F
aculty of
P
sychology
University of Warsaw
PSYCHOLINGWISTYKA
Barbara Bokus
F
aculty of
P
sychology
University of Warsaw
PSYCHOLINGWISTYKA
Barbara Bokus
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
2
Wykład 4. Rozwój funkcji językowych w ontogenezie
(orientacja pragmatyczna)
•
Teoria M.A.K.
Halliday’a
-
dziecięcy system językowy,
-
okres przejściowy między specyficznym systemem językowym dziecięcym
a systemem językowym dorosłych,
-
podstawowe makrofunkcje języka dorosłych;
•
Układ referencyjny aktywności komunikacyjnej
•
Podstawowe
zdolności w obrębie kompetencji komunikacyjnej
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
3
Główne tezy na temat rozwoju funkcji językowych
w ontogenezie
1. Początki rozwoju języka można interpretować jako uczenie się
zbioru funkcji.
2. Początkowo każda „wypowiedź” ma tylko jedną funkcję.
Każdy element języka to para TREŚĆ + EKSPRESJA
(nie ma poziomu formy językowej).
3. W II okresie dziecko zaczyna używać języka w funkcji
matetycznej
w celu uczenia się świata.
Język jest zaangażowany w identyfikację własnej jaźni
podmiotu (
widzę, słyszę…) i eksplorację pozajaźni
.
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
4
Główne tezy na temat rozwoju funkcji językowych
w ontogenezie
4. Równocześnie rodzi się funkcja pragmatyczna języka
(działanie w świecie za pomocą języka).
5. Powstanie funkcji matetycznej i funkcji pragmatycznej
prowadzi do rozróżnienia między językiem jako
sposobem
uczenia się świata
i językiem jako
sposobem działania
w świecie
.
6. Początkowo rozróżnienie między funkcją matetyczną
a funkcją pragmatyczną odpowiada podziałowi
-
wypowiedź
nie wymaga
reakcji otoczenia
-
wypowiedź
wymaga
odpowiedzi otoczenia
(uwaga: różne wzorce prozodyczne)
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
5
Główne tezy na temat rozwoju funkcji językowych
w ontogenezie
7. Faza II jest fazą uczenia się gramatyki, istotnej dla realizacji funkcji
matetycznej czy pragmatycznej.
8. Jednocześnie z gramatyką dziecko uczy się dialogu.
Dialog otwiera możliwości podejmowania nowych ról,
co z kolei wymaga powiększenia zasobów gramatyki
(tryb gramatyczny wypowiedzi).
9. Rozwój funkcji matetycznej jest motorem przyswajania
nowego słownictwa (charakterystyka i klasyfikowanie obiektów
i zdarzeń).
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
6
Główne tezy na temat rozwoju funkcji językowych
w ontogenezie
10. Gramatyka języka dorosłych bazuje na trzech makrofunkcjach
(ideacynej, interpersonalnej i tekstowej).
11. Ewolucja systemu językowego:
-
od systemu treści w języku (treść + ekspresja)
- przez proces generalizacji (f. pragmatyczna, f. matetyczna)
-
do abstrakcji (treść – forma – ekspresja).
12.
Funkcja informacyjna języka
Język przynosi środki pozwalające na tworzenie
NOWYCH treści (informacje) na podstawie treści starych (danych).
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
7
Halliday
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
8
Ogólne maksymy z teorii Hallidaya
I. Struktura języka jest strukturą potencjału znaczeniowego jako siatki
wyborów semantycznych.
II. Potencjał znaczeniowy jest społecznie uwarunkowany.
Sytuacja społeczna wyznacza bezpośrednio zachowanie mówcy,
który ma intencję zakomunikowania komuś czegoś.
III. Wybór w obrębie potencjału znaczeniowego determinuje
wybór formy gramatycznej z potencjału formalnego.
IV. Pomostem między semantyką a gramatyką są uniwersalne
makrofunkcje językowe:
- ideacyjna,
- interpersonalna,
- tekstowa
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
9
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
10
Układ referencyjny aktywności
komunikacyjnej
•
Badania dotyczące funkcji informacyjnej w narracji
•
A+ B+ A- B-
•
B - A- B+ A+
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
11
Realność psychologiczna kontraktu
ZNANE – NOWE
•
Struktura ZNANE - NOWE
•
ZNANE
– podmiot psychologiczny wg Hallidaya
•
Badanie psychologicznej realności kontraktu
ZNANE
– NOWE
•
Hornby
przeprowadził badanie z użycie
•
-
obrazka A: dziewczynki głaszczącej kota
•
-
obrazka B: chłopca głaszczącego psa
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
12
Realność psychologiczna kontraktu
ZNANE – NOWE
•
Badanym eksponowano zdanie:
Osobą, która głaszcze kota, jest chłopiec.
•
Procedura:
Ekspozycja zdania + (przerwa 1/20 sek) + obrazek A lub B
•
Badani popełniali więcej błędów,
gdy obrazek przeczył znanej informacji (obrazek B) 72%
niż wtedy
gdy przeczył nowej informacji (obrazek A) 28%
•
Teza: W procesie przetwarzania otrzymywanych informacji
ludzie weryfikują to, co traktują jako treść nową,
a biorą za dobrą monetę to, co podawane jest im jako znane.
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
13
U podstaw zdolności w obrębie kompetencji
komunikacyjnej
•
Umiejętność odczytywania intencji innych
•
Wychwytywanie wzoru w sposobach
komunikowania się z dzieckiem
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
14
Rozwijanie umiejętności
odczytywania
intencji
1/
zdolność do wspólnego z innymi skupienia się na przedmiotach
i wydarzeniach, które budzą obopólne zainteresowanie;
2/
zdolność do śledzenia uwagi innych osób i sposobów zwracania
uwagi na dalsze przedmioty i wydarzenia poza kontekstem
bezpośredniej interakcji;
3/
zdolność do aktywnego kierowania uwagi innych na zewnętrzne
obiekty poprzez wskazywanie, pokazywanie i inne pozajęzykowe gesty;
4/
zdolność do kulturowego (naśladowczego) uczenia się od innych
intencjonalnych działań, w tym działań komunikacyjnych opierających
się na intencjach komunikacyjnych (Tomasello, 2003, s. 3).
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
15
Zdolności u podstaw wychwytywanie wzoru
w sposobach komunikowania się z dzieckiem
Te zdolności pojawiają się stosunkowo wcześnie w rozwoju
osobniczym (część z nich jeszcze przed nabyciem wiedzy
językowej) :
1/
zdolność tworzenia spostrzeżeniowych i pojęciowych kategorii
„podobnych” obiektów i wydarzeń (patrz Wygotski, eksperyment
Sacharowa);
2/
zdolność tworzenia sensoryczno-motorycznych schematów
na podstawie powtarzających się wzorców percepcji i działania
(patrz Piaget);
S
ho
rt
t
it
le
of
he
presentat
ion
–
t
o
ad
d
in t
empl
ate
16
cd. U podstaw wychwytywanie wzoru
w sposobach komunikowania się z dzieckiem
3/
zdolność przeprowadzania analiz rozkładów najrozmaitszych
rodzajów sekwencji spostrzeżeniowych i behawioralnych;
4/
zdolność tworzenia analogii pomiędzy dwiema (lub więcej)
złożonymi całościami na podstawie podobnych funkcji niektórych
elementów (Tomasello, 2003, s. 4).
Te umiejętności (przytoczone za Tomasellem, 2003) są konieczne,
by dzieci mogły odnaleźć wzory w sposobach komunikowania się
innych z dzieckiem