BIO-ALGORITHMS AND MED-SYSTEMS
JOURNAL EDITED BY MEDICAL COLLEGE – JAGIELLONIAN UNIVERSITY
Vol. 1, No. 1/2, 2005, pp. 291-296.
ANALIZA OBCIĄŻEŃ PRACĄ NA PODSTAWIE WSKAŹNIKA
WYKORZYSTANIA REZERWY TĘTNA I OBCIĄŻEŃ
STATYCZNYCH METODĄ OWAS
ANALYSIS OF WORKLOADS ON THE BASIS OF THE HEART RATE
INDEX AND OWAS METHOD
A
NNA
G
ROBORZ
,
T
ADEUSZ
J
ULISZEWSKI
,
M
ARCIN
G
ONCIARZ
Wydział Agroinżynierii, Akademia Rolnicza, Kraków
agroborz@tier.ar.krakow.pl, rtjulisz@cyf-kr.edu.pl, marcin@gonciarz.name
Streszczenie. W artykule przedstawiono analizę obciążeń
pracą osób zatrudnionych w gospodarstwach rolnych. Na pod-
stawie pomiarów tętna obliczono wskaźnik wykorzystania re-
zerwy tętna (WRT), który posłużył do oceny fizjologicznego
obciążenia pracą. Do pomiarów i zapisu tętna zastosowana
została aparatura firmy Polar wraz z dołączonym oprogramo-
waniem Polar Precision Performance. W celu analizy obciążeń
statycznych wykorzystano metodę OWAS (Ovako Working
Posture Analysis System), która została zaimplementowana
jako autorski program komputerowy.
Słowa kluczowe: obciążenie pracą, wskaźnik wykorzystania
rezerwy tętna (WRT), metoda OWAS
Abstract. Publication presents workload analysis of people
employed on farms. On the basis of pulse measurement Heart
Rate Reserve index was estimated, was used for the evaluation
of the physiological workload. The pulse was measured and
recorded by the Polar tool operating with Polar Precision
Performance software. In order to analyse static loads, the
OWAS (Ovako Working Posture Analysis System) method was
implemented as computer program.
Key words: workload, Heart Rate Reserve, OWAS method
1. Wprowadzenie
Badaniem obciążenia fizycznego zajmuje się fizjologia
pracy, która jest nauką odgrywającą istotną rolę w badaniach
ergonomicznych. Wyniki badań fizjologicznych mają na celu
opracowanie praktycznych zaleceń dotyczących sposobu
wykonywania pracy i warunków, w jakich powinna ona
przebiegać. Obciążenie pracą fizyczną na stanowisku pracy
dzieli się na dynamiczne i statyczne. Podział ten jest związany
z charakterem pracy mięśni – ich skurczem. Wysiłek
dynamiczny przebiega w warunkach ruchu w związku
z przemieszczeniem ciała ludzkiego lub jego części w prze-
strzeni i zachodzi przy udziale izotonicznych skurczów mięśni,
podczas których następuje skrócenie włókien – okresy
skurczu i rozkurczu mięśni [19], [9], [15]. Wysiłek statyczny
jest wykonywany przy udziale skurczów izometrycznych, które
powodują wzrost napięcia mięśni bez wyraźnego ich
skrócenia. Praca statyczna przebiega w warunkach bezruchu,
wiąże się przede wszystkim z koniecznością utrzymania
niewygodnej i wymuszonej pozycji ciała [15].
Nadmierne obciążenie organizmu związane z pracą
zawodową jest przyczyną zmęczenia obwodowego,
obejmującego układ mięśniowo-szkieletowy i ogólne zmiany
czynnościowe oraz zmęczenia ośrodkowego układu nerwo-
wego. Zmiany składające się na zmęczenie obwodowe
i ośrodkowe prowadzą do dolegliwości, a nawet urazów
układu mięśniowo-szkieletowego, wyczerpania zasobów
energetycznych i metabolicznych, zaburzenia czynności
percepcyjnych, w tym i koordynacji wzrokowo-ruchowej
i obniżenia sprawności umysłowej [7].
