Nad niezwyk∏ym
stawem
Czy schwytane w pu∏apk´
przez b∏oto i ulew´ ˝aby pomogà
rozwiàzaç globalnà zagadk´?
O
statniej nocy pierwsza zimowa
nawa∏nica przesz∏a nad pó∏noc-
nà Kalifornià z niespodziewa-
nà gwa∏townoÊcià. Osiàgajàce pr´dkoÊç
145 km/h porywy wiatru ∏ama∏y ga∏´zie
drzew, a podczas gwa∏townej ulewy
spad∏o 38 mm deszczu, powodujàc za-
walenie si´ dachu w San Rafael. Taki
typ pogody wprawia ˝aby czerwono-
nogie (Rana aurora) w romantyczny na-
strój. I dlatego w∏aÊnie Gary Fellers da∏
si´ odciàgnàç w t´ ponurà noc od resz-
tek indyka spo˝ywanego w Dniu Dzi´k-
czynienia i wpakowa∏ si´ w g∏´bokie po
kostki b∏oto zalegajàce na dnie Cmen-
tarnego Stawu (Cemetery Pond).
Chmury wprawdzie nie odp∏ywa∏y,
ale niemal znieruchomia∏e rozrzedzi∏y
si´ na tyle, by móg∏ przeÊwiecaç przez
nie zmierzajàcy ku pe∏ni ksi´˝yc. Utwo-
rzy∏y wokó∏ niego barwne halo oÊwie-
tlajàce nam drog´ podczas krótkiej
w´drówki przez rolniczy krajobraz
Point Reyes National Seashore. Fellers,
pracownik naukowy tego parku, oraz
niezale˝ny biolog Chris Corben oparli
lornetki o wierzchy trzymanych w
ustach latarek i powoli przeglàdali staw.
Tu˝ nad zielonà pokrywà glonów i rz´-
sy oraz mi´dzy g´sto rosnàcymi ∏ody-
gami sitowia lÊni∏y w Êwietle ma∏e zie-
lone klejnoty. By∏y to oczy wypatrywa-
nych przez nas p∏azów.
„Popatrz no tylko na nie!” – zdumia∏
si´ Corben. Fellers by∏ równie˝ pod wra-
˝eniem.„Nie jest niczym niezwyk∏ym
z∏apanie w ciàgu nocy dwu lub trzech
˝ab – powiedzia∏. – Ostatniej schwytali-
Êmy dziewi´ç, a wszystko wskazuje na
to, ˝e jest ich tu co najmniej kilkanaÊcie.”
Jeszcze do niedawna zobaczenie tylu
˝ab w kalifornijskim stawie nie by∏o
czymÊ nadzwyczajnym. Gdy w latach
1915 i 1919 zoolodzy Joseph Grinnell
i Tracy Storer w´drowali wzd∏u˝ gór-
skich strumieni i alpejskich stawów
w Yosemite National Park i w okolicy,
odkryli populacje ˝aby czerwononogiej
w trzech miejscach. Lecz gdy Fellers po-
wtórzy∏ t´ wypraw´ w latach 1992 i 1993,
nie znalaz∏ ich nigdzie, choç Êrodowisko
wydawa∏o si´ nie zmienione. Trzy lata
póêniej ˝ab´ czerwononogà wciàgni´to
na list´ gatunków zagro˝onych.
Co spowodowa∏o wygini´cie tych
dêwi´cznie kumkajàcych, kr´pych brà-
zowych ˝ab z czerwonawymi nogami,
dotychczas nie wiadomo. A teraz zagro-
˝enie wydaje si´ ju˝ przybieraç zasi´g
ogólnoÊwiatowy. Fellers stwierdzi∏, ˝e
liczebnoÊç wszystkich siedmiu gatun-
ków ˝ab i ropuch, które ˝y∏y w Sierra
Nevada 80 lat temu, gwa∏townie spad∏a
do roku 1993, a trzy gatunki ca∏kowicie
znikn´∏y z badanego rejonu. Podobnie
katastrofalne zjawiska obserwowano
w ciàgu ostatnich dziesi´ciu lat w ca∏ej
Ameryce Pó∏nocnej i Ârodkowej oraz
Nicieƒ rozszyfrowany!
Oto jesteÊmy Êwiadkami prze∏omowego
wydarzenia: biolodzy og∏osili w Science,
˝e zsekwencjonowali kompletny genom
pewnego organizmu. Zwierz´ to, mikroskopijny
obleniec zwany Caenorhabditis elegans,
ma oko∏o 97 mln nukleotydów i ponad 19 tys.
genów. Zdobycie pe∏nej informacji
o sterowaniu rozwojem i zachowaniem
nicienia powinno rzuciç Êwiat∏o na ewolucj´
wy˝szych organizmów. Dzi´ki temu genetycy
b´dà mogli poznaç genom cz∏owieka,
który zostanie ca∏kowicie zsekwencjonowany
na poczàtku przysz∏ego stulecia.
