17. Geneza i rozwój sejmików do 1764r. 

 

Sejmiki  ziemskie  wykształciły  się  z  dawnych  wieców 

dzielnicowych.  Wiec  rozbił  się  na  sąd  wiecowy  i  radę 
dostojników  ziemskich  (radę  panów),  która  sprawowała 
administrację 

lokalną 

i 

stanowiła 

ustawodawstwo 

partykularne.  W  wyniku  wzrostu  znaczenia  szlachty  w 
obradach  zaczął  brać  udział  ogół  szlachty.  Szlachta 
początkowo tylko wyrażała zgodę na realizację uchwały rady 
panów ziemi, ale w XV wieku udało jej się przekształcić sejmik 
tak, że stał się on wyrazicielem woli ogółu.  

 

Uchwały  sejmikowe  (lauda)  podejmowane  były 

jednomyślnie  z  wyjątkiem  wyboru  posłów  i  deputantów 
trybunalskich  –  wybierano  ich  większością  głosów.  Sejmiki 
zwoływane  były  przez  króla  –  zbierały  się  w  każdym 
województwie i w każde ziemi. Sejmiki: 

 

kodyfikowały prawo zwyczajowe ziemi 

 

nakładały podatki lokalne 

 

sprawowały funkcje sądownicze (jako sąd wyższy) 

 

wybierały  posłów  na  Sejm  Walny  i  deputantów  do 
Trybunału Koronnego 

 

wybierały  kandydatów  na  opróżnione  urzędy 
ziemskie 

 

podejmowały inne uchwały w sprawach ziemi. 
 

Po 1454r. (przywileje nieszawskie) wzrosło znaczenie 

sejmików,  które  wyrażały  zgodę  na  zwołanie  pospolitego 
ruszenia.  Dalszy  wzrost  znaczenia  sejmików  był  wynikiem 
upadku władz centralnych w XVII – XVIII wieku. Od XVII wieku 
sejmikowi  przewodniczył  wybierany  spośród  szlachty 
marszałek. 

Rodzaje sejmików: 

 

przedsejmowy: 

  wysłuchiwał  legacji  królewskiej  o 

zwołaniu sejmu 

  wybierał posłów 
  układał instrukcje dla posłów 

 

generalny  –  zbierały  się  przed  obradami 
sejmu  –  posłowie  i  senatorowi  każdej 
prowincji uzgadniali wspólne stanowisko 

 

relacyjny – wysłuchiwał relacji posłów z obrad 
sejmowych 

 

elekcyjny  –  dokonywał  wyboru  kandydatów 
na opróżniony urząd ziemski, spośród których 
król  wybierał  tego,  kogo  powoływał  na 
opróżnio0ny urząd 

 

kapturowy 

– 

funkcjonował 

w 

czasie 

bezkrólewia na zasadzie konfederacji: 

  powoływał władze konfederacji 
  wybierał sąd kapturowy 
  zabezpieczał ład i porządek na Tereni 

ziemi lub województwa 

 

deputacki  –  corocznie  wybierał  deputata  do 
Trybunału Koronnego 

 

gospodarczy: 

  podejmował  uchwały  w  sprawach 

ziemi 

  nakładał podatki lokalne 
  wybierał  poborców  podatkowych  i 

nadzorował ich działalność 

  decydował  o  podziale  podatków 

uchwalonych przez sejm 

  decydował  o  wydatkach  ze  skarbu 

wojewódzkiego 

  uchwalał 

zaciąg 

żołnierza 

powiatowego i wybierał dowódców 

  wybierał  komisarzy  do  Trybunału 

Skarbowego