Rozwój technologii, w tym mechanizacja i automatyzacja,
znacznie zmniejsza liczbę osób zatrudnionych przy pracach
wykonywanych ręcznie: podnoszeniu, przenoszeniu,
ciągnięciu, pchaniu dużych i ciężkich przedmiotów i narzędzi.
Jednak nadal istnieją zawody, w których wielu spośród
wykonywanych czynności nie da się zastąpić rozwiązaniami
technicznymi, przykładowo prace naprawcze, wykonawcze
w budownictwie czy rolnictwie.
2. Cel i zakres
Celem badań była analiza obciążeń pracą osób pracują-
cych w rolnictwie, w fermie drobiu (kur niosek), na podstawie
wskaźnika wykorzystania rezerwy tętna i metody OWAS.
Zakres badań obejmował siedem osób (dwie kobiety
i pięciu mężczyzn) pracujących przy produkcji jaj konsumpcyj-
nych w systemie klatkowym w obrębie jednej fermy z woje-
Pattern re
cognition
A. Groborz et al., Analiza obciążeń pracą na podstawie wskaźnika wykorzystania rezerwy...
292
wództwa śląskiego. Charakterystykę badanych osób przed-
stawia tab. 1.
Tab
. 1. Charakterystyka badanych osób
Osoba
Pł
eć
*
Wiek [lat]
Mas
a ci
ał
a
[kg]
Wzrost [m]
BMI **
[kg/m
2
]
Uwagi
A
K 37 72 1,66 26,1 pali
papierosy
B
K 48 65 1,65 23,9 pali
papierosy
C
M 21 71 1,80 21,9 brak
D
M 25 75 1,82 22,6 pali
papierosy
E
M 27 73 1,70 25,3 pali
papierosy
F
M 40 65 1,70 22,5 brak
G
M 41 67 1,69 23,5 pali
papierosy
*K – kobieta
M – mężczyzna,
**Wskaźnik BMI (1).
(1)
Wartość wskaźnika BMI [kg/m
2
] wg WHO (World
Health Organization):
BMI <18,5
− niedowaga,
BMI 18,5-24,9
– normalna waga,
BMI 25-29,9
– nadwaga,
BMI 30 –34,9
– I klasa otyłości,
BMI 35-39,9
– II klasa otyłości,
BMI >40
– III klasa otyłości.
3. Metodyka
Analizę obciążeń pracą badanych osób przeprowadzono
przy pomocy:
- wskaźnika wykorzystania rezerwy tętna obliczonego na
podstawie pomiarów tętna (obciążenie dynamiczne),
- metody OWAS
− Ovako Working Posture Analysis System
(obciążenie statyczne).
Tętno (HR) jest najłatwiejszym do zmierzenia i zarejestro-
wania wskaźnikiem reakcji układu krążenia na wysiłek [20].
Maksymalne tętno (HR
max
) zależne jest przede wszystkim od
wieku człowieka i można je obliczyć z zależności [1]:
HR
max
= 220 – wiek osoby (w latach).
Minimalne tętno, zwane też tętnem bazowym, (HR
min
)
występujące podczas snu jest zróżnicowane indywidualnie
w zakresie od 45 do 70 ud/min. Różnica pomiędzy maksymal-
nym tętnem a tętnem minimalnym jest nazywana rezerwą
tętna, tj. swego rodzaju „zapasem” częstości skurczów serca
jako reakcji na wysiłek. Wykorzystanie rezerwy tętna można
wyrazić w wartościach bezwzględnych (ud/min), tj. wzrostem
częstości skurczów serca w porównaniu do HR
min
lub
w jednostkach względnych (%) jako iloraz wzrostu częstości
skurczów serca (w porównaniu do HR
min
) do rezerwy tętna [2].
