1

EKLEZJOLOGIA

(Wyk ad dogmatyczny)

1

Ks. Witold Jemielity

Ul. Pi kna  16 m 7

18 - 400  om a

tel. (0-86) 216-46-50

ROZDZIA  I. GENEZA KO CIO A

Zrozumienie tajemnicy Ko cio a  u atwia nam wcze niejsze zrozumienie

przymierza. Ko ció  w historii zbawienia ukazuje si  jako znak i narz dzie

zbawcze, a jednocze nie jawi si   jako przedmiot zbawczego dzia ania Boga.

Przymierze uwydatnia realizowanie si  zbawczej woli Boga, który poprzez nie

zapewnia o swej obecno ci po ród ludu wybranego. St d jest oczywista relacja

mi dzy przymierzem i zbawieniem i poprzez zbawienie mi dzy przymierzem i

Ko cio em.

1. Przymierze

Hebrajski termin berith nie ukazuje jasno pochodzenia etymologicznego.

Ja niejszy jest natomiast sens realny tego terminu. Jego u ycie

starotestamentalne wskazuje na relacje zbawcze, w które Bóg wchodzi ze swoim

narodem. Wyra enie berith nie odnosi si   jednak wy cznie do przymierza

Jahwe z narodem, ale tak e do przymierza mi dzy jednostk  i jednostk , mi dzy

jednostk  i grup  oraz mi dzy grup  i grup .

1

 Dzi kuje ks. prof. Czes awowi  Rychlickiemu  za udost pnienie  Szkicu do wyk adu Eklezjologii.

2

Przymierze Synaickie

Biblijne poj cie berith otrzymuje swoj  warto  semantyczn  w

perykopach Starego Testamentu w odniesieniu do szczególnego paktu jaki Bóg,

aktem swej wolnej i suwerennej woli, zawiera z narodem wybranym.

Szczególna warto  berith polega na przybraniu Izraela za lud Bo y i uznaniu

prze Izrael Jahwe jako swego Boga.  Ksi ga Rodzaju 9,1-17 podkre la  cis e

przymierze Jahwe z wszystkimi, którzy ocaleli po potopie. Na mocy tego

przymierza Bóg og asza si  gwarantem ci

ci  ycia i nak ada ludziom

zobowi zanie zachowania jego przykaza . Rdz 15,17 omawia przymierze

zawarte mi dzy Jahwe i Abrahamem oraz jego potomstwem. Izrael, przyj ty

przez Boga jako "uprzywilejowany" naród staje si  w asno ci  Boga.  Mi dzy

Izraelem i Jahwe rozwija si  wybór, który opiera si  na mi

ci Boga i na

obietnicy szczególnych dóbr. Ze swej strony Izrael przyjmuje na siebie

odpowiednie zobowi zania. Od tego momentu berith zostaje zamkni te. Poj cie

berith zawiera wi c pojecie wyboru.

Wybór Izraela na naród zawartego przymierza nie by  celem samym w

sobie. Wszystko w Starym Testamencie jest zapowiedzi  Nowego. W tym

wietle mo na ustali ,  e wybór Izraela i przymierze synaickie s  zapowiedzi

Ko cio a, nowego ludu, który Bóg wybiera i  czy ze sob  przez przymierze

wieczne.

Arka Przymierza

Z  Synaju  Izrael  wyruszy   do  ziemi  obiecanej.   wiadomo ,   e  jest  si

przedmiotem Bo ego wyboru i  e Bóg jest przewodnikiem w drodze do dobra

obiecanego, wzmacnia a psychologicznie naród przez obecno  ma ej ruchomej

wi ty ki (arki), pokrytej z otem i zawieraj cej dziesi  przykaza .

Arka zwie si  przymierzem, poniewa  zachowuj c dekalog jest pami tk

uroczystych wydarze  synaickich. Ta relacja pomi dzy Ark  i Przymierzem

wyra a i za wiadcza obecno  bosk .  Tajemnica Boga obecnego po ród ludu

jest zmys owo wyra ona przez Ark .  Arka jest miejscem S owa Bo ego nie

3

tylko w sensie statycznym jako namiot Prawa, ale tak e w sensie dynamicznym;

w tym sensie,  e z Arki "mówi" Jahwe do Moj esza (Ex 33 ,7-11). Arka jest te

miejscem Bo ej mocy. Jahwe pos uguje si  ni  dla wykazania "si y swojego

ramienia" (Mdr 11,22).

Arka przyjmuje znaczenie coraz bardziej precyzyjne, ale i zarazem

bardziej tajemnicze. Ona realizuje funkcj  królewsk , kap

sk  i prorock .

Funkcja królewska wyra a si  uchodz

 z Arki podczas zdobywania ziemi

obiecanej.  Funkcja kap

ska przys uguje Arce na ile ta jest miejscem

wybranym przez Boga w celu spotkania si  ze swoim ludem. W Arce Bóg

ukrywa swoj  obecno , i kropi c siedmiokrotnie Ark  krwi  cielca, zmywa

tak e grzechy swojego ludu (Kpl 16,14). Funkcja prorocka Arki wyp ywa z jej

relacji do Prawa.  Tak e w tym  ujawnia si  jasna zapowied  Ko cio a, s usznie

okre lanego Ark  Przymierza, gdzie Chrystus b dzie królem, kap anem i

prorokiem.  Podczas gdy Ko ció , jako Arka Przymierza, b dzie sakramentalnie

sprawowa  swe funkcje zbawcze, Chrystus przez krew odkupie cz  b dzie

zmazywa  nasze grzechy.

2. Nowe Przymierze

Izrael nie jest przyk adem doskona ej wierno ci wobec Boga. Niezale nie od

tego Bóg pozostaje wierny swoim obietnicom. Z mi osierdziem podchodzi do

wiernej resztki, jako depozytariusza boskich obietnic. Prorocy przepowiadaj

nadej cie ery mesja skiej, charakteryzowanej prze nowy lud Bo y, z którym

Jahwe zawrze nowe przymierze. Nowe przymierze, w odró nieniu od starego,

dzie "paktem pokojowym i wiekuistym", który "wypisze Prawo Bo e w sercu

ludu". Ta nowa instytucja okre lana raz s owem "królestwo" to "lud" wskazuje

na historyczn  konkretno  nowego wydarzenia. W LXX  (Septuagincie) berith

zosta o przet umaczone przez diatheke i oznacza testament. Termin ten jest

natury prawnej ale przyjmuje równie  charakter religijny, wy szy od

4

prawniczego. B dzie oznacza  przede wszystkim zbawczy plan Boga

manifestuj cy cz owiekowi mi

 Bo . Tak e Nowy Testament u ywa oko o

30 razy s owa diatheke w znaczeniu prawnym, ale g ówny jego sens jest

religijny: wyra enie Bo ej mi

ci i Jego zbawczej inicjatywy. Stare przymierze

zosta o zako czone wylaniem krwi ofiarnej. Tak e i nowe przymierze jest

naznaczone Krwi  S owa Wcielonego "To jest Krew Przymierza" (Mk 14,24).

Nowe przymierze osi gnie swoje definitywne wype nienie w czasach

eschatologicznych.

3. Relacja mi dzy Starym i Nowym Przymierzem

Wierno  obietnicom ze strony Boga i zachowywanie Jego przykaza

stanowi  podstaw  trwa

ci przymierza starego i nowego.  Nowo  aspektów w

nowym przymierzu nie powoduje zmiany w Bogu, ani tym bardziej os abienia

Jego mi

ci. Przeciwnie, nowe przymierze jest potwierdzeniem zbawczej woli

Bo ej. Ono w ostatecznej analizie mówi nam,  e mi

 Bo a jest

nieograniczenie mocniejsza i skuteczniejsza od grzechu cz owieka. Z

kontynuacj  przymierza idzie kontynuacja ludu Bo ego, jak to wyra a

Konstytucja Lumen Gentium: "A jak Izrael wedle cia a w druj cy przez

pustyni , nazwany ju  jest Ko cio em Bo ym, tak nowy Izrael, który  yj c w

doczesno ci, szuka przysz ego i trwa ego miasta, równie  nazywa si  Ko cio em

Chrystusowym".

Istnieje wi c ci

 dwóch przymierzy. Nowe przymierze przyjmuje

rzeczywisto  nowego ludu Bo ego z cechami istotnymi dla pierwszego

przymierza (wybór, prawo, chwa a). Jednocze nie posiada nowe przymioty.

Wed ug Lumen Gentium stanowi  je: a) Chrystus, odkupicielem rodzaju

ludzkiego, jako g owa Ko cio a; b) Nowa norma post powania zwi zana z

nowym przykazaniem mi

ci; c) cel, okre lony jest przez realizacj  Królestwa

Bo ego.

5

4. Królestwo

Nowy Testament dostarcza nam twierdze ,  e Chrystus mia  na uwadze

zamiar ustanowienia wspólnoty, Ko cio a,  który by by nazwany nowym

przymierzem, a przeto i nowym Ludem Bo ym, ludem wybranym,  wi tym,

królewskim, kap

skim. W Konstytucji "Lumen gentium" 9 znajdujemy na ten

temat nast puj

 deklaracj : "Chrystus ustanowi  nowe przymierze, a

mianowicie nowy testament we Krwi swojej (por. 1 Kor 11,25) powo uj c

spo ród  ydów i pogan lud, który wedle cia a, lecz dzi ki Duchowi  wi temu

zró  si  mia  w jedno i by  nowym Ludem Bo ym (...). Celem jego wreszcie -

Królestwo Bo e, zapocz tkowane na ziemi przez samego Boga...". Ko ció ,

chocia  nie jest Królestwem, to jednak musi by  postrzegany w  wietle

Królestwa Bo ego. Chrystus ustanawia go na bazie swojej nauki o Królestwie w

powi zaniu z obietnicami mesja skimi, zastosowanymi do niego.

Stary Testament

Trudno jest zdefiniowa  poj cie królestwa w oparciu o pisma biblijne.

Zawarta tam koncepcja oscyluje pomi dzy konkretnym powi zaniem królestwa

Izraela ze wszystkimi narodami i poj ciem suwerenno ci jako takiej, które ma

na wzgl dzie tylko Boga. W literaturze apokaliptycznej z I wieku przed

Chrystusem przewa a koncepcja królestwa w sensie rz dów Boga nad ka dym

cz owiekiem. Pierwsze jednak ksi gi Starego Testamentu wydaj   si

przemilcza  ide  boskiego królowania. Dopiero na pustyni, kiedy w sposób

widoczny Jahwe kieruje narodem, idea ta zaczyna si  krystalizowa . Po wej ciu

do ziemi obiecanej idea królestwa nabywa praw obywatelskich w mentalno ci

narodu wybranego.  Jahwe jest tym, który uwolni  lud swój z niewoli egipskiej,

da  mu w posiadanie ziemi . Tron Jerozolimy jest "tronem królestwa Jahwe na

ca y Izrael" (1 par 28,5). Psalmista opiewa królewskie prawa Jahwe, które

wyp ywaj  z dzie a stwórczego, z m dro ci i dobroci Jahwe.  Bóg wszystkim

kieruje. W  wiadomo ci dobrego Izraelity formuj   si  w ten sposób dwie

6

podstawowe prawdy: 1) Jahwe jest królem wszech wiata, 2) Jahwe chroni i

kieruje narodem wybranym ze szczególn  mi

ci .

Jak przymierze Starego Testamentu znajduje swoje wype nienie w

Nowym,  tak i królestwo, o którym mówi  prorocy i psalmista,  kieruje si  ku

dope nieniu królestwa eschatologicznego, które Jahwe ustanowi na ca ej ziemi

w odnowionym pokoju powszechnym.  Wizja prorocka królestwa nie tylko

zapowiada przekroczenie granicy politycznej i geograficznej wraz z rozwojem

królestwa do kra ców ziemi, ale przewiduje tak e wej cie nowej osoby Syna

cz owieczego, do królestwa Jahwe (Dan 7,13-14).  Z tego wszystkiego wynika,

e bezpo rednim przedmiotem Królestwa Bo ego jest   naród przymierza, a

poprzez niego wszystkie narody i wszelkie stworzenie.

Ewangelia Królestwa

Przepowiadanie Jezusa ma za g ówny przedmiot Królestwo Bo e i jego

eschatologiczny charakter. Zmierza ono do jego rozwoju nie tylko

zewn trznego, ale i od wewn trz. St d to przepowiadanie jest okre lane mianem

"Ewangelia Królestwa". Jezus nie tylko zapowiedzia  nadej cie Królestwa

Bo ego, ale tak e jego obecno  w Izraelu. Idea królestwa jest tak bliska

Jezusowi i tak istotna jest jego tre ,  e po zmartwychwstaniu jeszcze przez

czterdzie ci dni wyja nia t  ide , aby swoim s owem umocni  uczniów i

wyja ni  im przyj cie Królestwa (Mt 24,13-14). Królestwo w przepowiadaniu

Jezusa jest przede wszystkim widzialne i duchowe. Poniewa  jednak posiada

wszystkie cechy charakterystyczne zewn trzne, posiada tak e okre lon  stron

zewn trzn  i widzialn .  W swoim konkrecie istnienia posiada struktur

hierarchiczn  i nadzwyczajn  w adz , chocia  w nich nie wyczerpuje swej

tre ci. Królestwo przepowiadane przez  Jezusa jest w istocie nadnaturalne,

religijne, uniwersalne. Przepowiadanie Królestwa ma za tre  rzeczywisto

on , która jest jednocze nie przedmiotem, znakiem i narz dziem

suwerenno ci Boga i jego obecno ci.  Nie wskazuje na jak  rzecz, ale na

zdarzenie (zbawienie)  ci le zwi zane ze S owem i dzia aniem Chrystusa.

7

5. Ko ció  jako nowy lud Bo y

A. Historyczna zmiana perspektyw

Teologia nie da a dot d poj ciowej definicji, czym jest Ko ció . Ko ció

jest w rzeczywisto ci wspólnot  wszystkich wierz cych w Chrystusa. Jako

rzeczywisto  nadprzyrodzona, przedstawia misterium interwencji Boga w

histori  i dlatego nie da si  go zredukowa  do poj  poznania czysto ludzkiego.

Nie ma  adnej w tpliwo ci,  e Ko ció  powinien prowadzi  swoich wiernych do

Boga, który objawi  si  w Jezusie Chrystusie. To jednak wcale nie znaczy,  e

Ko ció  nie powinien rozwa

 nad swoj  natur , a poznanie o sobie samym, do

jakiego dochodzi, winien przedstawia  w formu ach dost pnych cz owiekowi.

W rzeczywisto ci Ko ció  nie jest spo eczno ci  powsta  z inicjatywy ludzkiej,

która jednoczy wszystkich wierz cych w Boga objawiaj cego. Wierni s

wezwani przez Boga do wej cia do Ko cio a ustanowionego przez Boga.  W

tym Ko ciele wspó dzia aj  nie tylko ludzie o ywieni tymi samymi

pragnieniami; jest tu obecny w tajemniczy sposób Bóg. Dlatego Kosció  jest

sam w sobie tajemnic . Jako wspólnota, oprócz tego,  e jest przedmiotem wiary

w Boga, jest jednocze nie przedmiotem tej wiary.

Konstytucja o Ko ciele, ca a encyklika "Mystici Corporis Christi"

papie a Pisa XII (1943 r.).  i pierwsza forma soborowego schematu o Ko ciele,

wychodz  z biblijnych obrazów Ko cio a jako Cia a Chrystusa.   Konstytucja o

Ko ciele akcentuje jednak w sposób mocny inne wyra enie, które w ostatnich

latach znalaz o sobie w eklezjologii szerokie uznanie: Ko ció , nowy lud Bo y.

Tym poj ciem zajmiemy si  szerzej w tej chwili.

Poniewa  rzeczywisto  Ko cio a nie da si  zamkn  w jakiej  jednej

istotnej definicji, mo e si  zdarzy ,  e w ci gu historii zatrzyma si  na jednym

czy drugim punkcie widzenia.  Dialektyka przesuni cia akcentu rozwa

rzeczywisto ci zbawczych, a wi c tak e Ko cio a, jest jednym z momentów,

8

które pozwalaj  zrozumie ,  e ca y Kosció  nigdy nie jest w pe nym posiadaniu

ca ej prawdy o sobie. Równie  wymiar historyczny jest cz ci  integraln

ca

ci Ko cio a. Aby mie  kompletn  wizj  Ko cio a, nale y zwróci  uwag  na

jego czasowe trwanie w historii.

Na ca ej przestrzeni historii przewija a si  jaka  jedna koncepcja

Ko cio a, która trwa po dzi  dzie . Jest ni  koncepcja Ko cio a jako Ludu

Bo ego. Chocia  ju  w Starym Testamencie istnia  Lud Bo y (qahal Jahwe) to

jednak w sposób wyra ny Ko ció  po raz pierwszy jest nazwany Ludem Bo ym

w Dz 15,14 w mowie  w. Jakuba, wyg oszonej na Soborze Jerozolimskim. Do

tak poj tego Ludu Bo ego zaliczani s  równie  poganie.  Idea Ko cio a jako

Ludu Bo ego najpe niej jednak zosta a rozwini ta u  w. Paw a.  W jego pismach

pó niejszych przewa a okre lenie Ko cio a jako Mistycznego Cia a Chrystusa,

ale pisma wcze niejsze okre laj  Ko ció  ludem Bo ym.  Jest to po prostu

wynik intelektualnej formacji i ewolucji my lowej  w. Paw a. W pierwszym

etapie swej dzia alno ci apostolskiej mocno jeszcze tkwi on w literaturze

Starego Testamentu. St d, w nowym Ludzie Bo ym widzia  on kontynuacj

Izraela i jego " wi

 reszt ", która wraz z nawróconymi poganami (Rz 9,24-27)

wejdzie do Ko cio a Chrystusowego

2

.

St d te  Ko ció  jako lud Bo y b dzie uczestniczy  we wszystkich

przywilejach ludu starego (Tyt 2,14). Tekst listu  Tytusa 2,14 zawiera dwie

centralne my li:  o odkupieniu i o nabyciu ludu na w asno . Równie  dla  w.

Piotra wierni nale cy do Ko cio a s  ludem Bo ym. My l t  wyra a 1 P 2, 9-

10. Do tematu Ko cio a jako ludu Bo ego nawi zuje równie  list do

Hebrajczyków i Apokalipsa. Jest w nich podkre lony g ównie charakter

dynamiczny i eschatologiczny Ko cio a jako Ludu Bo ego. Powy sze uwagi

pozwalaj  stwierdzi ,  e ju  na pocz tku swego istnienia Ko ció  mia

wiadomo  siebie jako Ludu Bo ego.

9

Poj cie  Ludu Bo ego w odniesieniu do Ko cio a wyst powa o równie

w patrystyce, do ko ca IV wieku ( w. Ambro y i  w. Augustyn). W okresie

pó niejszym, a  do ko ca X wieku zdaje si  stopniowo zanika  poj cie Ko cio a

jako Ludu Bo ego i na jego miejsce wchodz  nowe okre lenia: Ko ció  jako

Cia o Chrystusa, Oblubienica,  wi tynia Ducha  wi tego. Chodzi tu tylko o

zwrócenie uwagi na charakter chrystologiczny Ko cio a jako spo eczno ci

nadprzyrodzonej.  Okres  redniowiecza  ulega urokowi zewn trznych form

pa stw  wieckich i w stosunku do Ko cio a u ywa nazw analogicznych: Ko ció

jest monarchi , pa stwem Bo ym,  Spo eczno ci  wierz cych. W konsekwencji

doprowadzi o to do wypaczonego poj cia Ko cio a uto samianego z hierarchi  i

duchowie stwem. W tej koncepcji brak by o jednak miejsca dla wiernych.

Dopiero reformacja w XVI wieku odkry a na nowo poj cie Ko cio a

jako Ludu Bo ego. Reformatorzy odrzucaj c rol  hierarchii i kap

stwo

hierarchiczne zacz li podkre la  znaczenie Ludu Bo ego w Ko ciele.  W reakcji

na takie uj cie teologia katolicka zaakcentowa a w poj ciu Ko cio a jego

charakter instytucjonalny i spo eczny. Ko ció   zacz to wtedy okre la  (w

oparciu o definicj  Bellarmina) jako spo eczno  ochrzczonych i wierz cych,

uznaj cych nad sob  kierownictwo papie a. Tego rodzaju okre lenie Ko cio a

spowodowa o znowu zastój w zajmowaniu si  Ko cio em jako Ludem Bo ym.

Dopiero pocz tek XX wieku, wraz z  rozwojem nauk biblijnych, wróci  do idei

Ko cio a jako ludu Bo ego. Zacz to wówczas szuka  podstaw biblijnych dla

okre lenia w

ciwej koncepcji natury Ko cio a. Dopomog a do tego

ekumeniczna wspó praca teologów katolickich i protestanckich. W 1940 r.

M.D. Koster dominikanin zaatakowa  wprost i odrzuci  okre lenie Ko cio a jako

Mistycznego Cia a Chrystusa, uwa aj c to okre lenie jako niepe ne.  T

koncepcj  zast pi  koncepcj  Ko cio a jako ludu Bo ego, do którego wchodzi

si  przez przyj cie sakramentów chrztu i bierzmowania. Podobne wnioski

2

 S. Grzybek, Lud Bo y w  wietle Konstytucji "Lumen Gentium", w: Idee przewodnie soborowej

10

wyprowadzi  L. Cerfaux, a z teologów protestanckich  N.A. Dahl i A. Oepke.

dz  oni,  e dla  w. Paw a poj cie Ko cio a jako Cia a Chrystusa by o czym

wtórnym.  Eklezjologia  w. Paw a opiera a si  na koncepcji Izraela jako ludu

Bo ego, z którym chrze cijanie, tworz cy nowy lud Bo y, s

ci le zwi zani.

