praktyka

Zmień swój dysk systemowy na większy

grudzień 2007

praktyka

Zmień swój dysk systemowy na większy

www.lpmagazine.org

lin

ftw

astanawiasz się pewnie, jak sprawnie przy-
gotować nowy dysk do pracy i pozwolić so-
bie na luksus zachowania starych ustawień
z systemu Linux oraz Windows. Zapewne nie

chcesz reinstalować obu systemów, gdyż wiesz jak bar-
dzo jest to czasochłonne. Prawdopodobnie zastanawiasz
się, czy nie dałoby się skopiować wszystkiego i w ten
sposób rozwiązać szybko i sprawnie cały problem. Wła-
śnie tak należy postąpić, a niniejszy artykuł na praktycz-
nym przykładzie zaprezentuje, jak należy przeprowadzić
kompletny proces kopiowania danych i systemu ze stare-
go na nowy dysk.

Zaczynamy

Mamy płytę główną, na której znajduje się standardowy
kontroler dysków PATA, do którego szeroką wielożyło-
wą taśmą jest podłączony dosyć wolny i głośny 30 GB
dysk 5400 rpm (ang. revolutions per minute – obrotów na
minutę). Producent płyty głównej bardzo roztropnie do-
datkowo wmontował do płyty głównej kontroler dysków
SATA na chipsecie SIL, mimo że w momencie, gdy pły-
ta główna opuszczała fabrykę, to nie było żadnych dys-

ków na rynku, pracujących w tym standardzie. Do kon-
trolera SATA zostanie podpięty nowy szybki i cichy dysk
500 GB, 7200 rpm.

Układ partycji na dysku

Załóżmy, że na starym dysku jest następujący układ par-
tycji – na pierwszej partycji podstawowej (hda1) znajduje
się system Windows XP z systemem plików NTFS i zaj-
muje 15 GB, a na drugiej (hda5) jest partycja wymiany
systemu Linux (ang. swap) o pojemności 1 GB, natomiast
na trzeciej (hda6) system Linux i zajmuje resztę dostępnej
powierzchni.  Partycja  jest  w  formacie  ext2.  Na  nowym
dysku  na  system  Windows  będzie  przeznaczone  30  GB
(sda1), a dodatkowe 30 GB będzie przeznaczone na par-
tycję z danymi dla Windows w formacie FAT32, z której
będzie mógł korzystać również Linux. Partycja może słu-
żyć do przechowywania dokumentów i ustawień systemu
Windows oraz do wymiany danych między oboma syste-
mami. Na wyżej wspomniane dane zostanie przeznaczona
druga partycja podstawowa (sda2), dlatego że w przypad-
ku  podpięcia  innego  dysku,  mającego  również  partycje
podstawowe,  Windows  nie  zmieni  oznaczenia  literowego

Zmień swój dysk

systemowy na większy

Podczas codziennej pracy na Twoim dysku ciągle przybywają nowe dane i systematycznie zmniejsza się
ilość wolnego miejsca. Możliwe, że już wkrótce będziesz musiał kupić nowy pojemniejszy dysk, aby móc
wszystko na nim zmieścić. Nowy dysk będzie zdecydowanie szybszy od poprzedniego z racji postępu
technicznego, jaki dokonał się od czasu, gdy został wyprodukowany jego poprzednik, tak więc warto
poza danymi umieścić na nim również system, by uruchamiał się szybciej.

Sławomir Skrzyniarz

praktyka

Zmień swój dysk systemowy na większy

grudzień 2007

praktyka

Zmień swój dysk systemowy na większy

www.lpmagazine.org

niniejszego  dysku  na  inne,  co  zabezpieczy
system przed problemem odnalezienia swo-
ich ustawień. Partycja może okazać się bar-
dzo użyteczna w przypadku, gdy będzie ko-
nieczna  reinstalacja  systemu  Windows  po-
przedzona formatowaniem dysku C. Na par-
tycję wymiany, tj. swap (sda5) będzie prze-
znaczone  2 GB  powierzchni,  a  resztę  zaj-
mie systemu Linux (sda6), czyli około 430
GB.  Linux  będzie  zainstalowany  na  syste-
mie  plików  reiserfs  z  racji  zastosowania
w nim dziennikowania (ang. journaling) po-
większającego bezpieczeństwo danych oraz
bardzo efektywnego dostępu do małych pli-
ków, szczególnie w jednym katalogu i sto-
sunkowo  dużej  wydajności  w  operacjach
plikowych.

