Technik_pszczelarz_321[04].Z5.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Czynniki produkcji w rolnictwie

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Rachunek ekonomiczny w gospodarstwie rolniczym

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Rolnictwo a gospodarka narodowa

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Funkcjonowanie rynku rolnego

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Przepisy prawne dotyczące agrobiznesu

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Wspólna Polityka Rolna

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy w zakresie funkcjonowania

rolnictwa w agrobiznesie

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

−

literaturę uzupełniającą.
JeŜeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualnie sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną czynność.
Po zrealizowaniu materiału spróbuj zaliczyć sprawdzian z zakresu jednostki modułowej.

Jednostka modułowa „Funkcjonowanie rolnictwa w systemie agrobiznesu”, której

meritum teraz poznasz jest jednym z modułów koniecznych do poznania treści wymaganych
do uzyskania tytułu technik pszczelarz.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

scharakteryzować podstawowe czynniki produkcji w rolnictwie,

−

wyjaśnić wpływ cen czynników produkcji na wybór technologii,

−

scharakteryzować specyficzne cechy rynku rolnego i Ŝywnościowego,

−

określić czynniki kształtujące popyt na produkty rolnicze,

−

określić czynniki kształtujące podaŜ produktów rolniczych,

−

określić kierunki budŜetowego zasilania agrobiznesu,

−

określić cele, zadania i narzędzia polityki rolnej,

−

uzasadnić współzaleŜność wzrostu gospodarczego i sytuacji produkcyjno-ekonomicznej
rolnictwa,

−

scharakteryzować tendencje i przyczyny zmian strukturalnych w rolnictwie i cele polityki
strukturalnej,

−

scharakteryzować instrumenty polityki zatrudnienia w rolnictwie,

−

zinterpretować przepisy prawa regulujące zasady obrotu ziemią,

−

wyjaśnić znaczenie i funkcje ksiąg wieczystych,

−

scharakteryzować produkcyjną funkcję dochodu rolniczego,

−

określić źródła wzrostu dochodów ludności w gospodarce indywidualnej,

−

rozróŜnić rodzaje i typy podatków i opłat w rolnictwie,

−

określić funkcje kredytu w rolnictwie,

−

określić wpływ kredytu na dochody rolnicze,

−

rozróŜnić kredyty preferencyjne,

−

obliczyć odsetki od kredytów,

−

porównać informacje o moŜliwościach i warunkach uzyskania kredytów,

−

zinterpretować przepisy prawa dotyczące ubezpieczeń w rolnictwie,

−

rozróŜnić podstawowe instytucje działające na rzecz rolnictwa, w tym pszczelarstwa oraz
określić ich zadania,

−

określić wpływ infrastruktury na koszty i jakość produkcji Ŝywności,

−

określić wpływ środowiska na jakość produkcji rolniczej,

−

zinterpretować przepisy prawa dotyczące eksportu i importu produktów rolniczych
i spoŜywczych,

−

wyjaśnić podstawowe cele, zadania i kierunki wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Czynniki produkcji w rolnictwie

4.1.1. Materiał nauczania

Dobra i usługi gospodarcze produkowane są przy uŜyciu zasobów wytwórczych, czyli

składników, które biorą udział w procesie wytwarzania dóbr i usług. Do zasobów
wytwórczych naleŜą: ziemia, praca, kapitał i przedsiębiorczość.

Pod pojęciem ziemi, jako czynnika wytwórczego, rozumiemy nie tylko obszary ziemskie,

ale takŜe całe środowisko przyrodnicze – lasy, rzeki, minerały. Ziemia jest specyficznym
czynnikiem produkcji – nie jest wytworem pracy ludzkiej, ale człowiek moŜe poprawić jej
właściwości,

jej

ilość

jest

ograniczona

i niepomnaŜalna.

Ziemia

jest

równieŜ

nieprzemieszczalna – danej działki ziemi nie moŜna przenieść w inne miejsce – i w zasadzie
niezniszczalna. Racjonalnie uprawiana ziemia nie zuŜywa się. Zasoby surowców mineralnych
w większości są nieodnawialne. W procesie produkcji oddziałujemy środkami produkcji na
ziemię, ale ziemia oddziałuje sama na rośliny (jako podłoŜe wegetacji). Jest więc zarówno
ś

rodkiem, jak i przedmiotem pracy.

Drugim zasobem jest praca związana z czynnikiem ludzkim, jego potencjałem fizycznym

i zdolnościami  umysłowymi,  które  moŜna  wykorzystać  w procesie  produkcji  i świadczenia
usług.  Zasoby  pracy  w gospodarce  są  bardzo  zróŜnicowane  –  pracownicy  posiadają  róŜne
kwalifikacje, reprezentują róŜne zawody. WaŜne jest rozpatrywanie czynnika pracy od strony
ilościowej  (liczba  dostarczonych  godzin  pracy)  i jakościowej  (jakość  dostarczanej  pracy).
Ceną pracy jest płaca.

Kapitał to zapas dóbr, które zostały przeznaczone do dalszej produkcji, a nie konsumpcji,

np.  ziarno  przeznaczone  na  siew  czy  samochód  przeznaczony  do  przewoŜenia  towarów.
Kapitał  trwały  zuŜywa  się  w wielu  cyklach  produkcji  i podlega  amortyzacji  –  są  to  na
przykład  maszyny,  hale  produkcyjne,  samochody  dostawcze.  Amortyzacja  wyraŜa  zuŜycie,
utratę wartości danego dobra trwałego w wyniku jego wykorzystania w procesie produkcji lub
ś

wiadczenia usług. JeŜeli towary są przewoŜone samochodem dostawczym, to jego wartość

wraz  z upływem  czasu  zmniejsza  się,  samochód  jest  coraz  starszy,  trzeba  wymieniać  w nim
części  i podzespoły  w kosztach  działalności  mieszczą  się  koszty  amortyzacji  samochodu.
Kapitał  obrotowy  zmienia  swą  postać  w jednym  lub  kilku  cyklach  produkcyjnych  –  są  to
głównie surowce i półfabrykaty.

Czynnikiem czasem niedocenianym i nie zaliczanym do zasobów produkcyjnych jest

przedsiębiorczość,  czyli  zdolność  do  zarządzania  czynnikami  wytwórczymi,  umiejętność
podejmowania  ryzyka  i odpowiedzialności,  znajdowania  okazji  do  osiągania  wyników
korzystnych  dla  danego  podmiotu  gospodarczego.  Zdarza  się,  Ŝe  do  przedsiębiorstwa
ponoszącego  straty  przychodzi  nowy,  zdolny,  rzutki  dyrektor,  odznaczający  się  cechą
przedsiębiorczości  i ta  firma  po  paru  miesiącach  zaczyna  przynosić  zyski.  Znaczenie
przedsiębiorczości jest więc często duŜe, szczególnie w gospodarce rynkowej.

W rolnictwie wyróŜniamy trzy zasadnicze grupy uwarunkowań produkcyjnych:

−

warunki przyrodnicze produkcji (klimat, gleba),

−

warunki ekonomiczne produkcji,

−

zasoby rzeczowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 1. Podział zasobów wytwórczych [opracowanie własne]

Przyrodnicze warunki produkcji
Warunki klimatyczne

Klimat wywiera tym większy wpływ na profil produkcji rolniczej, im bardziej skrajne

warunki panują na danym obszarze. NajwaŜniejsze spośród nich, to stosunki cieplne
i wilgotnościowe.

Stosunki cieplne to suma ciepła, jaką rośliny otrzymują w okresie wzrostu. Sumę ciepła

mierzy  się  sumą  średnich  temperatur  dobowych  powietrza  w tych  dniach,  w których  te
temperatury  są  wyŜsze  od  5°C.  RóŜne  rośliny  wymagają  róŜnej  sumy  ciepła,  aby  mogły
prawidłowo  się  rozwijać  od  momentu  kiełkowania  aŜ  do  owocowania,  czyli  w okresie
rozwoju (wegetacji) danej rośliny. W Polsce suma temperatur w okresie wegetacyjnym waha
się od 1400°C do 2500°C.

Stosunki wilgotnościowe (wodne) uzaleŜnione są od ilości i rozkładu w czasie opadów

atmosferycznych

Warunki glebowe

Warunki glebowe są jednym z najistotniejszych czynników produkcji, wywierającym

bezpośredni wpływ na organizację gospodarstwa i jego efekty ekonomiczne. Ziemia jest tym
czynnikiem  produkcji,  który  ma  pewną  własną  zdolność  produkcyjną  –  nazywamy  ją
potencjałem  produkcyjnym  gleby  lub  jej  naturalną  Ŝyznością.  Natomiast  rzeczywistą
wydajność z jednostki powierzchni gleby nazywamy urodzajnością. Urodzajność bywa róŜna
i zaleŜy  nie  tylko  od  Ŝyzności  gleby,  ale  takŜe  od  uprawiającego  ją  człowieka,  który  moŜe
urodzajność regulować.

Klasyfikacja gleb

Klasy bonitacyjne

określają jakość gleb wg ich potencjału produkcyjnego, bez

uwzględnienia ich rzeczywistej urodzajności, jako cechy zaleŜnej od uprawy.

RozróŜniamy następujące klasy bonitacyjne:
Klasa I – gleby najlepsze,
klasa II – gleby bardzo dobre,
klasa III – gleby dobre i średnio dobre,
klasa IV – gleby średniej jakości,
klasa V – gleby słabe,
klasa VI – gleby najsłabsze.
Przystępując do urządzenia gospodarstwa i do dzielenia obszaru na pola płodozmianowe,

stosuje się klasyfikację uwzględniającą w ocenie gleb moŜliwość uprawiania na nich
określonych roślin. Z tego punktu widzenia rozróŜniamy 13 kompleksów uprawowych:

ZASOBY

LUDZKIE

ludzie wraz z ich

umiejętnościami

i doświadczeniem

NATURALNE

dobra dane przez naturę, nie

wytworzone przez człowieka

(odnawialne np. lasy, i nieodnawialne

np. surowce mineralne)

KAPITAŁOWE

kapitał rzeczowy

i finansowy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1) pszenny bardzo dobry (kl. I i II): pszenica ozima, jęczmień jary, buraki cukrowe,

kukurydza,

2) pszenny dobry (kl. IIIa, IIIb): rośliny jak wyŜej z ograniczeniem uprawy buraków

cukrowych,

3)  pszenny wadliwy (kl. IIIb, i IVa): bardziej pszenica niŜ Ŝyto, ale i ta moŜe być zawodna,
4)  Ŝytni bardzo dobry (kl. IIIa, IlIb, IVa),
5)  Ŝytni dobry (kl. IVa i IVb): Ŝyto, ziemniaki, koniczyna biała, seradela, jęczmień,
6)  Ŝytni słaby (kl. IVb, V): jedynie Ŝyto, ziemniaki, łubin Ŝółty, owies, seradela,
7)  Ŝytni bardzo słaby (kl. VI): zawodne w plonowaniu Ŝyta i łubinu Ŝółtego,
8)  zboŜowo-pastewny mocny (kl. IVa i IVb, wyjątkowo IIIb i V): korzystniejsze pod uprawę

pszenicy i buraka cukrowego niŜ Ŝyta i ziemniaków,

9)  zboŜowo-pastewny słaby: udaje się na nich owies, brukiew i trawy,
10)  pszenny górski (najlepsze gleby górskie – odpowiednie do uprawy pszenicy),
11)  zboŜowy górski (owies, rośliny pastewne i trawy, ale moŜna uprawiać Ŝyto i pszenicę),
12)  owsiano-ziemniaczany  górski  (podstawowe  rośliny  to  owies,  ziemniaki,  koniczyny

i trawy),

13) owsiano-pastewno-górski (jedynie owies i mieszanki traw).

