SWPS prezentacja

KOMPETENCJE SPOŁECZNE W

ASPEKCIE OSOBISTYM I

ZAWODOWYM

Kompetencje społeczne – moduł

wprowadzający

dr Małgorzata Wawrzyniak, mgr Jolanta Charytonik

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA

To proces wymiany znaków i symboli, którym

nadajemy znaczenie w kontekście bezpośredniej lub

pośredniej interakcji z innymi ludźmi

Wzajemne przekazywanie informacji , umiejętności,

pojęć, idei, uczuć itd. za pomocą symboli tworzonych

przez słowa, dźwięki, obrazy czy dotyk (Brzezińska i

Paszkowska-Rogacz, 2009)

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA

• Interakcyjność procesu komunikowania polega na

tym, że uczestnicy procesu mogą bezpośrednio
zaangażować się w cały proces i występować jako
indywidualna osoba

• Charakter komunikowania interpersonalnego jest

transakcyjny – każdy uczestnik procesu jest i nadawcą
i odbiorcą

MODEL KOMUNIKACJI JAKO TRANSFER INFORMACJI

INTERAKCYJNY MODEL KOMUNIKACJI

(Claude Shannon i Warren Weawer)

nadawca

odbiorca

wiadomość

kodowanie

dekodowanie

szumy

KANAŁ

źródło: Morreale, Spitzberg i Barge, 2012

TRANSAKCYJNY MODEL KOMUNIKACJI

OSOBISTY OBSZAR

ZNACZEŃ

OSOBISTY OBSZAR

ZNACZEŃ

WSPÓLNY OBSZAR

ZNACZEŃ

NADAWCA
ODBIORCA

kodowanie

dekodowanie

ODBIORCA
NADAWCA

dekodowanie

kodowanie

wiadomość

szumy

KANAŁ

źródło: Morreale, Spitzberg i Barge, 2012

ODBIORCA

NADAWCA

KOMUNIKAT

symbole

emocje

myśli

zachowania

emocje

myśli

Kodowanie
interpretacje

NADAWCA

ODBIORCA

KOMUNIKAT

symbole

Kodowanie
interpretacje

Dekodowanie
interpretacje

źródło: Brzezińska i Paszkowska-Rogacz, 2009

szum

KONTEKST

CYBERNETYCZNY MODEL KOMUNIKACJI

EFEKTYWNA KOMUNIKACJA

gdy wynik dekodowania przez odbiorcę

odpowiada zamierzonemu komunikatowi

nadawcy

O znaczenie dla odbiorcy
= = 1
N znaczenie dla nadawcy

EMPATIA POZNAWCZA

empatia jako rozumienie innej osoby

• intelektualne lub wyobrażeniowe zrozumienie sytuacji

innej osoby lub stanu jej umysłu, pozbawione
doświadczania uczuć tej osoby (Hogan, 1969)

• empatyczne rozumienie – w procesie terapeutycznym

polega na prawidłowym odbieraniu uczuć i osobistych
przeżyć klienta, ale nie ich przeżywaniu (Rogers, 1957)

• proces, w którym jedna osoba próbuje trafnie i bez

uprzedzeń zrozumieć podmiotowość (odrębność) innej
osoby (Wispé, 1986)

AKTYWNE SŁUCHANIE

• Słuchać, by zrozumieć rozmówcę
• Słuchać, by dowiedzieć się od niego jak najwięcej
• Słuchać, by czasami uporządkować wypowiedz nadawcy
• Słuchać, by wydobyć to, co jest najistotniejsze w wypowiedzi

rozmówcy

• Słuchać, by odróżnić elementy o charakterze informacyjnym

od ocen

• Słuchać, by wyczuć zaangażowanie emocjonalne nadawcy
• Słuchanie to także umiejętność milczenia, wstrzymania się od

wygłaszania swoich refleksji, komentarzy

KOMUNIKACJA NIEWERBALNA

• Są to wszystkie sygnały pozasłowne, którym odbiorcy nadają

znaczenie, sygnały te więc podlegają interpretacji innych

• Zespół niewerbalnych komunikatów nadawanych i

odbieranych przez ludzi na wszystkich niewerbalnych kanałach
jednocześnie

• Informują one o podstawowych stanach emocjonalnych,

intencjach, oczekiwaniach wobec rozmówcy, pozycji
społecznej, pochodzeniu, wykształceniu, samoocenie, cechach
temperamentu itd.

KOMUNIKACJA POZASŁOWNA

Wokalna

• Ton głosu (wysoki - niski)
• Głośność
• Szybkość mówienia
• Pauzy
• Wokalizy

(yyy..eee..mruczenie)

Niewerbalna

• Wyraz twarzy: twarz spięta, rozluźniona

(zmarszczki wokół ust i między łukami
brwiowymi)

• Kontakt wzrokowy: unikanie,

podtrzymywanie (omiatanie, wgapianie
się)

• Gesty i inne ruchy ciała
• Kontakt dotykowy
• Postawa ciała (otwarta, zamknięta)
• Odległość od partnera
• Wygląd zewnętrzny (schludność, kolory)
• Uśmiech
• Zapach

• Zazwyczaj świadoma i

dobrowolna

• Zorientowana na treść
• Może być zrozumiała lub

niejasna

• Ukształtowana kulturowo
• Nieciągła – przerywana
• Jednokanałowa (tylko

słowna)

• Często nieświadoma

• Zorientowana na relację
• Z natury niejednoznaczna

• Ukształtowana w dużej

części biologicznie

• Ciągła
• Wielokanałowa

Komunikacja

werbalna

Komunikacja

niewerbalna

POROZUMIENIE WEDŁUG VON THUNA

KAŻDA WYPOWIEDŹ MA ZA ZADANIE:

• Przekazanie faktów
• Przekazanie intencji (co ja chcę uzyskać)
• Pokazanie nastawienia do rozmówcy (jak

traktuję mojego rozmówcę?)