Przygotowanie

Przygotowanie  należy  rozpocząć  od  pod-
łączenia zasilania i kabla danych do dysku
SATA oraz włączenia w BIOSie kontrolera
dysków SATA i skonfigurowania nowo pod-
piętego  dysku.  Kontroler  SATA  może  być
widoczny  w  BIOSie  jako  kontroler  SCSI.
Następnie  należy  uruchomić  system  Win-
dows  i  zainstalować  wszystkie  potrzebne
sterowniki  z  płyty  CD,  dostarczonej  przez
producenta  płyty  głównej  lub  producenta
kontrolera. W zaprezentowanym przypadku
nie  będzie  wykorzystywana  macierz  RA-
ID, gdyż dysk będzie pracował samodziel-
nie, więc jako sterownik trzeba wybrać ste-
rownik SATA base zamiast SATA RAID. Po
prawidłowej  instalacji  należy  zrestartować
Windows i sprawdzić, czy wszystko działa
prawidłowo i nowy kontroler jest widoczny
w systemie wraz z nowym dyskiem. Nale-
ży wybrać prawym klawiszem myszki Mój
komputer–>Zarządzaj–>Magazyn–>Zarzą-
dzanie dyskami. Jeśli jest widoczny nowy pu-
sty dysk o nazwie Dysk 1, tzn. że dysk jest
widoczny. Zrestartuj komputer i uruchom Li-
nux, a system podczas uruchamiania powi-
nien wykryć nowy kontroler dysków i spró-
bować odnaleźć do niego sterownik w po-
staci odpowiedniego modułu jądra oraz za-
ładować do jądra, dodać stosowny wpis do

pliku  /etc/modprobe.preloads  oraz  utwo-
rzyć  pliki  specjalne  sd  z  literowymi  ozna-
czeniami,  dostępnych  kanałów  kontrolera
w katalogu /dev/. Należy koniecznie dowie-
dzieć się, jak nazywa się moduł obsługi kon-
trolera i zapisać na kartce, ponieważ infor-
macja ta przyda się nam później. Jeśli moduł
jest załadowany, a nie ma go we wskazanym
pliku,  to  można  spróbować  go  odszukać
poleceniem  lsmod.  Jeśli  system  nie  widzi
naszego  dysku,  a  my  nie  znamy  sposobu
na znalezienie jego nazwy, to można posłu-
żyć się płytą ratunkową (instalacyjną w try-
bie rescue) naszego systemu. System z pły-

ty powinien rozpoznać nowy sprzęt i uru-
chomić się, ładując stosowny moduł. Za po-
mocą polecenia lsmod należy znaleźć jego
nazwę. Gdy nowy dysk już działa, to z po-
ziomu Linuksa uruchomionego ze starego
dysku należy uruchomić program fdisk lub
bardziej intuicyjny cfdisk i podzielić nowy
dysk na partycje.

Podział dysku na partycje

Program cfdisk uruchamia się, wydając po-
lecenie  cfdisk  /dev/sda,  gdzie  sda  to  ozna-
czenie pustego dysku SATA, podpiętego do
pierwszego  kanału  kontrolera,  który  ma-
my zamiar podzielić na partycje. Za pomo-
cą  strzałek  góra/dół  należy  wybrać  obszar
nie podzielony na partycje, a następnie przy
użyciu strzałek lewo/prawo zaznaczyć opcję
New  i  potwierdzić  klawiszem  [Enter].  Na-
stępnie  należy  wybrać  rodzaj  partycji  Pri-
mary  (podstawowa)  lub  Logical  (logiczna)
i podać rozmiar w MB oraz wskazać, że ma
znajdować się na początku wolnej przestrze-
ni dyskowej, czyli opcja Begining. Za każ-
dym  razem  wprowadzone  ustawienie  nale-

Rysunek 1.

Układ partycji na starym dysk 30 GB. Na żółto zaznaczono partycję rozszerzoną hda4, na której

znajduje się partycja hda5 i hda6

Rysunek 2.