Pomiary wykonywano miernikiem tętna POLAR VAN-
TAGE, który umożliwia także bezprzewodową rejestrację wy-
ników. Przy pomocy interfejsu zarejestrowane dane, tj. tętno,
przenoszone są do komputera, gdzie mogą być analizowane
programem dostarczanym przez producenta miernika.
Program komputerowy Polar Precision Performance
umożliwia obliczanie między innymi średniej wartości tętna
badanej osoby podczas pracy w wybranym przedziale
czasowym [10]. Metoda bezprzewodowego pomiaru tętna
została opracowana w 1983 r. na Uniwersytecie w Oulu,
w Katedrze Elektroniki (Finlandia). Spośród metod pomiaru
i rejestracji tętna powszechnie stosuje się obecnie bezprzewo-
dowe mierniki. Metoda ta wykorzystywana jest do ergono-
micznych badań obciążenia pracą personelu zatrudnionego
w przemyśle [15], usługach transportowych [11], a także
w rolnictwie [12]. Na Wydziale Agroinżynierii Akademii
Rolniczej w Krakowie od kilku lat prowadzone są badania
obciążenia pracą osób zatrudnionych w rolnictwie, m.in.
traktorzystów, osób zatrudnionych przy pracach polowych,
w ogrodnictwie i w fermach drobiu czy krów mlecznych.
Wskaźnik wykorzystania rezerwy tętna [4], [16] został
obliczony według następującego wzoru (2):
(2)
gdzie:
HR
pracy
– średnie tętno danej czynności [ud/min],
HR
min
– tętno bazowe [ud/min],
HR
max
– tętno maksymalne dla danej osoby [ud/min].
Klasyfikacja wysiłku na podstawie wykorzystania rezerwy
tętna przy długotrwałym obciążeniu jest następująca [2]:
do 25%
− wysiłek bardzo mały,
25 – 35%
− wysiłek relatywnie mały,
35 – 50%
− wysiłek średni (niem. mittelstark),
50 – 65%
− wysiłek dopuszczalny tylko dla osób ze
zdrowym układem krążenia,
65 – 80 %
− wysiłek dopuszczalny tylko warunkowo,
powyżej 80 %
− wysiłek niedopuszczalny.
Analiza obciążenia metodą OWAS służy do oceny wiel-
kości obciążenia statycznego na stanowiskach pracy. Jest
powszechnie stosowanym systemem identyfikacji i oceny
postawy całego ciała ludzkiego podczas pracy. Metoda ta
została opracowana w Finlandii przez firmę Ovako [13], [14]
w odpowiedzi na potrzebę prostej, jasnej i uzasadnionej
metody analitycznej. Ich celem była analiza obciążeń postawy
ciała ludzkiego i poprawa czynników ergonomicznych
w miejscu pracy. Stworzenie stanowiska pracy, które nie
powodowałoby nadmiernego obciążenia i zmęczenia układu
mięśniowo-szkieletowego pracownika, wymaga przeanalizo-
wania parametrów związanych z pozycją przy pracy, siłą
wywieraną podczas pracy oraz czasem oddziaływania siły
przy określonej pozycji. Parametry te powinny być rozpatry-
wane łącznie. Metoda OWAS bierze pod uwagę obciążenie
pochodzące od czterech czynników:
- pozycji pleców (cztery zakodowane pozycje:
1
− wyprostowane, 2 – zgięte do przodu, 3 – skręcone,
4 – zgięte i skręcone),
- położenia przedramion (trzy pozycje: 1 – obydwa poniżej
stawu łokciowego, 2 – jedno powyżej stawu łokciowego,
3 – obydwa powyżej stawu łokciowego),
- pracy nóg (siedem pozycji: 1 – pozycja siedząca,
2 – stojąca z nogami wyprostowanymi, 3 – stojąca z jedną
nogą wyprostowaną, 4 – stojąca z nogami zgiętymi,
5 – stojąca z jedną nogą zgiętą, 6 – klęczenie na jednym
lub obu kolanach, 7 - chodzenie) [18],
]
[
]
[
2
2
2
m
w zro st
kg
m a sa
m
kg
B M I
=
⎥⎦
⎤
⎢⎣
⎡
[%]