Ostateczny rozwój eklezjologii po II wojnie  wiatowej idzie po linii rozwi za

Kostera. W tym czasie natur  Ko cio a zdefiniowano w ten sposób: "Ko ció

jest nowym ludem Bo ym, przeznaczonym do realizowania Królestwa Bo ego

na ziemi".

Zmiana perspektyw w poszukiwaniu natury Ko cio a, która

weryfikowa a si  poprzez wieki, zosta a przedstawiona w formie syntetycznej

podczas prac Soboru Watyka skiego II. Rozwój nauki o Ko ciele na Soborze

Watyka skim II by  kontynuacj  nauki przedstawionej na Soborze

Watyka skim I, na którym schemat o Ko ciele by  ca kowicie zdeterminowany

rozwa aniem Ko cio a jako Cia a  Mistycznego Chrystusa. Ta idea

reprezentowana przez tzw. Szko  Rzymsk  nie zyska a sobie ju  wtedy

szerokiego uznania, gdy  zdawa a si   zacie nia  w

ciw  koncepcj  Ko cio a.

Równie  pierwszy schemat przedstawiony na Soborze Watyka skim II stara  si

opisa  natur  Ko cio a wychodz c z idei Mistycznego Cia a Chrystusa.  Na

obydwóch soborach zaistnia a podobna reakcja. Na Soborze Watyka skim I

schemat zosta  mocno zaatakowany, poniewa  nie uwzgl dnia  historii

zbawienia.  Krytyka by a jeszcze silniejsza na Soborze Watyka skim II.

Rozpocz to szybko prace nad nowych schematem "O Ko ciele". Zmiany

dotyczy y przede wszystkim poj cia Ko cio a jako Ludu Bo ego.

B. Skrypturystyczne podstawy teologii Ludu Bo ego

Stary Testament

Konstytucji Dogmatycznej o Ko ciele, Kraków 1971, s. 63-82.

11

W Starym Testamencie mo na mówi  o ludzie Bo ym w sensie  cis ym i

szerokim. W znaczeniu szerokim Lud Bo y zaczyna istnie  od momentu

powo ania Abrahama na ojca narodu wybranego (Gen 21,1-3) oraz od zawarcia

przymierza z Jahwe. Ukonstytuowanie si  ludu Bo ego ma jednak dopiero

miejsce po wyj ciu ludu z Egiptu i po zawarciu przymierza.  Tekst Wj 19,5-6

wskazuje na historyczno  faktu wyboru Izraela na lud Bo y oraz dobrowolne

zwi zanie si  narodu wybranego ze swoim Bogiem.

Na mocy zawartego przymierza Lud Bo y staje si  w asno ci  Jahwe.

Bóg jest obecny po ród swojego ludu. Ta obecno  Boga jest okazj  do  cis ego

zwi zania si  z Jahwe, co jest ostatecznym celem wybrania i przymierza. Bóg

nadaje swemu ludowi ziemi  na w asno . Poniewa  Bóg jest w

cicielem,

panuje nad ziemi  i jest suwerennym w adc . Jako suwerenny w adca ustanawia

ze swego ludu  Królestwo kap anów. Kap

stwo stanowi nie tylko wyró nienie

dla Ludu, ale jest jego elementem g ównym. Przynale no  do ludu Bo ego

stanowi o przynale no ci do wspólnoty kultycznej.  Z poj ciem kap

stwa

wi e si

ci le inna cecha ludu a mianowicie  wi to .  Ju  przez fakt Bo ego

wyboru Izraelici stali si

wi tymi. Przez przymierze stali si

ci le zwi zani z

Bogiem, ale jeszcze jako ca

 maj  by  "ludem  wi tym" (Lb 16,3). Chodzi tu

przede wszystkim o  wi to   w znaczeniu rytualnym, chocia  z czasem do czy

si   do tego obowi zek  wi to ci moralnej.

Za darmowy wybór narodu przez Boga i za otrzymane przywileje, naród

mia  pozosta  wierny Bogu Przymierza. To mia o mu u atwi  realizacj  celu, do

którego zosta  powo any -  niesienie zbawienia wszystkim narodom. Wielu

spo ród Izraelitów nie zrozumia o nadprzyrodzonego charakteru swego

powo ania i dlatego pozosta o niewiernymi przymierzu. W takim kontek cie

wydarze  przychodz  prorocy, którzy przez swoj  dzia alno  podkre laj

teologi  zawartego przymierza; podkre laj  mi

 Boga do narodu i

powszechn  wol  zbawienia. Mimo to Izrael pozosta  niewierny. Dopiero nowy

lud Bo y, za

ony przez Chrystusa zrozumie swoje eschatologiczne powo anie.

12

Nowy  Testament

Izrael pozosta  niewierny wobec zawartego przymierza. Aby plan

zbawienia  wiata móg  by  zrealizowany, prorocy zapowiadaj  nowe

przymierze. To nowe przymierze b dzie posiada o charakter powszechny i

wieczny, to znaczy obejmowa  b dzie wszystkich ludzi i na zawsze po czy ich

z Bogiem. Z tej racji nowe przymierze b dzie akcentowa  charakter

eschatologiczny nowego ludu Bo ego. Ogóln  nauk  o nowym przymierzu

przedstawi  Jeremiasz 31,33-34, a rozwin li j  Ezechiel 36,25-29 i Izajasz 42,6.

Z tekstu Jeremiasza wynika,  e nowe przymierze b dzie opiera  si   na mi

ci i

dobroci Boga. B dzie ono przede wszystkim przymierzem wewn trznym. To

samo wyra a prorok Ezechiel. Prorocy jednak nie ukazuj  pe nej idei nowego

przymierza. Pe ny obraz daje nam dopiero Deuteroizajasz, który do obrazu

przymierza u swych poprzedników dodaje ide  uniwersalizmu zbawczego (Iz

42,6 i 53,3-4).

Zapowiedzi proroków zrealizowa  sam Chrystus. Przyjmuje si  ogólnie,

e nowe przymierze zosta o zawarte podczas ostatniej Wieczerzy: "Kielich ten

jest Nowym Przymierzem we krwi mojej" (1 Kor 11,25). Tekst i kontekst tych

ów pozwalaj  wyprowadzi  nast puj ce  wnioski:

1. Nowy lud Bo y jest kontynuacj  starego Izraela. Opiera si  na 12 aposto ach,

tak jak w Starym Testamencie opiera  si  na 12 pokoleniach izraelskich.

2. Nowy lud Bo y koncentruje si  wokó  o tarza i zwi zany jest ze sob  Krwi

Chrystusa. W Starym Testamencie krew baranka symbolizowa a ocalenie

ca ego Izraela.

3. Nowy lud Bo y ukszta towany w oparciu o ocala  "reszt " Izraela wchodzi

w Nowe Przymierze, które ju  nie b dzie tylko symbolem jakiej

rzeczywisto ci ale sam  rzeczywisto ci , posiadaj

 charakter instytucji

za

onej przez Chrystusa.

13

4. Po rednik Starego Przymierza, Moj esz,  zast piony zosta  przez nowego

po rednika, Jezusa Chrystusa, który umacnia nowe Przymierze swoj

mierci  i zmartwychwstaniem.

5. W Nowym Przymierzu Chrystus  czy ustanowienie przymierza z ofiar

asnego  ycia. To nadaje przymierzu charakter wieczny i zbawczy.

6. Nowy lud Bo y ma za zadanie realizowa  Królestwo Bo e, które teraz

zapocz tkowane, osi gnie swój punkt szczytowy w czasach

eschatologicznych.

ród wypowiedzi  w. Paw a na temat ludu Bo ego najbardziej

charakterystyczne s  nast puj ce my li: chrze cijanie s  prawdziwym ludem

Bo ym, w którym mieszka Bóg. Poganie nale  tak e do nowego ludu Bo ego

(Rz 9,24-26). U  w. Paw a jasno przewija si  my l,  e nowy lud Bo y jest

kontynuacj  ludu starego.  Kontynuacja ta opiera si  nie na pochodzeniu

chrze cijan od  ydów co do cia a, ale na wolnym wyborze Boga, który kieruje

si  mi

ci  i mi osierdziem (Flp 3,3; Gal 6,15.61; Ef 2, 11-22). Nauka o

przynale no ci pogan do kultu Bo ego ma swoje potwierdzenie w Dziejach

Apostolskich (Dz. 18,10) i w pó niejszych ksi gach Nowego Testamentu.

Ksi gi pó niejsze Nowego Testamentu ukazuj  cechy w

ciwe nowego ludu

Bo ego. Lud Bo y Nowego Testamentu oprócz cech wspólnych ze starym

ludem posiada cechy sobie w

ciwe. Jest to lud uniwersalny, oparty na wierze,

mi

ci i jedno ci w Jezusie Chrystusie.

6. Ustanowienie Ko cio a

A. Przygotowanie

Mówi c o Starym Przymierzu, niejednokrotnie mówimy o "zapowiedzi"

Ko cio a.  Przymierze zawiera w sobie cechy charakterystyczne dla Ko cio a.

14

W zale no ci od kontekstu rzeczywistego rozwa amy Ko ció  w jego fazie

obecno ci ju  w Starym Przymierzu. Mo na twierdzi , ze ca a historia  wi

Starego Testamentu stanowi zapowied  historii  wi tej, która realizowa  si

dzie przez wieki. W sposób jasny tak  ide  wyra a Orygenes, wed ug którego

Ko ció   "nie istnieje od momentu przyj cia Zbawiciela w ciele, ale od pocz tku

rodzaju ludzkiego, a nawet od stworzenia  wiata" (PG 13,134).

W sensie  cis ym jednak mo emy mówi  o Ko ciele tylko w relacji do

Chrystusa. Ko ció  jest Jego tworem.  On go przygotowuje ze szczególn  trosk ,

tak  sam  jak  Jahwe okaza  swemu ludowi wybranemu.  Ewangelia Królestwa

ukazuje zamiar g ówny Jezusa w urzeczywistnieniu Jego misji.  Nie ma  adnej

tpliwo ci,  e przedmiotem Jego zamiaru jest Ko ció . Chrystus nie ma na

uwadze tylko momentu eschatologicznego, w którym Ko ció  i Królestwo b

identyfikowa  si , ale od pocz tku Jego dzie a zbawczego Ko ció  jest wyra nie

i formalnie ukszta towany zgodnie z Jego obietnic : "zbuduj  Ko ció  mój" (Mt

16,18).

Nowy Testament ukazuje nam zamiar Jezusa ustanowienia spo eczno ci,

w której da si  odnale

 spo eczno  nowego Przymierza, zapowiedzian  i

opisan  przez Mal 3,1-5. Jezus skupia wokó  siebie "ma  grup " wybranych

k 12,32) i nazywa j  "swoj " przez ustanowienie z ni

ycia rodzinnego (Mk

3,33-35). Tej grupie Jezus ods ania "tajemnice Królestwa" odno nie ko cowych

zysków jak równie  cierpie  i trudno ci.  Moment kulminacyjny w inicjatywie

przygotowania Ko cio a le y w powo aniu 12-tu Aposto ów. Jak zwykle tak i w

tym momencie Jezus zatapia si  w modlitwie. Po nocnej modlitwie z Ojcem

spo ród ma ej grupy wzywa do siebie tylko Dwunastu, którym zleci

odpowiedzialny prymat i rz dy w nowym ludzie Bo ym. W ród Dwunastu

najwy sz  w adz  obdarza Piotra, którego ustanawia opok  Ko cio a i

"pasterzem" ca ej owczarni (por. Mt 16,18-19). Dwunastu wyst puje od

pocz tku galilejskiego wydarzenia; wyst puj  "razem z Jezusem" i przez Niego

 pos ani do g oszenia Ewangelii (Mk 3,14).  W ten sposób Jezus w cza ich do

15

swojej misji apostolskiej, czyni c ich "swoimi" (por. 1 13,1; Mk 3,14-15).  Ten

fakt,  e Dwunastu nale y do starego ludu wybranego, wskazuje na zamiar

Jezusa zwi zania Ko cio a z przymierzem Jahwe, z dwunastoma pokoleniami

Izraela.  W fazie odrodzenia moralnego, które przygotowuje nowe Przymierze,

Dwunastu zostanie obdarzonych godno ci  przedstawicieli i pe nomocników

Chrystusa (por. Mt 10,40;  k 10,16). Doktrynalne i etyczne w czenie przez

Chrystusa  w tajemnice Królestwa i wezwanie do spe nienia funkcji na rzecz

nowego Przymierza, i dla za wiadczenia wydarze  zbawczych (por. Mk 4,11,

Dz.Apost. 10,41-42), Dwunastu staje si  instytucj  fundamentaln  dla Ko cio a.

Wybór Dwunastu wydaje si  wewn trznie pozostawa  z czony z istot  i

historyczno ci  Ko cio a.

B. Ustanowienie

Nale y tu zwróci  uwag  przede wszystkim na moment Ostatniej

Wieczerzy i Krwi Przymierza, gdzie tkwi oficjalne ustanowienie Ko cio a.

Podczas Ostatniej Wieczerzy Dwunastu gromadzi si  wokó  Jezusa.  Przez

Niego wybrani i pos ani "do rozproszonych owiec domu Izraela" nie otrzymali

jeszcze misji pój cia do wszystkich narodów. Otrzymali ju  pewn  w adz , jak

np.  przepowiadania Królestwa Bo ego, ale nie otrzymali jeszcze pe nej w adzy

i  misji mesja skiej Chrystusa.  Hagiografowie  opisuj  nie w ten sam sposób

wydarze  na Ostatniej Wieczerzy. Podczas gdy s  zgodni w okre leniu tego

samego znaczenia i tego samego celu, ró ni  si  w pewnych szczegó ach.

ród tych szczególne znaczenie ma  k 22,19b i  Kor 11,25: "to czy cie na

moj  pami tk ". Z przemilczenia tego u Mateusza i Marka nie mo na wnosi ,  e

owa  ukasza i Paw a  s  interpelacj . Dzi  specjali ci s  zgodni co do istnienia

dwóch ró nych tradycji w opisie Ostatniej Wieczerzy. Wiadomo,  e te w

nie

wyra enia a nie inne pochodz  od Jezusa. Aposto owie strzeg  tych s ów i

16

przekazuj  je jako autentyczne s owa Chrystusa.  Chodzi tu o s owa: "czy cie to

na moj  pami tk ".

Najbli szy kontekst wyja nia ich warto . Jezus wypowiedzia  ju : "to

jest moje cia o ... to jest kielich nowego Przymierza we Krwi mojej". S owa i

gesty przypominaj  dawny ryt paschalny jako znak nowej rzeczywisto ci, która

teraz realizuje si .  Krew, sakramentalnie obecna i "wylana", to jest z

ona w

ofierze jeszcze przed  mierci  krzy ow , nie tylko przypiecz towuje nowe

Przymierze, ale nadaje jednocze nie sens eschatologiczny i sakramentalny

staremu rytowi.  To wi c Jezus poleca czyni . S owa Chrystusa musz  posiada

warto  eschatologiczno-sakramentaln . Odniesienie ich do Krwi i do nowego

Przymierza wskazuje na relacj  z m

 i  mierci  S owa wcielonego. Polecenie

powtarzania tego rytu jest autoryzowaniem ci

ci i sakramentalnego stawania

si  rzeczywisto ci. W tym celu Jezus ustanawia kap

stwo, które otrzymuje

Jego w adz  kap

sk . Ko ció , od dawna przepowiadany i przygotowywany,

w ten sposób zostaje oficjalnie ustanowiony.

Piotr, ustanowiony "opok ", otrzymuje od Chrystusa szczególny udzia

w Jego w adzy królewskiej i prorockiej  w akcie, w którym otrzyma  najwy sz

adz  oraz odpowiedzialno  dyscyplinarn  i doktrynaln .  Dwunastu

otrzymuje od Chrystusa, podobnie jak Piotr i na równi z Piotrem, t  sam

adz  "wi zania i rozwi zywania". W perspektywie Wniebowst pienia,

apostolski mandat udzielania chrztu, przepowiadania Ewangelii i kierowania,

wraz z zapewnieniem trwa ej obecno ci Chrystusa i asystencji Ducha  wi tego,

wskazuje na historyczn  rzeczywisto  Ko cio a i trwa

 w adzy udzielanej

Piotrowi i Dwunastu (por. Mt 16,18-19; 28,17-20).

C. Ko ció  w  wiadomo ci pierwszej gminy chrze cija skiej

w. Pawe

17

Listy  w. Paw a posiadaj  t  warto ,  e pozwalaj  nam  ledzi  rozwój

my li chrze cija skiej, jakby z dnia na dzie , na przestrzeni pi tnastu lat,

pocz wszy do 50 roku. Nie jest wa na ilo  lat ale wa ne jest to,  e listy  w.

Paw a stanowi  cenny dokument historyczny, poniewa  w nim  czy si

przepowiadanie apostolskie zebrane ju  w pewne formu y kerygmatyczne.

Czytaj c je mo na doj  do wiary pierwszej gminy chrze cija skiej. Je li Nowy

Testament otwiera  Pierwszy list do Tesaloniczan, to pierwszy werset Nowego

Testamentu jest twierdzeniem o  Ko ciele: "Pawe , Sylwan i Tymoteusz do

Ko cio a Tesaloniczan w Bogu Ojcu i Panu Jezusie Chrystusie". Pawe  by  w

Tesalonikach podczas swojej drugiej podró y apostolskiej. G osi  tam

Ewangeli  i za

 Ko ció  w ród wrogo ci i trudno ci. Teraz pisze do tego

odego Ko cio a nie tylko w celu rozwi za  kwestii o charakterze lokalnym

(los zmar ych i data paruzji), ale tak e by potwierdzi  swoje poprzednie

przepowiadanie. Od samego pocz tku Pawe  k adzie akcent na podstawowej

idei,  e Ko ció  w Tesalonikach jest "w Bogu Ojcu i w Panu Jezusie

Chrystusie".  Jest to idea boskiego Wybra stwa. Aposto  odwo uje si  do

wspólnego do wiadczenia ("Wiemy, bracia przez Boga umi owani, o wybraniu

waszym") i przywo uje na pami  skutki, czyli konsekwencje g oszenia

Ewangelii i samo g oszenie jako aktualizacj  wyboru (por. Ef 1,4): "W Nim

bowiem wybra  nas przed za

eniem  wiata".

Pawe  pragnie ugruntowa  istniej ce przekonanie w ród Tesaloniczan o

pewno ci wyboru ich przez Boga.  W ten sposób prowadzi do wyra enia nowej

tre ci: trwania w Chrystusie i tworzenia z Nim jednej jakby osoby.  Formu a "w

Bogu", która pó niej zostanie zmieniona na formu  "w Chrystusie Jezusie"

oznacza to samo . Potem nast puje wyja nienie,  e odniesienie do Chrystusa

posiada znaczenie przyczynowe w celu ustanowienia zale no ci (w czenia

chrze cijan w sfer  bo ) do dzia ania Chrystusa. W Nim chrze cijanin mo e

pe ni  wol  Ojca, post powa  w  wi to ci,  odnie  zwyci stwo nad sob

samym, wzrasta  w mi

ci Bo ej, wzmacnia  si  w wierze (1 Tes 5,18).

18

Formu a "w Chrystusie Jezusie", czy po prostu "w Chrystusie" wyra a bycie i

dzia anie. Wyra a ona fakt, przez który chrze cijanie trwaj  w  czno ci mi dzy

sob  i z Chrystusem, i dzi ki temu stanowi  Ko ció .

Idea solidarno ci, która przenika ca e rozwa anie  w. Paw a, precyzuje

si  coraz bardziej w  wiadomo ci pierwszych chrze cijan jako udzia  i

czenie w Chrystusa jako zasad  jednocz

.  U  w. Paw a wyst puje do

cz sto wyra enie: "ci, którzy s  Chrystusowi". Oznacza ono nie tych, którzy s

w zasi gu religii chrze cija skiej, ale którzy skutecznie s  z czeni w mistycznej

rzeczywisto ci Chrystusa i Ko cio a (Ef 3,6 i 5,7).  Tego rodzaju tematyka

wyst puj ca ju  w 1 Tes i w 2 Tes odbija w sobie echo pierwszej kerygmy

chrze cija skiej. Z pierwszych  wiadectw epoki apostolskiej wiadomo,  e

chrze cijanie nazywali si  " wi ci" (Rz 15,25, 31 itd.), i  chrze cijanie

jerozolimscy jako pierwsi byli nazywani "zgromadzeniem Bo ym" (Gal 1,13; 1

Kor 15,9). W ten sposób byli nazywani te  chrze cijanie korynccy i innych

wspólnot jako okre lenie lokalne ca ego ludu Bo ego (1 Kor 1,2).

Chrze cija stwo apostolskie ukazuje,  e nie istnieje chrze cija stwo

indywidualne ale istnieje wspólnota chrze cija ska, w której ka dy realizuje

swoje bytowanie w Chrystusie pod dzia aniem  aski i pod kierownictwem

prawowitych pasterzy.