Dodatkowy

dochód

uzyskiwany

dzięki

połoŜeniu

gospodarstwa

w miejscu

korzystniejszym  od  innych  gospodarstw  (albo  pod  względem  urodzajności  działki,  albo
niewielkiego  oddalenia  rynków  zbytu)  nazywamy  rentą  róŜniczkową.  Znajduje  ona  swoje
odzwierciedlenie  w uzyskiwanych  dochodach.  Obecny  system  podatkowy  w Polsce
uwzględnia  wpływ  tej  renty.  W formie  okręgów  i hektarów  przeliczeniowych  utworzono
okręgi  podatkowe,  uwzględniające  odległość  gospodarstwa  od  rynków  zbytu.  WyróŜniamy:
I strefę  wielkomiejską,  II  strefę  miejską,  III  strefę  wiejską  i IV  strefę  wiejską  oddaloną.
Ustalono  teŜ  róŜne  współczynniki  bonitacji  dla  poszczególnych  klas  bonitacyjnych  (jakość
gleb).

Tabela 1. Współczynniki bonitacji do obliczania podatku rolnego [opracowanie własne]

Rodzaje UR

Okręgi podatkowe

II.

III.

IV.

II.

III.

IV.

Klasy UR

Współczynniki bonitacji

1,90

1,75

1,60

1,40

1,70

1,55

1,40

1,30

1,75

1,60

1,45

1,30

1,40

1,30

1,20

1,05

IIIa

1,60

1,45

1,35

1,20

–

III

–

1,20

1,10

1,00

0,90

IIIb

1,35

1,25

1,15

1,00

–

IVa

1,10

1,00

0,90

0,80

–

0,75

0,70

0,60

0,55

IVb

0,80

0,75

0,65

0,60

–

0,50

0,45

0,40

0,35

0,30

0,25

0,20

0,15

0,10

0,05

0,15

0,10

0,05

UR – uŜytki rolne, GO – zasiewy, UZ – uŜytki zielone

Za pomocą tych współczynników oblicza się hektary przeliczeniowe, które z kolei słuŜą

do obliczania podatku rolnego. Za podstawę do przeliczeń hektarów fizycznych na hektary
przeliczeniowe przyjęto wielkość plonów zbóŜ z

1 ha

gleby klasy IV, ustalając współczynnik

bonitacji  jako  1.  Gleby  lepsze  (wyŜsze  plony)  otrzymały  wyŜsze  współczynniki.  Gleby  zaś
gorsze  (niŜsze  plony)  –  niŜsze  współczynniki.  Do  porównywania  jakości  gleb  róŜnych
gospodarstw  stosuje  się  tzw.  wskaźnik  bonitacji.  Określa  on  jakość  gleb  za  pomocą  jednej
liczby wynikającej z następującego rachunku:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

suma hektarów przeliczeniowych

Wskaźnik bonitacji =

suma hektarów fizycznych

Aby obliczyć wysokość podatku rolnego, sumę ha przeliczeniowych mnoŜy się przez

wartość 2,5 dt Ŝyta (za rok). Wartość Ŝyta do przeliczeń na dany rok ustala się centralnie – dla
całego  kraju  jednakowo.  Dopuszcza  się  jednak,  w uzasadnionych przypadkach, obniŜenie tej
kwoty  dla  danej  gminy  przez  właściwą  radę  gminy  (susza,  powódź).  Aby  ułatwić  spłatę
podatku  gruntowego,  wprowadzono  odpłatność  w dwóch  ratach  (wartość  Ŝyta  x  1,25  dt).
Podatek od indywidualnych działek gruntu płaci się od metra kwadratowego ich powierzchni
(jego  wysokość  ustała  właściwa  rada  gminy).  Podatek  od  tzw.  działów  specjalnych  ustala
właściwa terytorialnie izba skarbowa (trzeba je do niej zgłaszać).

Uzupełnieniem informacji o glebach gospodarstwa jest charakterystyka jego rozłogu.

Rozłóg gospodarstwa to kształt figury, jaką tworzą grunty gospodarstwa. Mogą one być
zwarte lub nie, dzielić się na wiele oddalonych działek, posiadać enklawy, itp.
Ekonomiczne warunki produkcji

Warunki ekonomiczne wszelkiej działalności produkcyjnej zaleŜą od dwóch

podstawowych czynników: zewnętrznych i wewnętrznych.

Czynniki zewnętrzne w produkcji rolnej, to: poziom cen na produkty i środki produkcji,

cena kredytów, system podatkowy, odległość do ośrodków miejskich (rynki zbytu), odległość
do zakładów przetwórstwa rolnego; system kontraktacji (gwarancja zbytu), dostępność siły

roboczej

, rozwój infrastruktury rynku i rozwój infrastruktury technicznej.

Czynniki wewnętrzne, to: stan i struktura środków produkcji, stan i struktura siły

roboczej oraz umiejętność kierowania gospodarstwem.

Środki pracy

Księgowość środki pracy nazywa środkami trwałymi, a przedmioty pracy środkami

obrotowymi.  Istnieje  bardzo  szczegółowy  podział  na  grupy  środków  trwałych  i ich  dokładna
charakterystyka,  co  słuŜy  prawidłowemu  ich  księgowaniu,  rozliczaniu  amortyzacji
i obliczaniu naleŜnych Skarbowi Państwa podatków.

rodki trwałe, to takie środki pracy, których okres uŜytkowania wynosi ponad 1 rok

i które  posiadają  odpowiednio  wysoką  wartość.  Przykładowo  środki  trwałe,  to:  grunty
i melioracje,  budynki  i budowie,  maszyny  i urządzenia  techniczne,  środki  transportowe,
inwentarz  Ŝywy  (tzw.  stado  podstawowe-sztuki  reprodukcyjne).  Środki  trwałe  są  dobrami
pracującymi  na  rzecz  właściciela  przez  długi  czas,  tzn.  Ŝe  ich  nabycie  wymaga
natychmiastowej  zapłaty,  ale  efekty  wynikające  z ich  uŜycia  (zwiększone  wpływy  lub
zmniejszone  koszty)  uzyskuje  się  stopniowo,  przez  wiele  lat.  Środki  trwałe,  ze  względu  na
rolę, jaką odgrywają w procesie produkcji rolnej, dzielą się na 3 grupy:
A.  Bezpośrednio  produkcyjne  (melioracje,  inwentarz  Ŝywy),  czyli  takie,  których  wzrost

uŜycia powoduje natychmiast wzrost produkcji.

B. Zastępujące pracę Ŝywą pracą uprzedmiotowioną (maszyny, ciągniki, siła elektryczna),

których zastosowanie ułatwia pracę, zwiększa jej wydajność.

C. Ochraniające produkcję (budynki).

W Polsce struktura środków trwałych w gospodarstwach rolnych jest niekorzystna, gdyŜ

ponad 2/3 wartości tych środków stanowią budynki, które mają najmniejszy udział we
wzroście produkcji.

rodki trwałe zuŜywają się stopniowo i tylko częścią swojej wartości obciąŜają

wytworzony produkt. Dlatego do systemu ekonomicznego przedsiębiorstw oraz do rozliczeń
podatkowych wprowadzono pojęcie amortyzacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Amortyzacja, to stopniowe zuŜywanie się maszyn i urządzeń w procesie produkcji, które

jest  odzwierciedlone  sumą  pieniędzy,  jaką  gospodarstwo  musi  corocznie  odkładać  na
zakupienie  nowego  środka  trwałego,  po  zuŜyciu  posiadanego  obecnie.  Oblicza  się  ją
teoretycznie  i stanowi  ona  roczną  stratę  wartości  danego  środka.  Sumę  tę  wprowadza  się
w koszt  uzyskania  przychodu  (w  rozliczeniach  podatkowych).  Amortyzacja  kończy  się
umorzeniem, tzn. faktycznym zuŜyciem wartości środka trwałego, co wpływa na ewidencyjne
zmniejszenie  jego  wartości.  W praktyce  księgowej,  dla  uproszczenia,  przyjmuje  się,  Ŝe
umorzenie równe jest amortyzacji.

wartość środka trwałego

Rata amortyzacji =

liczba lat uŜytkowania

Ratę amortyzacji określamy w pieniądzu, natomiast stopę amortyzacji w procentach.

100%

Stopa amortyzacji =

liczba lat uŜytkowania

JeŜeli środek trwały podlega remontowi kapitalnemu lub gdy po wycofaniu z eksploatacji

przedstawia jeszcze pewną wartość, wówczas ratę amortyzacji obliczamy w następujący
sposób:

Wp-Wk+R

Ra =

gdzie:
Wp – wartość początkowa,
Wk – wartość końcowa,
R – wartość (koszt) remontów kapitalnych,
T – liczba lat uŜytkowania.

Koszty amortyzacji określonego środka naleŜy obliczać tak długo, jak długo uŜytkowany

jest dany środek.

Wartość początkowa środka trwałego, to wartość nowego, takiego samego środka

w momencie rozpoczęcia obliczeń, a nie wartość jaką posiadał w momencie jego kupowania.
Wartość likwidacyjna jest to wartość środka zamortyzowanego, ustalona po zakończeniu jego
uŜytkowania. W praktyce przyjmuje się wartość likwidacyjną jako procent od wartości
początkowej (np. dla maszyn 20%).

Przykład 1

Przedsiębiorstwo nabyło w kwietniu 2006 r. maszynę o wartości 60 000 zł. Podstawowa

stopa amortyzacji wynosi 20 proc. Dokonywanie odpisów amortyzacyjnych rozpoczęto od
maja 2006 r. W tabeli 2 przedstawiono zmiany wartości środka trwałego w kolejnych latach
według metody liniowej.

Tabela 2. Zmiany wartości środka trwałego w kolejnych latach według metody liniowej [opracowanie łwanse]

Rok

Wartość ŚT
na początek

roku w zł

Podstawa

obliczenia

amortyzacji w zł

Stopa

amortyzacji

w %

Roczny

odpis w zł

Miesięczny

odpis w zł

Wartość ŚT

na koniec

roku w zł

60 000

8 000

1 000

52 000

60 000

12 000

1 000

40 000

60 000

12 000

1 000

28 000

60 000

12 000

1 000

16 000

12 000

60 000

12 000

1 000

4 000

60 000

4 000

1 000

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ziemia (grunty rolne) jest uwaŜana za szczególny środek trwały, gdyŜ w okresie

uŜytkowania nie zuŜywa się, a wręcz odwrotnie – jej wartość wzrasta.