100
min
max
min
⋅
−
−
=
HR
HR
HR
HR
WRT
pracy
Pattern re
cognition
A. Groborz et al., Analiza obciążeń pracą na podstawie wskaźnika wykorzystania rezerwy...
293
- wielkości obciążenia zewnętrznego (trzy wielkości,
zróżnicowane według obciążonych osób, oparte na aktach
prawnych - tab. 2) [6], [7].
Tab. 2. Kody obciążenia zewnętrznego w zależności od populacji [7]
Mężczyźni
Kobiety
i młodociani
chłopcy
Dziewczęta
Kod obciążenia
zewnętrznego
[kg]
1
< 10
< 5
< 2
2
10 - 20
5 - 10
2 - 6
3
> 20
> 10
> 6
Na podstawie pełnego kodu pozycji ciała ludzkiego skła-
dającego się z czterech cyfr (po jednej od każdego czynnika
obciążającego) należy odczytać typ kategorii z diagramu
(rys. 1).
Rys. 1. Diagram do określania kategorii według kodu pozycji
Dokładny opis kategorii oraz zalecenia odnośnie ewentu-
alnych zmian na stanowisku pracy przedstawiono w tabeli 3.
Do celów analizy obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego
dla każdej z utrzymywanych pozycji istotny jest czynnik czasu
trwania określonej czynności opisanej przez kategorię. W
zależności od czasu utrzymywania pozycji ciała określonej
zgodnie z kategoriami metody OWAS dokonano oceny
obciążenia statycznego jako duże, średnie lub małe (tab. 4).
Pozycje ciała zostały zróżnicowane na wymuszoną i
niewymuszoną. Pozycja wymuszona to taka, która jest
narzucona konstrukcją stanowiska pracy lub rodzajem
wykonywanych czynności, a jej modyfikacja pod wpływem
subiektywnego odczucia pracownika i zgodnie z jego
preferencjami nie jest możliwa. Natomiast pozycja niewymu-
szona to taka, która może być zmieniana zgodnie z poczu-
ciem wygody pracownika, bez wpływu na jakość wykonywanej
pracy.
Ze względu na adaptowalność do analizy codziennego
miejsca pracy i możliwości oceny różnych postaw ciała
metoda ta była stosowana w wielu badaniach pozycji ciała
w różnych zawodach: konstruktorzy budowlani [21], praca
przy uprawie roślin leczniczych i włókienniczych [5], kobiety
pracujące w fermach krów mlecznych [22], osoby zatrudnione
przy produkcji owoców [3] czy przy sadzeniu roślin
w leśnictwie [8].
Tab. 3. Opis kategorii
Kategoria Opis
kategorii
Kategoria 1
- pozycja lub pozycje przyjmowane podczas pracy
są naturalne,
- obciążenie jest optymalne lub akceptowalne,
- nie ma potrzeby dokonywania zmian na stanowi-
sku;
Kategoria 2
- pozycja lub pozycje przyjmowane podczas pracy
mogą mieć negatywny wpływ na układ mięśniowo-
szkieletowy,
- obciążenie jest prawie akceptowalne,
- nie ma potrzeby dokonywania natychmiastowych
zmian na stanowisku, ale należy wziąć pod uwagę
konieczność przeprowadzania takich zmian
w bliskiej przyszłości;
Kategoria 3
- pozycja lub pozycje przyjmowane podczas pracy
mają negatywny wpływ na układ mięśniowo-
szkieletowy,
- obciążenie jest duże,
- zmiany na stanowisku należy przeprowadzić tak
szybko, jak to możliwe;
Kategoria 4
- pozycja lub pozycje przyjmowane podczas pracy
mają bardzo negatywny wpływ na układ mię-
śniowo-szkieletowy,
- obciążenie jest bardzo duże,
- zmiany na stanowisku należy przeprowadzić
natychmiast.