Dzieje Apostolskie

Je li z Pierwszym Listem do Tesaloniczan zaczyna si  Nowy Testament,

to Dzieje Apostolskie zbieraj  i zachowuj  tradycj  okresu wcze niejszego i

dlatego posiadaj  nieoceniona warto . Dzieje Apostolskie za wiadczaj  i

przekazuj  jedne z najstarszych form kerygmy, w której mog  by  odnalezione

pewne elementy  tak e w epistolarium Paw owym.  Dzieje Apostolskie w

szczególny sposób traktuj  o Ko ciele i wyra aj  lini  eklezjologiczn , która

dojrzewa w pierwotnym chrze cija stwie. Kerygma, w granicach swej

zawarto ci, jest przekazywana oficjalnie przez Ko ció  i przez jego cz onków,

wcze nie przyjmowana i strze ona. Ko ció  ukazywany w Dziejach

19

Apostolskich jest Ko cio em  ywym, o postawie misyjnej. Ko ció  opisany w

Dziejach Apostolskich ukazuje przede wszystkim swój wymiar czasowy   w

celu ukazania swej zale no ci od Ducha  wi tego. Zst pienie Ducha  w. i

znaki, które charakteryzuj  Ko ció , o ywiaj  Ko ció .  Gdy to si  weryfikuje w

Ko ciele, realizuje si  tu takie proroctwo Joela 2,28: Duch  w. zamieszkuje w

ludziach, dzia a w ich umys ach i sercach.

Do tego odwo uje si

w. Piotr, aby przekona  swoich s uchaczy,  e

znajduj  si  pod dzia aniem Ducha  w., który jest w ród nich obecny. Takie

skutki s  ukazane w sposób spektakularny. W Zes aniu Ducha  w. "nag y wiatr"

uderza w Wieczerniku a j zyki ognia zst puj  na zebranych, realizuj c

widzialnie chrzest ognia przepowiadany przez Jana Chrzciciela (Mt 3,11).

Zgromadzeni zaczynaj  mówi  ró nymi j zykami, a cudzoziemcy obecni w

Jerozolimie rozpoznaj  w mowie Aposto ów swoje w asne j zyki (Dz Ap. 2, 4-

6).  Tak samo tajemnicze trz sienie miejsca, gdzie  w. Piotr i  w. Jan

natychmiast  po  pierwszym  starciu  z  w adzami   ydowskimi  udali  si   wraz  z

innymi bra mi, poprzedza wylanie Ducha  w. na "wszystkich wierz cych".

Potem Duch  w. zst puje jeszcze w sposób widzialny  w darze j zyków na

pogan nale cych do rodziny Korneliusza, powoduj c zdumienie judeo-

chrze cijan (Dz.Ap 10, 44-46). To wszystko wskazywa oby,  e historia Ko cio a

jest histori  Ducha  w. i jego tre  eklezjologiczna ukazuje miar

wiadomo ci

w  onie pierwotnego chrze cija stwa.

"Dwunastu" tworzy kolegium " wiadków". Wiedz  oni dobrze, jaka im

zosta a powierzona rola w  yciu spo eczno ci wierz cej. Tylko oni "s

przeznaczeni przez Boga" do ukazywania warto ci zbawczej zmartwychwstania

i g oszenia jej w sposób autorytatywny: "Nie mo emy nie mówi , co

widzieli my i s yszeli my ... Jeste my tego  wiadkami w Duchu  w." (DzAp

4,20 itd.).  Ko ció  jest zawarty w "nich". Je li ci  wiadkowie mog  wobec

Sanhedrynu prezentowa  si  jako "my", to mo na st d wnioskowa ,  e Ko ció

jest ju  faktem dokonanym.  Ko ció  nie wyczerpuje si  w "my" Aposto ów, ale

20

od nich zale y z racji ich wyboru i odpowiedzialno ci ich  wiadectwa. Ko ció

uznaje autorytet Aposto ów. Oni s  przywódcami i jednocze nie gwarantami

jedno ci.

w. Jan

Pisma  w. Jana na pierwszy rzut oka zdaj  si  wyklucza  jaki  interes

eklezjologiczny.  w. Jan, jak zwyk o si  go przedstawia , jest piewc

chrze cija stwa mistycznego. Tego rodzaju spojrzenie nie jest jednak pe ne.

Dok adna analiza s ownictwa, do którego odwo uje si

w. Jan, pozwala patrze

na Jana tak e jako na  wiadka i piewc  Ko cio a.  By  to ucze , "którego Jezus

mi owa " w sposób szczególny (J 19,26; 20,2). O Jezusie i Jego dziele

przekazuje on  wspomnienia, które s  zwi zane z jego osobistym prze yciem.

W ten sposób przekazuje on chrze cija stwu pó niejszemu dokument

niezmiernej warto ci odno nie Ko cio a jego czasów. Chocia  w pismach

Janowych natrafia si  na milczenie o Ko ciele, to jednak Ko ció  jest u niego

zawsze obecny. W rzeczywisto ci pisma  w. Jana s  dokumentem obecno ci

jasnego  wiadectwa eklezjologicznego u Apostola o dwóch aspektach

rzeczywisto ci Ko cio a: jego cia a i duszy, jego konkretnej historyczno ci i

jego misterium.

Ci, których Jezus skupia wokó  siebie, s  w rzeczywisto ci równie  dla

w. Jana tymi, na których spocz  wybór Jezusa.  S  tymi, których Jezus

wybiera ze  wiata, aby ukszta towa  z nich jedn  owczarni , w której powierzy

najwy szy urz d Piotrowi. Ci, których Jezus wybra , wed ug  w. Jana d wigaj

ci ar odpowiedzialno ci za cia o mistyczne i  ycie swoje czerpi  z unii

mistycznej z Jezusem, za po rednictwem chrztu, eucharystii i asystencji Ducha

w. Do tego nale y do czy  eklezjologiczna wizj  Apokalipsy i trosk

doktrynaln  trzech listów  w. Jana, aby dostrzec,  e ma si  do czynienia z

autorem, którego s owo,  troska duszpasterska o jedno  w ród wierz cych i

zachowanie integralno ci ich wiary, s  uznawane jako g os " wiadka" a wi c

jako g os Ko cio a.  Obrazy owczarni i pasterza s  nie tylko teoretyczn

21

deklaracj  jedno ci hierarchicznej zaakcentowanej w chrze cija stwie ale tak e

odbiciem s ów samego Mistrza, który wybiera Piotra na pasterza owczarni i

przez które Piotr kontynuuje w swoich nast pcach swoj  trosk  pastersk .

ROZDZIA  II.  NATURA  KO CIO A

Nauka o  Ko ciele stoi w centrum doktryny soborowej, jest jej punktem

wyj cia i stale towarzysz

 perspektyw  oraz g ównym punktem odniesienia

poszczególnych dokumentów soborowych. Ten pierwszy w dziejach

ko cielnego nauczania szeroki wyk ad prawdy o tajemnicy Ko cio a zosta

dokonany nie przez wypracowanie definicji w sensie klasycznym, ale dzi ki

opisowym kategoriom biblijnym. Je eli tutaj rozwa amy prawd  o Ko ciele "od

wewn trz" w oparciu o "Lumen gentium" i jej interpretacj  dokonan  przez

Nadzwyczajny Synod Biskupów z 1985 r., to pe ny wyk ad eklezjologii

soborowej winien obj  równie  problematyk  relacji Ko ció  -  wiat, czym

zajmuje si  bezpo rednio "Gaudium et Spes", a co z pewno ci  podejm  inne

Komisje synodalne.

1. Ko ció  jest sakramentaln  obecno ci  Odkupienia

W Konstytucji "Lumen gentium" Ko ció   pytaj c o swoj  w asn

natur , nie zapomina na moment o swej roli jak  ma ustawicznie spe nia  wobec

wiata i cz owieka. Wierz c w prawd  i misj  zbawcz , otrzyman  od

Chrystusa, jako swego Za

yciela, i uznaj c swoj  prawdziw  s

wiadczon

wiatu, Ko ció  na Soborze podkre li  bardzo wyra nie swoj

wiadomo  bycia narz dziem Boga w zbawianiu  wiata. Taka  wiadomo

Ko cio a rodzi si  z jego wewn trznego przekonania,  e d enie cz owieka do

22

jego eschatologicznego celu musi by  wsparte dzia aniem Ko cio a jako

koniecznym  rodkiem zbawczym, danym przez samego Boga.

a. Ko ció  jest tajemnic

Dla wszystkich chrze cijan jest zrozumia a prawda,  e w ka dej epoce

Ko ció  stara si  doprowadzi  ludzi do nawi zania zbawczego kontaktu z

Chrystusem. Jako rzeczywisto  powo ana przez Boga Ko ció  przedstawia

tajemnice zbawczej interwencji Boga w histori . Zbawienia dokonuje Bóg przy

wolnej odpowiedzi cz owieka, podj tej na wezwanie do wysi ku o w asne

zbawienie (por. Flp 2,12). To podwójne dzia anie na rzecz zbawienia dokonuje

si  w Ko ciele, który nie stanowi jedynie  rodowiska, w jakim realizuje si

osobowe spotkanie cz owieka z Bogiem, ale te  podstawowe narz dzie, za

pomoc  którego zbawcze dzia anie Boga osi ga swój skutek.  St d zasadne jest

stwierdzenie,  e Ko ció  jest tajemnic  obecno ci Boga w znaku widzialnym.

Te dwa elementy: boski i ludzki, widzialny i niewidzialny, wyznaczaj

Ko cio owi jego istotne  ród a, które stanowi  o naturze i tajemnicy Ko cio a.

Boski wymiar Ko cio a posiada swoje  ród o w trynitarnym

pochodzeniu. Zbawcza wola Ojca, odkupie cze dzie o Syna Bo ego i

wi caj ca misja Ducha  wi tego stanowi  istotne pra ród o Ko cio a. Bóg

Ojciec, odwieczny pocz tek wszystkiego, zaanga owany by  w powstanie

Ko cio a poprzez odwieczna wol  zbawienia ludzko ci. Wa nym elementem

tego zaanga owania by a troska o realizowanie planu zbawienia w

zadziwiaj cych dziejach Narodu Wybranego, stanowi cych figur  historii

Nowego Ludu Bo ego.  Centralnym i decyduj cym wydarzeniem w

realizowanym przez Boga planie zbawienia by o zbawcze dzie o Chrystusa.

Przewidziane i zamierzone "przed za

eniem  wiata" (Ef 1,4), zmierza o do

tego, aby "wszystko na nowo zjednoczy  w Chrystusie jako G owie" ca ego

Ko cio a (por. Kol 1,18).

Ko ció  zadekretowany w odwiecznym planie przez Trójc

wi

otrzymuje swoje historyczne istnienie w Chrystusie, który w konkretnym czasie

23

wype ni  odwieczny plan Boga Trójjedynego.  G osz c nadej cie Królestwa

Bo ego i uwalniaj c ludzko  od grzechów, Chrystus przez ofiar  z w asnego

ycia zawar  nowe Przymierze mi dzy Bogiem  i ludzko ci , a

zmartwychwstaj c zes

 Ducha  wi tego. Przez te wszystkie akty zrodzi

Ko ció , rozwija go i zachowuje w trwaniu.  Na p aszczy nie historycznej

Chrystus stanowi g ówn  przyczyn  istnienia Ko cio a. Jest Synem Bo ym,

który sta  si  cz owiekiem. W nim Bóg zjednoczy  si  niejako z ka dym z nas.

W ten sposób Chrystus sta  si   G ow  nowej ludzko ci, nowego Ludu Bo ego,

który jest Ko cio em. Z ludzk  natur  Jezusa jednoczy si   nasze

cz owiecze stwo i w ten sposób zostajemy wszyscy w czeni w  ycie Trójcy

wi tej.  Dzi ki za  bóstwu, Chrystus mo e dokona  naszego odkupienia,

wyzwalaj c nas z grzechu, i w ten sposób daje On pocz tek nowej ludzko ci.

Chrystus b

c przyczyn  zaistnienia Ko cio a, w swoim bóstwie i

cz owiecze stwie, staje si  tak e przez sakramenty przekazywane nowemu

Ludowi Bo emu, przez nowe przykazanie mi

ci, przez dar wiary w Ojca,

przez nadziej  w Królestwo Bo e oraz  przez bratni  mi

 z wszystkimi

osobami i z ca ym  wiatem.

Z  woli  Chrystusa   ywym   ród em  Ko cio a  jest  Duch   wi ty.  A   do

Jego zes ania eklezjalnego Ko ció  by  w stanie rodzenia si . Ukazuje si

wiatu

w pe ni ukszta towany, gdy Duch  wi ty przychodzi do Aposto ów w

Wieczerniku.  W tym momencie nabywaj  oni  wiadomo ci powstania nowego

Ludu Bo ego, którego G ow  jest Chrystus. To Duch  wi ty prowadzi do

zaistnienia nowych wi zi w ród uczniów, opartych na wspólnocie i bratniej

mi

ci.  Zes anie Ducha  wi tego uwalnia ich od ci aru grzechu i przemienia

w nowych ludzi, gotowych do g oszenia Dobrej Nowiny i  wiadczenia swoim

yciem o Ewangelii Królestwa. Pod wp ywem Ducha  wi tego, Aposto owie i

uczniowie Jezusa formuj  Ko ció  jako widzialne zapocz tkowanie Królestwa

Bo ego.

b. Ko ció  jest sakramentem

24

Konstytucja "Lumen gentium" i inne dokumenty Soboru Watyka skiego

II ukazuj  Ko ció  jako powszechny sakrament zbawienia (Konst. o Ko ciele)

1,9, 48). Sakramentalno  Ko cio a nie jest sakramentalno ci

ród ow ,

pierwotn  i g ówn , ale przed

eniem sakramentalno ci Chrystusa. Faktycznie

bowiem nie Ko ció  sam z siebie powoduje zbawienie, ale Jezus Chrystus,

Wcielony Bóg.  Ko ció  g osi i przekazuje zbawienie, ale otrzymuje je od swego

Pana. Ko ció  bowiem, jako Lud Bo y, powo any przez Chrystusa do wspólnoty

ycia, mi

ci i prawdy, zostaje przez Niego ustanowiony jako narz dzie

osobowego spotkania cz owieka z Bogiem. Ekonomia zbawcza zosta a przez

Boga zaplanowana jako przymierze mi dzy Nim a lud mi.  Taki pakt zyska

warto  definitywn , poniewa  zosta  zawarty w naszym imieniu przez

Chrystusa, Syna Bo ego, który sta  si  cz owiekiem.

W swojej strukturze widzialnej Ko ció  jest znakiem i obrazem

odkupie czego dzie a Chrystusa. Dzie o odkupienia, zrealizowane przez

Chrystusa kontynuuje Ko ció  we wszystkich czasach, zw aszcza przez s owo i

sakramenty. Obydwie kategorie czynno ci Ko cio a posiadaj  zdolno

przekazywania  ycia nadprzyrodzonego. Sakramenty  wi te stanowi

najbardziej wyra

 form   wyra ania i g oszenia zbawczych dzie  Boga. W

nich, a zw aszcza w Eucharystii, zbawienie jest przepowiadane w taki sposób,  e

rzeczywisto  przepowiadana jednocze nie si  uobecnia i przekazuje osobie

ludzkiej otwartej  przez wiar  na przepowiadanie.  W sakramentach, zw aszcza

w Eucharystii, staje si  skuteczna odpowied  jak  Chrystus, Bóg - Cz owiek,

poprzez sw  ofiar  z  ycia daje na wezwanie Bo e. Zbawienie realizuje si

przez dialog mi dzy Bogiem i cz owiekiem, a jego struktura jawi si

najwidoczniej przez w czenie S owa we Wcieleniu i w odpowiedzi Chrystusa,

wyra onej w fakcie ofiary przyj tej przez Ojca.  Przepowiadanie s owa Bo ego

jest skierowane na sakrament, poniewa  jego moc  mo e przekazywa  tak e

ask .  Obydwa te elementy stanowi  jedno , w której realizuje si  zbawienie

cz owieka poprzez Ko ció  jako sakrament zbawienia.

25

Ko ció , wy oniony przez Chrystusa jako zewn trzny znak Jego

zbawczej woli realizowanej w  historii, jest r kojmi  zbawienia dla wszystkich

podejmuj cych wspó prac  z Chrystusem. Jako znak wewn trznego

zjednoczenia rodzaju ludzkiego z Bogiem i jedno ci mi dzy sob  (Konst. o

Ko ciele) Ko ció  ma obowi zek przekazywania  wiatu zbawienie pochodz ce

od Boga.  Ca y sens swego istnienia wyprowadza on zatem ze zbawczego

pos annictwa wobec  wiata. Dynamika  ycia Ko cio a polega na przekazywaniu

prawdy i mi

ci oraz na  wiadczeniu obecno ci Boga w  wiecie.  T  misj

wobec  wiata Ko ció  spe nia przez g oszenie S owa Bo ego, sprawowanie

sakramentów i przez realizacj  przykazania mi

ci.  Jakkolwiek g oszenie

owa i przekazywanie sakramentów przynale y do samej istoty pos annictwa

Ko cio a, to jednak szczególnym przejawem jego skutecznego dzia ania jest

zaanga owanie w realizacj  przykazania mi

ci.  Jest to zadanie najtrudniejsze,

bo o ile g oszenie s owa i administrowanie sakramentów maj  charakter

obiektywny i urz dowy,  a ich skuteczno  nie zale y istotnie od moralnych

kwalifikacji szafarzy, to wype nienie przykazania mi

ci nie dopuszcza do

rozdzia u miedzy Ko cio em dzia aj cym a Chrystusem. Ko ció  weryfikuje

swoj  wiarygodno  dopiero wtedy, gdy w sposób ci

y urzeczywistnia w

wiecie mi

 Bo .  Zjednoczenie przez mi

 konkretyzuje si  we

wspólnocie ko cielnej.  Gdy cz onkowie Ko cio a czuj  si  wspólnot  jako

umi owani przez Boga i mi uj cy bli nich, mamy wtedy do czynienia z

wewn trzko cieln  realizacj  mi

ci Boga do ludzi.  Podobnie jak zbawcza

mi

 Boga obejmuje ca y  wiat stworzony, tak samo mi

 tej wspólnoty

zbawczej, jak  stanowi Ko ció , musi by  otwarta na ca y  wiat. Ko ció

apostolski jest bowiem Ko cio em powszechnym i jak zbawienie Bo e nie zna

granic, tak te  Ko ció  nios cy owo zbawienie, nie mo e nigdy zrezygnowa  z

misji zbawienia wszystkich. W zwi zku z tym, Ko cio owi przypada  w udziale

zadanie skutecznego doprowadzania  wiata do Boga.  Zbawienie za

po rednictwem wiary, oferowane przez Ko ció , nie tylko nie oddala cz owieka

26

od jego ziemskich obowi zków, ale go zobowi zuje i czyni bardziej

odpowiedzialnym za ich podj cie.

2. Ko ció  jest wspólnot  ludzi z Bogiem

Natura i pos annictwo Ko cio a odpowiadaj  powo aniu cz owieka,

powo aniu osoby we wspólnocie.  To podstawowe i wewn trzne odniesienie

Ko cio a do osoby ludzkiej znalaz o pe ny wyraz w magisterium soborowym:

"Bóg-Stwórca uczyni  cz owieka rozumnym i wolnym, lecz przede wszystkim

cz owiek powo any jest jako syn do samej wspólnoty z Bogiem i do udzia u w

Jego szcz ciu (KDK, 21). Ów udzia  w  yciu Bo ym rodzi si  i urzeczywistnia

dzi ki przyj ciu przez cz owieka daru zbawienia zaofiarowanego nam przez

Chrystusa w Duchu  wi tym. Bo e wybranie i ofiarowanie oraz ludzka

odpowied  w wierze i mi

ci stanowi  o nowej spo eczno ci jak  jest Ko ció .

a.

Ko ció  jest Ludem Bo ym. Kluczow  kategori  eklezjologiczn  w

nauce Soboru jest kategoria Ludu Bo ego.  Swój rodowód wywodzi ona ze

Starego Testamentu, a przez Chrystusa zosta a w zasadniczy sposób

zreinterpretowana. Jej tre  wywodzi si  przeto z nauki Pisma  w. obu

Testamentów, posiada w tki wspólne z tre ci  zawart  w innych

eklezjologicznych nazwach biblijnych i sobie tylko w

ciwe. Nowy Testament

uduchowi  i zuniwersalizowa  teologi  Ludu Bo ego Starego Testamentu. Jest to

nadal Lud Bo y.  Nie sk ada si  on jednak ju  tylko z dwunastu pokole .

Nale

 mog  do niego wszyscy, którzy wierz  w Jezusa Chrystusa.  Nie

znajduje si  on te  w opozycji do narodów o ciennych, przeciwnie, zwraca si

do ca ej ludzko ci ze swym zbawczym pos annictwem. Wie on jednocze nie,  e

Jezus jest obiecanym Mesjaszem i  e w Nim Bóg zawar  ze swoim ludem trwa e

przymierze.    Jest  to  przymierze  we  krwi  Chrystusa,  przelanej  na  krzy u,  na

którym zosta a z

ona ofiara przeb agania, zado uczynienia, odkupienia i

27

zbawienia.  Ko ció  jest odnowionym ludem Bo ym, który uczestniczy w

kap

skiej, prorockiej i nauczycielskiej funkcji Chrystusa.