Ma trzy zasadnicze, wyróŜniające ją cechy:

−

niewzruszalność,

−

niezniszczalność,

−

niepomnaŜalność.
Ś

rodki obrotowe, jak juŜ mówiliśmy, to takie przedmioty pracy, które zuŜywają się

w jednym cyklu produkcyjnym. Zaliczamy do nich:
1. Zapasy: materiały, produkcję niezakończoną, produkty gotowe, inwentarz Ŝywy

(tzw. produkcyjny), towary (nabyte w celu sprzedaŜy).

2. NaleŜności (np.: od odbiorców, budŜetu).
3. Środki pienięŜne: kasę, rachunki w banku.

Podczas przeprowadzenia oceny racjonalności wykorzystania środka trwałego pomocne

jest  określenie  tzw.  progu  amortyzacji.  Próg  amortyzacji  jest  to  minimum  rocznego
wykorzystania  środka  trwałego,  który  umoŜliwia  techniczne  zuŜycie  maszyny  przed  jej
zuŜyciem ekonomicznym lub moralnym (np. komputer zakupiony 15 lat temu jest w dalszym
ciągu  sprawny  technicznie,  ale  jest  „przestarzały”  i niekompatybilny  z  obecnie  uŜywanym
oprogramowaniem).  Takie  minimum  rocznego  wykorzystania  zmniejsza  nadmierne
obciąŜenie  jednostki  produkcyjnej  amortyzacją.  Na  przykład  ciągnik  powinien przepracować
minimum  1000  godzin  rocznie,  samochód  do  nauki  jazdy  –  1000  godzin,  kombajn  –
100 godzin.  Istotne  jest  takŜe  określenie  stopnia  wykorzystania  stanowisk  w budynkach
inwentarskich. Czym bowiem pełniejsze będzie wykorzystanie ich powierzchni, tym mniejsze
będą koszty produkcji przypadające na 1 sztukę.

Wykorzystanie niepełne lub tzw. pustostany powodują straty, gdyŜ nakłady na utrzymanie

budynków są stałe. Zatem udział tych nakładów w uzyskiwanej cenie za jednostkę produktu
moŜe być nadmiernie wysoki, obniŜając automatycznie zysk (opłacalność produkcji).

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz zasoby wytwórcze?
2.  Jakie warunki przyrodnicze wywierają wpływ na produkcję w rolnictwie?
3.  Co to jest renta róŜniczkowa?
4.  Co to jest hektar przeliczeniowy?
5.  Czym róŜnią się współczynnik i wskaźnik bonitacji?
6.  Jakie znasz ekonomiczne warunki produkcji rolniczej?
7.  Co to są środki trwałe i na jakie grupy je dzielimy?
8.  Co to jest amortyzacja?
9.  Jak moŜna wyliczyć raty amortyzacji i stopę amortyzacji?
10.  Co to jest wartość początkowa i wartość likwidacyjna?
11.  Jakie znasz cechy wyróŜniające ziemię spośród środków trwałych?
12.  Jakie składniki zaliczamy do środków obrotowych?
13.  Jaki jest wpływ cen środków produkcji na wybór technologii?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Oblicz wskaźnik bonitacji i podatek gruntowy dla gospodarstwa połoŜonego na granicy II

i III okręgu podatkowego zakładając, Ŝe cena Ŝyta wynosi 35,00 zł za dt. Gospodarstwo
posiada następujący areał:

Klasa bonitacji

Fizyczna liczba

hektarów

Współczynnik

bonitacji

Liczba hektarów

przeliczeniowych

GO w II okręgu podatkowym
II

4,50

III a

6,30

IV b

5,10

GO w III okręgu podatkowym
III b

2,70

8,20

UZ w III okręgu podatkowym
III

7,20

6,40

Razem:

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odczytać współczynniki bonitacji z tabeli 1 dla poszczególnych klas bonitacji

w odpowiednim okręgu podatkowym (np.: dla II okręgu podatkowego współczynnik
bonitacji dla UR II klasy wynosi: 1,60),

2) zapisać odczytane wartości (najlepiej w powyŜszej tabeli),
3) obliczyć hektary przeliczeniowe dla poszczególnych areałów (fizyczna liczba hektarów

x współczynnik bonitacji),

4)  zsumować liczbę hektarów fizycznych i przeliczeniowych,
5)  obliczyć współczynnik bonitacji,
6)  korzystając  z wyliczonej  sumy  hektarów  przeliczeniowych,  obliczyć  podatek  rolny,

mnoŜąc sumę ha przeliczeniowych przez 2,5 dt Ŝyta,

7) wynik zaokrąglić do pełnych groszy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

kalkulator

Ćwiczenie 2

Oblicz ratę amortyzacji miesięcznej oraz wartość księgową po 2 latach eksploatacji

samochodu dostawczego, wykorzystywanego do transportu pasieki wędrownej, którego
wartość początkowa wynosi 60 000 zł. Został on zakupiony w styczniu. Zakładamy 5 – letni
okres uŜytkowania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wypisać dane wartości, niewiadome i odpowiednie wzory,
2) policzyć stopę amortyzacji, S

= 100% / liczba lat uŜytkowania,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) policzyć ratę amortyzacji miesięcznej według wzoru: R

= wart. śr. trw / T * 12,

4) uzupełnić tabelę (według metody liniowej).

Rok

Wartość ŚT
na początek

roku w zł

Podstawa

obliczenia

amortyzacji w zł

Stopa

amortyzacji

w %

Roczny

odpis w zł

Miesięczny

odpis

w zł

Wartość ŚT

na koniec

roku w zł

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

kalkulator

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia: zasób wytwórczy, kapitał, ziemia praca,

przedsiębiorczość, renta róŜniczkowa, hektar przeliczeniowy,
wskaźnik bonitacji?

2) zdefiniować klasy bonitacyjne, kompleksy uprawowe?

3) określić

przyrodnicze

ekonomiczne

warunki

produkcji

w rolnictwie?

4) rozróŜnić uwarunkowania produkcyjne w rolnictwie?

5) zdefiniować pojęcia środki trwałe, amortyzacja, wartość początkowa,

wartość likwidacyjna, umorzenie?

6) zdefiniować ratę amortyzacji, stopę amortyzacji?

7) określić role środków trwałych w procesie produkcyjnym?

8) określić cechy ziemi jako środka trwałego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Rachunek ekonomiczny w gospodarstwie rolniczym

4.2.1. Materiał nauczania

Nakłady, to zasoby (praca i materiały) zuŜyte w procesie produkcji prowadzonej

w gospodarstwie. Ich zuŜycie określamy w mierniku naturalnym. Koszty, to nakłady
konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu, wyraŜone w pieniądzu.

Koszty dzieli się wg następujących kryteriów:

1. Według faz ruchu okręŜnego środków. Są to: koszty zaopatrzenia, koszty produkcji

i koszty  sprzedaŜy  (realizacji).  W kosztach  zaopatrzenia  uwzględniamy  cenę  zakupu,
koszt  przewozu  oraz  inne  koszty  związane  z zakupem.  Koszty  produkcji,  to  koszty
własne  wytworzenia  produktu.  Na  koszty  sprzedaŜy  (realizacji)  składają  się:  koszty
transportu,  koszty  opakowań,  prowizji,  marketingu  oraz  inne,  związane  ze  sprzedaŜą
produktów. Koszt własny realizacji, to koszt produkcji plus koszt sprzedaŜy.

2. Według okresu, którego dotyczą. Są to: koszty poniesione, koszty, które mają być

poniesione, koszty bieŜące i koszty przyszłych okresów.

3. Według zakresu działalności. Są to: koszty działalności operacyjnej (podstawowej),

koszty działalności ubocznej i koszty działalności inwestycyjnej.

4. Według miejsca ich powstawania. Są to: koszty bezpośrednie i koszty pośrednie

(wspólne). Koszty bezpośrednie moŜna łatwo obliczyć i równie łatwo określić ich miejsce
powstania, czyli przypisać do określonej gałęzi lub działalności. Nazwę biorą od tego, Ŝe
ponoszone  są  bezpośrednio  na  produkcję  (np.  koszty  nawozów,  nasion,  pasz,  środków
chemicznych,  paliwa,  itp.).  Koszty  pośrednie  (wspólne),  to  koszty  obejmujące  kilka
gałęzi,  dział  gospodarstwa  lub  całe  gospodarstwo.  Dzielą  się  na:  koszty
ogólnoprodukcyjne  i koszty  ogólnogospodarcze.  Koszty  ogólnoprodukcyjne  dotyczą
kilku  gałęzi  lub  działu  gospodarstwa,  a  ogólnogospodarcze  związane  są  z istnieniem
gospodarstwa  jako  całości.  Zawsze  problemem  jest  obiektywne  rozdzielenie  kosztów
pośrednich na poszczególne działalności.

5. Według zaleŜności od rozmiarów produkcji. Są to: koszty stałe i koszty zmienne. Koszty

stałe nie zmieniają się (lub prawie nie zmieniają) w gospodarstwie niezaleŜnie od
wielkości produkcji. Koszty zmienne ewoluują w zaleŜności od wielkości produkcji
określonego produktu. Jest to podstawowy podział kosztów w gospodarstwie. Koszt stały
staje się kosztem zmiennym dla produktu, gdy odniesiemy go do jednostki produktu – im
więcej jednostek produktu, tym niŜszy koszt na jednostkę odniesienia.

6. Według innych kryteriów wyróŜniamy koszty:

−

Przeciętne, to średnia wysokość kosztów przypadająca w danym okresie lub cyklu
produkcji na jednostkę produktu.

−

Krańcowe (marginalne), to przyrost kosztów spowodowany przyrostem wielkości
produkcji o jednostkę.

−

Graniczny,  to  koszt  ostatniej  ilości  produktu,  dla  której  koszt  produkcji  równa  się
wartości  lub  cenie  uzyskanego  produktu  (przy  dalszym  wzroście  kosztów  uzyskać
moŜna  dalszy  przyrost  produkcji,  ale  koszt  ponoszony  na  jej  wytworzenie  –  na
przyrost produkcji – będzie wyŜszy od wartości lub ceny produktu).

−

Alternatywne,  to  koszty  kalkulowane  (nie  rzeczywiste),  gdyŜ  istnieją  nakłady  nie
„kupowane”  z rynku,  lecz  wytwarzane  przez  samo  gospodarstwo  (nie  powodują
wydatku pieniędzy przez rolnika).
Koszt  alternatywny  nakładu  (zwany  równieŜ  „ceną  ukrytą”  lub  „ceną  utraconych
korzyści”) jest równy dochodowi osiągniętemu lub moŜliwemu do osiągnięcia przez

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

uŜycie  tego  nakładu  w najlepszy,  alternatywny  sposób.  W  gospodarce  rynkowej  te
właśnie koszty mają największe znaczenie w decyzjach przedsiębiorstwa.
Kosztem  alternatywnym  jest  praca  rodziny  –  zamiast  we  własnym  gospodarstwie
członkowie  rodziny  mogą  pracować  jako  pracownicy  najemni  w innych
gospodarstwach,  a  ich  opłata  jest  kosztem  pracy  rodziny  (koszt  ten  jest  równy
wydatkowi, jaki rolnik musiałby ponieść na zatrudnienie pracownika). Inny przykład
to nakłady-produkty własnej działalności gospodarstwa – zamiast samemu zuŜyć np.
ziarno  lub  ziemniaki  czy  nawozy  organiczne  wyprodukowane  w gospodarstwie,
rolnik  mógłby  sprzedać  je  na  rynku.  Koszt  ten  jest  równy  wydatkowi,  jaki  rolnik
musiałby ponieść, kupując te produkty na rynku.