Tab. 4. Ocena obciążenia statycznego w zależności od czasu
utrzymywania pozycji ciała
Ocena
obciążenia
Pozycja ciała przy pracy
(kategorie OWAS)
Czas
utrzymywania
jednej pozycji
[% zmiany
roboczej]
Pozycja niewymuszona
kategorii 1
do 70
Pozycja wymuszona kategorii 1
lub niewymuszona kategorii 2
do 50
małe
Pozycja wymuszona kategorii 2
do 30
Pozycja niewymuszona
kategorii 1
powyżej 70
Pozycja wymuszona kategorii 1
lub niewymuszona kategorii 2
50 - 70
Pozycja wymuszona kategorii 2
30 - 50
średnie
Pozycja wymuszona kategorii 3
lub 4
do 30
Pozycja wymuszona kategorii 1
lub niewymuszona kategorii 2
powyżej 70
Pozycja wymuszona kategorii 2
powyżej 50
duże
Pozycja wymuszona kategorii 3
lub 4
powyżej 30
Metoda OWAS została zaimplementowana jako autorski
program komputerowy wspomagający analizę obciążeń
statycznych.
4. Wyniki
Analiza wskaźników wykorzystania rezerwy tętna podczas
czynności wykonywanych przy produkcji jaj konsumpcyjnych
pozwoliła na klasyfikację stopnia ciężkości wysiłku fizycznego
według skali Buchbergera. Wyniki badań przeprowadzonych
Pattern re
cognition
A. Groborz et al., Analiza obciążeń pracą na podstawie wskaźnika wykorzystania rezerwy...
294
na podstawie pomiarów tętna oraz obliczonego wskaźnika
wykorzystania rezerwy tętna przedstawiono w tab. 5, w której
dokonano także oceny wysiłku fizycznego badanych osób.
Obciążenie pracą podczas poszczególnych czynności
oceniono jako relatywnie małe (11 zapisów czynności), bardzo
małe (10 zapisów), średnie (7 zapisów – np. załadunek jaj do
samochodu, przenoszenie jaj posortowanych według klas
wagowych na półki wózków transportowych) oraz dopusz-
czalne tylko dla osób ze zdrowym układem krążenia (1 zapis –
w sytuacji awaryjnej ręczny zbiór jaj).
Na rys. 2 przedstawiono wykres tętna w czasie jednej
z badanych osób (osoba B) podczas sortowania i przenosze-
nia posortowanych jaj na wózki transportowe. Czynność ta
została zaklasyfikowana według wskaźnika WRT [%] jako
wysiłek średni.