Bóg jest Sprawc  i Panem nowego Ludu.  W nim si  realizuje historia

zbawienia. Jest to lud pielgrzymuj cy. B

c z istoty swej  wi ty i nieskalany,

w poszczególnych cz onkach potyka si , upada, doznaje grzechu. Kresem jego

pielgrzymowania jest niebo, które wszak e, chocia  w sposób niedoskona y i

utracalny, uobecnia si  tak e na ziemi. Z faktu,  e Ko ció  jest Ludem Bo ym,

przygotowanym od wieków i teraz  yj cym po ród tego  wiata, wyp ywa ca y

szereg praktycznych wniosków i wskaza . Przede wszystkim Ko ció

przynale y do historii i ona cechuje jego istnienie.  Posiadaj c w sobie

pierwiastki  wieczne, pozostaje jednocze nie zwi zany z czasem i miejscem, w

którym  yje.  Nie mo e i nie powinien od tego ucieka  lub si  odrywa , lecz -

zanurzony w historii - ma j  przemienia .  Ko ció  jest ludem, a nie rzesz .

Cz owiek i wspólnota wychodz  w nim na plan pierwszy.  Nie jest to wszak e

zgromadzenie  wieckie. Jest to Lud Bo y, to znaczy lud, który do Boga nale y i

którego Bóg konstytuuje. Im bardziej Ko ció  jest z Bogiem, tym bardziej jest

Jego Ludem. Ka de oddalenie si  od Boga jest umniejszeniem si  ko cielno ci.

Zró nicowanie funkcji, godno ci i stanowisk w Ko ciele jest zawsze

zró nicowaniem w s

bie. Z tego za  powstaje  wi ty porz dek (hierarchia),

który nie ma nic wspólnego z porz dkiem  wieckim. Jakkolwiek Ko ció

pielgrzymuj cy po ród tego  wiata do wiadcza b du i grzechu, to jednak nosi

on w sobie nadziej  osi gni cia pe ni  wi to ci, sprawiedliwo ci i prawdy.

b) Ko ció  jako Mistyczne Cia o Chrystusa. Doktryna o Mistycznym

Ciele Chrystusa jest biblijna i ma oparcie w nauczaniu Ko cio a.  Z g oszenia tej

prawdy nie rezygnuje Sobór Watyka ski II. Chocia  w nauczaniu soborowym

bardziej zosta a wyeksponowana symbolika Ludu Bo ego, ujmuj ca Ko ció

bardziej w aspekcie spo ecznym i historycznym, to jednaj symbol Cia a ujmuje

boko tajemnic  Chrystusa i Jego zwi zek z ludzko ci .  Ko ció  jest

wspólnot  ludu wierz cego,  yj cego w organicznej jedno ci (Cia o) z

28

Chrystusem (jako G ow ). T  now , jakby zbiorow  osobowo , o ywia i

umacnia Duch  wi ty. Osoba zespolona darem  aski odkupie czej z Chrystusem

nie zatraca swej indywidualno ci jako cz onek wspólnoty Cia a Chrystusowego,

ale razem z innymi tworzy now  spo eczno  religijn , któr  zwiemy

Mistycznym Cia em; zwiemy "mistycznym", bo jest to wi  nadprzyrodzona, a

nie naturalna.  Tak poj ta jedno  w Ciele Chrystusa jest realna i wyj tkowa,

wyrasta z daru Chrystusowego  ycia, Jego  mierci i zmartwychwstania.

Wierni przez swoje w czenie w Cia o uczestnicz  w  yciu Chrystusa.

Jest to zatem wielka nobilitacja cz owieka i ludzko ci,  e cz onki i G owa

wzajemnie si  potrzebuj .  Wierni b

c cz onkami Mistycznego Organizmu

upodabniaj  si  do Chrystusa, otrzymuj  od G owy wielorakie dary. Ko ció

staje si  narz dziem i  ród em  aski, niejako terenem sta ego i zbawczego

dzia ania Chrystusa.  Wewn trzne zjednoczenie w Ko ciele oparte jest nie tylko

na d eniu cz onków do jednego  nadprzyrodzonego celu, ale przede wszystkim

na dzia aniu Ducha  wi tego. On sam jest darem Boga dla Cia a Mistycznego;

tak go o ywia,  e jest niejako jego dusz . Bogactwo Jego darów, stosowne do

potrzeb osób i spo eczno ci s

y umacnianiu i budowaniu Cia a Mistycznego.

b.

"Ko ció  jest komuni " - powiedzia  papie  Pawe  VI przemawiaj c

do wiernych na zako czenie Soboru. Za  Synod Nadzwyczajny z 1985 r.,

odbyty dwadzie cia lat po Soborze przypomnia : "Eklezjologia "komunii"

(communio) jest ide  centraln  i podstawow  w dokumentach Soboru. Powstaje

pytanie, co oznacza ogromnie bogate w tre  s owo communio w odniesieniu do

Ko cio a ? Podstawowy sens dotyczy zjednoczenia z Bogiem przez Jezusa

Chrystusa w Duchu  wi tym.  To zjednoczenie dokonuje si  w S owie Bo ym i

sakramentach.  Eucharystia jest  ród em i szczytem ca ego  ycia

chrze cija skiego. "Komunia" z Cia em Chrystusa w Eucharystii oznacza i

sprawia, czyli buduje wewn trzne zjednoczenie  (komuni ) wszystkich

wiernych w Ciele Chrystusa, którym jest Ko ció " (R.K.II,C,1).

29

Ko ció , Mistyczne Cia o Chrystusa,  jest Jego prawdziwym znakiem, na

ile jest wspólnot , communio.  A to oznacza przede wszystkim wspólnot

wierz cych, zgromadzenie osób przyjmuj cych Objawienie Bo e  i

przekonanych,  e w Ko ciele sta y si  one spo ecznym podmiotem wiary.  Owa

rzeczywisto  spo eczna, sk adaj

 si  z wielu osób, uzewn trznia wiar  swych

cz onków w Objawienie Bo e. W Ko ciele wierni stanowi   wspólnotowy

podmiot wiary w Boga. Wspólnota Ko cio a musi by  przeto skierowana ku

dobru poszczególnych osób tworz cych Ko ció . Poszczególna jednostka,

poprzez przynale no  do wspólnoty ko cielnej, nadaje w asnej wierze wymiar

historiozbawczy. W takim te  kontek cie jawi si   wyra niej warto   chrztu

jako sakramentu wiary. Cz owiek przez Chrzest zostaje w czony do wspólnoty

Ko cio a, aby w niej rozwija  swoj  wiar  i osi gn  wiar  w pe ni dojrza . W

wierze ko cielnej dojrzewa bowiem osobista wiara jednostki. Wymaga to

jednocze nie od ka dego cz onka Ko cio a oparcia si  wszystkim czynnikom,

które deformuj  czyst  wiar  w Ko ciele.

Ko ció  pozostaje nieroz cznie zwi zany z Chrystusem, który go

ustanowi  jako nowy Lud. S owa, czyny, osoba Chrystusa s  znakami

interwencji Boga na ziemi; interwencji w sytuacji ci

ego napi cia mi dzy

grzechem i  wi to ci  - w

ciwymi dla Ko cio a jako spo eczno ci ludzkiej.

Ko ció  jako wspólnota powo ana przez Boga sk ada si  z osób  wi tych i

grzeszników potrzebuj cych ci

ej odnowy i reformy.   wi to  i grzeszno

Ko cio a wyp ywa z jego struktury. Uznaj c ten swój paradoks, mo e on

realizowa  w asny byt, mo e si  stawa  prawdziwym miejscem spotkania Boga

z lud mi  i narz dziem zbawienia dla grzesznego  wiata.

3. Próba definicji Ko cio a

Dotychczasowe rozwa ania eklezjologiczne zwróci y nasz  uwag  na

pewne nowe uj cia Ko cio a, które s  wyrazem po

enia akcentu na taki czy

30

inny aspekt Ko cio a jako instytucji zbawczej. Dlatego, w tym ostatnim

paragrafie, ograniczymy si  ju  tylko do wielkiej syntezy.  Jedna z klasycznych

definicji Ko cio a znajduje si  w Katechizmie Rzymskim, który w cz. I, rozdz.

9, wyja niaj c s owa Symbolu: "wierz  w  wi ty Ko ció  katolicki", tak okre la

Ko ció : "Ko ció  jest to spo eczno  chrze cija ska, czyli zgromadzenie

wiernych wezwanych przez wiar  do  wiat a prawdy i do poznania Boga".

Drugim okre leniem Ko cio a, do którego odwo ywa a si  zawsze teologia

tradycyjna i sama Katecheza  w. Piusa X jest definicj  kardyna a  w. Roberta

Bellarmina: "Ko ció  jest to spo eczno  ludzka, z czona wyznawaniem tej

samej wiary chrze cija skiej i uczestnictwem w tych samych sakramentach

wi tych, pozostaj c pod przewodnictwem prawowitych pasterzy, a w sposób

szczególny pod kierownictwem Biskupa Rzymskiego".

Obydwie definicje zas uguj  na nasza uwag .  W definicji pierwszej

(Katechizm Rzymski) Ko ció  jest okre lany przy zastosowaniu kategorii

biblijno-patrystycznych: powo anie, lud zjednoczony przez Boga, dzia anie

Ducha  wi tego. Katechizm Rzymski daje poj cie Ko cio a istotnie biblijne, z

uwzgl dnieniem warto ci mistyczno-nadprzyrodzonych Ko cio a, którego

cz onkowie s  nazwani: "po wi ceni Chrystusowi przez wiar  i chrzest,

zjednoczeni z Chrystusem jako G ow

wi

 i  ród em wszelkiego dzia ania

wi cenia". Odmienna jest natomiast definicja Bellarmina. Jest ona w czona

w kontekst po wi cony cz onkom Ko cio a, ze szczególnym odniesieniem do

tych, którzy do niego nie nale

.  Kardyna  wyja nia, dlaczego jedni s

cz onkami, a drudzy nie s  cz onkami Ko cio a. Jego definicja nie tylko

syntetyzuje i wyra a ca  rzeczywisto  Oblubienicy S owa Wcielonego, ale

tak e wyk ada pe ny jego wymiar i zasi g, z którego wyp ywaj  trzy tradycyjne

y przynale no ci do Ko cio a (w ze  symboliczno-dogmatyczny,

liturgiczno-sakramentalny i hierarchiczno-spo eczny), do których tak e

odwo uje si  Konstytucja Lumen gentium 14/b.  Jedyna ró nica jest ta,   e

Vaticanum II mówi o "pe nym" w czeniu w Ko ció , podczas gdy tam mówi si

31

o zwyk ej przynale no ci do Ko cio a. Nie mo na jednak s dzi ,  e definicja

Bellarmina jest niekompletna, poniewa  ma na uwadze tylko aspekt

apologetyczny. Wszystkie istotne elementy wyst puj  w dziele Bellarmina tam

zw aszcza, gdzie Autor mówi o sakramentach i u wi caj cym dzia aniu

Ko cio a.  Obydwie definicje  tworz  wzajemn  harmoni  mi dzy sob .

Pierwsza akcentuje poj cie Ko cio a jako Oblubienicy Chrystusa, który dzia a

przez Ko ció  na przestrzeni wieków przez swoje ci

e  Wcielenie.  Wed ug tej

definicji Ko ció  jest sakramentaln  obecno ci  Boga w  wiecie, jak pisze

Möhler. W ten sposób odnajdujemy silny zwi zek z Tradycj  dzisiejszej nauki o

sakramentalno ci Ko cio a, o Ko ciele jako Misterium, o Ciele Mistycznym

Chrystusa.

Uwzgl dniaj c tre  tych dwóch definicji mo na okre li  Ko ció  w ten

sposób: "Jako zapocz tkowanie Królestwa Bo ego i w oczekiwaniu na jego

dope nienie ostateczne, Ko ció  jest wspólnot  tych wszystkich, którzy rodz  si

do  ycia  aski i wzrastaj  w niej poprzez wype nianie urz du i powo ania

prorockiego, kap

skiego i królewskiego Chrystusa, i w ten sposób staj  si

uczestnikami w przekazywaniu Bo ej Prawdy i  ycia". W tej definicji

wyst puje jasno poj cie Ko cio a jako Ludu Bo ego. W formie bardzo

syntetycznej Ko ció  jako Lud Bo y zdefiniowa  Congar: "Ko ció  jest

rzeczywisto ci  Nowego Przymierza, zgromadzeniem ludzi, którzy pojednani z

Bogiem przez  mier  i zmartwychwstanie Chrystusa dla nas, s  wezwani do

ycia z Bogiem jako dzieci Bo e i obywatele nieba i do uczestnictwa w

ojcowskich dobrach Boga".

32

ROZDZIA  III. W ADZA  W  KO CIELE

1. Struktura hierarchiczna Ko cio a

W tym rozdziale pragniemy mówi  o strukturze Ko cio a w  wietle woli

samego Boskiego Za

yciela i w  wietle historycznych rezultatów, w jakich ta

wola aktualizuje si .  Przede wszystkim nale y tu rozwa

 stanowisko  w.

Piotra w Kolegium Apostolskim oraz jego rol  przewodnicz  jak i

odpowiedzialno  za funkcj  rz dzenia wykonywan  przez Aposto ów w

okresie tzw.  Ko cio a apostolskiego. Ko ció  powsta  ze zró nicowaniem

hierarchicznym i jako taki natychmiast zacz   dzia

. Powstaje jednak pytanie,

czy historycznie rzecz bior c, tego rodzaju autorytet skrystalizowa  si , i czy u

podstaw swoich narodzin by  on bardziej charyzmatyczny ni  prawniczy ? W

ten sposób rozwa aj c ma si  na uwadze natur  istotnie spo eczn  Ko cio a i

jego wewn trzne zró nicowanie prawne, w którym wyra a si  jego struktura

hierarchiczna:  papie , sobór ekumeniczny, kolegium biskupie, biskup

rezydencjalny. W tej strukturze mo na wyodr bni  to co jest istotne od tego co

tylko wzgl dne. Mo na by mówi  w sposób w

ciwy o tym co jest z

ustanowienia boskiego (de iure divino), a co nie jest z ustanowienia boskiego.

Jezus jako wys annik Boga wybiera i posy a swoich Aposto ów nie

udzielaj c im w adzy politycznej ale t  sam  w adz , jak  otrzyma  od Ojca.

Autorytet apostolski jest okre lany w Nowym Testamencie poprzez "eksousia" i

"parresia". Autorytet (eksousia) wyra a sam przez si  istotn  w

ciwo  Boga,

czon  z wolno ci  i niezale no ci . Bóg przekazuje j  pa stwu, prawu,

Chrystusowi, Ko cio owi. Z tej te  racji Rz 13,1 deklaruje,  e wszelka w adza

pochodzi od Boga.  Kiedy Chrystus o wiadcza,  e otrzyma  wszelk  w adz , i

na niej opiera wszelkie swoje dzia anie, to urzeczywistnia w sobie proroctwo

Daniela 7,14: "Powierzono Mu panowanie, chwa  i w adz  królewsk , a

33

y Mu wszystkie narody, ludy i j zyki. Panowanie Jego jest wiecznym

panowaniem, które nie przeminie, a jego królestwo nie ulegnie zag adzie".

Aby zapewni  ci

  swojego "królestwa", przekazuje swoj  w adz

Dwunastu. Przekazuje nie tylko w adz  nad duchami nieczystymi,  ale równie

swoj  w adz  kap

sk , a zw aszcza w adz  udzielania Ducha  wi tego (DzAp

8,19) i budowania swego Cia a to jest Ko cio a. W ten sposób Dwunastu

otrzymuje prawdziwe uczestnictwo we w adzy Chrystusa, i na tej podstawie

"kieruj  Ko cio em Bo ym", konsekruj  chleb i wino przy sprawowaniu

Eucharystii, g osz  s owo, odpuszczaj  grzechy.   Konsekwencj  tego udzia u

we w adzy (eksousia) Chrystusa jest "parresia", czyli zapewnienie godne

zaufania i wiary.  Aposto , opieraj c swoje  wiadectwo na S owie Bo ym, mo e

osi  or dzie zbawcze, b

c  wiadom w asnego wyboru i pewny odkupienia

przez Krew Jezusa Chrystusa, który otwiera nam dost p do Boga. Dlatego te

Aposto  nie mo e milcze . Jego s owo, podobnie jak s owo Chrystusa, posiada

autorytet samego Boga.

a. Autorytet i w adza

Dotychczasowe rozwa ania pozwalaj  na stwierdzenie,  e Chrystus od

pocz tku ustanowi  w adz  hierarchicznie zró nicowan . Przyst pujemy do

weryfikacji tego stwierdzenia.  Rozdzia  18 ewangelii Mateusza traktuje o

dyscyplinie ko cielnej.  Jest rzecz  jasn ,  e tam gdzie jest dyscyplina jest te  i

hierarchia w adzy: posiadaj cy w adz  i poddani w adzy.  Kiedy dyscyplina

zostaje zachwiana, do najwy szej w adzy nale y jej przywrócenie. W ten sposób

pojmowa  j  Jezus. Po upomnieniach wzywaj cych do pokory, do unikania

dawania zgorszenia i zach caj cych do troski o sprawy duszpasterskie, Jezus

stawia hipotez ,  e jaki  brak porz dku mo e zak óci

ycie Ko cio a. Jak to

rozwi za  ?  Dusz  post powania chrze cija skiego jest prawo mi

ci. Dlatego,

przede wszystkim rozpoczyna si  od upomnienia braterskiego. Kto winien

wyst pi  z inicjatyw  ?  Sami chrze cijanie. Najpierw obowi zuje zasada

upomnienia w "cztery oczy". Je li taka metoda nie wystarcza nale y zwróci

34

uwag  wobec  wiadków; je li i to nie wystarcza, nale y przekaza  spraw

spo eczno ci (Ko cio owi). Potem nast puje ju  tylko ekskomunika.   eby za

to nie by o uwa ane jako samowola, nast puje wielka inwestytura: "Zaprawd

powiadam wam: wszystko co zwi ecie na ziemi, b dzie zwi zane w niebie, a

co rozwi ecie na ziemi, b dzie rozwi zane w niebie" (Mt 18,18).  Wyra enia tu

wyst puj ce wskazuj  na przekazanie w adzy. Przez obrazy wi zania i

rozwi zywania rozumie si  w adz  wy czania i przyjmowania, zakazu i

pozwalania.  Jest to znak uczestnictwa we w adzy (eksousia).

W s owach Chrystusa wyst puje pewna cecha charakterystyczna, której

brak w Starym Testamencie jak i w j zyku prawniczym. Chrystus nie ogranicza

si  tylko do przekazania w adzy ale obieca jej uznanie przez Boga: "b dzie

zwi zane", czy te : "b dzie rozwi zane w niebie". Przy tej okazji Jezus ujawnia

si  Kim jest - Panem.  Jego wszechw adza pozwala Mu wypowiada

przyrzeczenia, które w ustach innego brzmia yby blu nierczo.  Jedynie On mo e

da  dzia aniu apostolskiemu skuteczno  przekraczaj

 granice przestrzenno-

czasowe. Przepowiedziane obietnice s  nie tylko  wiadectwem wszechw adzy

Boga, ale równie  dowodem na ile Chrystus intymnie zjednoczy  swoich

przedstawicieli w swojej misji i w swojej osobistej w adzy.  Na mocy Jego woli,

a wi c z prawa Bo ego (de iure divino) s  oni wspó odpowiedzialni za nowe

Przymierze; s  nauczycielami i przewodnikami ludu Bo ego.  Autorytet jakiego

udziela Chrystus Ko cio owi niesie wi c z sob  konsekwentnie zró nicowanie

hierarchiczne. Przez nie istniej  w Ko ciele ró ne rodzaje w adzy, które

stanowi  podstaw  Ko cio a jako rzeczywisto ci prawno-spo ecznej.

b. Prymat i episkopat

W sukcesji apostolskiej biskup Rzymu posiada w adz  specjaln  i

uprzywilejowan . Sukcesja apostolska jest trwaniem urz du mimo odchodzenia

osób, które kolejno go zabezpieczaj .  W ród funkcji powierzonych Aposto om

jest jedna trwa a, która zosta a powierzona jedynie Piotrowi. Nale y rozró ni

mi dzy charyzmatami danymi aposto om, którzy byli w pewnym sensie

35

za

ycielami Ko cio a i w adz  udzielan  im jako g owom Ko cio ów przez

nich za

onych, w porz dku funkcji, które mia y przetrwa .  W tym porz dku

jest te  umieszczona funkcja, która jest  rodkiem do trwania Ko cio a. Te

funkcje s  wyra one w ewangeliach np. Mt 18,18; 28,18-20; J 20,21-23;  k

22,19. Takie zadanie, wraz z misj , której towarzysz , zosta y powierzone

kolegium apostolskiemu jako takiemu.  Dlatego w adza odpuszczania grzechów

nie zosta a powtórzona aposto owi Tomaszowi, kiedy po o miu dniach Chrystus

widzi go wraz z Dziesi cioma, którym ju  przekaza  t  w adz  w nieobecno ci

Tomasza.  W ten sam sposób Mateusz staje si   uczestnikiem zada  apostolskich

przez sam fakt,  e "zosta  zaliczony do grupy 12-tu aposto ów" (DzAp 1,26),

czy te , jak mówi liturgia rzymska "w czony do Kolegium Apostolskiego". Ten

aspekt kolegialno ci zosta  przy miony w okresie  redniowiecza.  Sobór

Watyka ski II i nast puj ce po nim prace teologów przywróci y ide

kolegialno ci apostolskiej.

2. Stanowisko  w. Piotra wed ug Nowego Testamentu

Chronologicznie, pierwszy jest tekst  w. Paw a datowany na  rok 57 lub

55: "Przekaza em wam na pocz tku to co przej em;  e Chrystus umar  -

zgodnie z Pismem - za nasze grzechy,  e zosta  pogrzebany,  e zmartwychwsta

trzeciego dnia zgodnie z Pismem, i  e ukaza  si  Kefasowi a potem Dwunastu"

(1 Kor 15,3-5).  w. Pawe  odwo uje si  do tego co zosta o  mu przekazane.