Układ partycji na nowym dysk 500 GB. Na żółto zaznaczono partycję rozszerzoną sda4, na któ-

rej znajduje się partycja sda5 i sda6

Rysunek 3.

Interface programu fdisk z przykładowym układem partycji na dysku 120 GB. Fdisk wymaga od

użytkownika dużej wiedzy na temat budowy tablicy partycji dyskowych i ich układu na dysku. Jest przezna-
czony głównie dla zaawansowanych użytkowników systemu Linux

grudzień 2007

praktyka

Zmień swój dysk systemowy na większy

www.lpmagazine.org

praktyka

Zmień swój dysk systemowy na większy

ży potwierdzić Enterem. Pierwsze dwie par-
tycje (sda1 i sda2) będą typu podstawowego,
a pozostałe partycje będą znajdować się na
partycji  rozszerzonej  i  będą  typu  logiczne-
go. Aby je założyć, to wystarczy wybrać Lo-
gical, jako typ partycji. Partycje należy za-
kładać w kolejności rosnącej, czyli sda1 na
początku,  a  sda6  na  końcu.  Gdy  wszyst-
kie  partycje  są  już  założone,  to  należy  te-
raz przystąpić do zmiany ich typu, wybiera-
jąc strzałkami góra/dół partycję do zmiany,
a strzałkami lewo/prawo opcję Type. W wy-
niku wywołania funkcji pojawi się lista pod-
powiedzi. Dla partycji sda1, zgodnie z zało-
żonymi  danymi  w  przykładzie,  należy  wy-
brać jako typ 7, dla sda2 – b, sda5 – 82 i dla
sda6 – 83. Na koniec należy zaznaczyć pierw-
szą partycję i zaznaczyć ją, jako bootowal-
ną. W kolumnie oznaczonej Flags powinien
pojawić się wpis Boot. Teraz należy wybrać
Write i nastąpi zapisanie tablicy partycji na
nowy dysk. Program poinstruuje nas, że naj-
lepiej po tej operacji jest ponownie urucho-
mić  komputer,  żeby  tabela  partycji  zosta-
ła  prawidłowo  wczytana.  Z  doświadczenia
wiem,  że  restart  nie  jest  konieczny,  gdyż
przeważnie wszystko działa prawidłowo od
razu  po  zapisaniu  tabeli  partycji  na  dysku,
ale na wszelki wypadek można zastosować
się  do  porady  programu.  Wszystkie  utwo-
rzone partycje na nowym dysku będą teraz
widoczne.  Przed  przystąpieniem  do  kopio-
wania należy sformatować wszystkie party-
cje,  rozpoczynając  od  pierwszej  za  pomo-
cą  polecenia  mkfs.ntfs  /dev/sda1,  mkfs.vfat
/dev/sda2  przez  mkswap  /dev/sda5,  a  koń-

cząc na mkfs.reiserfs /dev/sda6. Formatowa-
nie partycji systemowej pod Windows nie
jest obowiązkowe i można ewentualnie po-
minąć.

Kopiowanie systemu Windows

W  momencie  gdy  wszystkie  partycje  są  już
sformatowane,  to  można  przystąpić  do  ko-
piowania  danych,  a  zaczynamy  od  systemu
Windows. Za pomocą polecenia dd if=/dev/
hda1 of=/dev/sda1 kopiujemy zawartość sta-
rego dysku na nowy bez uszkadzania orygi-
nalnych  danych.  Operacja  może  trwać  bar-
dzo długo, a program nie będzie pokazywał
żadnych informacji o postępie. Gdy skończy,
to wyświetli liczbę wczytanych i zapisanych
sektorów. Jeśli liczby te będą równe i nie bę-
dzie komunikatu o błędzie, to znaczy, że ope-
racja zakończyła się powodzeniem i system
został skopiowany.