Tab. 5. Tętno, wskaźnik wykorzystania rezerwy tętna badanych osób
podczas pracy w fermie drobiu (kur niosek) oraz ocena wysiłku
fizycznego
HR
prac
y
HR
max
HR
min
WRT
Osoba
Czynność
[ud/min] [%]
Ocena
wysi
łku
fizycznego
A
zamiatanie hal
91 183 44
33,8
relatywnie
mały
A
odpoczynek w
pozycji siedzącej 68 183 44 17,3
b. mały
A
sortownia,
wybieranie
stłuczek
76 183 44 23,0
b. mały
A
zamiatanie hal
79 183 44
25,2
relatywnie
mały
B
sortownia,
przenoszenie jaj 111 172 60
45,5
średni
B
administracja 92
172
60
28,6
relatywnie
mały
B
sortownia,
przenoszenie jaj 108 172 60
42,9
średni
B
wydawanie i
sprzedaż jajek
94 172 60
30,4
relatywnie
mały
C
naprawa silnika
elektrycznego w
pozycji stojącej 76 199 44 20,6
b. mały
C
odpoczynek w
pozycji siedzącej 80 199 44 23,2
b. mały
C
ręczny zbiór jaj
108 199 44
41,3
średni
C
zamiatanie hal
117 199 44
47,1
średni
C
odpoczynek w
pozycji siedzącej 88 199 44 28,4
relatywnie
mały
C
wnoszenie do kla-
tek uwolnionych
przypadkowo kur
96 199 44 33,5
relatywnie
mały
C
prace remontowo-
porządkowe,
naprawa taśmy
pomiotowej
82 199 44 24,5
b. mały
C
prace domowe:
zmywanie naczyń,
wycieranie kurzu
84 199 44
25,8
relatywnie
mały
C
rozłupywanie
drewna siekierką
w pozycji
pochylonej 93
199
44
31,6
relatywnie
mały
C
naprawa łopaty w
pozycji pochylonej 82 199 44
24,5
b. mały
D
kontrola produkcji,
chodzenie między
bateriami klatek
i wzdłuż linii
technologicznej
87 195 50 25,5
relatywnie
mały
E
sprzątanie
samochodu
dostawczego
102 193 57 33,1
relatywnie
mały
E
telefonowanie,
administracja 85
193
57
20,6
b. mały
E
załadunek jaj
109 193 57
38,2
średni
F
sprzątanie hal,
zamiatanie 80
180
53
21,3
b. mały
G
naprawa silnika
elektrycznego w
pozycji stojącej
75 179 43 23,5
b. mały
G
sortownia,
wybieranie
stłuczek
76 179 43 24,3
b.mały
G
usuwanie awarii
maszyny w linii
technologicznej
(przekładnia),
zatrzymanie
produkcji
104 179 43 44,9
średni
dop. dla osób
G ręczny zbiór jajek 118 179 43
55,1
ze zdr. ukł.
krąż.
G
sortownia,
wybieranie
stłuczek
95 179 43 38,2
średni
G
kontrola maszyn,
chodzenie wzdłuż
linii technologicz-
nej 89
179
43
33,8
relatywnie
mały
Rys. 2. Wykres tętna w czasie (w programie Polar Precision
Performance SW 3) podczas sortowania jaj konsumpcyjnych
(układanie i przenoszenie wytłaczanek z jajkami) przy sortowni
MOBA 1500
Do analizy obciążenia statycznego metodą OWAS wzięto
pod uwagę osobę B podczas sortowania jaj. Pomiar polegał
na obserwacji osoby sortującej jaja konsumpcyjne, przenoszą-
cej posortowane wytłaczanki z jajami na wózki transportowe.
Masa przenoszonych jajek wynosiła 10-11 kg. Czynność
zarejestrowano metodą filmową (kamera cyfrowa). Następnie
analizowano poszczególne pozycje ciała w interwałach
czasowych, co 10 sekund i zapisywano kod w programie
komputerowym. Na rys. 3 przedstawiono określanie kodu po-
Pattern re
cognition
A. Groborz et al., Analiza obciążeń pracą na podstawie wskaźnika wykorzystania rezerwy...
295
zycji ciała przy wykorzystaniu programu komputerowego.
Ocena obciążenia statycznego zależy od kategorii oraz czasu
trwania poszczególnej czynności (pozycji ciała). Przykładową
ocenę pokazano na rys. 4.