−

Specjalne, to te koszty, które naleŜy ponieść dodatkowo, aby uzyskać określone ilości
nowego produktu (artykułu), dotychczas nie wytwarzanego lub aby rozszerzyć
produkcję juŜ wytwarzanego produktu.

−

Działalności i bezczynności – to koszty wynikające np.: z faktu posiadania trwałego
ś

rodka produkcji, gdy nie jest on uŜywany w procesie produkcji. Ponosi się wówczas

koszty amortyzacji i konserwacji.

−

Standardowe (wzorcowe), to koszty normatywne, czyli koszty ustalone dla
określonych warunków.

−

Całościowe,  które  dotyczą  całego  gospodarstwa  lub  całej  jego  gałęzi  i składają  się
z kosztów  bezpośrednich  (stałych  i zmiennych)  oraz  kosztów  wspólnych
(pośrednich).

−

Jednostkowe, to koszty przeliczone na jednostkę produktu, czyli podzielone przez
liczbę jednostek uzyskanej produkcji.

−

Majątkowe, to koszty ponoszone z tytułu posiadanego majątku, np.: podatki,
ubezpieczenia, czynsze, oprocentowanie, itp.

W praktyce koszty stałe i pośrednie oraz koszty zmienne i bezpośrednie, z pewnym

uproszczeniem, traktuje się jako te same koszty.

JeŜeli całkowitą wartość produkcji nazwiemy produkcją globalną, a całkowitą wartość

wszystkich nakładów – kosztami całkowitymi (całościowymi), to:

PRODUKCJA GLOBALNA – KOSZTY CAŁKOWITE = ZYSK lub STRATA

Metody obliczania kosztów (jednostkowych)
Metoda organiczna (uproszczona)

Metoda ta zakłada, Ŝe w gospodarstwie, jak w kaŜdym organizmie, wszystko jest od

siebie  zaleŜne  i ze  sobą  współpracuje  (stąd  nazwa).  JeŜeli  zatem  zostanie  określony  procent
kosztów  w dochodach  dla  całego  gospodarstwa  (co  łatwo  obliczyć),  to  taki  sam  procent
powinien  odnosić  się  do  kaŜdej  działalności  i kaŜdej  jednostki  wyprodukowanej.  Do
obliczania kosztów tą metodą wykorzystuje się wskaźnik względnej wysokości kosztów.

wwk

* 100%

K – koszty całkowite, P – wartość produkcji.
JeŜeli zatem dla całego gospodarstwa koszty wynoszą 85%, to w 1 litrze mleka (cenie)

85%  wartości  to  koszty.  W zasadzie  metoda  ta  moŜe  być  wykorzystywana  tylko  przy
porównywaniu kosztów między gospodarstwami.

Metoda rozdzielcza (inaczej podziałowa lub klasyczna)

Wszelkie koszty ponoszone w gospodarstwie moŜna podzielić pomiędzy poszczególne

działalności produkcyjne i usługowe, czyli miejsca powstawania kosztów. W metodzie tej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

trzeba  jedynie  wycenić,  stosując  odpowiednie  metody  taksacji,  artykuły  nietowarowe,  które
nie  mają  ceny  i dodać  je  do  kosztów  zmiennych  (bezpośrednich),  które  łatwo  obliczyć
i określić  ich  miejsce  powstawania.  Pozwala  ona  na  obiektywny  rozdział  kosztów  stałych
(pośrednich) – stąd jej nazwa. Wykorzystuje do tego tzw. klucze podziałowe:

−

koszty zmienne (% w ich sumie),

−

wartość produkcji,

−

fundusz płac,

−

wielkość produkcji w jedno zboŜowych, itp.

Tabela 3. Obliczanie kosztów jednostkowych metodą rozdzielczą [opracowanie własne]

Działalność

Koszty

bezpośrednie

(zmienne)

kosztów

bezpośrednich.

Koszty

pośrednie

(stałe)

Suma

kosztów

Koszty

jednostkowe

yto

5000

4200

9200

Owies

4000

3080

7080

Ziemniaki

7500

6160

13660

Krowy ml.

9200

7560

16760

Tuczniki

6300

5040

11340

Owce

2000

1960

3960

RAZEM

34000

100%

28000

62000

Sumę kosztów

dzielimy przez ilość

jednostek

wyprodukowanych

Metoda rozdzielcza uorganiczniona

Techniką rachunku metoda ta nie róŜni się od klasycznej metody rozdzielczej. Jednak

klasyczna  metoda  rozdzielcza  nie  uwzględnia  Ŝadnych  powiązań  między  poszczególnymi
działami,  gałęziami  i działalnościami.  Metoda  rozdzielcza  uorganiczniona  pozwala  więc
uwzględnić w rachunku kosztów powiązania wewnętrzne w gospodarstwie, np.:

−

uznaje nawoŜenie organiczne za zabieg podnoszący urodzajność ziemi w całym
płodozmianie,

−

pozwala równomierne obciąŜyć wszystkie rośliny polowe kosztami zabiegów specjalnych
(np. orka z pogłębiaczem),

−

pozwala określić wartość stanowiska w zmianowaniu (wartość przedplonu),

−

powoduje obciąŜanie wartością trawy pastwiskowej, itp.

Kalkulacje i ich rodzaje

Kalkulacje stanowią narzędzie rachunku ekonomicznego i ułatwiają przewidywanie

efektów róŜnych wariantów rozwiązań organizacyjnych i ekonomicznych. Odpowiadają one
na pytanie „co by było, gdyby postąpiono tak lub inaczej” albo „jeśliby podjąć taką lub inną
decyzję”.

Kalkulacje kosztowe to obliczanie kosztów niezaleŜnie od sposobu dokonywania

obliczeń (uŜytych metod).

Składniki kosztów określa się jako pozycje kalkulacyjne. Rolnik nie ma wpływu na te

koszty,  o których  decyduje  rynek  (popyt,  podaŜ,  interwencjonizm,  itp.),  ale  ma  wpływ  na
koszty  wynikające  z warunków  wewnętrznych.  Tu  więc  powinien  szukać  przede  wszystkim
oszczędności. Staranne sporządzanie kalkulacji ma więc duŜe znaczenie praktyczne.

Kalkulacja wstępna (planowa) jest sporządzana przed rozpoczęciem produkcji. Jest

przeprowadzana np. według obowiązujących normy zuŜycia środków produkcji i czasu pracy
oraz obowiązujących cen.

Kalkulacja sprawozdawcza (wynikowa) jest sporządzana na podstawie faktycznie

poniesionych kosztów.

Kalkulacje podziałowe stosuje się przy produkcji prostej, a jednostkowy koszt otrzymuje

się jako wielkość przeciętną. Sumę kosztów dzieli się przez liczbę wytworzonych jednostek.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kalkulacje doliczeniowe stosuje się przy produkcji złoŜonej. Polegają one na tym, Ŝe

odrębnie  są  kalkulowane  koszty  wytwarzania  całego  przedmiotu  kalkulacji  (działalności)
objętych  odrębnym  zleceniem  produkcyjnym.  Dla  kaŜdego  zlecenia  otwiera  się  konto
syntetyczne  „koszty  produkcji”,  a  do  niego  urządzenia  analityczne  w postaci  tzw.  kart
kalkulacyjnych.

W rolnictwie typowymi kalkulacjami są: kalkulacje pełne (analityczne, czyli rozdzielcze,

i syntetyczne, czyli organiczne), kalkulacje niepełne i kalkulacje róŜnicowe.

Kalkulacje pełne, charakteryzują się tym, Ŝe uwzględnia się w nich wszystkie koszty.

Obejmują wszystkie grupy kosztów stałych i zmiennych (pośrednich i bezpośrednich). Dzięki
temu  prowadzą  do  obliczania  pełnych  kosztów  produkcji  w przeliczeniu  na  jednostkę
produktu.  Problemem  przy  sporządzaniu  tych  kalkulacji  jest  trudność  w znalezieniu
właściwego  klucza  podziałowego  do  rozdzielenia  kosztów  stałych  (pośrednich).  Stosowane
dotychczas „klucze” prowadzą kaŜdorazowo do róŜnych wyników.

Pełne koszty odzwierciedlają rzeczywisty stan w gospodarstwach wyspecjalizowanych,

gdy wytwarza się tam jeden produkt towarowy. JeŜeli w kalkulacjach pełnych stosujemy
„klucze podziałowe”, to nazywamy je takŜe analitycznymi lub rozdzielczymi,

JeŜeli w kalkulacjach pełnych wykorzystujemy metodę organiczną obliczania kosztów

jednostkowych (Wwwk), to nazywamy je syntetycznymi lub organicznymi.

Przydatność kalkulacji syntetycznych jest bardzo ograniczona, a pewne znaczenie mogą

mieć jedynie w analizie porównawczej gospodarstw.

Kalkulacje niepełne charakteryzują się tym, Ŝe nie uwzględnia się w nich wszystkich

elementów całkowitych kosztów produkcji. Pomija się koszty stałe (pośrednie), poniewaŜ nie
będą  one  zmieniały  się  w cyklu  produkcyjnym,  bez  względu  na  rodzaj  działalności.  Decyzje
opiera  się  na  kosztach  zmiennych  (bezpośrednich)  lub  specjalnych.  w produkcji  roślinnej
kalkulacje  niepełne  sporządza  się  w przeliczeniu  na  1  ha,  a  w produkcji  zwierzęcej  na
1 sztukę  fizyczną  lub  tzw.  sztukę  strukturalną  (sztuka  dorosła  płci  Ŝeńskiej  z odpowiednim
przychówkiem wg stanu średniorocznego). Metoda ta ma bardzo małe zastosowanie.

Kryterium wyboru metody kalkulacji stanowi róŜnica między wartością produkcji

a kosztami zmiennymi, którą nazywamy marŜą brutto lub nadwyŜką bezpośrednią.

MarŜa brutto,

nadwyŜka bezpośrednia =

Wartość produkcji

potencjalnie towarowej

Koszty

zmienne

W celu porównania działalności w produkcji zwierzęcej od l sztuki fizycznej

z działalnością  w produkcji  roślinnej  –  uzyskaną  marŜę  brutto  (nadwyŜkę  bezpośrednią)
naleŜy  przeliczyć  na  1 ha  głównej  powierzchni  paszowej,  obejmującej  powierzchnię  roślin
pastewnych uprawianych w plonie głównym (a potem na l ha fizyczny).

