch. M. W., sygn. 3150/66/74, k. 250.

Tabela 2. Stopień gotowości kutrów torpedo-
wych projektu „183”

Tabela 3. Zasięg pływania kutra torpedowego

Logistyka - nauka

Logistyka 6/2013

367

bardziej

efektywnego

funkcjonowania

i wykorzystania tego typu okrętów w warunkach bojo-
wych,  na mocy rozkazu nr 035/Org. z dnia 22 sierpnia
1963 roku dowódcy Marynarki Wojennej wiceadmirała
Zdzisława Studzińskiego, podporządkowano Brygadzie
Kutrów Torpedowych, Bazę Pływającą Brygady Obro-
ny Wodnego Rejonu Głównej Bazy (późniejsza nazwa
Baza  Pływająca  Okrętów  „Motława”).  Mogła  ona  za-
pewnić
w standardowych warunkach 237 miejsc dla podofice-
rów i marynarzy, a w warunkach wyjątkowych – przez
zawieszenie  hamaków  –  272  miejsca  oraz  dodatkowo
25  miejsc  dla  oficerów

. Jak wyglądały warunki so-

cjalno  –  bytowe  kadry  i  marynarzy  podczas  postoju
okrętów w porcie, można przytoczyć wypowiedź kmdr.
Franciszka  Kotuły:  „Kadra  i  marynarze  z  kutrów  tor-
pedowych  w  czasie  godzin  służbowych  przebywali  na
okrętach, wykonywali oni ćwiczenia i zadania jakie by-
ły postawione im na dany dzień. Po godzinach służbo-
wych

marynarze

byli

zakwaterowani

w budynkach socjalnych 3. Brygady Kutrów Torpedo-
wych.

kutrach

rakietowych

pozyskanych

w 1964 roku kadra i marynarze przebywali
w godzinach służbowych jak i poza nimi na okręcie.
'ie mieli swoich pomieszczeń na lądzie. Kadra dowód-
cza Brygady (mam tu na myśli sztab, zarówno Brygady
jak i dywizjonów) przebywała w godzinach służbowych
w budynkach 3. Brygady Kutrów Torpedowych”. Kmdr
Jerzy Kuliś dodał: „Marynarze mieli własną stołówkę,
a pomieszczenia mieszkalne (jedna załoga – jedna izba
żołnierska) nie odbiegały od typowych jak na ówczesne
czasy warunków koszarowych”

Mając na uwadze poprawę w zaopatrywaniu

i  zabezpieczeniu  logistycznym  kutrów  podczas  wyko-
nywania zadań na morzu i w innych portach polskiego
wybrzeża, ówczesny dowódca Brygady Kutrów Torpe-
dowych kmdr Ludwik Zaborski apelował do szefa od-
działu  VI  Sztabu  Głównego  Marynarki  Wojennej
o  włączenie  do etatu  Brygady  Ruchomej  Bazy  Zaopa-
trzenia,  powołując  się  przy  tym  na  „Instrukcję  o  dzia-
łaniach bojowych kutrów torpedowych”. W dokumen-
cie  tym  sugerowano,  iż  samodzielna  brygada,  nie
wchodząca  w  skład  dywizji,  powinna  posiadać  swoją
bazę brzegową i bazę pływającą oraz dostateczną ilość
środków  łączności  i  transportu  potrzebnych  do  wyko-
nywania  zadań  wzdłuż  wybrzeża.  Baza  taka,  zgodnie

Arch. M. W., 3522/74/78, k. 28, sygn. 3522/74/6, k. 293,

sygn. 3150/66/74, k. 251 i 330.

Relacja kmdr. Franciszka Kotuły z dnia 6 kwietnia 2011 r.

i e-wywiad z kmdr. Jerzym Kulisiem z dnia 25 kwietnia
2011 r.

z ww. instrukcją, powinna zaopatrzyć dywizjon kutrów
torpedowych  w  ciągu  4-5  godzin,  a  brygadę  w  czasie
16-20 godzin. W ówczesnym czasie normy te spełniała
tylko  Komenda  Portu  Wojennego  Gdynia,  a  pozostałe
porty  polskiego  wybrzeża  nie  były  przygotowane  do
pełnego  zaopatrzenia  materiałowego.  Wykazały  to,
liczne ćwiczenia z faktycznym użyciem sił