Przemoc i pami´ç
JeÊli chcesz sprzedaç myd∏o czy klej,
unikaj reklamowania produktu podczas
meczów kick boxingu. Brad J. Busman
z Iowa State University przeprowadzi∏
wÊród studentów badania majàce wykazaç,
czy dobrze zapami´tali marki handlowe,
szczegó∏y informacji oraz wyglàd produktów
reklamowanych zarówno w programach
pe∏nych przemocy, jak i unikajàcych jej,
lecz uznawanych przez widzów za równie
interesujàce. Okaza∏o si´, ˝e ci, którzy
oglàdali programy pe∏ne brutalnych scen
(zw∏aszcza Karate Kid III) zapami´tujà
reklamowane produkty gorzej ni˝ widzowie
filmów, którzy oglàdali te, w których przemoc
nie wyst´puje (Goryle we mgle). Byç mo˝e
programy pe∏ne przemocy wywo∏ujà u widzów
wzburzenie – zamiast wi´c zwracaç
uwag´ na reklam´, starajà si´ uspokoiç.
Prac´ t´ mo˝na znaleêç pod adresem:
www.apa.org/journals/xap/xap44291.html
Terapia genowa, a zanik mi´Êni
W badaniach przeprowadzonych na myszach
naukowcy z University of Pennsylvania Medical
Center zastosowali terapi´ genowà w leczeniu
zwiàzanego z procesem starzenia zaniku
mi´Êni. W wyniku tego procesu u osób
w podesz∏ym wieku mo˝e dojÊç
do zmniejszenia masy mi´Êniowej nawet
o jednà trzecià. Wykorzystano pozbawionego
zdolnoÊci zakaênych wirusa, by wprowadziç
gen insulinopodobnego czynnika wzrostu
do macierzystych komórek mi´Êniowych,
które przekszta∏ci∏y si´ nast´pnie
w wyspecjalizowane komórki mi´Êniowe.
U traktowanych w ten sposób starych
myszy zaobserwowano 27-procentowy
wzrost masy mi´Êniowej w porównaniu
z grupà kontrolnà. Wyniki badaƒ opublikowano
22 grudnia 1998 roku w Proceedings
of the National Academy of Sciences USA
.
Przekszta∏cajàc swój wirnik w silnik,
Kelly usi∏uje doczepiç dodatkowe ato-
my do ∏opatek wiatraczka, aby wywo∏aç
reakcje chemiczne i w ten sposób zablo-
kowaç mechanizm zapadkowy w odpo-
wiednich momentach cyklu. Z kolei
Gimzewski do dostarczania pràdu elek-
trycznego u˝ywa skaningowego mikro-
skopu tunelowego. Poniewa˝ tarcie we-
wn´trzne jest zaniedbywalnie ma∏e,
takie silniki mog∏yby wykorzystaç do-
starczonà im energi´ ze sprawnoÊcià nie-
mal stuprocentowà. Niestety, w rzeczy-
wistoÊci sytuacja wyglàda nieco gorzej:
wi´kszoÊç energii wyjÊciowej jest trwo-
niona na tarcie zewn´trzne w cieczy.
Jednym z potencjalnych zastosowaƒ
jest precyzyjne przesiewanie, mo˝liwe
dzi´ki temu, ˝e czàstki ró˝nych rozmia-
rów w ró˝nym stopniu doznajà ruchów
Browna. Opisany uk∏ad w zasadzie
móg∏by przesiewaç ciàg∏y strumieƒ czà-
stek, podczas gdy obecnie stosowane
metody, takie jak odwirowanie czy
elektroforeza, sà ograniczone do dys-
kretnych porcji. Mo˝liwe jest równie˝
skonstruowanie czegoÊ w rodzaju na-
nometrowych podnoÊników wid∏o-
wych: czàstka – czyli podnoÊnik – w
sposób bez∏adny przesuwa∏aby si´ do
przodu i napotykajàc odpowiednià czà-
steczk´, doczepia∏aby si´ do niej. W po-
wsta∏ym wi´kszym uk∏adzie inny roz-
k∏ad dzia∏ajàcych si∏ sprawi, ˝e ca∏oÊç
b´dzie popychana do ty∏u. Ruchy Brow-
na mogà byç nawet podstawà dzia∏ania
komputera, jak tego dowodzi∏ we wcze-
snych latach osiemdziesiàtych Charles
H. Bennett z IBM. Taki komputer wy-
korzystywa∏by przypadkowe ruchy dro-
bin do przesy∏ania sygna∏ów, co zmniej-
szy∏oby zarówno stosowane napi´cia,
jak i rozpraszanie ciep∏a. Silniki Browna
to jeszcze jeden przyk∏ad tego, i˝ na-
ukowcy i in˝ynierowie zrozumieli, ˝e
szum nale˝y traktowaç raczej jako
sprzymierzeƒca, a nie wroga.
George Musser
14 Â
WIAT
N
AUKI
Kwiecieƒ 1999
W SKRÓCIE
Ciàg dalszy na stronie 16
OCHRONA ÂRODOWISKA
C. elegans zosta∏ zmapowany
TIM SCHEDL
Washington University
School of Medicine