Rys. 3. Określenie kodu pozycji ciała w programie komputerowym
OWAS
Rys. 4. Zestawienie wyników oceny obciążenia statycznego
Wyniki pomiarów obciążenia statycznego metodą OWAS
przedstawiono w tab. 6, w której zapisano występujące kody
pozycji ciała (plecy, przedramiona, nogi, obciążenie ze-
wnętrzne) oraz klasyfikację danego kodu do odpowiedniej
kategorii. Następnie w tab. 7 zamieszczono sumaryczny
i procentowy udział kategorii poszczególnych pozycji ciała
w stosunku do całkowitego czasu badania. Najczęściej
przyjmowaną pozycję ciała przez badaną osobę zaliczono do
kategorii pierwszej (54% całego czasu badania). Nieco
mniejszy procent czasu pracy (32%) zawierał się w kategorii
drugiej oraz 14% do kategorii trzeciej. Do kategorii czwartej
nie zakwalifikowano żadnej postawy ciała badanej osoby. Na
podstawie czasu pracy i kategorii poszczególnych pozycji
ciała obciążenie statyczne oceniono jako średnie (tab. 7).
Tab. 6. Kody pozycji ciała badanej osoby metodą OWAS (plecy,
przedramiona, nogi, obciążenie zewnętrzne) wraz z klasyfikacją do
odpowiedniej kategorii
Plecy
Przedramiona
Nogi
Obciążenie
zewnętrzne
Kategoria
2 3 2
1 2
1 1 7
1 1
1 3 2
1 1
1 3 2
1 1
1 3 2
1 1
2 1 3
3 3
1 3 2
1 1
2 1 4
3 3
2 2 2
1 2
1 2 2
1 1
1 1 7
1 1
1 3 2
1 1
1 3 2
1 1
2 3 2
1 2
2 3 2
1 2
2 3 2
1 2
2 3 2
1 2
1 3 2
1 1
2 3 2
1 2
2 2 2
1 2
2 1 4
3 3
1 2 2
1 1
2 3 3
1 3
2 1 2
1 2
1 1 2
1 1
1 1 2
1 1
1 1 2
1 1
1 1 2
1 1
Tab. 7. Ocena obciążenia statycznego
Kategoria
Ilość
pozycji
w danej
kategorii
Udział
procentowy
[%]
Ocena
obciążenia
statycznego
1
15 54 średnie
2
9 32 średnie
3
4 14 średnie
4
0 0 brak
Suma 28 100 średnie
Pattern re
cognition
A. Groborz et al., Analiza obciążeń pracą na podstawie wskaźnika wykorzystania rezerwy...
296
5. Wnioski
1. Wskaźnik wykorzystania rezerwy tętna i metoda OWAS
mogą być zastosowane do oceny obciążenia pracą perso-
nelu w fermach drobiu.
2. Większość czynności w analizowanej technologii produkcji
w fermie drobiu powoduje relatywnie małe i małe obciąże-
nia pracą personelu. Tylko wyjątkowo występowały obcią-
żenia określane jako dopuszczalne tylko dla osób ze
zdrowym układem krążenia.
3. Obciążenia statyczne ocenione przy pomocy metody
OWAS klasyfikują się w większości w kategorii 1, tj. kate-
gorii obciążeń statycznych średnich.
Literatura cytowana
1. American College of Sports Medicine, 1990,
(http://support.polar.fi – z dnia 22.04.2005).
2. Buchberger J.: Die Beurteilung von Arbeitsbeanspruchungen
aufgrund der kontinuierlich registrierten Herzschlagfrequenz.
Arbeitsärztlicher Dienst des BIGA, Arbeitsmedizinische Informa-
tionen, Nr.12, Bern 1984.
3. Calisto C.: Ergonomic investigations in fruit growing. Muscu-
loskeletal disorders and their risk factors, Verlag Grauer,
Stuttgart 1999.
4. Center for Lifetime Wellness, University of Rochester Medical
Center, 2003.
(http://www.stronghealth.com/services/primarycare/toolkitfiles/he
artrate.cfm – z dnia 22.04.2005).
5. Chavalitsakulchai P., Shahnavaz H.: Ergonomics method for
preventions of musculoskeletal discomforts among female
industrial workers: physical characteristics and work factors,
Journal of Human Ergology, 22:95-113, 1993.