Kieruje nas do twierdze  poprzedzaj cych wszelk  redakcj  my li apostolskich.

Pawe  nazywa tutaj Piotra imieniem Kefas, którym nazywa  go zawsze, z

wyj tkiem Gal 1,8. Wylicza on seri  objawie  wed ug porz dku raczej

jako ciowego ni  chronologicznego: "ukaza  si  Kefasowi, a potem Dwunastu".

Bior c pod uwag  fakt,  e  wiadectwo ogl dania Chrystusa

zmartwychwsta ego jest elementem konstytutywnym natury apostolatu,   e

objawienie si  Jakubowi wydaje si  by

ród em jego podobie stwa z

36

aposto ami i pewnego rodzaju prymatu, który posiada  jako g owa Ko cio a

Jerozolimskiego, nale y przyj ,  e pierwsze stwo w widzeniu Chrystusa

zmartwychwsta ego zak ada i ustanawia pewien prymat Piotra w apostolacie.

Gdzie i kiedy umie ci  to pierwsze widzenie  w. Piotra, którego pierwsze stwo

nie jest chronologiczne ale jako ciowe w porz dku  wiadectwa apostolskiego ?

Niektórzy odwo uj  si  do tekstu Mt 16,7 albo J 21,15-17, co by oby raczej

opowiadaniem tego, co zapowiada  anio  u  w. Marka.  Inni natomiast maj  na

uwadze opowiadania  k 24,33-34, gdzie chodzi oby o Szymona Piotra.  W ten

sposób okazuje si ,  e Piotr otrzyma  w sposób szczególny to, co zosta o potem

dane innym aposto om.  Tego rodzaju prymat Piotr zacz  skutecznie

wykonywa  przez swoje  wiadectwo bez izolowania go od wiary pierwszych

uczniów. Apostolat nie zak ada tylko widzenia Chrystusa zmartwychwsta ego

ale tak e wybór i pos annictwo. W ewangeliach mamy trzy typy powo ania

apostolskiego.  Jedno powo anie to poci gni cie, które ko czy si

na ladowaniem i pój ciem za Nim.  w. Jan daje przyklad powo ania Andrzeja i

innego ucznia, którym jest prawdopodobnie sam  w. Jan (J 1,35-42). Jest te

powo anie konstytutywne apostolatu, które ko czy si  otrzymaniem jakie

funkcji i pos annictwa.

Z  pos annictwem Piotra jest zwi zana zmiana imienia: Mk 3,16; J 3,41-

42. Teksty nie zgadzaj  si  co do momentu, w którym Jezus nazwa  Szymona

Piotra "opok ", ale nadanie przez Jezusa imienia "Piotr" jest niew tpliwe.   W

staro ytno ci imi  by o silnie zwi zane z natur  rzeczy np. u Assyro-

Babilo czyków.  W Pi mie  w. fakt,  e Bóg nazywa cz owieka wyja nia

wszechw adztwo Boga, który wybiera kogo chce, a przez swój wolny wybór

ustanawia  to,  co  chce.  Jezus  nazywa  Szymona  "opok ".  Nie  czyni  tego  w  ten

sam sposób w jaki nazywa  w duchu bardzo rodzinnym Jakuba i Jana "synami

gromu". To odpowiada o ich naturze. Tego okre lenia jednak nie zachowali, co

zdaje si

wiadczy ,  e by o ono okazyjne i skierowane prywatnie do osoby.

Okre lenie "opoka" pozosta o przy Szymonie, zmieniaj c jego osobiste imi .

37

Jest to znakiem wyboru i  aski.  W nowym ludzie Bo ym Piotr otrzyma funkcj

pierwszego fundamentu skalnego.

Literacka autentyczno  perykopy Mt 16,13-19 jest ogólnie uznana,

równie  przez wi kszo  egzegetów protestanckich.  G ówna trudno ,

dotycz ca historycznej autentyczno ci, pochodzi a z domniemanego

nieprawdopodobie stwa, aby Jezus móg  mówi  o "swoim Ko ciele".

Rzeczywisto , o której mowa,  mo e oznacza  trzod , na czele której staje On

sam jako pasterz ( k 12,32). Mo e te  oznacza

wi tyni , któr  zbuduje na

miejsce judaizmu (Mk 14,58; J 2,19), czy te  grup  uczniów nios cych z sob

dynamizm Ko cio a,  jako Królestwa Bo ego. Jezus my la  o zjednoczeniu

spo eczno ci mesja skiej i inaugurowa  j  w swoich aposto ach, w ród których

Piotr jest pierwszy.  Mateusz umie ci  to wydarzenie w momencie decyduj cym

i najbardziej charakterystycznym dla swego opowiadania. Pozostali ewangeli ci

nie wi

 z wyznaniem Piotra uroczystej obietnicy, która towarzyszy temu u

Mateusza, ale umieszczaj  to wyznanie w po owie opowiadania (Mt 8,27-33;  k

9,18-22; J 6,67-68).  Je li chodzi o Mateusza, to miejsce jakie przyzna  temu

wydarzeniu, nale y do jego katechezy i niesie z sob  intencj , któr  nale y

uzna .

 dot d Jezus chcia  przede wszystkim ukaza ,  e jest Mesjaszem. Od

momentu wyznania Piotra, od przemienienia i od zapowiedzi m ki Jezus chce

ukaza  jaki ma by  Mesjasz; poj ty jako S uga cierpi cy.  Po pierwszym

momencie  yczliwego przyj cia i wzgl dnego sukcesu w ludzie Galilejskim

mowa Jezusa zacz a natrafia  na mocn  opozycj  uczonych, faryzeuszy i

kap anów. Chrystus zdaje sobie spraw , ze zbli a si  ku  mierci: "wst pujemy

do Jeruzalem". W ród niezrozumienia mas i przy opozycji  wiata, otrzymuje

pierwszy akt wiary, widzi ukazuj cy si  pierwszy kamie  budowli, któr  stanie

si  Jego aspo eczno  mesja ska.  Dlatego, do Piotra wyznaj cego wiar  w Jego

mesja sko , Jezus zwraca si : "Ty jeste  opoka, na tej opoce zbuduje Ko ció

mój, a bramy piekielne nie zwyci

 go".  Istnieje do  du a liczba precedensów

38

biblijnych, rabinackich i esse skich, które pozwalaj   zilustrowa  ide

wi tyni,

czy te  spo eczno ci mesja skiej zbudowanej na opoce prawdy. Wierz cy

Abraham by  opok , fundamentem, na którym opiera  si  naród wybrany.

Trwa

 budowli zale y od prawdy, dzi ki której Piotr zosta  okre lony jako

ska a. Jezus sam porównywa  przyjmuj cych s owo i  ycie z Nim, do cz owieka,

który wznosi dom nie na piasku ale na skale: Mt 7,24-27;  k 6,47-49.

Znajdujemy si  wci  w zasi gu solidarno ci i trwa

ci, któr  budowla

otrzymuje od fundamentu, na którym si  opiera. Ko ció  b dzie trwa y, gdy

Chrystus  zbuduje go na opoce, któr  jest Piotr w tym momencie, kiedy dzi ki

asce Piotr wyznaje swoj  wiar  w Jezusa Mesjasza i Syna Bo ego. Aposto owie

mog  by  nazwani fundamentami Ko cio a (Ef 2,20; Ap 21,14). Piotr, z racji

swej wiary, stanie  si  opok  skalist , na której opieraj  si  same fundamenty.

Tekst jednak kontynuuje obietnic  Chrystusa: "Dam ci klucze Królestwa

niebieskiego, co zwi esz na ziemi b dzie zwi zane równie  w niebie, a co

rozwi esz na ziemi b dzie rozwi zane tak e i w niebie".  Klucze oznaczaj

adz  administrowania domem, czy jak  posiad

ci . Oznaczaj  wi c

adz , jak  otrzymuje kto  od gospodarza, aby w jego imieniu zarz dza

dobrami.

Wielu egzegetów katolickich uwa a,  e tekst o  wi zaniu i

rozwi zywaniu nale y do innego kontekstu. Paralelnie, Mt 18,18 przynale

by

do mandatu apostolskiego zleconego przez Jezusa zmartwychwsta ego. Tekst

paralelny J 22,23 zachowa by w

ciwe miejsce. Oddzielony wi c od

powierzenia kluczy, tekst ten nie udziela by wprost  adnego przywileju

Piotrowi. S owa "zwi zywa  i rozwi zywa " nie wyra aj  tylko idei

ca

ciowej, ale wed ug licznych paralel rabinackich autorytet relatywny do

dwóch aspektów: 1) odpowiednio do ich okre le  magisterialnych rabini mogli

deklarowa ,  e jaka  rzecz jest godziwa czy zakazana i w ten sposób

rozwi zywa  czy wi za  sumienia; 2) mogli oni pot pia  czy te  rozgrzesza , a

wi c wyklucza  kogo  ze spo eczno ci. Tak jest i w naszym tek cie (Mt 18,18; J

39

20,23), w adza wi zania i rozwi zywania implikuje odpuszczenie grzechów, ale

nie mo e si  ogranicza  tylko do tego.  Oznacza ona ca  aktywno  decyzji i

prawodawstwa zarówno w doktrynie jak i w post powaniu praktycznym, w

duchowym zarz dzaniu Ko cio em.

Na podstawie naszego krótkiego studium Mt 16,13-19 tekstu mo emy

wyprowadzi  nast puj ce wnioski: 1) Piotr jest pocz tkiem Ko cio a, który

dzie opiera  si  na wierze, któr  on wyzna . W funkcji apostolskiej jest on

fundamentem przez swoj  wiar . 2) On otrzyma  w adz  nad domem Bo ym.

Wykonuje taki urz d, na mocy którego mo e otwiera  i zamyka  wej cie do

Królestwa Bo ego. 3) Piotr na równi z uczniami posiada w adz  duchow  i by

mo e,  e otrzyma  j  w tym samym czasie, co inni.  Jednak b

c pierwszym w

apostolacie i maj cy w adz  kluczy, posiada on t  w adz  w sposób

uprzywilejowany. Po pierwszym stwierdzeniu w czasie tera niejszym "ty jeste

opoka", nast pne s owa tej perykopy s  u yte w czasie przesz ym.

Obecnie przechodzimy do omówienia perykopy:  k 22,31-32:

"Szymonie, Szymonie,  oto szatan domaga  si ,  eby was przesia  jak pszenic ;

ale Ja prosi em za tob ,  eby nie usta a twoja wiara, Ty ze swej strony

utwierdzaj swoich braci".  Na pierwszy rzut oka wydawa  by si  mog o,  e

chodzi tu o relacje osobiste mi dzy Piotrem i Jezusem, bez ich warto ci

eklezjologicznej.  Bli sza analiza jednak pozwa a dostrzec warto

eklezjologiczn . Kontekst bezpo redni omawia przeznaczenie aposto ów i

przysz

 dzie a mesja skiego.  Modl c si  o wiar  Piotra, która wed ug Mt

16,17-19 jest fundamentem spo eczno ci, której moce piekielne nie s  w stanie

zwyci

, modli si  tak e i za innych. Istnieje paralelizm mi dzy dwoma

tekstami: Mt 16,18-19  - Otó  i Ja tobie powiadam: Ty jeste  Piotr czyli Ska a, i

na tej Skale  zbuduj  Ko ció  mój, a bramy piekielne go nie przemog " oraz    k

22,31-32 : "Szymonie, Szymonie, oto szatan domaga  si ,  eby was przesia  jak

pszenic ; ale Ja prosi em za tob ,  eby nie usta a twoja wiara. Ty ze swej strony

utwierdzaj twoich braci."  Z pewno ci  Jezus modli  si  tak e za innych

40

aposto ów i za wszystkich wiernych, którzy uwierzyli w Jego s owo (J 17,9 nn).

Odnajdujemy tu struktur  spraw analogiczn  do innych perykop: co , co zosta o

udzielone wszystkim, zosta o udzielone w sposób szczególny Piotrowi: w adza

wi zania i rozwi zywania (Mt 16,19), funkcja fundamentu (Mt 16,17; Ef 2,20),

funkcja pasterza. To wszystko otrzymuj  uczniowie od Jezusa, ale w ród nich

Piotr otrzymuje jako pierwszy i w sposób szczególny.

3. Papie

Nauka o papiestwie jest tak bardzo tradycyjna i do  szeroko

przedstawiana w teologii fundamentalnej,  e tu zastanowimy si   tylko nad

niektórymi aspektami tej doktryny.  Nauka o papiestwie znalaz a swój wyraz w

dwóch wielkich dokumentach soborowych: konstytucji dogmatycznej "Pastor

aeternus" Soboru  Watyka skiego  I (18 VII 1870 r.) i konstytucji dogmatycznej

"Lumen gentium" Soboru  Watyka skiego II (21 XI 1964 r.). Dwa dokumenty

 odr bne. Sobór Watyka ski I wyk ada nauk  o nieomylno ci biskupa

rzymskiego, Sobór Watyka ski II zajmuje si  Ko cio em jako takim.  Równie

kontekst teologiczny odró nia obydwa sobory.  Z drugiej strony, jak pisze

Parente, obydwa sobory "oddzielone okresem stu lat jeden od drugiego, nie s  ze

sob  przeciwstawne, ale uzupe niaj  si  wzajemnie, jak wielkie sobory".

Konstytucja "Lumen gentium" jest zakresowo o wiele szersza ni  "Pastor

aeternus", a je li nauka o episkopacie rozwijana na Soborze Watyka skim II

uzupe nia luk  Soboru Watyka skiego I, to zbie no  tematyczna i

dogmatyczna o biskupie rzymskim zachodzi w jednym i drugim.  Owszem,

pog bienie doktrynalne nauki o episkopacie, które na pierwszy rut oka mog oby

si  wydawa  szczególnym osi gni ciem Vaticanum II, jest równie  w gruncie

rzeczy udoskonaleniem schematu przygotowanego przez Kleutgena na Sobór

Watyka ski I.

41

 Konstytucja "Pastor aeternus" rozpoczyna si  wst pem i sk ada si  z

czterech rozdzia ów. Wst p, który nie wchodzi w zakres definicji dogmatycznej,

wyra a idee odpowiednie do instytucji i konstytucji Ko cio a, które

przygotowuj  sam  definicj . Ko ció  jako kontynuacja dzie a zbawczego opiera

si  na aposto ach i ich nast pcach, jako na fundamencie i na jedno ci wiary oraz

czno ci z Piotrem jako opok  i g ow  widzialn  Ko cio a. W rozdziale

pierwszym zosta o przypomniane i uroczy cie og oszone powierzenie  w.

Piotrowi prymatu jurysdykcji bezpo rednio i wprost dla ca ego Ko cio a, nie

wy czaj c innych aposto ów.  Przedmiotem drugiego rozdzia u jest

nadosobowo  tego prymatu. Jako nast pcy  w. Piotra papie e dziedzicz

prymat i zachowuj  go trwale w  yciu Ko cio a.  Rozdzia  trzeci okre la natur

prymatu; "nie honor, szacunek, czy zwyk e kierownictwo ale autentyczna

jurysdykcja z ustanowienia boskiego, która udziela papie owi prawdziw

adz  biskupi  bezpo redni , zwyczajn , pe

 i najwy sz  w spo eczno ci

ko cielnej". Wreszcie, w rozdziale czwartym, deklaruje si  uroczy cie

nieomylno  papie a,  jako konsekwencj  rozszerzania prymatu nie tylko na

odcinek dyscyplinarny i kierowniczy Ko cio a, ale tak e na zakres wiary i

obyczajów.

Linia zakre lona przez Sobór Watyka ski I prowadzi od prymatu  w.

Piotra do prymatu papie a. Chodzi tu o prymat, którego sukcesja nie zmienia;

który jest w asnym tak dla nast pcy jak by  w asny dla pierwszego posiadacza.

Jest on zwi zany z istotn  konstytucj  Ko cio a i dlatego jest z prawa boskiego

(de iure divino), jako pochodz cy z aktu nadanego przez Chrystusa.  Ten prymat

nie jest przej ciowy ale wieczny, to znaczy  e nie zosta  udzielony tylko

osobi cie Piotrowi, ale zwi zany jest z urz dem i w sposób sta y realizuje si   w

ka dym nast pcy  w. Piotra.

Sobór Watyka ski II, chocia  zwróci  uwag  na inn  tematyk

eklezjologiczn , to jednak nie tylko w "Lumen gentium" przejmuje istot

doktryny zawartej w "Pastor aeternus", ale idzie jeszcze dalej.  Po stwierdzeniu,

42

e "biskup rzymski jest nast pc

w. Piotra" LG 22 wymienia prerogatywy

wynikaj ce z prymatu ksi cia Aposto ów,  ustanowionego przez Chrystusa

"opok  i kamieniem w gielnym Ko cio a",  jak równie  "pasterzem ca ej

owczarni". S  to przywileje "nast pcy  w. Piotra", który na mocy swego urz du,

to jest jako "wikariusz Chrystusa i pasterz ca ego Ko cio a" ma w adz  wi zania

i rozwi zywania w oparciu o "w adz  pe

, najwy sz , powszechn , któr

mo e zawsze wykonywa  w sposób wolny".  Jest tu przedstawiona, w sposób

syntetyczny, ca a doktryna Soboru Watyka skiego I odno nie do prymatu.

Konstytucja "Lumen gentium" stwierdza wyra nie,  e papie  jest zast pc

Chrystusa.  Dlatego,  posiada  on  wszystko,  dzi ki  czemu   w.  Piotr  sta   si

zast pc  Chrystusa: pe

 i najwy sz  jurysdykcyjn  w adz  w Ko ciele.

Dlatego te  "Lumen gentium", po stwierdzeniu "zast pca Chrystusa", dodaje

zaraz "Pasterz ca ego Ko cio a".  Kwalifikacje tej w adzy prymatu s  te same,

które wymienia Sobór Watyka ski I. Poza konstytucj  "Lumen gentium" 22,

Sobór Watyka ski II potwierdzi  to w "Christus Dominus", 2: "W tym Ko ciele

Chrystusowym Biskup Rzymski, jako nast pca Piotra, któremu Chrystus

powierzy  misj  pasienia swych owiec i baranków, cieszy si  z ustanowienia

Bo ego najwy sz , pe

, bezpo redni  i powszechn  w adz  duszpastersk ".

Przejd my do analizy tej w adzy.

a)

"Prawdziwa w adza biskupia". To wyra enie wyst puj ce w

rozdziale trzecim konstytucji "Pastor aeternus" nie wyst puje w dokumentach

Soboru Watyka skiego II. Tego wyra enia brakowa o bowiem w schemacie

ród owym Soboru Watyka skiego I a ponadto teologowie z czasów przed

Soborem Watyka skim I nie negowali "prawdziwo ci w adzy biskupiej" w

jurysdykcji papieskiej.  Pod koniec jednak prac Soboru Watyka skiego I

przewa

y idee wi kszo ci Ojców, którzy proponowali wprowadzenie do

tekstu tego wyra enia "vere episcopalis" (prawdziwie biskupia). Chodzi tu o

deklaracj , która w swym ostatecznym sformu owaniu nie jest tylko zwyk ym

powtórzeniem formu y  Soboru  Florenckiego (1439-1445). Przejmuj c t

43

formu  jako w asn , Sobór Watyka ski I zaj  si  g ównie natur  w adzy

prymatu.  Dlaczego jednak Sobór Watyka ski II, przyjmuj c doktryn  "Pastor

aeternus", nie zwraca uwagi na okre lenie "vere episcopalis" (prawdziwie

biskupa) w odniesieniu do w adzy prymatu ? Trudno jest wnikn  w intencje i

motywacje nie wyra one. Wydaje si ,  e pomini to je po prostu dlatego,  e

okre lenie "biskupia" jest niewprost zawarte w innych specyfikacjach w adzy

prymatu: bezpo rednia, zwyczajna, powszechna.  W adza papie a jest

"prawdziwie biskupia" poniewa  jest istotowo ta sama co w adza ka dego

biskupa, pochodz ca od Chrystusa i maj ca na celu kierowanie i u wi canie

Ko cio a. Ró ni si  tylko, gdy chodzi o zakres (w adza powszechna papie a i

adza okre lona biskupa lokalnego) i stopie  (pe na i najwy sza w papie u, a

nie w poszczególnym biskupie jako takim).

b)

 "Powszechna". Przymiotnik nie dotyczy tylko rozci

ci w adzy

prymatu ale tak e sposobu wykonywania jej. W adza ta jest powszechna

poniewa : 1) rozci ga si  na ca y Ko ció , ustanawiaj c papie a na szczycie

Ko cio a nie tylko do ca ego ludu Bo ego ale tak e w odniesieniu do biskupów

wzi tych kolegialnie i indywidualnie; 2) ma za przedmiot to wszystko, co

zawiera  ycie Ko cio a i zbawienie dusz, w jedno ci z Objawieniem; 3) papie

 wykonuje i mo e wykonywa  wprost w odniesieniu do ka dego cz onka

Ko cio a, jako skutek najwy szej inwestytury pochodz cej od Chrystusa.

c)

"Bezpo rednia". To okre lenie wyja nia,   e biskup Rzymu mo e

"wykonywa  zawsze w sposób wolny" swoj  w adz  prymatu. Biskup Rzymu,

c klucznikiem Ko cio a, z woli Bo ej, mo e w sposób wolny otwiera  i

zamyka .  Jest on odpowiedzialny na równi z Piotrem jako pasterzem

wszystkich wiernych. W konstytucji hierarchicznej Ko cio a nie ma miejsca na

prymat kolegialny. Dlatego by oby niedorzeczno ci  pojmowa  kolegium

biskupie jako  zastrze enie w adzy prymatu.

d)

"Zwyczajna" (ordinaria). Równie  i ta kwalifikacja nie wyst puje w

"Lumen gentium" w odniesieniu do papie a.  Raz tylko ten przymiot zosta

44

yty w celu okre lenia w adzy biskupiej (LG 27). Nie ma jednak w tpliwo ci,

e idea ta jest zawarta w okre leniach: pe na, najwy sza, bezpo rednia,

powszechna. W papie u realizuje si   w pe ni w adza zwyczajna. Jest to w adza

zwi zana z urz dem i wchodzi  ci le w jego funkcj .  Zaprzeczenie tej w adzy

by oby równoznaczne z zaprzeczeniem prymatu.

e)

"Pe na". Jest to jedno z okre le , które powtarza si  najcz ciej,

zarówno w odniesieniu do w adzy prymatu jak i do w adzy kolegialnej.  Racja

jest ta,  e nie traktuj c o dwóch ró nych w adzach, ale o dwóch ró nych

sposobach posiadania tej samej w adzy Sobór Watyka ski II okre la tym samym

przymiotnikiem zarówno jurysdykcj  biskupa Rzymu jak i kolegium

biskupiego. Z ustanowienia boskiego papie owi przynale y ca a "w adza

wi ta". W ten sposób brzmi doktryna zawarta w "Pastor aeternus" jak i

doktryna Soboru Watyka skiego II.

f)

"Najwy sza". Równie  to okre lenie pojawia si  cz sto.  Wyklucza

ono wszelkie podporz dkowanie w adzy prymatu z t  konsekwencj ,  e podczas

gdy jest mo liwe apelowa  do papie a od i przeciw wszelkiej innej w adzy w

Ko ciele, to jest niemo liwa apelacja od decyzji papieskiej do nieistniej cej

adzy wy szej. Nie mo na równie  odwo ywa  si   do w adzy soboru

powszechnego, który zawsze jest podporz dkowany papie owi w swoim bycie i

w swoich decyzjach.