Kopiowanie systemu Linux

Kopiowanie  systemu  Linux  należy  przepro-
wadzić  za  pomocą  systemu  Linux,  urucho-
mionego  z  płyty  instalacyjnej  w  trybie  re-
scue lub dowolnego krążka z dystrybucją Li-
veCD.  Podczas  startu  należy  zrezygnować
z  automatycznego  podmotowania  partycji,
znajdujących się na dysku. Należy utworzyć
w katalogu /mnt za pomocą polecenia mkdir
/mnt/starylinux  /mnt/nowylinux,  dwa  kata-
logi,  a  następnie  podmontować  poleceniem
mount -t ext2 /dev/hda6 /mnt/starylinux i mo-
unt -t reiserfs /dev/sda6 /mnt/nowylinux starą
partycję z Linuksem i nową, która będzie dla
niego  przeznaczona,  następnie  należy  sko-

piować wszystkie katalogi i pliki z podkata-
logu /mnt/starylinux: bin, dev, home, lib, me-
dia, mnt, opt, root, usr, boot, etc, initrd, lib64
(dotyczy  platformy  64  bitowej),  sbin,  var
oprócz  sys,  proc  i  tmp,  które  należy  utwo-
rzyć  ręcznie.  Nie  wszystkie  podane  katalo-
gi muszą istnieć. Jeśli ich nie ma na dysku,
tzn. że nie będą potrzebne. Katalogi kopiuje-
my za pomocą polecenia cp; przykładowo cp
-av /mnt/starylinux/boot /mnt/nowylinux. Ko-
niecznie należy zachować podane parametry
polecenia cp. Dzięki opcji -a nastąpi najwier-
niejsze  skopiowanie  całej  struktury  plików
i katalogów oraz atrybutów oryginalnych pli-
ków, a w tym praw dostępu, właściciela i gru-
py oraz czasów dostępu. Linki symboliczne
oraz pliki specjalne z katalogu /dev/ są kopio-
wane zamiast plików oraz urządzeń na które
wskazują. Opcja -v pozwala zobaczyć postę-
py kopiowania.

Rekonfiguracja

Teraz, gdy wszystkie dane są już skopiowane,
to można przystąpić do rekonfiguracji. Zaczy-
namy od pliku /mnt/nowylinux/etc/fstab. Edy-
tujemy go za pomocą edytora nano, mcedit lub
jakiegoś innego. W pierwszej kolumnie pliku
znajdują się nazwy partycji, które są montowa-
ne w katalogach podanych w drugiej kolumnie.
Należy podmienić stare wpisy z pierwszej ko-
lumny na nowe, czyli w naszym przypadku /
dev/hda1 na /dev/sda1, /dev/hda5 na /dev/sda5 i
/dev/hda6 na /dev/sda6 i zapisać plik. Dodatko-
wo należy dodać w osobnej linii na końcu pli-
ku wpis do nowej partycji z systemem plików
FAT32: /dev/sda2 /mnt/mag_win vfat umask=0
0 0. Należy zostawić na końcu pliku jedną pu-
sta linię i zapisać zawartość, a na końcu należy

Rysunek 4.

Interface programu cfdisk z przykładowym układem partycji na dysku 120 GB. Cfdisk jest jed-

nym z najprostszych konsolowych programów do podziału dysku

Rysunek 5.

Interface programu diskdrake z przykła-

dowym układem partycji na dysku 120 GB. Diskdra-
ke jest jednym z najprostszych programów okien-
kowych do podziału dysków, dostępnym wyłącznie
w dystrybucji Mandriva. Pozwala na pracę w trybie
standardowym i zaawansowanym. Jako jedyny spo-
śród wymienionych potrafi aktualizować wpisy w pli-
ku /etc/fstab po dokonaniu zmian na dysku

grudzień 2007

praktyka

Zmień swój dysk systemowy na większy

www.lpmagazine.org

praktyka

Zmień swój dysk systemowy na większy

utworzyć katalog /mnt/nowylinux/mnt/mag_win
do montowania nowej partycji.

Konfiguracja menedżera startu

W przypadku gdy używasz lilo należy w pliku
/mnt/nowylinux/etc/lilo.conf zmienić parametr
boot  z  hda  na  sda,  następnie  w  każdej  sek-
cji,  zaczynającej  się  od  słowa  image  należy
zmienić parametr root z /dev/hda6 na /dev/sda6.
Należy  też  sprawdzić,  czy  parametr  append
nie  zawiera  odwołania  do  jakiegoś  z  urzą-
dzeń, a jeśli zawiera, to należy poprawić pa-
rametr na aktualny. Teraz należy znaleźć sek-
cję,  dotyczącą  Windows  zatytułowaną  other
i zmodyfikować parametr table z /dev/hda na
/dev/sda. Plik należy zapisać.