6. Corlett E. N.: The evaluation of posture and its effects. In J. R.
Wilson and E. N. Corlett (Eds.), Evaluation of human work:
a practical ergonomics methodology (2
nd
ed.), Taylor & Francis,
London 1995.
7. European Agency for Safety and Health at Work, 2003,
(http://www.bp.edu.pl/good_practice/oums.stm – z dnia 22.04.
2005).
8. Giefing D. F., Grzywiński W., Kosak J.: Physical work load of
workers during planting using different types of dibbles,
Electronic Journal of Polish Agricultural Universities, Vol.6, Issue
1, Series Forestry, 2003.
9. Grandjean E.: Fizjologia pracy. Zarys ergonomii, PZWL 1971.
10. Groborz A., Juliszewski T.: Wstępna ocena obciążenia pracą
kobiet podczas typowych prac w gospodarstwie domowym na
wsi, Inżynieria Rolnicza, 11(53): 91-96, Kraków 2003.
11. Honaker R. E.: Assessing trailer material handling tasks:
biomechanical modeling, posture categorization, physiological
measure, and subjective rating. Thesis submitted to the Faculty
of the Virginia Polytechnic Institute and State University for the
degree of Master of Science in Industrial and System
Engineering, Blacksburg, Virgina1996.
12. Juliszewski T.: Udoskonalenia techniczne w gospodarstwach
rolnych a obciążenie pracą. W: Obciążenie fizyczne i psychiczne
pracą w rolnictwie. Praca zbiorowa pod red. F. Bujaka, J. Zagór-
skiego. Instytut Medycyny Wsi, 151-156, Lublin 2001.
13. Kahru O., Kansi P., Kuorinka I.: Current working postures in
industry: A practical method for analysis, Applied Ergonomics, 8:
199-201, 1977.
14. Kahru O., Härkönen R., Sorvali P., Vepsäläinen P.: Observing
working postures in industry: Examples of OWAS application,
Applied Ergonomics, 12(1): 13-17, 1981.
15. Kamieńska-Żyła M.: Ocena obciążenia fizycznego człowieka
w procesie pracy, W: Ergonomia i ochrona pracy, pod red.
S. Knapika, Wydawnictwa AGH, Kraków 1996.
16. Karvonen M. et al.: The effect of training on heart rate. A
longitudinal study, Ann. Med. Exp. Biol. Fenn, 35: 307-315,
1957.
17. Kaukiainen A. et al.: New equipment to lighten the work load of
construction workers, International Journal of Occupational
Safety and Ergonomics (JOSE), Vol. 8, No. 2: 209-224, 2002.
18. Keyserling W. M.: Postural analysis of the trunk and shoulders in
simulated real time, Human Factors, 29: 569-583, 1986.
19. Koradecka D., Łatach H.: Ocena wielkości obciążeń pracą
fizyczną na stanowiskach różnych, CIOP, Warszawa 1981.
20. Koradecka D. et. al.: Bezpieczeństwo pracy i ergonomia,
Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa1997.
21. Mattila M., Karwowski W., Vilkki M.: Analysis of working postures
in hammering tasks on building construction sites using the
computerized OWAS method, Applied Ergonomics, 24(6): 405-
412, 1993.
22. Nevala-Puranen N.: Reduction of Farmers’ postural load during
occupationally oriented medical rehabilitation, Applied
Ergonomics, 26(6): 411-415, 1995.
Praca naukowa finansowana ze środków budżetowych na naukę
w latach 2005/2006 jako projekt badawczy.
INFORMATYK
MODEL ANALIZY OBCIĄŻEŃ
STATYCZNYCH
MEDYCYNA WSI
DANE MEDYCZNE MIESZKAŃCÓW WSI
INFORMATYK
AUTOMATYCZNE PRZESYŁANIE ORAZ
KONSTRUKCJA BAZY DANYCH
STATYSTYK
ANALIZA STATYSTYCZNA WYNIKÓW
PROPONOWANEGO MODELU
Pattern re
cognition