Kalkulacje róŜnicowe polegają na obliczeniu, jak zmienia się wielkość dochodu wskutek

zastąpienia jednostki jednej działalności taką samą jednostką innej działalności. Z dwóch
porównywanych działalności ta będzie efektywniejsza, która daje większy dochód. Kalkulacje
róŜnicowe stosuje się jako tzw. planowane do alternatywnego wyboru gałęzi, działalności lub
technologii produkcji.

Wycena w rolnictwie (taksacje rolnicze)

Wyceną nazywamy określanie wartości poszczególnych składników majątkowych

gospodarstwa, jego działalności, gałęzi, działów oraz jego samego jako całości.

UmoŜliwia ona: dokładne oszacowanie wartości gospodarstwa na określony dzień (po

dokonaniu  spisu  z natury);  prawidłowe  sporządzenie  bilansu  i rachunku  wyników;  dokładne
sporządzenie  kalkulacji;  racjonalne  wykorzystanie  środków  oraz  dokładne  przeprowadzenie
szacunku szkód powodowanych przez klęski Ŝywiołowe lub kradzieŜe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W praktyce gospodarczej stosuje się kilka metod wyceny (W):

1. Metoda cen bieŜących, liczona wg wzoru:

W= C * q + t,
gdzie: C – cena bieŜąca, q – ilość jednostek, t – koszty transportu i zakupu.

2. Metoda kosztów włoŜonych liczona wg wzoru:

W = K1 + K2 + K3 + .... Kn, gdzie K – składniki kosztów

3. Metoda dochodowa, liczona wg wzoru:

Dc * 100

gdzie: Dc – dochód czysty, P – stopa procentowa.

Metodę moŜna stosować, gdy obiekt, który mamy wycenić, przynosi dochód czysty (zysk)
łatwy  do  określenia  i gdy  dochód  ten  otrzymywany  jest  corocznie.  MoŜe  on  być
traktowany  jako  procent  od  kapitału  złoŜonego  w banku.  Np.  właściciel  danego  obiektu
zgodzi się na jego sprzedaŜ tylko wówczas, gdy suma uzyskana ze sprzedaŜy, po złoŜeniu
jej  w banku,  zapewni  mu  dochód  w postaci  odsetek  nie  mniejszy  od  otrzymywanego
przedtem  za  ten  obiekt  czynszu  dzierŜawnego.  Metodę  stosuje  się  do  wyceny  całego
gospodarstwa, sadu owocującego, stawu zarybionego, itp.

4. Metoda przetwórcza.

Obliczenia dokonuje się wg wzoru: w = z = P2 – P1, gdzie z – wartość zwyŜki plonów po
przetworzeniu danego środka, P2 – wartość produkcji po zastosowaniu danego środka,
P1 – wartość produkcji przed zastosowaniem danego środka. Metodą tą moŜna wyceniać
np.: nawozy organiczne.

5. Metoda porównawcza.

Ta metoda określa wartość artykułów nietowarowych na podstawie znanej wartości
podobnych artykułów towarowych. Np. wycena nawozów organicznych na podstawie
ceny nawozów mineralnych.

6. Metoda rzeczoznawców

Wyceny dokonują osoby uprawnione na podstawie swojej wiedzy, doświadczenia
i przepisów.

Wycena poszczególnych składników majątkowych

Przy sporządzaniu bilansu w ramach rachunkowości przyjmuje się następujące zasady

wyceny składników majątkowych:

−

ziemia wg cen rynkowych na danym terenie,

−

budynki i budowle wg wartości odtworzeniowej, uwzględniającej stopień zuŜycia,

−

maszyny i urządzenia wg cen rynkowych z uwzględnieniem stopnia zuŜycia,

−

materiały wycenia się na koniec roku wg cen nabycia (cena + koszt transportu, zakupu,
przechowania),

−

naleŜności od odbiorców wg ich wartości nominalnej,

−

sad owocujący metodą dochodową, a przed owocowaniem – metodą kosztów włoŜonych,

−

produkty własne i inwentarz Ŝywy metodą kosztów włoŜonych lub cen bieŜących.

Obliczanie kosztów całkowitych

Dla obliczenia kosztów produkcyjnych konieczne jest ustalenie tzw. okresu

obliczeniowego, tzn. czasu, w którym powinniśmy rozliczyć koszty wyprodukowania danego
wytworu. Długość okresu obliczeniowego zaleŜy albo od rodzaju działalności produkcyjnej,
albo od narzuconych prawem sposobów amortyzowania środków trwałych. Produkcję rozlicza
się za okres od czasu rozpoczęcia do zakończenia produkcji. Np. brojlery 8–10 tygodni, bydło

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

mleczne  –  cykl  roczny.  Tak  samo  w produkcji  roślinnej  moŜna  łatwo  wyodrębnić  cykle
produkcyjne.

Obliczanie kosztów całkowitych eksploatacji środka trwałego

Na koszt środka trwałego składają się: a) koszty amortyzacji, b) koszty oprocentowania

(koszty stałe), c) koszty utrzymania, d) koszty eksploatacji (koszty zmienne), przy czym:

KOSZTY CAŁKOWITE = KOSZTY STAŁE + KOSZTY ZMIENNE

Roczny koszt amortyzacji środka trwałego moŜe być obliczony w następujący sposób:

Wartość początkowa – Wartość likwidacyjna

okres uŜytkowania w latach

= roczny koszt amortyzacji

Wartość początkowa jest to wartość nowego, takiego samego środka w momencie

rozpoczęcia obliczeń. Nie jest to zatem wartość środka w momencie jego zakupienia.

Wartość likwidacyjna jest to wartość środka po zakończeniu jego „uŜytecznego” Ŝycia.
W praktyce, dla maszyn przyjmuje się wartość likwidacyjną jako procent od wartości

początkowej (zwykle 20%).

Koszty amortyzacji określonego środka będą wyliczane na tak długo, jak długo uŜywany

jest dany środek.

Kiedy kupujemy środek trwały, dokonujemy pewnej inwestycji. Pieniądze zainwestowane

poza gospodarstwem powinny przynosić rolnikowi dochód – z tego powodu przy podliczaniu
kosztu całkowitego wyprodukowania towaru w gospodarstwie dolicza teŜ koszty
oprocentowania środków trwałych, bez względu na to, czy były one kupowane na kredyt czy
ze środków własnych (koszty alternatywne). Liczymy je w następujący sposób:

Wartość początkowa + 20% wartości początkowej dzielimy przez dwa i wynik mnoŜymy

przez stopę oprocentowania. Wynikiem tego rachunku będą roczne koszty oprocentowania
danego środka.

Częściej jednak koszty oprocentowania wyliczamy przez pomnoŜenie stopy

oprocentowania przez 60% sumy wartości początkowej (to upraszcza wyliczenia), poniewaŜ:
100% wartości początkowej + 20% wartości początkowej podzielone przez 2 = 60% wartości
początkowej.

Regułą jest, Ŝe oprocentowanie sumy zaangaŜowanego kapitału w środkach trwałych

i obrotowych wyliczamy na podstawie średniej wielkości zainwestowanego kapitału za okres
uŜytkowania danego środka.

Koszty utrzymania to koszty, które muszą być ponoszone kaŜdego roku, aby utrzymać

zdolność  eksploatacyjną  środków  trwałych.  Do  tych  kosztów  zalicza  się  wszystkie  naprawy,
konserwacje  i przeglądy  techniczne.  Remonty  główne  (kapitalne),  poniewaŜ  znacznie
przedłuŜają” okres uŜytkowania, powinny być włączone do kosztów amortyzacji.

rednio dla roku koszty utrzymania przyjmuje się np.: 2% wartości początkowej rocznie

dla budynków i 10-20% wartości początkowej rocznie dla maszyn.

Koszty eksploatacji są to koszty uŜytkowania maszyn, ciągników i samochodów (olej

napędowy,  benzyna,  smary).  Dokładnie  wykazuje  je  księgowość,  a  do  celów  planistycznych
wykorzystuje się normatywy zuŜycia.

Przykład:
Obliczenie rocznych kosztów ciągnika kupionego za 28 000 euro.
Wartość początkowa – 50000 euro.
Wartość likwidacyjna – 5000 euro (10%).
Okres uŜytkowania – 3 lata.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Stopa oprocentowania – 10%.
Roczne wykorzystanie ciągnika – 720 h.
Koszty paliwa – 4 1/h w cenie 1,50 euro za litr.
Koszty smarów – 71/120 h w cenie 2,50 euro za litr.
Koszty utrzymania – 20% wartości początkowej.

Roczne koszty = (a) koszty amortyzacji + (b) koszty oprocentowania + (c) koszty operacyjne
(koszty eksploatacyjne + koszty utrzymania).

50 000 euro – 5000

euro

(a) koszty amortyzacji =

= 15000 euro

50 000 euro – 500 euro

(b) koszty oprocentowania =

*10% = 2750 euro

4 320 euro

oleje i smary = 720/120 x 7 l x 2,5 euro =

105 euro

koszty utrzymania = 20% z 50 000 euro =

10 000 euro

14 425 euro

Roczne koszty = a + b + c = 32 175 euro.

Przykłady przeprowadzania kalkulacji

Kalkulacja opłacalności produkcji l dt pszenicy ozimej.

Cena 1 dt pszenicy – 65 zł

Wyszczególnienie

Plony

Przychody

niskie

wysokie

Koszty zmienne:

−

nasiona

120

150

−

nawozy mineralne

150

291

−

rodki ochrony roślin

150

−

oprysk

−

zbiór ziarna kombajnem

120

−

zbór słomy prasą (+sznurek)

Razem koszty zmienne

481

833

MARśA BRUTTO

1794 zł

3002 zł

Kalkulacje stosowane do ustalania poziomu intensywności produkcji

Kalkulacje dotyczące intensywności produkcji pozwalają odpowiedzieć na pytanie, jakie

ponieść nakłady, aby osiągnąć optymalny efekt produkcyjny? W tym celu trzeba dysponować
informacją, w jaki sposób poziom nawoŜenia wpływa na wielkość plonów. Dane takie
prezentuje poniŜsza tabela.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 4. Poziom nawoŜenia mineralnego, a wysokość plonów [opracowanie własne]

Dawka NPK

w kg

Plon pszenicy

w dt/ha

Przyrost NPK

w kg

Przyrost plonu w kg

D plon / D NPK

(koI.4 / kol. 3)

12,30

–

12,90

4,0

13,70

5,3

14,70

1]5

100

6,7

15,90

120

8,0

17,50

160

10,7

19,45

195

13,1

105

21,65

220

14,7

120

24,45

280

18,7

135

27,65

320

21,3

150

31,45

380

253

165

35,75

430

28,7 optimum

180

39,55

380

25,3

195

43,15

360

24,0

210

45,95

280

18,7

225

48,35

240

16,0

240

50,45

210

14,0

255

52,15

170

11,3

270

53,60

154

9,7

285

54,70

110

7,3

300

55,55

5,7

315

56,35

5,3

330

57,10

5,0

345

57,80

4,7

360

58,10

2,0

375

58,26

1, l

390

58,28

0,1 max.