Jeżeli używasz Gruba, jako menedżera

startu, to możliwe, że nie będziesz musiał nic
zmieniać  w  jego  plikach  konfiguracyjnych.
Należy  otworzyć  plik  /boot/grub/menu.lst,
a następnie sprawdzić prawidłowość wszyst-
kich  wpisów,  zawierających  (hdx,y),  gdzie
x  oznacza  numer  fizycznego  dysku  liczo-
ny od zera, a y numer partycji pomniejszo-
ny  o  jeden.  Należy  zwrócić  specjalną  uwa-
gę  na  parametr  BOOT_IMAGE,  w  którym
mogą znajdować się odwołania, do któregoś
z urządzeń, np. wpis resume=/dev/hda5, które
należy  podmienić  na  resume=/dev/sda5.  Po
wprowadzeniu zmian należy zapisać zawar-
tość pliku, a następnie przeglądnąć plik /boot/
grub/install.sh, poprawiając ewentualne nie-
prawidłowe odwołania do dysku.

Instalacja sterownika SATA

Bardzo ważną czynnością, którą należy wy-
konać  jest  instalacja  sterownika  SATA.  Te-
raz  przyda  się  zapisana  wcześniej  na  kart-
ce nazwa modułu jądra, obsługującego kon-
troler SATA na płycie lub karcie rozszerzeń.
W naszym przypadku będzie to sata_sil lub
w przypadku starszych wersji Linuksa it821x.
Trzeba  będzie  przebudować  obraz  startowy
systemu  Linux.  W  zależności  od  tego,  jaki
program do jego budowy jest zainstalowany,
to z takiego trzeba będzie skorzystać. W ni-
niejszym przypadku skorzystamy z mkinitrd.
Przed przystąpieniem do przebudowania na-
leży przeglądnąć plik konfiguracyjny mene-
dżera startu i odnaleźć wszystkie wersje ją-
der systemowych, które mamy dostępne przy
starcie komputera. Trzeba będzie je wszyst-
kie zbudować od nowa. Potrzebne będą rów-
nież,  odpowiadające  im  nazwy  katalogów
w katalogu /lib/modules. Przykładowo dla pli-
ku initrd-2.6.17-14slawek.img nazwa katalo-
gu będzie powstawała przez obcięcie przed-
rostka  initrd-  i  końcówki  .img,  czyli  będzie
to  2.6.17-14slawek.  Obrazy  startowe  należy

przebudować, wydając polecenie mkinitrd -v
-f  /boot/initrd-2.6.17-14slawek.img  2.6.17-
14slv1 --with='sata_sil reiserfs', gdzie /boot/
initrd-2.6.17-14slawek.img  to  nazwa  obrazu
startowego, a 2.6.17-14slawek to odpowiada-
jący mu katalog z modułami jądra w katalo-
gu  /lib/modules. W  poleceniu  w  parametrze
--with został dodany oprócz sata_sil również
moduł  reiserfs  do  obsługi  nowego  systemu
plików, bo pod jego kontrolą będzie znajdo-
wać się partycja systemowa Linuksa.

Przy instalacji nowego jądra systemo-

wego  każdorazowo,  nawet  w  przypadku
wersji  skompilowanej,  jest  tworzony  i  od-
powiadający  mu  nowy  obraz  startowy  sys-
temu. Aby utworzone jądro zawierało moduł
obsługi  naszego  kontrolera  SATA,  to  musi
mieć  wpisaną  do  pliku  /etc/modprobe.conf
następującą linijkę install scsi_hostadapter /
sbin/modprobe sata_sil; /bin/true. Wpis mo-
że różnić się w zależności od kontrolera, np.
w nazwie modułu jądra. Wymagany wpis po-
winien zostać utworzony przez program do
wykrywania nowego sprzętu, np. harddrake
lub  kudzu  podczas  pierwszego  uruchomie-
nia systemu z nowego dysku. Jeśli tego nie
zrobi,  to  trzeba  będzie  uruchomić  taki  pro-
gram samodzielnie w konsoli lub dodać wpis
własnoręcznie. Podczas każdorazowego ge-
nerowania obrazu startowego moduł obsługi
głównego  systemu  plików  (/),  tutaj  reiserfs
zostanie wykryty na podstawie wpisu w pliku
/etc/fstab.

