KOLONIALIZM W XIX WIEKU – PODZIAŁ ŚWIATA

Kolonializm w XIX wieku - podział świata

Od momentu powstania zorganizowanych państw narody walczą ze 

sobą w celu rozszerzenia swojego terytorium, zwiększenia swojego 

wpływu. Kiedy w Europie zabrakło już terenów do podbicia wielcy 

odkrywcy – Vasco Da Gama, Ferdynand Magellan, Krzysztof Kolumb 

dopływali do nowych ziem, opływali planetę. W tamtych latach żyli 

konkwistadorzy podbijający nowoodkryte tereny. Teraz, w XIX wieku 

politycy, chcąc zwiększyć swoja strefę wpływów tworzą kolonie. 

Kolonializm (z łaciny colonia – osiedle), polityka mocarstw polegająca na 

opanowaniu i utrzymaniu w politycznej i ekonomicznej zależności krajów 

słabo rozwiniętych w celu czerpania zysków. Kolonializm to też system 

rządów oparty na takiej polityce. Zjawisko narodziło się w czasie odkryć 

geograficznych (XIV i XV w.). Proces podziału świata został 

usankcjonowany prawnie. W ramach porozumień międzynarodowych 

(pierwsze to traktat z Tordesillas z 1494) uznawano za dozwolone 

aneksje, handel terytoriami, podporządkowanie zamorskiej ludności 

władzy metropolii kolonialnych. Zdobyte terytoria miały różny status, były 

to kolonie, protektoraty, kondominia, terytoria mandatowe i obszary 

powiernicze, zarządzano nimi za pomocą administracji kolonialnej lub 

uzależnionych od kolonizatorów lokalnych struktur państwowych bądź 

plemiennych. 

(encyklopedia internetowa: www.wiem.onet.pl)

Swoje kolonie posiadała większość państw europejskich, Stany 

Zjednoczone, Japonia, Chiny. Każde państwo kolonizatorskie stworzyło 

własna ideologię, doktrynę, metody i specyficzny system zarządzania 

koloniami. Różnice te doprowadziły do odmiennych skutków 

ekonomicznych, społecznych i gospodarczych. W wielu krajach systemy 

polityczne z czasów kolonializmu mają duży wpływ na teraźniejsze 

systemy polityczne. W szkole poznajemy zazwyczaj dwie odmienne 

drogi kolonializmu: dominiami protektoraty.

Dominium - termin określający stan prawny niektórych kolonii brytyjskich,

wprowadzony w XIX w. Mogły one tworzyć własne rządy i parlamenty, 

bez możliwości prowadzenia polityki zagranicznej. Osobę króla 

angielskiego reprezentował gubernator.

Autonomię taką otrzymały: Kanada w 1867, Australia (Australijski 

Związek) w 1901, Nowa Zelandia w 1907 i Związek Południowej Afryki 

(Republika Południowej Afryki) w 1910. W 1926 po powstaniu Brytyjskiej 

Wspólnoty Narodów samodzielność dominiów bardzo się zwiększyła. 

Obecnie dawne dominia brytyjskie są suwerennymi państwami.

Protektorat (z łaciny protector – obrońca), forma władzy sprawowanej 

przez jakieś państwo, kraj zachowujący swe niektóre instytucje, rząd i 

administrację, ale znajdujący się pod kontrolą obcego państwa, 

prowadzącego jego sprawy zewnętrzne.

Najczęściej protektorat był wynikiem kolonializmu, zostawał narzucony 

słabszemu krajowi przez mocarstwo kolonialne (np. Egipt, Tunezja, 

Laos, Kambodża, Kuwejt).

Protektorat międzynarodowy wynika z kompromisu między mocarstwami 

dotyczącego zarządzania spornym terytorium (np. Wolne Miasto Gdańsk

pod protektoratem Ligi Narodów).

Protektorat jest rozwiązaniem przejściowym, prowadzi do inkorporacji 

albo do uzyskania pełnej suwerenności. Wyjątkowa sytuacja dotyczy 

m.in. państw: Liechtensteinu, Monako, San Marino uznawanych za 

protektoraty i niezdolnych do pełnej suwerenności.

I. Podział Afryki

W sprawiedliwym podziale Afryki miał pomóc kongres berliński w 1885 

roku, który został zwołany by zlikwidować wszelki konflikty kolonialne 

między krajami europejskimi. 

Kolonie Wlk. Brytanii w Afryce

W 1830 r. Niewiele było brytyjskich faktorii na zachodnim wybrzeżu 

Afryki: Sierra Leone, Złote Wybrzeże, oraz Gambia. 31 lat podbity został 

Logos, który służył jako baza do podboju Nigerii, a w 1900 roku Anglia 

miała już kontrolę nad Kenią, Ugandą oraz nad Niosą – zawdzięczała to 

głównie Królewskiemu Towarzystwu Geograficznemu, towarzystwom 

misyjnym i ludziom interesu. Za rada oficera-kolonizatora – Lugarda rząd

administrował podbite kraje wraz z wodzami tubylczych ludów.

Brytyjska ekspansja na południu Afryki napotkała na opór Burów – 

protestanckich chłopów z Holandii. Już w latach 1834 i 1854 roku byli oni

zmuszeni do ucieczki („Wielki Trek”) z Kolonii Przylądka, później 

ponownie – z Natalu, i założyli niepodległe republiki Transwalu oraz 

wolne państwo Oranii. Po odkryciu w tych państwach złoży złota i 

diamentów wzmogło napływ brytyjskiej ludności i napięcie w stosunkach 

z burami. Ekspansjonistyczna polityka Anglika, Cecila Rhodesa 

doprowadziła do wojny burskiej – 1899-1902. Atak na Burow zakończył 

się fiaskiem. Warto tu też wspomnieć o ważnej postaci w polityce 

angielskiej- Cecila Rhodesa, który rozpoczął kolonizację terytoriów 

między Transwalem a jeziorem Tanganika – tereny te były następnie 

nazwane Rodezją (nazwa ta pochodziła od nazwiska kolonizatora). Po 

nieudanym ataku na Burów w 1895r rozpoczął się zagospodarowaniem 

http://notatek.pl/wyklad-kolonializm-w-xix-wieku?notatka