Ruchoma Baza Zaopatrzenia Okrętów (RBZO)

zgodnie  z  zarządzeniem  szefa  Sztabu  Generalnego
ostatecznie weszła w skład 3. Brygady Kutrów Torpe-
dowych  w  1965  roku.  Stan  osobowy  RBZO  przedsta-
wiał się następująco: 4 oficerów, 6 podoficerów zawo-
dowych  i  nadterminowych  oraz  30  marynarzy.  Baza
zdolna  była  zabezpieczyć  zespół  okrętów  w  nowym
miejscu dyslokacji, miała również możliwość rozśrod-
kowania  w terenie  swoich obiektów,  zapasów, a także
mogła  uzupełniać  zapasy  środkami  cywilnymi.  Uzu-
pełnianie  zapasów  bojowych  poza  Portami  Gdynia
i  Hel,  traktowane  było  jako  jeden  z  podstawowych
elementów  odtwarzania  gotowości  bojowej.  Ładowa-
nie  zapasów  ćwiczono  w  różnych  portach,  w  których
wyznaczone  były  do  tego  specjalne  miejsca.  Najwięk-
szy  problem  był  jednak  z  dowozem  i  załadowaniem
ciężkich torped i min. Nie wszystkie nabrzeża były do
tego przystosowane. Z paliwem, smarami i prowiantem
były  mniejsze  problemy.  Ruchoma  Baza  Zaopatrzenia
Okrętów i 3. Składnica Broni Podwodnej ściśle współ-
pracowały  z  grupami  okrętów,  starając  się  każdorazo-
wo w uzgodnionym miejscu i czasie zabezpieczyć jed-
nak wszystkie potrzeby owych jednostek

Wnioski

Zagwarantowanie odpowiedniego procesu za-

bezpieczenia  i  zaopatrzenia  materiałowo-technicznego
małych  jednostek  wpływało  bezpośrednio  na  efektyw-
ność ale i na bezpieczeństwo wykonywanych zadań na
morzu. Obok zaopatrzenia typowo  morskiego okrętów
w  macierzystym  porcie,  obejmującego  m.in.  bieżące
dostawy, wyposażenie, remonty okrętów, głównym za-
daniem  służb  logistycznych  było  zapewnienie  całego
zaplecza  technicznego  niezbędnego  do  odtworzenia
gotowości  bojowej  we  wszystkich  portach  polskiego
wybrzeża.

I to okazało się niełatwym zadaniem, ponieważ

wymagało wielu ćwiczeń i koordynacji wielu elemen-

Arch. M. W., sygn. 3004/64/1, k. 85-86.

Arch. M. W., sygn. 3563/76/34, k. 65 , sygn. 3522/74/8, k.

195, sygn. 3150/66/74, k. 251, sygn. 3522/74/50,
k. 185.

Logistyka 6/2013

368

Logistyka - nauka

tów gospodarki oraz służb odpowiedzialnych za jak
najbardziej efektywne wspieranie działań jednostek
Marynarki Wojennej.

Streszczenie

W niniejszym artykule autorzy przedstawiają lo-

gistyczne  uwarunkowania  użycia  kutrów  torpedowych
projektu  183  w  PMW  w  aspekcie  utrzymania  bezpie-
czeństwa eksploatacji. Ponadto, przedstawiono rodzaje,
metody  oraz  czynniki  zapewniające  skuteczne  działa-
nie  owych  jednostek  przy  odpowiednim  zabezpiecze-
niu  i  zaopatrzeniu  materiałowo-technicznym.  Warto
nadmienić,  iż  Polska  Marynarka  Wojenna  w  latach
1956-1973  posiadała 19 tego typu jednostek.

Abstract

In the present article authors are showing

logistic  conditioning  of  using  torpedo  boats  of  pro-
ject 183 in Polish 'avy in the aspect of maintenance
safeties  of  exploitations.  Moreover,  it  present  kinds,
methods and factors guaranteeing the effective action
of  those  individuals  at  the  appropriate  security  and
material-technical  supplying  were  described.  It  is
proper  to  mention,  that  Polish  'avy  owned  in
lats1956-1973 19 this type of unit.

Literatura

1. Archiwum

Marynarki

Wojennej

sygn.

3150/66/74, sygn. 3004/64/1, sygn. 3522/74/6,
sygn. 3522/74/8, sygn. 3522/74/44, sygn.
3522/74/50,

sygn.

3522/74/78,

sygn.

3563/76/34.

2. Relacja autorów z kmdr. Franciszkiem Kotułą

z dnia 6 kwietnia 2011 r.

3. E-wywiad autorów z kmdr. Jerzym Kulisiem

z dnia 25 kwietnia 2011 r.