Instalacja menedżera startu

Teraz należy wykonać polecenie chroot /mnt/
nowylinux, a następnie w zależności od uży-
wanego  menedżera  startu  polecenie  lilo  lub
/boot/grub/install.sh.  Jeśli  wszystko  zostało
prawidłowo ustawione, to nowy sektor star-
towy zostanie zbudowany. Jeżeli nowy dysk
ma zostać podłączony na miejscu starego, to
do tego samego kontrolera, np. PATA z wy-
konaniem dwóch powyższych poleceń nale-
ży  wstrzymać  się  do  momentu,  gdy  zosta-
nie zamieniony stary dysk na nowy, ponow-
nie  uruchomimy  system  z  płyty  CD/DVD
i nowy dysk podmontowany w katalogu /mnt/
nowylinux.  Po  wykonaniu  wszystkich  czyn-
ności  należy  ustawić  w  BIOSie  sekwencję
startową  tak,  aby  nowy  dysk  był  pierwszy
w kolejności przed starym dyskiem. Od tego
momentu menedżer startu będzie uruchamiał
się z nowego dysku.

Czynności końcowe

Po zakończeniu procesu kopiowania system
Windows powinien uruchomić się normalnie,
bez większych problemów. System zauwa-

ży  pewne  zmiany  i  jeżeli  uzna  za  koniecz-
ne, to ponownie poprosi o wskazanie źródła
sterowników  kontrolera  SATA.  Jeżeli  jest
to  Windows  XP,  to  może  zażądać  ponow-
nej  aktywacji  (WPA)  oraz  restartu.  Po  po-
nownym  uruchomieniu  należy  sprawdzić
integralność danych na dysku systemowym
Windows  programem  chkdsk,  wybierając
Mój  komputer–>Dysk  lokalny  (C:)–>Wła-
ściwości–>Narzędzia–>Sprawdź  i  zazna-
czyć opcję Automatycznie naprawiaj błędy
systemu  plików  oraz  Skanuj  dysk  i  próbuj
odzyskać  uszkodzone  sektory  oraz  wybrać
Rozpocznij.

Podsumowanie

Niniejszy artykuł powstał na podstawie do-
świadczeń  autora.  W  większości  przypad-
ków podane w przykładzie wskazówki po-
winny  okazać  się  wystarczające.  Niewy-
kluczone,  że  do  prawidłowego  przeprowa-
dzenia  całego  procesu  będą  wymagane  in-
ne  dodatkowe  czynności,  nie  wspomniane
w artykule, a różniące się w zależności od
środowiska sprzętowego. Przed przystąpie-
niem do kopiowania danych, należy dokład-
nie sprawdzić w Internecie w bazach sprzę-
tu i forach dyskusyjnych, jakie moduły ją-
dra są wymagane do prawidłowego działa-
nia nowego sprzętu. Nowy sprzęt będzie się
na pewno lepiej sprawował, gdy będzie pra-
cował pod kontrolą najnowszej wersji dys-
trybucji  Linuksa,  zawierającej  najnowsze
jądro,  gdyż  każda  nowsza  wersja  oferuje
coraz lepsze wsparcie sprzętowe.

Po skopiowaniu wszystkich danych na

nowy  dysk  należy  koniecznie  sprawdzić,
czy  uruchamia  się  Linux  i  Windows.  Jeśli
coś  nie  działa,  to  należy  wykonać  wymie-
nione  wcześniej  operacje  ponownie.  Gdy
wszystko  zacznie  działać  prawidłowo,  to
na wszelki wypadek należy zachować stary
dysk  z  danymi  jeszcze  przez  kilka  dni,  aż
zdążymy  sprawdzić,  że  wszystko  funkcjo-
nuje  prawidłowo  i  wszystkie  dane  są  do-
stępne.  Potem  można  usunąć  dane  ze  sta-
rego  dysku,  a  dysk  przeznaczyć  do  inne-
go celu.

Autor jest absolwentem AGH, a swoją
przygodę z Linuksem rozpoczął w 1997 r.
Przez 3 lata administrował serwerem, na-
tomiast na co dzień używa dystrybucji
Mandriva.
Kontakt z autorem: diodak@gmail.com

O auturze