4. Nieomylno  papie a

Zasadniczo to zagadnienie nie powinno znale

 si  w tym rozdziale.

Nieomylno  papie a nie jest bowiem podmiotem "w adzy  wi tej" ale jako ci

najwy szego magisterium.  Weryfikuje si , kiedy papie  przemawia "ex

cathedra". Aktualno  jednak, jak  uzyska  ten argument dzi  w zwi zku z

publikacj  H. Künga usprawiedliwia podj cie tego tematu. Równie  "Pastor

aeternus" mówi o nieomylno ci papie a w kontek cie deklaracji o biskupie

45

rzymskim.  Co wi c oznacza nieomylno  papie a ?  Nale y zauwa

,  e

rozdzia   czwarty konstytucji "Pastor aeternus" nie zosta  zatytu owany

"nieomylno " ale "nieomylne magisterium biskupa rzymskiego" Ju  zatem w

samym tytule precyzuje si   naturaln  nieomylno : nie nieomylno  moralna

(bezgrzeszno ) ale doktrynalna.  Wokó  tego poj cia powsta o szereg kwestii,

na które odpowiada "Pastor  aeternus". Konstytucja "Lumen gentium"

podejmuj c krótko tre  teologiczn  rozdzia u czwartego "Pastor aeternus" stara

si  równie  odpowiedzie  na przedstawione kwestie.

Przechodzimy do analizy teologicznej nieomylno ci papie a.

a)

Nikt nie mo e og osi  cz owieka nieomylnym, a tym bardziej

uczyni  go takim. Omylno  jest zwi zana z natur  ludzk .  Jest to

konsekwencja grzechu pierworodnego i ogranicze  umys u ludzkiego. Takie jest

wyja nienie chrze cija skie.  Niechrze cijanin natomiast buduje sobie tak

ocen  na gruncie do wiadczenia i na ci

ym rozwoju my li i wiedzy.  To z

kolei znaczy,  e ani psychologia, ani prawo, ani nauka nie mog  si  znajdowa  u

podstaw nauki o nieomylno ci papie a. Definicja Soboru Watyka skiego I w

krótkich s owach precyzuje, gdzie nale y szuka

ród a dla takiej tezy, kiedy

zaznacza: "wierno  dla tradycji otrzymanej od pocz tku wiary

chrze cija skiej". Poniewa  w adza prymatu jest bez w tpienia elementem tej

wiary,  wyprowadza si  wniosek,  e funkcja fundamentu powierzona  w.

Piotrowi a w nim jego nast pcom upad aby, gdyby Magisterium - do którego

kompetencji nale y umacnianie wiary u wierz cych - by o omylne. W zakresie

prymatu, to jest w jego funkcji wi zania i rozwi zywania, zawarty jest wymóg

jakiego  Magisterium nieomylnego, na mocy którego papie  jest - wed ug

tradycyjnej definicji opartej o Pismo  w. - "opok  wiary".  Taka nieomylno ,

wraz z prymatem pochodzi z woli Chrystusa i dlatego nale y do istotnej

konstytucji Ko cio a.

b)

Weryfikacja tej woli nie jest zwi zana z jakim  tekstem ale stanowi

 sposób post powania Chrystusa wobec Piotra i kolegium apostolskiego.  Gdy

46

si  jednak analizuje  k 22,32 ukazuje si     do  jasno zarys ponadosobowy

modlitwy. Chrystus nie mia  na uwadze wiary osobistej Piotra ale mia  na

uwadze urz d, autorytet zwyczajny w funkcji fundamentu, wzmocnienie i

bezpiecze stwo wiary obecnej i w przysz

ci.  Tu ma swe  ród o nieomylno ,

która mo e zapewni  bezpiecze stwo i solidno  wiary.  A poniewa  urz d  w.

Piotra b dzie trwa y, przeto i trwa a b dzie zdolno  utwierdzania braci w

wierze wraz z nieomylno ci  urz du Piotrowego.  Równie  tekst J 21,15-17,

który ustanawia  w. Piotra najwy szym pasterzem powszechnym i

bezpo rednim ca ego Ko cio a, stanowi podstaw  tej tezy o nieomylno ci

papie a. Tu jest podstawa biblijna usprawiedliwiaj ca  odwo ywanie si  do

papie a i t umaczy dlaczego w historii do niego nale

o zawsze ostatnie s owo.

Charyzmat nieomylno ci daje definitywny charakter ka demu jego s dowi i

zamyka dyskusj  w dziedzinie wiary i obyczajów oraz chroni Ko ció  przed

dem.

b) Podmiotem nieomylno ci jest biskup Rzymski jako prawowity

nast pca  w. Piotra i dlatego najwy szy pasterz i nauczyciel ca ego Ko cio a.

c)

Granica nieomylno ci. Nie ka dy s d, nie ka da doktryna tego czy

innego papie a mog  by  nauczane ipso facto jako  nieomylne. W

ciwie ka da

interwencja papie a w sprawach wiary i obyczajów jest sprowadzalna do funkcji

najwy szego pasterza i nauczyciela Ko cio a powszechnego, ale nie dlatego

mówi si  o interwencji nieomylnej.  Aby mog a si  zweryfikowa  nieomylno

papie a potrzeba, aby papie  w wypowiadaniu s du, czy te  w zdefiniowaniu

doktryny odwo

 si  formalnie do swojej funkcji pasterza i nauczyciela

powszechnego, wyra aj c jednocze nie intencj  wykonania jej.

d)

"Pastor aeternus" okre li  cztery warunki odnosz ce si  do sposobu

i przedmiotu nieomylno ci papieskiej i jej wykonywania. Do nieomylno ci

wymaga si :  1) "locutio ex cathedra" (przemawia w sposób urz dowy) czyli,  e

papie  w swoim s dzie, definicji czy og aszaniu doktryny anga uje swoj

odpowiedzialno  jako nauczyciela Ko cio a powszechnego wobec wszystkich,

47

zarówno zwyk ych wiernych jak i biskupów. 2) jasne odwo ywanie si  do swej

najwy szej w adzy apostolskiej; 3) gdy wypowiada si  w "sprawach wiary i

obyczajów"; 4) deklarowana intencja okre lenia jakiej  prawdy objawionej w

formie wi

cej dla ca ego Ko cio a.

e)

 Zachodzi wi c pytanie, jak przyj  taki s d, doktryn ,  któr  papie

og asza bez tytu ów nieomylno ci ? Funkcja publiczna papie a i obiektywne

warunki formalne deklarowania "ex cathedra" gwarantuj  bez w tpienia

nieomylno . Ale nie mo na powiedzie  w sensie absolutnym,  e j  wyczerpuj .

W zasadzie, nie ca a doktryna wiary chrze cija skiej jest wyja niona "w sposób

zdefiniowany", czy te  przez uroczyste deklaracje "ex cathedra", ale tak e przez

formy i formu y wyra ania (encyklika "Motu proprio" itd.), których autorytet

mo e osi gn  wi

 skuteczno  doktryny jako "definitywnie

utrzymywanej", wed ug "my li i woli" wyra onej jasno przez papie a. U ycie

owa "definiowa " (definire) nie mo e tu stwarza  trudno ci, poniewa  w

zasadzie  rozró nia si   "definitive tenendum" (powinno si  definiowanie

utrzyma ) i  "definitorio modo" (na sposób okre laj cy).  Tu si  weryfikuj

warunki nieomylno ci "ex cathedra".  Jest to tak e nieomylno , ale bez

wymienionych wy ej warunków.  Znamienne jest,  e "Lumen gentium" 25c po

ugiej dyskusji Ojców soborowych przedstawia  nie formu  "definitorio actu"

(akt okre laj cy - niedefinitywnie) ale formu  "definitivo actu" (aktem

definitywnym). Nieomylno  papie a przekracza wi c granice definicji

pouczaj cej.

5. Kolegialno  episkopatu w  wietle refleksji teologicznej

Jednym z podstawowych zada , które Sobór Watyka ski II wyznaczy

sobie od pocz tku, by o dope nienie przez   doktryn  o episkopacie dope nienie

nauki o prymacie papie a, okre lonej ju  na Soborze Watyka skim I. Jednak z

racji wcze niejszego zamkni cia Soboru z przyczyn zewn trznych, nauka ta

48

zosta a jakby wyizolowana z ogromnego  kompleksu zagadnie  naszkicowanych

przez eklezjologi . Rozdzia  trzeci Konstytucji o Ko ciele realizuje to zadanie,

bior c jako ide  przewodni  poj cie struktury kolegialnej Urz du biskupiego.

A. Doktryna Soboru Watyka skiego II o kolegialno ci episkopatu

a. Poj cie kolegium

Tekst soborowy  rozpoczyna swoje wypowiedzi o episkopacie od

spojrzenia na dzia alno  historyczn  Chrystusa, który zak ada Ko ció  i w tej

funkcji Ko cio a odnajduje istotne elementy urz du duchowego na wszystkie

czasy. O Dwunastu nazywanych przez Chrystusa aposto ami tak mówi tekst

Konstytucji (III,19): "Ustanowi  ich jako kolegium, czyli sta y zespó , na czele

którego postawi  wybranego spo ród nich Piotra".  Ten wniosek zawiera istotnie

fundamentaln  ide , na której opiera si  wszystko inne. Pierwotna forma

duchowego urz du Aposto ów jest kolegialna (np. Mt 11,1; 20,17; 14,30; Mk

3,14,16 itd.). Jeden spo ród Dwunastu - mianowicie Piotr - zosta  szczególnie

wyró niony i stoi na czele pozosta ych cz onków kolegium, w taki jednak

sposób,  e sam nale y równie  do kolegium Dwunastu.

Tego rodzaju utwierdzenie, chocia  samo przez si  jest jasne, gdy

opiera si  na tekstach skrypturystycznych, niesie od pocz tku szczególn

trudno  zawart  w s owie kolegium. S owo to stanowi prawdziwy element

wyja niaj cy do tekstu Pisma  w. podany przez Sobór.  Trudno  wy ania si  z

tendencji oddania prawdy Pisma  w. w poj ciach teologicznych. Sobór

Watyka ski I zwalcza  ide  jurystów protestanckich, którzy mówili o strukturze

kolegialnej Ko cio a pierwotnego i w ten sposób wyra ali ide  doskona ej

równo ci wszystkich cz onków Ko cio a.  St d s owo kolegium mia o dla wielu

Ojców  Soboru wyd wi k dwuznaczny, zw aszcza w odniesieniu do nauki o

prymacie  w. Piotra, ju  sprecyzowanym przez tradycj  katolick .  Znaczenie

teologiczne s owa kolegium, wypracowane w tradycji katolickiej wyklucza o

49

mo liwo  interpretacji tego s owa  w sensie kolegialno ci rozumianej przez

jurystów protestanckich. Ponadto, s owo kolegium ma swoj  d ug  prehistori  w

kontek cie czasów Ko cio a  Katolickiego. Wspó czesne badania ukaza y dwa

etapy tej prehistorii. W listach papie y z IV i V wieku i w j zyku liturgicznym

tego okresu kolegium oznacza o b

 to wspólnot  apostolsk ,  b

 wspólnot

biskupa i prezbiterów, b

 wspólnot  biskupów.  W teologii katolickiej w XV-

XIX wieku czo owe miejsce zajmuje idea kolegialnej struktury episkopatu

powszechnego.  St d to widzimy donios

 j zyka w wyra aniu tre ci

teologicznej.  Komisja teologiczna maj c na uwadze utrzymuj ce si  wci

trudno ci w rozumieniu s owa kolegium uzna a za stosowne do czy

wyja nienie bli sze. Kiedy mówi o kolegium Dwunastu to zaraz wyja nia,  e

chodzi tu o sta y zespó  Dwunastu, na czele którego stoi wybrany spo ród nich

Piotr (por. J 21,15-17).

b. Pierwsze wyja nienia wokó  zasady sukcesji apostolskiej.

Konstytucja o Ko ciele w paragrafie o instytucji apostolatu Dwunastu

(III,19) podaje zasad  sukcesji apostolskiej, która osi ga swoj  istot  w

nast puj cej deklaracji: "Tak samo za  trwa nieprzerwanie urz d (munus)

powierzony przez Pana indywidualnie Piotrowi, pierwszemu z Aposto ów, i

maj cy by  przekazywany jego nast pcom, tak te  nieprzerwanie trwa w

Ko ciele urz d Aposto ów - pasterzowanie Ko cio owi, który bez przerwy ma

sprawowa  po wi cony stan biskupi" (III,20). Twierdzenie,  e biskupi s

nast pcami aposto ów jest wa nym stwierdzeniem teologii katolickiej wyra nie

potwierdzonej na Soborze Watyka skim I i w tym zakresie nie mo na

prowadzi

adnej powa nej dysputy. Mo na by o jedynie dyskutowa  w

zakresie pytania, czy tak e sukcesja apostolska jest kolegialnie zbudowana w

identycznym sensie co urz d apostolski.  W ogólnym sformu owaniu zasady

sukcesji tekst nie wyra a si  w sposób ca kowicie jasny, chocia  stwierdzona

podwójna biegunowo  sukcesji (Piotr-Papie , Aposto owie-Biskupi) pozwala

50

zrozumie  do  jasno t  ide  a wyra enie "po wi cony stan biskupi" wyra a w

sposób jasny charakter kolegialny sprawowanego przez nich urz du.

Sukcesja apostolska w episkopacie opiera si  na sakramentalno ci

episkopatu. To zagadnienie stanowi osobny temat i dlatego nie zajmujemy si

nim w tej chwili.  Je li wspominamy o nim, to tylko na ile domaga si  tego

problem kolegialno ci.  "Konsekracja biskupia wraz z urz dow  funkcj

wi cania przynosi równie  funkcj  nauczania i rz dzenia.  Funkcje te jednak z

natury swojej mog  by  wykonywane tylko w hierarchicznej wspólnocie

(communio) z G ow  Kolegium i z jego cz onkami" (III,21).

c. Kolegium biskupów sukcesorem Kolegium apostolskiego

To ostatnie stwierdzenie zosta o jeszcze ja niej  wyt umaczone w

nast puj cych s owach: "Jak z ustanowienia Pa skiego  w. Piotr i reszta

Aposto ów stanowi  jedno kolegium apostolskie, tak samo Biskup Rzymski,

nast pca Piotra, i biskupi, nast pcy Aposto ów, pozostaj  we wzajemnej

czno ci" (III,22).  Podstawowa intencja tego stwierdzenia, która zosta a raz

jeszcze wzmocniona w  "Nota praevia" jest jasna: relacja Piotr-Aposto owie jest

kontynuowana w historii Ko cio a w relacji Papie -Biskupi. Sens i granice tego

stwierdzenia ilustruj  dwie odmiany s owne, które odró niaj  tekst ostateczny

od jego stadium wyj ciowego. Pozornie te dwie zmiany wydaj  si  by  bez

znaczenia, ale w rzeczywisto ci dla dok adnego rozumienia tekstu posiadaj

du e znaczenie. Mówi c o relacji Piotra do pozosta ych Aposto ów podkre la

si  jasno wspólnot  apostolatu i przynale no

w. Piotra do spo eczno ci

Dwunastu.  Piotr pozostaje wewn trz a nie poza pierwotnym Kolegium.  W

twierdzeniu, w którym zamiar jest skierowany do wy

enia idei sukcesji takie

podkre lenie posiada szczególne znaczenie.  To, co ma zastosowanie w

odniesieniu do Piotra, stosuje si  równie  do papie a. Jak Piotr jest aposto em

razem z pozosta ymi aposto ami, tak papie  jest biskupem razem z innymi

biskupami i jako Biskup Rzymu jest on papie em.  I jako Biskup Rzymu  nie

pozostaje on poza lecz z czony jest wewn trznie z kolegium biskupów, i - jak

51

podkre la wci  Konstytucja o Ko ciele - jako jego g owa obdarzony jest

wszystkimi prawami najwy szej G owy.

Druga zmiana dotyczy sformu owania dok adnej proporcji, z jednej

strony mi dzy Piotrem-Aposto ami, a z  drugiej strony mi dzy Papie em-

Biskupami.  Ró nica nie jest znaczna i gdyby nie zosta a wyja niona przez

"Nota praevia", nie zwróciliby my na ni  uwagi. "Nota" mówi: "Paralelizm

mi dzy Piotrem i reszt  Aposto ów z jednej strony a Papie em i Biskupami z

drugiej strony nie implikuje przekazania nadzwyczajnej w adzy Aposto ów ich

nast pcom ani, rzecz oczywista,  równie  mi dzy g ow  i cz onkami kolegium,

lecz jedynie proporcjonalno  mi dzy pierwszym stosunkiem (Piotr-

Aposto owie) i drugim (Papie -Biskupi)".  Wyja nienie podane w "Nocie

wyja niaj cej" zwraca uwag  na okre lenie "nadzwyczajna w adza" Aposto ów,

lecz pozostaje zwi zana  ci le z jedno ci  apostolatu, który jako taki nie jest

przekazywany.  Biskupi s  biskupami a nie Aposto ami. Nast pca jest kim

ró nym od tego od kogo bierze pocz tek jego sukcesja.  Ta niepowtarzalno

ma zastosowanie  tak e, cho  w wi kszym jeszcze stopniu w relacji Piotr-

Papie . Równie  papie  nie jest aposto em ale biskupem.  Nie jest on Piotrem

ale w

nie papie em. Tak e on pozostaje tylko w porz dku sukcesji.  Ró nica

mi dzy Papie em i Biskupami nie opiera si  wi c na ró nej relacji z urz dem

aposto a ale na ró nicy tego, co zosta o przyj te.  Papie  jest nast pc  Piotra

Aposto a i w ten sposób otrzymuje urz d Piotrowy jak te  i pos ugiwanie dla

Ko cio a powszechnego.  Biskup natomiast nie jest nast pc  jakiego

okre lonego aposto a ale w  czno ci i poprzez kolegium jest nast pc  kolegium

apostolskiego. Nie znaczy to,  e Papie  pozostaje poza kolegium, ale  e jego

stanowisko wobec kolegium jest istotnie ró ne od stanowiska poszczególnego

biskupa. Poszczególny biskup nie otrzymuje w adzy nad Ko cio em

powszechnym, ale w adz  biskupi  mo e wykonywa  jedynie zgodnie z

normami Kolegium i jego G owy.  Jego w adza ograniczona jest do okre lonego

terytorium Ko cio a powszechnego.  Nie znaczy to jednak,  e poszczególny

52

biskup pozostaje bez odniesienia do Ko cio a powszechnego. Przeciwnie,

poniewa  jest on g ównie biskupem przez swoje w czenie do kolegium

wszystkich biskupów, jest on przez swój urz d skierowany ku pos udze ca ego

Ko cio a. Jest  on zorientowany na Ko ció  powszechny a ograniczenie go do

okre lonego terytorium nie oznacza ograniczenia odpowiedzialno ci za Ko ció

powszechny, ale konkretne w czenie w s

 dla ca ego Ko cio a.

c.

adza kolegialna i prymat

W numerze 22 rozdzia u III Konstytucji o Ko ciele natrafiamy na punkt

najbardziej dyskusyjny. Jest tu wy

ona doktryna o relacji istniej cej mi dzy

adz  Papie a i Kolegium w Ko ciele powszechnym.  Tekst rozpoczyna si  od

pewnego negatywnego ustalenia: "Kolegium albo Cia o biskupie posiada w adz

autorytatywn  jedynie wtedy,  gdy si  je bierze  cznie z Biskupem Rzymskim,

nast pc  Piotra, jako jego G ow  i gdy nienaruszona zostaje w adza

zwierzchnicza tego ostatniego nad wszystkimi, zarówno pasterzami, jak

wiernymi" (nr 22 KK).  Z powy szego stwierdzenia wynika jasno,  e kolegium

biskupów dzia a kolegialnie jedynie razem z Papie em, podczas gdy Papie

tak e bez Kolegium jest pasterzem Ko cio a powszechnego i mo e w sposób

wolny wykonywa  swoj  w adz , bez obowi zku uzyskiwania poprzedniej

autoryzacji ze strony Kolegium.  Relacja nie jest wi c odwrotna: papie  mo e

dzia

 bez kolegium ale kolegium nie mo e dzia

 bez papie a.  Tego rodzaju

stwierdzenia nale

 do porz dku czysto jurydycznego i opisuj  wy cznie

adz  konieczn  do podj cia wa nych decyzji.