• Wyrażenie i pokazanie siebie (jaki jestem)

POROZUMIENIE WEDŁUG VON THUNA

Każda wypowiedź ma czterowymiarową naturę

WYPOWIEDŹ

ZAWARTOŚĆ RZECZOWA

RELACJA WZAJEMNA

źródło: von Thun, 2001

PŁASZCZYZNA RZECZOWA

FAKTY, KONKRETNE INFORMACJE

NADAWCA

ODBIORCA

POŻĄDANE
Precyzyjne podanie obiektywnych
treści/faktów/danych (np. referowanie
wyników badań)

• Koncentruje się głównie (jedynie) na

słyszeniu informacji zawartych na
płaszczyźnie rzeczowej (treść)

• Nie zwraca uwagi na nastrój, nie

zauważa sarkazmu, ironii (komunikaty
niewerbalne)

• Może pomijać kontekst rozmowy

Pyszne ciasto = To ciasto jest pyszne

Zielone światło = zielone światło

(rzeczywiście - jadę)

ZAGROŻENIA
Nie zachęca do nawiązania porozumienia
może utrudniać budowanie relacji

Dla niektórych osób przekazywanie treści
na poziomie rzeczowym bywa problemem

MÓW:
• prosto, zwięźle w sposób

uporządkowany (logiczny), ale barwnie

PŁASZCZYZNA APELOWA

CHĘĆ WYWARCIA WPŁYWU NA ROZMÓWCĘ

NADAWCA

ODBIORCA

Nakłania rozmówcę do:
• Wykonania czynności
• Zaniechania czegoś
• Myślenia w określony sposób
• Odczucia określonych emocji
• Nie zawsze wprost artykułuje prośbę

NASTAWIONY NA:
• Odczytywanie życzeń
• Czynienie wszystkim

dobrze/zadowolenie innych

• Spełnianie niewypowiedzianych

oczekiwań innych

Pyszne ciasto = poczęstuj mnie tym

ciastem

Zielone światło = ruszaj szybciej (już

ruszam!)

ZAGROŻENIA
• Narażenie na zarzut manipulowania
• Wrażenie osoby nastawionej jedynie na

branie

• Doszukuje się ukrytego polecenia,

prośby, sugestii

• Każdego rozmówcę traktuje jak

nadawcę “apelowego”

MÓW:
• Wyrażanie oczekiwań/próśb wprost

(otwarta komunikacja)

PŁASZCZYZNA UJAWNIANIA SIEBIE

CO MÓWIĘ O SOBIE

NADAWCA

ODBIORCA

• Może sprawiać wrażenie osoby

zainteresowanej głownie sobą
niezależnie od sytuacji (ja lubię, jest dla
mnie ważne)

• Często zakłada „maski” udając kogoś

innego (obawia się mówić o sobie, stara
się ukryć to, co nieakceptowane)

• Terapeutyczny
• „Słyszy” co rozmówca mówi o samym

sobie

• Umie słuchać i dostrzegać co dzieje się z

rozmówcą (niewerbalne reakcje)

• Bywa tak skupiony na innych, że może

zapomnieć o sobie i swoich uczuciach

Pyszne ciasto = mam ochotę zjeść to

ciasto

Zielone światło = spieszę się (rozumiem,

że się spieszysz, ruszam)

ZŁOTY ŚRODEK
• Autentyczność połączona z wyczuciem

sytuacji (nie każdy ma podobny poziom
otwartości)

• Rozpoznanie sytuacji i rodzaju relacji -

dostosowanie do niej poziomu
otwartości

PŁASZCZYZNA RELACYJNA

POSTAWA WOBEC ODBIORCY

NADAWCA

ODBIORCA

• Ma duży wpływ na to jak czuje się

rozmówca (akceptowany, lekceważony)

• Posługuje się głównie komunikacją

niewerbalną (mowa ciała, ton głosu)

• Drażliwy (tendencja do negatywnych

interpretacji)

• Odnosi wszystko do siebie
• Dopatruje się negatywnego

nastawienia w każdym zachowaniu
drugiej osoby

Pyszne ciasto = uważam, że wspaniale

pieczesz ciasto

Zielone światło = uważa, że nie umiem

prowadzić? (ruszam juz!!!!)

UNIKANIE NIEPOROZUMIEŃ:
• Okazywanie szacunku
• Przyznanie innym prawa do

podejmowania samodzielnych decyzji

• Zwracając uwagę na to jak reaguje

rozmówca możemy mieć wpływ jak się
czują w relacji z nami

LITERATURA

• Adler, R.B., Rosenfeld, L.B. i Proctor, R.F. (2011).

Relacje interpersonalne. Proces porozumiewania się
(s. 329-364). Poznań: Dom Wydawniczy REBIS.

• Morreale, S.P., Spitzberg, B.H. i Barge, J.K. (2012).

Komunikacja miedzy ludźmi (s. 27-61; 138-203).
Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

• Von Thun, F.S. (2001). Sztuka rozmawiania (cz. 1, s.

23-69). Warszawa: Wydawnictwo WAM