405

57,18

-10

-0,7

420

57,93

-25

-1 7

435

57,43

-40

-2,7

Największy przyrost plonu w stosunku do dawki NPK wystąpił przy dawce NPK 165 kg

– osiągnięty plon wyniósł 35,75 dt/ha.

Maksymalny poziom produkcji (plon z 1 ha) ustala się na podstawie wielkości produktu

krańcowego (D plonu / D NPK). Maksymalny plon osiągany jest wówczas, gdy produkt
krańcowy wynosi zero.

W podanym przykładzie przy nawoŜeniu z przedziału 390 kg NPK a 405 kg NPK

osiągnie się plon maksymalny, poniewaŜ produkt krańcowy jest tu najbliŜszy zeru – wynosi
0,l.

Plon maksymalny nie jest plonem optymalnym z ekonomicznego punktu widzenia.

W celu ustalenia plonu optymalnego naleŜy posłuŜyć się równaniem:

Cena 1 kg NPK

D plon

Cena l kg pszenicy

D NPK

Dochód rolniczy i jego obliczanie

Produkcja globalna – stanowi sumę wartości produkcji z poszczególnych działów.
Produkcja końcowa brutto (dochód surowy) – róŜnica między i produkcją globalną

a całym wewnętrznym zuŜyciem produktów wytworzonych we własnym gospodarstwie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Produkcja końcowa netto – róŜnica między produkcją końcową brutto a wartością

zuŜytych w gospodarstwie, zakupionych artykułów rolnych (pasze, materiał siewny, itp.).

Produkcja czysta (dochód globalny), to cala wartość nowo wytworzona w gospodarstwie.

Otrzymujemy ją po odjęciu od produkcji końcowej netto pozostałych nakładów materialnych
poniesionych w gospodarstwie (łącznie z amortyzacją).

Dochód rolniczy – to wartość, która pozostaje po odjęciu od dochodu globalnego

(wartości  produkcji  czystej)  kosztów  najmu  siły  roboczej,  podatków,  ubezpieczenia,
oprocentowania.  Oznacza  tę  część,  która  pozostaje  w ręku  gospodarującego.  Jest  to  dochód
z tytułu własnej pracy i z tytułu własności gospodarstwa. Dzieli się na akumulację i spoŜycie.

Dochód osobisty – to część dochodu przeznaczona wyłącznie na zaspokojenie potrzeb

osobistych,  powiększona  o dochody  typu  konsumpcyjnego  spoza  gospodarstwa  (renta,  płaca
zatrudnionego,  itp.).  Jest  to  część  dochodu  rolniczego,  która  pozostała  po  zaspokojeniu
potrzeb akumulacji. Przy reprodukcji prostej cały dochód rolniczy jest dochodem osobistym.

Przykład:

Obliczenia moŜna przeprowadzić w sposób uproszczony: produkcja końcowa brutto

(w zł):  mleko  60000,  Ŝywiec  l  000,  ziemniaki  30000,  pszenica  ozima  26  000.  Razem:
117 000.  Nakłady  materiałowe:  nawozy  15  500,  pasze  17  400.  Razem:  32900.  Produkcja
czysta: 117 000 – 32 900. Razem: 84 100. Opłata pracy najemnej: 4000. Koszty majątkowe:
1500.  Dochód  rolniczy  gospodarstwa:  84  100  –  5  500.  Razem:  78  600.  Dochody  spoza
gospodarstwa 400. Dochód osobisty: 79 000.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Czym róŜni się nakład od kosztu?
2.  Jak dzielimy koszty?
3.  Jakie znasz metody obliczania kosztów jednostkowych?
4.  Co to jest kalkulacja?

Jakie znasz rodzaje kalkulacji?

Na czym polega wycena i jakimi metodami moŜna jej dokonać?

7. W jaki sposób obliczmy koszty eksploatacji środków trwałych?
8. Co to jest dochód rolniczy i jak moŜemy go wyliczyć?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Oblicz wartość produkcji globalnej, końcowej i czystej oraz dochód rolniczy

w gospodarstwie, które charakteryzują następujące wartości:
Produkcja roślinna

47 919,00 zł

Produkcja zwierzęca

63 946,00 zł

Usługi świadczone na zewnątrz gospodarstwa

4 800,00 zł

Obrót wewnętrzny

37 461,00 zł

wiadczenia gospodarstwa

5 530,00zł

Pozostałe nakłady materiałowo-pienięŜne

54 960,00zł

w tym:
a) zakup produktów pochodzenia rolniczego

10 359,00zł

b) pozostałe zakupy w gospodarstwie

32 101,00zł

c) amortyzacja w gospodarstwie

12 500,00 zł

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) obliczyć wartość produkcji globalnej sumując wartości produkcji roślinnej, zwierzęcej

i usług świadczonych poza gospodarstwem,

2) obliczyć wartość produkcji końcowej (brutto) odejmując od wartości produkcji globalnej

wartość obrotu wewnętrznego,

3) obliczyć wartość produkcji końcowej (netto) odejmując od wartości produkcji końcowej

brutto wartość produktów pochodzenia rolniczego zakupionych w gospodarstwie,

4) obliczyć wartość produkcji czystej odejmując od produkcji końcowej brutto pozostałe

nakłady materiałowo-pienięŜne,

5) obliczyć dochód rolniczy gospodarstwa odejmując od produkcji czystej pozostałe

wiadczenia gospodarstwa.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

kalkulator,

−

pytania prowadzące

Ćwiczenie 2

Oblicz koszt 1 godziny pracy ciągnika, którego zapotrzebowanie na prace wynosi

1 000 h, zuŜycie paliwa 4 l/h, zuŜycie smarów 6 l/100h, koszty utrzymania 20% wartości
początkowej i planowany okres eksploatacji wynosi 12 lat.
Przyjmujemy:
Wartość początkowa

68 500,00 zł

Wartość likwidacyjna

12 500,00 zł

koszt paliwa

3,20 zł/l

koszt smarów i olejów

5,50 zł/

stopa oprocentowania

15,00%

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś

1) obliczyć roczne zapotrzebowanie na paliwo, mnoŜąc roczne zapotrzebowanie, zuŜycie

i koszt 1 l palia,

2)  obliczyć roczne koszty olejów i smarów mnoŜąc zuŜycie i koszt 1 l,
3)  obliczyć roczna ratę amortyzacji i koszt utrzymania,
4)  obliczyć koszt oprocentowania,
5)  obliczyć roczne koszty,
6)  wartość rocznych kosztów podzielić przez ilość godzin pracy ciągnika.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

kalkulator,

−

pytania prowadzące.

Ćwiczenie 3

Stosując kalkulację według metody róŜnicowej oblicz czy opłaca się zastąpić uprawę 1 ha

pszenicy ozimej uprawą rzepaku ozimego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zakładamy plon z 1 ha – pszenica ozima 70 dt, rzepak ozimy – 35 dt.
Ceny zbytu: pszenica ozima – 50 zł/dt, rzepak ozimy – 95zł/dt.
Koszty zmienne (bez kosztów uprawy roślin): pszenica ozima – 1 777,50 zł, rzepaku ozimego
– 1 615,20 zł.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś

1)  obliczyć przychody z uprawy danej rośliny,
2)  wyliczyć róŜnicę w przychodach z poszczególnych upraw,
3)  obliczyć nadwyŜkę bezpośrednią przy uprawie pszenicy i rzepaku,
4)  porównać wielkości nadwyŜek bezpośrednich pszenicy i rzepaku.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

kalkulator,

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia: nakład, koszt, kalkulacja, marŜa brutto, wycena?

2) zdefiniować metody obliczania kosztów?

3) zdefiniować poszczególne rodzaje kalkulacji?

4) rozróŜnić i scharakteryzować koszty według róŜnych kryteriów?

5) scharakteryzować metody wyceny w rolnictwie?

6) określić rolę kalkulacji kosztów w opłacalności produkcji rolniczej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.

Rolnictwo a gospodarka narodowa

4.3.1. Materiał nauczania

Rolnictwo jest jedną z gałęzi gospodarki narodowej, produkuje zarówno środki

konsumpcji,  jak  i środki  produkcji.  Część  produktów  rolnictwa  przeznacza  się  na  potrzeby
przemysłu  przetwórczego.  Rolnictwo  jest  odbiorcą  produkcji  i  usług  z  innych  działów
gospodarki  narodowej  oraz  bierze  udział  w  tworzeniu  dochodu  narodowego.  Podobnie  jak
inne gałęzie, podlega systemowi finansowemu Państwa.

System finansowy jest zespołem norm, które regulują gospodarkę pienięŜną róŜnego

rodzaju podmiotów gospodarczych. Dzieli się on na podsystemy, które spełniają określone dla
danego ogniwa funkcje. Prezentuje to schemat:

Rys. 2. Podział systemu finansowego [opracowanie własne]

System budŜetowy

BudŜet państwa jest to plan dochodów i wydatków pienięŜnych państwa, zatwierdzony

przez  Sejm.  Nad  prawidłowym  wykonaniem  budŜetu  czuwa  minister  finansów,  izby
skarbowe,  rejonowe  urzędy  skarbowe  oraz  wydziały  finansowe  urzędów  wojewódzkich
i urzędów  gminnych.  Ze  środków  budŜetu  państwowego  utrzymywane  są  tzw.  jednostki
budŜetowe  (np.: szkoły,  słuŜba  zdrowia,  wojsko,  policja),  udzielane  są  dotacje  (górnictwo,
rolnictwo) i zabezpieczane są rezerwy budŜetowe.

KaŜdy, kto osiąga dochody, obowiązany jest część tych dochodów oddać Skarbowi

Państwa  w formie  podatków. Zobowiązane do ich płacenia są osoby fizyczne, osoby prawne
i jednostki  organizacyjne  nie  posiadające  osobowości  prawnej.  Osoby  te,  w tym  kontekście,
nazywane  są  podatnikami,  natomiast  ich  zobowiązanie  do  oddania  określonej  części
zarobionych pieniędzy (zapłaceniem określonego podatku) – zobowiązaniem podatkowym.

Podmioty gospodarcze rozliczają się z budŜetem głównie z tytułu podatków i opłat

skarbowych oraz (ewentualnie) z tytułu naleŜnych dotacji i subwencji do niektórych
działalności preferowanych przez państwo.

Jedne podatki odprowadzane są centralnie, a inne do administracji terenowej, np. podatek

rolny,  od  nieruchomości,  od  środków  transportowych  i większość  opłat  skarbowych  rozlicza
się  z odpowiednim  urzędem  gminy  lub  miasta.  Całość  przepisów  prawnych  regulujących
obowiązki podatkowe nazywamy systemem podatkowym.

W Polsce na osobach prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą (w tym z tzw.

działów specjalnych) lub wykonujących wolny zawód ciąŜy obowiązek zgłaszania tego faktu
do właściwego urzędu skarbowego i opłacania podatków. Dochody z podatku rolnego zasilają
w całości budŜety gmin, a z działów specjalnych – głównie budŜet centralny.