Po stwierdzeniach negatywnych, w których jest podkre lona podwójna

granica kolegialno ci: zale no  Kolegium od Papie a i niezale no  Papie a

od wspó pracy z Kolegium, tekst kieruje si  ku pozytywnym rozwa aniom

zagadnienia.  Stwierdzenia jego pozostaj  tu w  cis ym zwi zku z oficjalnymi

relacjami Soboru Watyka skiego I.  Istot  tej doktryny da si  uj  w

nast puj cych wnioskach: Kolegium biskupów,  które jest sukcesorem

Kolegium apostolskiego w urz dzie nauczania, u wi cania i rz dzenia,

53

pozostaje w jedno ci ze swoj  G ow  Papie em jako podmiotem najwy szej i

pe nej w adzy w Ko ciele powszechnym.  W tym celu zostaje do czony

pewnego rodzaju dowód skrypturystyczny z

ony z podstawowych tekstów o

doktrynie prymatu - Mt16,18-19l J 21,15 i nast pne.  Je li chodzi o warto

dowodow  tych tekstów to w tej chwili nie jest w

ciwe miejsce dla

ukazywania jej. Fakt,  e Pismo  w. nie zna koncepcji jurysdykcji ko cielnej w

naszym sensie, jak te  i to,  e nie zna szczegó owego poj cia kolegialno ci czy

prymatu, nie mo e stanowi  argumentu przeciwnego do tre ci przekazywanej.

Interpretacje b dne i bez drogi wyj cia pozostaj  wówczas, gdy si  zapomina o

dystynkcjach historycznych i gdy si  przenosi poj cia wspó czesne na teren

Pisma  w., dla którego s  one cz sto obce. Bardzo wa ne jest równie

podkre lenie dzia ania Ducha  wi tego, który bez przerwy wzmacnia struktur

organiczn  i zgod  biskupów.  Bez zaufania Duchowi  wi temu i bez wiary w

Jego opieku cz  si  ka da organizacja ko cielna popad aby w

niebezpiecze stwo i znalaz aby si  bez drogi wyj cia.

Ko cowa cz

 tekstu kieruje si  ku praktycznym realizacjom zasady

kolegialno ci.  W ród nich wymienione s  dwie: Sobór i akty posoborowe (extra

concilium) Ko cio a powszechnego. Co si  tyczy Soboru, powsta a nowa

terminologia dla wskazania jego miejsca w  yciu Ko cio a. A  dotychczas, w

podr cznikach scholastycznych, zarówno Sobór jak i najwy sza nauczycielska

adza papie a by y okre lane jako magisterium nadzwyczajne w odró nieniu

od magisterium zwyczajnego, które opiera si  na sta ym, jednomy lnym

nauczaniu wszystkich biskupów katolickich. W kwestii form  praktycznych

kolegialno ci w Ko ciele powszechnym szczególn  uwag  zwrócono na pozycj

papie a. W obydwóch przypadkach: na Soborze i w akcie kolegialnym poza

Soborem, s  przewidziane dwie formy koniecznego udzia u Papie a.  Na

Soborze najprostsz  form  udzia u Papie a jest zwykle aprobata przez niego

decyzji.  Normalna natomiast forma dzi  przepisana przewiduje zwo anie,

przewodniczenie i aprobat  ze strony Papie a. W kolegialno ci poza Soborem,

54

jako forma najprostsza, pozostaje ca kowicie wolne uznanie ze strony Papie a,

jako forma pe na -  zwo anie i aprobata.

B. Nota explicativa praevia (wst pna nota wyja niaj ca)

Dnia 16 listopada 1964 r. sekretarz generalny Soboru zakomunikowa

Ojcom wyja nienie zawieraj ce odpowiedzi na pytania dotycz ce III Rozdzia u

Schematu o Ko ciele.  Nota wyja niaj ca sk ada si  z czterech punktów. Punkt

pierwszy dotyczy problematyki s owa "kolegium", które winno by  rozumiane

w sensie eklezjalnym a nie tylko  ci le jurydycznym (w znaczeniu spo eczno ci,

której cz onkowie maj  jednakowe prawa). Nast pnie zostaje podane

wyja nienie sensu relacji: Piotr-Aposto owie, Papie -Biskupi.

a. Sakrament a jurysdykcja

Drugi punkt dotyczy kwestii relacji sakramentu i jurysdykcji, która

pozostaje w powi zaniu z twierdzeniem, wed ug którego cz onkiem Kolegium

biskupiego zostaje si  na mocy konsekracji biskupiej i dzi ki hierarchicznej

wspólnocie z G ow  Kolegium i jego cz onkami. Je li to twierdzenie, wraz z

innymi na temat konsekracji biskupiej wyra aj  przekonanie,  e jurysdykcja nie

jest zewn trznym dodatkiem do urz du biskupiego ale jest zawarta w strukturze

samego sakramentu, powstaje problem odno nie do konkretnej sytuacji urz du

biskupiego w Ko ciele  aci skim, gdzie rozró nienie mi dzy "ordo" (porz dek,

prawo) i "iurisdictio" nie jest twierdzeniem dowolnym ale powsta o jako

interpretacja okre lonych elementów. Istotnie, konsekracja i w adza rz dzenia s

rozdzielone.  Na przyk ad "biskup konsekrowany" jest konsekrowany "tytu em"

okre lonej diecezji ale je li nie jest biskupem rezydencjalnym nie mo e

faktycznie wykonywa  jurysdykcji. Biskupi rezydencjalni posiadaj  de facto

asn  jurysdykcj , poniewa  taka zosta a im udzielona przez Papie a dla ich

diecezji.    Problem  ten  nie  jest  dzi   nowy.  Stanowi   on  przedmiot  dyskusji  na

Soborze Trydenckim. Ojcowie Soboru Trydenckiego zdawali sobie spraw ,  e

55

jurysdykcja biskupia nie mo e by  zredukowana do zewn trznego aktu

udzielonego przez Papie a, je li nie chce si  zredukowa  samego urz du

biskupiego do samej dyspozycji Papie a. Z tej wizji wywodz  si  dyskusje na

Soborze Watyka skim II. Wprowadza si  rozró nienie miedzy "iurisdictio" i

"usus iurisdictionis" (wykonywanie jurysdykcji), a tak e mi dzy "iurisdictio

interna" (wewn trzna) i "iurisdictio " bardziej zewn trzna, która zostaje

udzielona przez Papie a. Tak zwana "Nota praevia" opisuje to rozró nienie przy

pomocy innych wyra

. Podkre la ona fakt,  e konsekracja powoduje istotny

udzia  we w adzy  wi tej. Taki udzia  wymaga jeszcze determinacji jurydycznej

do spowodowania aktu. Tego rodzaju determinacja jest wyznaczona przez

normy zaaprobowane przez "najwy sz  w adz ".

b. Hierarchiczna wspólnota

Ponadto, drugi punkt "Noty" wyja nia poj cie "wspólnota

hierarchiczna". Pierwotnie stosowano nazw  "wspólnota" (communio). W

Ko ciele pierwotnym wyra enie "communio" oznacza o raczej aspekt

jurydyczny. Z czasem wyra enie to zawiera o w sobie samym zarówno wielo

jak i konieczn  jedno  w Ko ciele, jako podstawowe elementy jego struktury

jurydycznej. Z d

no ci do wyja nienia tekstu wprowadzono wyra enie

"hierarchiczna".

c.Papie  i Kolegium

Wa niejsze a jednocze nie trudniejsze problemy zosta y przedstawione

w trzecim i czwartym punkcie. Chodzi tu o relacj  Kolegium do Papie a. Ten

temat mo e stanowi  przedmiot odr bnego wyk adu i dlatego tu zajmiemy si

nim tylko w wielkim skrócie.  Wraz z twierdzeniem,  e Kolegium posiada pe

i najwy sz  w adz  w Ko ciele powszechnym zawsze trzeba mie  na uwadze,  e

równie  Papie  nale y do Kolegium i gdyby odmówi  Kolegium tej w adzy to,

konsekwentnie, oznacza oby pozbawienie tej w adzy papie a.  W ka dym

wypadku, pe na w adza kolegialna nie jest jak  rzeczywisto ci  oddzielon  od

Papie a, ale rzeczywisto ci  pozostaj

 zawsze w  czno ci z papie em. Papie

56

wobec Kolegium stanowi podmiot pe nej i najwy szej w adzy, nawet bez zgody

Kolegium. St d wyp ywaj  dwie ró nice mi dzy w adz  papiesk  i w adz

kolegialn ; 1) okre lenie: czy i w jaki sposób Kolegium mo e i powinno dzia

nale y wy cznie do Papie a, który bior c pod uwag  dobro Ko cio a, post puje

wed ug w asnej decyzji; 2) podczas gdy Papie  mo e wykonywa  swoj  w adz

zawsze "wed ug w asnej woli, jak tego wymaga sam jego urz d" to Kolegium

chocia  istnieje zawsze, to nie wykonuje zawsze aktów  ci le kolegialnych i nie

inaczej, jak tylko za zgod  Papie a. "Nota" wyja nia,  e Papie  nie jest

podporz dkowany  adnemu trybuna owi zewn trznemu, tylko wymogom

swojego urz du i dobru Ko cio a powszechnego, wymogom Objawienia

przekazanego nam w Pi mie  w. i Tradycji.

C. Problem kwalifikacji teologicznej

Podczas konsultacji i dyskusji nad schematem "O Ko ciele"  w ród

Ojców i Teologów na Soborze Watyka skim II podkre lano nieustannie

problem kwalifikacji teologicznej tekstów, które mia y by  promulgowane.

Trzeba zwróci  uwag  na to,  e teksty Vaticanum II stanowi  pewn  nowo  w

historii soborów. Brak jest bowiem kanonów i anatem, które by y stosowane

jako norma interpretacji w kwestii, czy co  jest prawdziwie zdefiniowane i

wi

ce.  Tym zagadnieniem zajmuje si  trzecia cz

 "Noty wyja niaj cej".

Wed ug tekstu "Noty" jest jasne,  e "prawdziwa definicja dogmatyczna", przez

któr  jakie  zdanie jest okre lane jako przedmiot wiary boskiej i katolickiej, jest

wówczas tylko,  gdy istnieje wyra na deklaracja na ten temat. Takiej deklaracji

brak jest w zakresie analizowanego przez nas zagadnienia. St d te  teksty te nie

zawieraj

adnego nowego dogmatu.  Pozostaje zatem otwarty problem: jaki

stopie  pewno ci posiadaj  promulgowane teksty ?

Na to pytanie nie odpowiada te  jasno Komisja teologiczna, której

wypowiedzi daj  dwa rodzaje kryteriów: 1) Ca y tekst jest wyrazem

57

najwy szego Magisterium Ko cio a. To posiada, w ka dym wypadku, charakter

wi

cy.  Normy zatwierdzone przez Najwy szy Autorytet powinny by  zawsze

przestrzegane. 2) Zostaj   zachowane  regu y interpretacji, które odnajduj  sw

norm  w naturze rozwa anej materii i w rodzaju literackim tekstu. Tekst,

którego tre  wchodzi w zakres prawdy dogmatycznej, posiada tu du  form

obowi zuj

. W okre leniu rodzaju literackiego nale y doda ,  e chodzi tu o

tekst, nad którym pracowa  przez trzy  lata episkopat ca ego  wiata, Kolegium

biskupów w  czno ci z Papie em; tekst, który sam Papie  dog bnie rozwa

 i

ostatecznie w formie uroczystej zatwierdzi  i promulgowa : "To wszystko, co

wyra one zosta o w niniejszej Konstytucji dogmatycznej, w ca

ci i w

szczegó ach zyska o uznanie Ojców   wi tego Soboru. A my, na mocy w adzy

Apostolskiej udzielonej nam przez Chrystusa, razem z Czcigodnymi Ojcami w

Duchu  wi tym to zatwierdzamy, orzekamy i ustalamy oraz nakazujemy te

postanowienia og osi  na chwa  Bo

" (KK 69).  Ko ció  sformu owa  ten tekst

jako wyznanie swojej wiary, jako or dzie do dzisiejszego  wiata, jako baz

swojego duchowego odrodzenia. W ród tekstów Magisterium Ko cio a,

Konstytucja o Ko ciele zajmuje miejsce wyj tkowe i stanowi pewnego rodzaju

centrum interpretacji. St d jasny jest jego charakter wi

cy. Dlatego wydaje

si ,   e doktryn  przed  chwil  wy

on  mo na okre li  jako nauk  katolick

powszechnie obowi zuj

.

ROZDZIA  IV. MISJA  KO CIO A

1. Misyjne powo anie Ko cio a

Konstytucja "O Ko ciele" w & 17 traktuje o powo aniu misyjnym

Ko cio a. Staraj c si  nakre li  podstawy teologii misji zwrócono uwag  na trzy

punkty zasadnicze: 1) Teologia misji opiera si  na pos annictwie Syna, na

58

przykazaniu danym przez Niego aposto om i na dzia aniu Ducha  wi tego. 2)

Dzia alno  misyjna przejmuje i wzmacnia to wszystko, co jest dobrego u ludów

i w ich kulturze. 3) Wszyscy wierni uczestnicz  w misji Ko cio a, chocia  na

podstawie ró nych tytu ów. Ka dy wierz cy mo e i powinien przepowiada

ewangeli , pobudza  wiar  wyznawan   w sakramencie chrztu, ale tylko kap an

w ofierze eucharystycznej dope nia Ko cio a jako Cia a Chrystusa. Rozdzia  "O

dzia alno ci misyjnej Ko cio a" umieszczony przy ko cu rozdzia u o ludzie

Bo ym, mo na by rozwa

 jako tekst o katolicko ci jedynego ludu Bo ego, a

wi c jako traktat o katolicko ci dynamicznej Ko cio a.

2. Miejsce paragrafu o powo aniu misyjnym Ko cio a

Pierwsze zdanie Konstytucji definiuje dok adnie orientacj  i powo anie

misyjne Ko cio a: "Poniewa  Chrystus jest  wiat

ci  narodów, obecny Sobór

wi ty, w Duchu  wi tym zgromadzony, pragnie gor co o wieci  wszystkich

ludzi Jego blaskiem ja niej cym na obliczu Ko cio a, g osz c Ewangeli

wszelkiemu stworzeniu (por. MK 16,15; LG 1,1)".  Nast pnie tekst definiuje

Ko ció  jako sakrament, to znaczy "znak i narz dzie wewn trznego

zjednoczenia z Bogiem i jedno ci ca ego rodzaju ludzkiego pragn c wyja ni

"jego natur  i powszechne pos annictwo" (LG 1,1). Pos annictwo Ko cio a

zostaje formalnie og oszone w paragrafie 16, który podkre la w jaki sposób

Ko ció  my li o tych, którzy "nie przyj li jeszcze Ewangelii", "aby przyczyni

si  do chwa y Bo ej i do zbawienia tych wszystkich, Ko ció   maj c w pami ci

owa Pana, który powiedzia : G

cie Ewangeli  wszelkiemu stworzeniu" (Mk

16,15), pilnie troszczy si  o wspieranie misji" (LG 2,16).

Miejsce, jakie zajmuje paragraf o misjach pod koniec rozdzia u o ludzie

Bo ym wydaje si  posiada  olbrzymie znaczenie. Ukazuje ono ich zrozumia

warto  w planie zbawczym.  Wprowadzenie rozdzia u "O Ludzie Bo ym"

przed rozdzia em "O ustroju hierarchicznym Ko cio a" wyra a wol  mówienia o

59

tym, co jest w

ciwe ka dej z ró nych kategorii, ale w swojej strukturze

fundamentalnej podkre la równie  lepiej,  e warto  ucznia, chrze cijanina, jest

podstawow  warto ci

ycia Ko cio a.  Formu a  w. Augustyna, cytowana w

rozdziale o laikacie, potwierdza t  pewno : "Ilekro  mnie przera a to, czym

jestem dla was, pociech  daje mi to, czym jestem wraz z wami. Dla was bowiem

jestem biskupem, wraz z wami jestem chrze cijaninem. Pierwsze - to imi

urz du, drugie -  aski; tamto niesie ze sob  niebezpiecze stwo, to - zbawienie"

(LG IV, 32).  Stwierdzenia te przywracaj  autentyczno  antropologicznego i

eklezjologicznego widzenia Ojców, przechowywanego przez tradycj  Wielkiej

Scholastyki, a w szczególno ci przez  w. Tomasza:  Ko cio em jest przede

wszystkim Duch  wi ty w sercach, a hierarchia i sakramenty s  ku pos udze

trynitarnego  ycia ludu Bo ego.

3. Teologiczne podstawy pos annictwa misyjnego Ko cio a

Tekst rozpoczynaj cy & 17 odsy a do samej podstawy misji: "Albowiem

jak Syn pos any zosta  przez Ojca, tak i sam pos

  Aposto ów" (por. J 20,21)

mówi c im:  "Id c tedy nauczajcie wszystkie narody, chrzcz c je w imi  Ojca i

Syna, i Ducha  wi tego nauczaj c je zachowywa  wszystko, cokolwiek wam

przekaza em. A oto Ja jestem z wami po wszystkie dni a  do sko czenia  wiata"

(Mt 28,19-20).  Apostolsko  nale y do istoty Ko cio a, dzi ki sta emu

dzia aniu Ducha  wi tego. Kap

stwo urz dowe hierarchii jest znakiem

sakramentalnym apostolsko ci Ko cio a. Ca a tradycja mówi o "biskupach w

sukcesji     wi tych  Aposto ów".  Pius  XII,  ze  swej  strony,  stwierdzi :    "To

pos annictwo, które winno obejmowa  wszystkie narody, w ka dym czasie (Mt

28,19-20) nie zako czy o si  ze  mierci  Aposto ów; jest realizowane we

wszystkich biskupach, pozostaj cych w  czno ci z Papie em". Sobór

wprowadzi  na pierwszy plan  wiadomo ci Ko cio a t  podstawowa wizj

pos annictwa Kolegium biskupiego.  Tego samego rodzaju stwierdzenia dotycz

60

kap

stwa aposto ów i ich nast pców biskupów i kap anów, którzy s  dani

Ko cio owi w celu organizowania " wi tych do budowania cia a Chrystusa" (Ef

4,12).

Kap

stwo powszechne wiernych i kap

stwo urz dowe, czyli

hierarchiczne, s  przyporz dkowane jedno drugiemu, odpowiednio do sposobu

uczestnictwa w jedynym kap

stwie Chrystusowym. Z tej racji Konstytucja

podkre la,  e je li ka dy chrze cijanin pozostaje uczniem i misjonarzem, to

tylko kap an ma w adz  ustanawiania Cia a Chrystusa w Jego pe ni, przez ofiar

eucharystyczn . Zachodzi potrzeba dania w tym miejscu pewnych u ci le .

Powo anie apostolskie chrze cijanina rodzi si   w spotkaniu z Jezusem

Chrystusem. Poprzez sakramenty inicjacji chrze cija skiej, ka dy wierny staje

si  podobny do Chrystusa. St d i w chrze cijaninie wszystko musi wyzwala

postaw  misyjn , poniewa  on z natury swej jest pos

cem.  Cz onek cia a

ywianego przez jednocz ce dzia anie Ducha  wi tego nie mo e nie okazywa

zainteresowania sw  funkcj  w  onie samego cia a.  Na mocy chrztu i

bierzmowania, ka dy chrze cijanin kwalifikuje si   do zaanga owania w

aktywno  misyjn  i rozwijanie w niej swej pracy apostolskiej. Jednak e

pos annictwo implikuje tak e zaanga owanie si  Ko cio a zgodnie z jego

struktur  organiczn . Hierarchia powinna by  czynnikiem pobudzaj cym,

przynajmniej poprzez posy anie kap anów, którzy uczestnicz  wraz laikami w

samym akcie pos annictwa.  To kap an na mocy swego charakteru kap

skiego

reprezentuje poprzez s owo, sakramenty i autorytet Chrystusa Po rednika i

Kosció , który  czyni widzialnym  to pos annictwo.