System finansowy

budŜetowy

ludności

ubezpieczeniowy

podmiotów gospodarczych

bankowo – kredytowy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

celu

zapobiegania

i wykrywania

ewentualnych

przestępstw

i wykroczeń

w rozliczeniach z budŜetem powołano specjalne urzędy kontroli skarbowej. Wysokość
ewentualnych kar reguluje ustawa karno-skarbowa.

System bankowo-kredytowy

System bankowo-kredytowy obejmuje strukturę organizacyjną i podstawy prawne,

w ramach  których  instytucje  bankowe  prowadzą  działalność:  inwestycyjną,  kredytową,
polegającą  na  wykonywaniu  obsługi  pienięŜnej  klientów  lub  pośrednictwie  w rozliczeniach
pienięŜnych z zagranicą z tytułu wymiany dóbr i usług.

Odrębne miejsce w tym systemie zajmuje Narodowy Bank Polski, pełniący rolę

zwierzchnika banków komercyjnych, którego działanie reguluje Sejm, z wyłączeniem jednak
decyzji odnoszących się do emisji pieniądza oraz ustalania stóp procentowych.

Uzupełnieniem struktury polskiego systemu bankowego są instytucje nadzorujące

i regulujące, do których naleŜą: Rada Polityki PienięŜnej, Bankowy Fundusz Gwarancyjny,
Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego i Krajowa Izba Rozliczeniowa.

Kredyt jest specyficznym instrumentem oddziaływania na dochody poprzez zwiększanie

siły nabywczej gospodarstw. UmoŜliwia tym samym zwiększenie wydatków na inwestycje lub
bieŜącą działalność.

Kształtowanie dochodów przez kredyt moŜe odbywać się w dwojaki sposób:

−

kredyt bezpośrednio dofinansowuje rolnictwo, gdy stopa procentowa jest niŜsza od stopy
inflacji i kosztów obsługi kredytu,

−

kredyt zastosowany w produkcji uruchamia mechanizm jej przyrostu, a pośrednio
mechanizm wzrostu dochodów.

Kredyt jako samodzielny instrument nieznacznie wpływa na stację dochodowa rolnictwa.

Jest  natomiast  bardziej  skuteczny  w  powiązaniu  z  innymi  instrumentami  ekonomicznymi,
a więc  cenami,  świadczeniami  finansowymi,  itd.  W  celu  zapewnienia  skuteczności
oddziaływania  na  dochody,  poszczególne  instrumenty  ekonomiczne  powinny  być  więc
stosowane kompleksowo.

Kredyt jest czynnikiem współkształtującym decyzje producenta, a nawet często

przesadzającym o podjęciu lub zaniechaniu decyzji inwestycyjnych czy produkcyjnych.

W gospodarce rynkowej kredyt spełnia następujące funkcje:

−

emisyjną (wprowadzanie do obiegu pieniądza poprzez kredytowy mechanizm emisji),

−

dochodową (wykorzystanie pieniędzy przez kredytobiorcę na wydatki w takiej wysokości,
w jakiej nie mógłby ich dokonać bez kredytu),

−

rozdzielczą lub inaczej stymulującą (stworzenie dodatkowego popytu pienięŜnego
poprzez realizację nagromadzonych dóbr na cele inwestycyjne i konsumpcyjne),

−

kontrolną (informacja o przebiegu procesu inwestycyjnego),

−

restrukturyzacyjną (wywoływanie i stymulacja przemian struktury agrarnej, poprawa
struktury zatrudnienia na wsi, zmiana technik wytwórczych w produkcji rolniczej w całej
gospodarce Ŝywnościowej.
DuŜe znaczenie dla rozwoju rolnictwa mają kredyty preferencyjne, poniewaŜ są bardzo

nisko oprocentowane. Wynika to z faktu, Ŝe dopłaca do nich ARiMR. W roku 2007 w ramach
rolniczych preferencyjnych kredytów inwestycyjnych dostępnych było 7 linii kredytowych:
1.  kredyty inwestycyjne podstawowe (IP),
2.  kredyty branŜowe (BR),
3.  kredyty na zakup gruntów rolnych
4.  kredyty dla młodych rolników(MR),
5.  kredyty dla grup producentów rolnych (GP),,
6.  kredyty na utworzenie lub urządzenie gospodarstwa rolnego (OR),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7. kredyty na realizację przedsięwzięć inwestycyjnych w rolnictwie w zakresie nowych

technologii (NT).
Rolnik ubiegający się o kredyt musi złoŜyć w banku stosowny wniosek, do którego

załączy  biznesplan  i opinię  Ośrodka  Doradztwa  Rolniczego.  Rolnik  oraz  jego  wniosek
kredytowy  muszą  spełniać  wymogi  formalne  wymagane  przez  ARiMR  oraz  uzasadniać
celowość realizacji przedsięwzięcia.
Szczegółowe  informacje  dotyczące  kredytów  preferencyjnych,  warunków  ich  uzyskania  oraz
adresy  banków,  które  maja  podpisane  umowy  na  udzielanie  kredytów  preferencyjnych  dla
rolnictwa  moŜna znaleźć na stronie internetowej ARiMR

System ubezpieczeń w rolnictwie
Ubezpieczenia społeczne

Obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu podlegają osoby fizyczne mające

obywatelstwo polskie, prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą i pracownicy
najemni.

Zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników, kaŜdy rolnik, który posiadania

gospodarstwo rolne, o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowy uŜytków rolnych lub
działy  specjalne  produkcji  rolnej,  a  takŜe  jego  małŜonek  i domownik  podlegają
obowiązkowemu  ubezpieczeniu  w Kasie  Rolniczego  Ubezpieczenia  Społecznego  (KRUS).
Opłacając składki, rolnik nabywa prawo do emerytury lub renty oraz świadczeń: leczniczych
i połoŜniczych,  zaopatrzenia  w leki,  pobytu  w domu  opieki  społecznej  oraz  świadczeń
związanych  z rehabilitacją,  w takim  samym  zakresie  i na  takich  samych  warunkach,  jakie  są
przewidziane  dla  pracowników  i ich rodzin. Ustawa reguluje równieŜ warunki przyznawania
jednorazowych odszkodowań, zasiłków pielęgnacyjnych i dodatków rentowych.

Składka kwartalna KRUS w roku 2007 wynosi 251 zł (zawiera ubezpieczenia

emerytalno- rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie).

Ubezpieczenia rolnicze majątkowe

Zgodnie z ustawą z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych,

Ubezpieczeniowym

Funduszu

Gwarancyjnym

Polskim

Biurze

Ubezpieczycieli

Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124 poz. 1152 z późniejszymi zmianami) rolnik zobowiązany
jest do:

−

zawarcia umowy ubezpieczania odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu posiadania
gospodarstwa rolnego (ubezpieczenie OC rolników),

−

zawarcia umowy ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego
od ognia i innych zdarzeń losowych (ubezpieczenie budynków rolniczych), z dowolnie
wybranym zakładem ubezpieczeń, wykonującym działalność ubezpieczeniową

Rolnik moŜe takŜe zawrzeć ubezpieczenie umowne (dobrowolne):

−

upraw od powodzi i gradobicia,

−

zwierząt od padnięcia i uboju z konieczności,

−

przeciwpoŜarowe

−

osobowe.

ObciąŜenie podmiotów gospodarujących i ludności

Polskie prawo wyróŜnia następujące podatki:

−

Podatek od towarów i usług. Opodatkowaniu na mocy ustawy podlega sprzedaŜ towarów
oraz odpłatne świadczenie usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez osoby
prawne, jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej oraz osoby

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

fizyczne.  Popularnie  nazywa  się  ten  podatek  „VAT-em”,  a  jego  podstawowa  składka
wynosi 22% (istnieją wyjątki – 7% lub 3%).
Zgodnie z ustaleniami Traktatu Akcesyjnego w czteroletnim okresie przejściowym, tj. od
1 maja  2004  r.  do  1  maja  2008  roku,  produkty  rolne  opodatkowane  będą  3%  stawką
podatku  VAT.  Oznacza  to,  Ŝe  przy  sprzedaŜy  produktów  rolnych,  rolnicy  rozliczający
podatek VAT na zasadach ogólnych, przy wystawianiu faktur sprzedaŜy uwzględniają 3%
podatek VAT.
Do  rozliczania  VAT  na  zasadach  ogólnych  są  zobowiązani  rolnicy,  których  roczne
przychody netto ze sprzedaŜy przekraczają 800 tys. euro oraz rolnicy, którzy dobrowolnie
zdecydują o takiej formie rozliczania podatku VAT.
Pozostali rolnicy, tzw. Ryczałtowi, są zwolnieni z podatku VAT, a zapłacony przez nich
podatek zawarty w cenach towarów usług nabywanych do produkcji rolnej rekompensuje
5% stawka zryczałtowanego zwrotu uwzględniana przez podmioty skupujące od rolników
produkty rolne w wystawianych fakturach zakupu.

−

Podatek  akcyzowy.  Obowiązek  podatkowy,  polegający  na  płaceniu  akcyzy,  ciąŜy  na
producencie  oraz  importerze  wyrobów  objętych  akcyzą,  np.  wyrobów  przemysłu
spirytusowego,  paliw  do  silników,  wyrobów  winiarskich,  piwa,  wyrobów  tytoniowych,
samochodów osobowych, itp. CiąŜy on takŜe na eksporterach usług, np. usług transportu
międzynarodowego.

−

Podatek  dochodowy  od  osób  fizycznych.  Wszelkie  dochody  uzyskiwane  przez  osoby
fizyczne,  bez  względu  na  rodzaje  źródeł  tych  dochodów,  są  objęte  obowiązkiem
podatkowym  (np.:  wykonywanie  wolnego  zawodu,  prace  zlecane  bez  nawiązywania
stosunku pracy z ich wykonawcą, pozarolnicza działalność gospodarcza i działy specjalne
produkcji  rolnej).  W 2006  r.  obowiązywał  w wysokości  19%,  30%  i 40%,  w zaleŜności
od uzyskiwanych dochodów.

−

Podatek  dochodowy  od  osób  prawnych.  Od  kilku  lat  wynosi  19%  dochodu
przedsiębiorstw  posiadających  osobowość  prawną.  Zwolnione  od  jego  płacenia  są,  np.:
Skarb Państwa, NBP, jednostki budŜetowe i gminy w zakresie dochodów własnych.

Podsumowując

Rolnik ma obowiązek opłacać:

−

podatek rolny,

−

podatek dochodowy z rolnictwa (z tzw. działów specjalnych),

−

podatek od nieruchomości (o jego wysokości decyduje rada gminy),

−

podatek leśny,

−

podatki i opłaty lokalne (np.: opłatę targową, podatek drogowy),

−

ubezpieczenia społeczne dla rolników,

−

ubezpieczenia rolnicze majątkowe.