Jest szczególnie wa ne to,  e Konstytucja o Ko ciele daje w pewien

sposób eucharystyczn  podstaw  powo ania misyjnego, gdy podkre la  e kap an

w sprawowaniu Eucharystii dokonuje skutecznie budowanie Cia a Chrystusa,

wype niaj c s owa wypowiedziane przez proroka Malachiasza: "Albowiem od

wschodu s

ca a  do zachodu wielkie b dzie imi  moje mi dzy narodami a na

ka dym miejscu dar kadzielny b dzie sk adany imieniu memu i ofiara czysta"

61

(1,11).  Pos annictwo suponuje  wi c,  e Ko ció   jest obecny w ca ej strukturze

organicznej (hierarchia i laikat) na ile ona przekazuje solidarno  Cia a i jego

zale no  od Chrystusa-G owy.  Forma wspó pracy ka dego w Ciele Chrystusa

jest okre lana przez sakramentalne  pos annictwo powierzone Chrystusowi, to

jest przez charakter.  Od tego momentu Ko ció  ukazuje si  jako ca

kultyczna i misyjna.  Ko ció

yje dzi ki Chrystusowi-G owie i Po rednikowi,

obecnemu w swoim Ko ciele poprzez Aposto ów i ich nast pców

zgromadzonych wokó  Piotra, przekazuj cemu  ycie Chrystusa przez S owo,

Eucharysti  i w adz .  W ten sposób wszystko jest skupione w Duchu  wi tym,

oparte o Chrystusa-G ow  i o Eucharysti . Mandat powierzony przez Chrystusa

aposto om zak ada t  struktur  ontologiczn  i sakramentaln  Ludu Bo ego; nie

nale y do porz dku zewn trznego w stosunku do swej tre ci.  Ukazuje

transcendencj  Chrystusa w relacji do Ko cio a.  St d jest zrozumia e, dlaczego

Konstytucja opiera si  wci  na strukturze sakramentalnej Cia a Chrystusa i

Jego mandatu. Te dwa aspekty wzajemnie si  dope niaj  i odwo uj  si  jeden do

drugiego. Okre laj  równocze nie równowag  tajemnicy Chrystusa w Jego

Ko ciele.

Pod koniec nr 16 KK podkre la,  e pos annictwo dotyczy "Ludzi

zwiedzionych przez Z ego", którzy "znikczemniali w my lach swoich i prawd

Bo  zamienili w k amstwo, s

c raczej stworzeniu ni  Stworzycielowi (Rz

1,21 i 25), albo te ,  yj c i umieraj c na tym  wiecie bez Boga, nara eni s  na

rozpacz ostateczn . Tote , aby przyczyni   si   do chwa y Bo ej i do zbawienia

tych wszystkich, Ko ció  maj c w pami ci s owa Pana, który powiedzia :

"G

cie Ewangeli  wszelkiemu stworzeniu" (Mk 16,15) pilnie troszczy si  o

wspieranie misji.  Misje nale y wi c okre li , jak chc  liczni misjologowie

poprzez nast puj ce elementy: 1) wys anie do nie-chrze cijan pos

ca wiary

chrze cija skiej; 2) dzia anie odpowiadaj ce temu pos aniu, które opiera si  na

"stanowieniu uczniów Chrystusa", "czynieniu chrze cijanami", to jest na

chrystianizacji, dokonywanej przez misjonarzy; 3) rezultaty tego dzia ania - to

62

jest ludzie i narody, które sta y si  uczniami. Wed ug papie a Jana XXIII, misja

dotyczy "tych narodów, które nie s  o wiecone od wewn trz  wiat em

Ewangelii" W takiej perspektywie misja nie mo e by  zdefiniowana istotnie

jako zak adanie nowych Ko cio ów. Misjolog Müller stwierdza,  e "tak zwane

zak adanie (Ko cio ów) nie znajduje  adnego potwierdzenia u  w. Paw a.

Dlatego Pawe  jest ca kowicie misjonarzem; jest on g ównie misjonarzem pogan

i jako taki wyst puje w swoich listach.  Owszem, to czego chc  zwolennicy

teorii chce równie  i Pawe . Chce on te  zak ada  Ko cio y w kraju misji.  W

tym celu powo uje on starszych i biskupów.  Jednak e s  oni tylko  rodkami,

które ekonomi  chrze cija sk  czyni  konieczn .  Jego powo anie g ówne to

przepowiadanie i poci ganie s uchaczy do tego, co g osi. Misja jest powo aniem

narodów  do  wiary  w  Boga  i  w  Jego  plan  zbawczy  w  Jezusie  Chrystusie,  w

Ko ciele, w mandat dany aposto om i ich nast pcom, poprzez g oszenie dobrej

nowiny Ewangelii.

"Plantatio Ecclesiae" (zak adanie Ko cio a) - jeden z najstarszych

terminów przedstawia wa ny przedmiot misji, ale nie mo na okre li misji tylko

poprzez ten termin, jak chcieli to czyni  niektórzy wspó cze ni misjologowie,

id c za niektórymi teologami protestanckimi.  Nale y powiedzie : ani Nowy

Testament, ani Ojcowie Ko cio a, ani Papie e, ani Kongregacja Propagandy

Wiary - gdy podkre lali potrzeb  zak adania nowych Ko cio ów, nie okre lali

misji tylko poprzez zak adanie Ko cio ów, ale równie  poprzez g oszenie

zbawienia. St d te  mo na okre li  misj  (daj c definicj  syntetyczn ) w ten

sposób: Misja jest dzie em powszechnego g oszenia Ewangelii doprowadzonym

do za

enia Ko cio a". To znajduje potwierdzenie w Konstytucji o Ko ciele,

która mówi: "Ko ció  nieustannie rozsy a zwiastunów, dopóki nie powstan

nowe Ko cio y i same nie zaczn  prowadzi  dalej dzie a ewangelizacji" (LG

17).

Pod koniec & 17 jest z ca  si  zaakcentowane d enie misyjne ca ego

Ludu Bo ego w kierunku pe ni eschatologicznej. W tej perspektywie

63

eschatologicznej mo emy rozró ni   etapy pracy misyjnej: 1) Ko ció

przygotowuje przez uczenie wiary  do wyznawania jej; 2) przygotowuje nowych

wyznawców do chrztu, wyrywa z niewoli b du i w cza w Chrystusa; 3) pe nia

nast pi wtedy, gdy wzrastaj  w Chrystusie przez Mi

. Pierwszym zadaniem

Ko cio a jest g oszenie (kerygma) Ewangelii i wizji chrze cija skiej istnienia

wiata. "Albowiem ka dy, kto wezwie imienia Pa skiego, b dzie zbawiony.

Jak e wi c mieli wzywa  tego, w którego nie uwierzyli ? Jak e mieli us ysze ,

gdy nikt im tego nie g osi  ? Jak e mogliby im  g osi , je liby nie zostali

pos ani" (Rz 9,13-15)".  Pawe  wci  podkre la ,  e otrzyma

ask  "stania si

narz dziem Chrystusa u pogan wype niaj c  wi

 funkcj  g oszenia

Ewangelii".    Zgodnie  z  wol   Jezusa  Chrystusa  pierwsze stwo  w ród   rodków

misyjnych zajmuje S owo. Poniewa  sakrament zak ada wiar , w czenie w

Chrystusa zapocz tkowane przez wiar  i chrzest pog bia si  w Eucharystii.

Eucharystia i Ewangelia s

ci le zjednoczone. W sprawowaniu Eucharystii

Ko ció  realizuje ka dego dnia i wsz dzie wezwanie misyjne.

4. Problem zbawienia niechrze cijan

Nr 16 Konstytucji "Lumen gentium" charakteryzuje krótko sytuacj

teologiczn  niechrze cijan. Przede wszystkim chodzi o  ydów: "naród, który

pierwszy otrzyma  przymierze i obietnice i z którego narodzi  si  Chrystus

wedle cia a (por. Rz 9,4-5)".  Do nich nale

 tak e inni monotei ci -

Muzu manie, którzy wyznaj  wiar  Abrahama: "czcz  wraz z nami Boga

jedynego i mi osiernego, który s dzi  b dzie ludzi w dzie  ostateczny". Nale

tu równie  wierz cy spo ród innych religii  wiata, ci, którzy "szukaj

nieznanego Boga po omacku i w ród wyobra

". Bóg nie jest daleko równie

od nich "poniewa  wszystkim daje  ycie, tchnienie i wszystko" (por. DzAp

17,25-28) i jako Zbawiciel chcia , aby wszyscy byli zbawieni (por. 1 Tym 2,4).

Ci, którzy bez w asnej winy nie znaj  Ewangelii Chrystusa i Jego Ko cio a,

64

ca ym sercem szczerze szukaj  Boga i wol  Jego poznan  przez nakaz sumienia

staraj  si  pe ni  czynem pod  wp ywem  aski, mog  osi gn  zbawienie

wieczne.  Wreszcie dokument Soborowy odwo uje si  do tych wszystkich,

którzy prowadz

ycie uczciwe, ale nie wyznaj

adnej religii: "Nie odmawia

te  Opatrzno  Bo a koniecznej do zbawienia pomocy takim, którzy bez

asnej winy w ogóle nie doszli jeszcze do wyra nego poznania Boga, a usi uj ,

nie bez  aski Bo ej, wie

ycie uczciwe. Cokolwiek bowiem znajduje si  w

nich z dobra i prawdy, Ko ció  traktuje to jako przygotowanie do Ewangelii i

jako dane im przez Tego, który ka dego cz owieka o wieca, aby ostatecznie

posiad

ycie"

W tym studium zajmiemy si  tylko tymi, którzy jeszcze nie poznali

Ewangelii i nazywaj  si  ogólnie "poganami". To wszystko, co zostanie tutaj

wy

one, mo e by  z powodzeniem odniesione do religii  ydowskiej i

muzu ma skiej. Od pocz tku okresu apostolskiego w  rodowisku

chrze cija skim zjawi  si  problem "zbawienia pogan" Rozwa ano go w  wietle

Prawa i Proroków. Problem ten interesowa  i zajmowa  równie  Ojców i

my licieli chrze cija skich, poniewa  nie jest rzecz

atwo zestawi  razem

zasad  powszechnej zbawczej woli Boga z powszechn  konieczno ci  wiary do

zbawienia.  Prorocy g osili wci  powszechn  wol  zbawcz  (Ia2,2-3). Jahwe

pragnie, aby zbawienie ogarn o wszystkich, aby dosz o a  "po kra ce ziemi"

(Iz 49,6). Psalmy równie  zapowiadaj ,  e "Objawi  Pan zbawienie swoje,

okaza  poganom sw  sprawiedliwo " (Ps 98,2).  W Nowym Przymierzu

objawiona zosta a w ca ej pe ni powszechno  zbawienia. Powszechny jest

pok on z

ony przez ludzko  S owu, jak za wiadcza opowiadanie o wizycie

drców przyby ych do Betlejem. Charakter uniwersalny posiada M ka i

Zmartwychwstanie Jezusa, którego przepowiadanie jest nieraz po czone  z

pro

: "Lecz powiadam wam. Wielu przyjdzie ze Wschodu i Zachodu i zasi

do sto u z Abrahamem, Izaakiem i Jakubem w Królestwie niebieskim. A

synowie Królestwa zostan  wyrzuceni na zewn trz w ciemno ; tam b dzie

65

acz i zgrzytanie z bów" (Mt 8,11012) Wed ug  w. Paw a ludzie maj  mo no

szukania a tak e doj cia do Boga, który - z drugiej strony - nie jest od nas daleki

(Rz 1,20l Rz 2,14-15).  Nauka o mo liwo ci osi gni cia zbawienia przez

ka dego cz owieka wywo

a szereg problemów powoduj cych poszukiwania

teologiczne: w jaki sposób poganie mog  doj  do prawd wiary koniecznych do

zbawienia ? Jak mog  otrzyma  w pragnieniu chrzest udzielany przez widzialny

ryt oczyszczenia" Jak mo na si  zbawi  poza Ko cio em, jedyn  Ark

zbawienia ?

Numer 16 Konstytucji o Ko ciele "De Ecclesia" nie zajmuje si  "ex

professo" religiami nie-chrze cija skimi. Mimo to, mo na odnie  do nich jedn

wypowied : "Cokolwiek bowiem znajduje si  w nich z dobra i prawdy, Ko ció

traktuje to jako przygotowanie do Ewangelii i jako dane im przez Tego, który

ka dego cz owieka o wieca, aby ostatecznie posiad

ycie".  Kiedy rozwin  si

w pierwszych wiekach manicheizm, by  on uwa any jako herezja i by

zwalczany. W VII wieku pojawia si  Islam.  Tym razem  religia, powsta a kilka

wieków po przyj ciu Chrystusa,  uwa

a siebie sama jako wype nienie si

wszystkich opatrzno ciowych przygotowa , które mo na grupowa  jako id ce

od Moj esza do Chrystusa i od Chrystusa do proroka Mahometa.  Wed ug E.

Benza, spotkanie si  chrze cija stwa z islamem, wywar o wp yw na rozwój

teologii religii niechrze cija skich.  Relacja mi dzy chrze cija stwem i Islamem

jest typowym przyk adem pozycji chrze cija stwa wobec wszystkich religii. "W

polemice z Islamem, chrze cija stwo sformu owa o swoje zasady, metody,

wnioski teologiczne o konsekwencje praktyczne w relacji do innych religii".

Potem zaczyna si  ukazywa  religie niechrze cija skie jako z o mo liwe do

tolerowania, jako ba wochwalstwo o pod

u zabobonnym, czy te  jako

nadu ycie religii.  Teologia "dialektyczna" zaj a pozycj  jasn . Dla jej

reprezentantów akt zbawczy Chrystusa jest jedyny i wy czny.  Mo e zosta

czony do jakiej  religii, do pewnych rytów, do pewnych doktryn - z

pewnymi punktami s abymi i nieuniknionymi przerwami - konkretnie w religi

66

chrze cija sk . Inn  orientacj  wykaza  Sobór. Dla Ojców Soborowych religie

mog  by  rozwa ane jako punkty wyj cia; jako przygotowanie do zbawienia.

Zainteresowani tym, aby nie przeciwstawia  si  powszechnej woli

zbawczej Boga ju  staro ytni teologowie wypracowali ró ne teorie zdolne da

na problem "zbawienia pogan" rozwi zanie uwzgl dniaj ce wszystkie dane

wiary.  S dzili,  e religie i wiedze niechrze cija skie pozostaj  w relacji

duchowej z boskim  Logos, z pierwotn  tradycj , z Objawieniem biblijnym i to

nadaje im ipso facto pewn  warto , albo skuteczno  zbawcz .  Te idee

przetrwa y w ci gu wieków i stopniowo by y podejmowane przez autorów

chrze cija skich. Wytworzyli oni klimat optymizmu. Ten optymizm uwidacznia

si  w teorii, która widzi w religiach niechrze cija skich jak  "pedagogi  Bo ".

Wyst puje to zw aszcza w pismach Klemensa z Aleksandrii (III wiek). W

wiekach  rednich, chocia  wyst powa y tak e teorie agresywne,  to jednak byli

te  teoretycy podkre laj cy rzeczywisto  integraln  religii. W ród nich nale y

wymieni  Miko aja z Cusano ( zmar  1464 r.). Po rednicz c w wielu ró nych

sytuacjach by  on po rednikiem tak e w materii religijnej. Jego dzie o "O pokoju

wiary" (De pace fidei) zajmuje si  wyra nie wierz cymi od czonymi.  Ten

autor d

 do osi gni cia zgody zdolnej zagwarantowa  pokój religijny w

ca ym  wiecie.

Dzi  za  rozwijaj cy si  duch ekumenizmu w ród chrze cijan dosi ga

tak e religii niechrze cija skich. To co charakteryzuje duch ekumenizmu, to

realistyczne spojrzenie pozytywne, w jakim traktuje si  "braci" od czonych.

Ten sam pozytywny realizm objawia si  w tym, co dotyczy sposobu oceny

religii niechrze cija skich. Wspó czesne badania teologiczne rozwijaj  si  jako

dwa sposoby rozwa aj ce t  sam  rzeczywisto . Wed ug jednych historia

zbawienia jest nie tylko szczegó owa ale tak e powszechna.  T   dwojak

tematyk  t umacz  jako jeden i jedyny plan zbawczy Boga w odniesieniu do

wiata.

67

Trudno , która spotyka si  cz sto w studium teologicznym o religiach

niechrze cija skich powoduje schemat odpowiedzi typu:  z jednej strony istnieje

religia judeo-chrze cija ska, która jest religi ,  Objawieniem  nadnaturalnym

dokonanym przez Chrystusa i w Chrystusie. Posiada ona charakter absolutny i

wy czny. Z drugiej strony istnieje naturalne poznanie Boga, które si  rozwija w

kultach i religiach, mniej czy wi cej czystych.  Wydaje   si ,  e taki jest bie

cy

nurt  wyst puj cy  w  pismach  teologicznych.    Gdy  jednak  pyta   si   tych

teologów, czy opozycja mi dzy religiami niechrze cija skimi a religi  judeo-

chrze cija sk  wydaje si  im tak radykalna, s  na ogó  zgodni w rozpoznaniu,  e

nie mo na sprowadzi  religii niechrze cija skich na p aszczyzn  naturalnego

poznania Boga, i  e musi  w nich wyst powa  fakt "Objawienia", "wiary",

rodków zbawienia" i czego  wi cej. To jednak "co  wi cej" wydaje si  im

trudne do sformu owania. S  oni na ogó  zgodni co do uznania,  e Objawienie,

wiara, historia zbawienia realizowane w sposób absolutny i jedyny w

chrze cija stwie, posiadaj  pewien rodzaj ekwiwalentu w mniejszym stopniu w

wiecie religii.

Jak rozumie  ów "ekwiwalent w stopniu mniejszym" ? Niektórzy tu

widz  razem rzeczywisto ci nadnaturalne ale odmiennego typu od tego, co

stanowi ekonomi  zbawienia, objawienie i wiar  judeo-chrze cija ska i

nazywaj  to "porz dkiem chcianym przez Boga" a nie "ekonomi  zbawienia";

"manifestacj " a nie "Objawieniem"; "ho dem religijnym" a nie "wiar ". Inni

okre laj  ten ekwiwalent jako razem wzi te "warto ci nadnaturalne" typu

analogicznego do ekonomii zbawczej, do objawienia i do wiary judeo-

chrze cija skiej. Wed ug nich odpowied  mog aby by  wyra ona przy pomocy

analogatów drugorz dnych, ró nych religii  wiata. Powstaje jednak od razu

problem: czy takie rozwi zanie nie podwa a absolutnego i wy cznego

charakteru chrze cija stwa ? Tego rodzaju trudno  pochodzi z pomieszania.

Tylko Chrystus jest  ród em wszelkiego  ycia i tylko od Niego mo na

oczekiwa  zbawienia. Ale czy ten fakt,  e "zbawienia" nie mo na przyj

68

inaczej jak tylko od Chrystusa zdaje si  implikowa ,  e Chrystus nie mo e mie

jakiego  planu zbawczego z pomini ciem judeo-chrze cija skiej historii

zbawienia ?  Czy nie mo e On ustanowi  jakiej  "ekonomii" zbawienia poza

ekonomi  zbawienia judeo-chrze cija sk  ? Aktualnie idzie si  w kierunku

koncepcji teologicznej, wed ug której religie niechrze cija skie s  owocem i

podstaw   powszechnej historii zbawienia i objawienia ogólnego.

EKLEZJOLOGIA .......................................................................................................................... 1

ROZDZIA  I. GENEZA KO CIO A........................................................................................... 1

1. P

RZYMIERZE

.................................................................................................................................. 1

2. N

OWE PRZYMIERZE

........................................................................................................................ 3

3. R

ELACJA MI DZY STARYM I NOWYM PRZYMIERZEM

........................................................................ 4

4. K

RÓLESTWO

.................................................................................................................................. 5

5. K

CIÓ  JAKO NOWY LUD

B

Y

.................................................................................................... 7

A. Historyczna zmiana perspektyw ........................................................................................... 7

B. Skrypturystyczne podstawy teologii Ludu Bo ego ............................................................... 10

6. U

STANOWIENIE

K

CIO A

........................................................................................................... 13

A. Przygotowanie................................................................................................................... 13

B. Ustanowienie..................................................................................................................... 15

C. Ko ció  w  wiadomo ci pierwszej gminy chrze cija skiej ................................................... 16

ROZDZIA  II.  NATURA  KO CIO A ..................................................................................... 21

1. K

CIÓ  JEST SAKRAMENTALN  OBECNO CI

O

DKUPIENIA

.......................................................... 21

2. K

CIÓ  JEST WSPÓLNOT  LUDZI Z

B

OGIEM

................................................................................. 26

3. P

RÓBA DEFINICJI

K

CIO A

......................................................................................................... 29

ROZDZIA  III. W ADZA  W  KO CIELE............................................................................... 32

1. S

TRUKTURA HIERARCHICZNA

K

CIO A

...................................................................................... 32

2. S

TANOWISKO  W

. P

IOTRA WED UG

N

OWEGO

T

ESTAMENTU

.......................................................... 35

3. P

APIE

........................................................................................................................................ 40

4. N

IEOMYLNO

 PAPIE A

............................................................................................................... 44

5. K

OLEGIALNO

 EPISKOPATU W  WIETLE REFLEKSJI TEOLOGICZNEJ

............................................... 47

A. Doktryna Soboru watyka skiego II o kolegialno ci episkopatu ........................................... 48

B. Nota explicativa praevia (wst pna nota wyja niaj ca) ....................................................... 54

C. Problem kwalifikacji teologicznej ...................................................................................... 56

69

ROZDZIA  IV. MISJA  KO CIO A ......................................................................................... 57

1. M

ISYJNE POWO ANIE

K

CIO A

.................................................................................................. 57

2. M

IEJSCE PARAGRAFU O POWO ANIU MISYJNYM

K

CIO A

............................................................ 58

3. T

EOLOGICZNE PODSTAWY POS ANNICTWA MISYJNEGO

K

CIO A

................................................. 59

4. P

ROBLEM ZBAWIENIA NIE

-

CHRZE CIJAN

....................................................................................... 63