Trzeba jednak pamiętać, Ŝe są to kwoty minimalne w stosunku do obciąŜeń, jakie

państwo nakłada na pracę najemną w innych działach gospodarki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest system finansowy i na jakie podsystemy go dzielimy?
2.  Co to są podatki i system podatkowy?
3.  Co to jest kredyt preferencyjny i jakie warunki trzeba spełnić, aby go otrzymać?
4.  Jakie są zasady ubezpieczeń społecznych dla rolników?
5.  Jakie są zasady ubezpieczeń majątkowych dla rolników?
6.  Jakie są zasady rozliczania podatku VAT w rolnictwie?
7.  Jaki są funkcje kredytu w rolnictwie?
8.  Jaki wpływ na dochody rolnicze maja kredyty preferencyjne dla rolnictwa?
9.  Jakie  kredyty  preferencyjne  są  dostępne  dla  rolników  i  co  naleŜy  zrobić  aby  z  nich

skorzystać?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Korzystając z Internetu wejdź na stronę jednego z banków oferujących kredyty

preferencyjne dla rolnictwa i zapoznaj się z aktualnymi moŜliwościami uzyskania kredytów
preferencyjnych i wysokością ich oprocentowania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wejść na stronę wybranego banku oferującego kredyty preferencyjne dla rolnictwa

(np. www.bgz.pl),

2) uzupełnić poniŜszą tabelę wyszukanymi danymi.

Nazwa

kredytu

Oprocent

owanie

Max okres

kredytowania

Max kwota

kredytu

Warunki uzyskania

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

komputery wyposaŜone w łącze internetowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Oblicz, jaką kwotę odsetek od kredytu preferencyjnego zapłaci kredytobiorca po

8 miesiącach, jeŜeli suma kredytu wynosi 10 000,00 zł, a oprocentowanie w stosunku
rocznym wynosi 1,2%.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) skorzystać ze wzoru: kwota odsetek = (kapitał : 100) x stopa procentowa x czas

wykorzystania kapitału,

2) podstawić dane do wzoru pamiętając, Ŝe stopa procentowa = 0,1 (poniewaŜ: 1,2% na

12 miesięcy),

3) sformułować odpowiedź.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

pytania kierujące,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 3

Korzystając z dostępnych źródeł informacji wyszukaj ulgi i zwolnienia w podatku rolnym

o jakie moŜe ubiegać się rolnik prowadzący gospodarstwo rolne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) korzystając z wyszukiwarki internetowej wejść na stronę internetową wybranego Ośrodka

Doradztwa Rolniczego,

2) wyszukać Ŝądane informacje i odpowiednio pogrupować.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

kalkulator.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia: nakład, koszt, kalkulacja, marŜa brutto, wycena?

2) zdefiniować metody obliczania kosztów?

3) zdefiniować poszczególne rodzaje kalkulacji?

4) rozróŜnić i scharakteryzować koszty według róŜnych kryteriów?

5) scharakteryzować metody wyceny w rolnictwie?

6) określić rolę kalkulacji kosztów w opłacalności produkcji rolniczej?

7) określić funkcje kredytu w rolnictwie?

8) określić wpływ kredytu na dochody rolnicze?

9) rozróŜnić kredyty preferencyjne?

10) porównać informacje o moŜliwościach i warunkach uzyskania

kredytów?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.

Funkcjonowanie rynku rolnego

4.4.1. Materiał nauczania

Gospodarka rynkowa oznacza system ekonomiczny, w którym decyzje dotyczące

produkcji i konsumpcji podejmowane są na podstawie działania mechanizmu rynkowego.
Mechanizm ten polega na wzajemnym oddziaływaniu popytu, podaŜy i ceny danego dobra lub
usługi.

Rynek rolny jest kategorią ekonomiczną, która określa ogół stosunków między

producentami  rolnymi,  sprzedającymi  wytworzone  produkty  oraz  nabywającymi  środki  do
produkcji  i  dobra  inwestycyjne  a  przedsiębiorstwami  skupującymi  produkty  rolne
i sprzedającymi środki de produkcji rolnej oraz dobra inwestycyjne.

Rynek producenta (sprzedawcy). Na rynku tym warunki dyktują producenci dóbr i usług.

W tej  sytuacji  nie  muszą  oni  liczyć  się  z  potrzebami  klientów,  dbać  o  jakość  towarów,  ani
dąŜyć  teŜ  do  ich  ulepszania.  Popyt  zdecydowanie  przewyŜsza  podaŜ  towarów.  Sytuacja  na
rynku  producenta  prowadzi  zawsze  do  powstania  tzw.  „czarnego  rynku”  oraz  do  spekulacji.
Rynek  producenta  występował  w  gospodarce  nakazowej  i  charakteryzował  się  ciągłym
niedoborem.  Cechą  charakterystyczną  tego  rynku  jest  równieŜ  nadmiar  pieniędzy,  co
prowadzi  do  zjawiska  inflacji  i  ciągłego  podnoszenia  cen  towarów  deficytowych,  oznacza
kolejki i zniechęca społeczeństwo do oszczędzania, poniewaŜ wartość realna pieniądza ciągle
spada.  Rynek  producenta  niekorzystnie  oddziałuje  zarówno  na  nastroje  społeczne,  jak
i sprawność funkcjonowania państwa.

Rynek konsumenta (nabywcy). Na tym rynku dominują konsumenci. Występuje nadmiar

towarów, czyli podaŜ jest większa niŜ popyt. Sprzedający muszą zabiegać o klienta. W takich
warunkach  konsumenci  decydują  co,  kiedy,  gdzie  i  za  ile  będą  kupować  (natomiast
producenci  starają  się  wyjść  naprzeciw  oczekiwaniom  i  gustom  klientów.  Produkują  towary
poszukiwane,  dobrej  jakości  i  ładnie  opakowane.  Obecnie  mamy  rynek  nabywcy.  Kategoria
rynku  nabywcy  jest  bardzo  waŜna  na  rynku  rolno-spoŜywczym,  gdyŜ  na  nim  konsumenci
zaspokajają  swoje  podstawowe  potrzeby.  W  zakresie  dostępu  do  towarów  rynek  ten  cechuje
duŜa sezonowość.

W kaŜdej gospodarce opartej na zasadach wolnego rynku giełdy towarowe są miejscem,

gdzie skupia się podaŜ i popyt i gdzie kształtuje się ceny towaru. W miejscu tym dokonuje się
transakcji kupna-sprzedaŜy towarów. masowych, takich jak: produkty rolne, surowce kopalne,
oraz kruszce, np.: złoto, metale nieŜelazne, szlachetne.

Giełda towarowa jest takim miejscem formalnym, na którym odbywa się handel w ściśle

określonym czasie, towarami ujednoliconymi (wystandaryzowanymi) zarówno pod względem
ilości, jak i jakości, według precyzyjnie zdefiniowanych metod i zasad, poprzez podmioty
dopuszczone do handlu spełniające określone kryteria, przez publiczne ogłoszenie ustalonych
cen na towary, które gwarantuje równy dostęp do informacji wszystkim uczestnikom.

Towary dopuszczone do obrotu muszą spełniać warunki dotyczące:

−

określonego standardu jakości i cięŜaru (wielkość sprzedawanych partii towaru – np.: 20 t,),

−

występowania duŜego popytu i podaŜy na te towary,

−

względnej trwałości towaru, który moŜe być przechowywany.
Takie wymagania spełniają towary rolnicze: zboŜa, oleiste, cukier, uŜywki, ziemniaki,

sok pomarańczowy, jabłka, miód, Ŝywiec, mięso świeŜe i mroŜone, brojlery, jaja, tłuszcze,
mączka rybna i inne.

Na współczesnych, rozwiniętych giełdach towarowych zawierane są róŜne transakcje:

1. Transakcje rzeczywiste, których celem jest rzeczywiste przeniesienie prawa własności

towaru ze sprzedającego na nabywcę w zamian za ekwiwalent pienięŜny:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

natychmiastowe  (gotówkowe  –  cash),  będące  porozumieniem  między  kupującym
a sprzedającym;  w  jego  ramach  sprzedający  zobowiązuje  się  do  dostarczenia  partii
towaru  o  ściśle  określonej  jakości  we  wskazanym  miejscu  i  czasie;  za  ten  towar
sprzedający otrzyma niezwłocznie wcześniej ustaloną zapłatę,

−

dostawcze  (forward),  zwane  rzeczywistymi  transakcjami  terminowymi;  w  tym
przypadku  dostawa  i  zapłata  za  towar  zostanie  zrealizowana  w  ustalonym  przez
strony terminie późniejszym; wśród tych transakcji wyróŜniamy między innymi:

−

transakcje na towar w drodze – towar w momencie zawarcia transakcji był juŜ
załadowany i skierowany do składu giełdowego, ale po zawarciu transakcji
zostaje wysłany do właściwego odbiorcy,

−

transakcje na dostawę – sprzedający zobowiązuje się do dostarczenia towaru
w określonym czasie na wskazane miejsce.

2. Transakcje nierzeczywiste, których celem nie jest dostawa towaru, lecz zawierane są

w celu przeciwdziałania stratom wynikającym z wahań cen towarów giełdowych lub jako
spekulacyjne w celu osiągnięcia korzyści, a wśród nich:

−

transakcje terminowe przyszłościowe (futures) w większości nie są zawierane po to,
aby  faktycznie  została  przeniesiona  własność  towaru  i  zrealizowana  dostawa;
rozliczenie  transakcji  przez  jedną  ze  stron  polega  na  zawarciu  transakcji  odwrotnej
(tzn.  zawarcie  transakcji  zakupu  po  uprzedniej  sprzedaŜy  lub  sprzedaŜy  po
uprzednim zakupie), w wyniku czego następuje anulowanie transakcji,

−

transakcje  opcyjne,  dające  prawo  (nie  obowiązek)  kupna  lub  sprzedaŜy określonych
kontraktów terminowych lub towarów po ustalonej cenie; prawo to waŜne jest przez
cały  czas  trwania  opcji;  tego  typu  transakcje  polegają  na  kupowaniu  lub
sprzedawaniu praw, a nie rzeczywistych towarów.

3. Transakcje zawierane w zaleŜności od celu:

−

transakcje spekulacyjne, w których kontrahenci wykorzystują zmiany ceny towarów
giełdowych w czasie i dąŜą do osiągnięcia zysku na giełdzie transakcje takie są
poŜądane decydują o płynności transakcji,

−

transakcje  zabezpieczające  wpływają  na  wartość  obrotów  na  danej  giełdzie,  jest  to
powiązanie  transakcji  rzeczywistej  na  dostawę  towaru  w  przyszłości  i transakcji
nierzeczywistej  terminowej  co  w  wyniku  daje  zabezpieczenie  przed  ewentualnymi
wahaniami cenowymi.

Osoby lub firmy chcące kupić albo sprzedać towary na giełdzie zwracają się do biura

maklerskiego, gdzie składają zlecenie i wpłacają odpowiednią kwotę z tytułu depozytu.
1.  Makler w imieniu klienta przygotowuje ofertę kupna/sprzedaŜy.
2.  Dział  Rynku  i  Notowań  umieszcza  ofertę  w  Rodzajowym  Rejestrze  Ofert  (RRO),  który

stanowi  stale  aktualizowaną  ofertę  towarową  Giełdy.  RRO  jest  udostępniany  innym
biurom  maklerskim  akredytowanym  przy  WGT  S.A.  Wszystkim  potencjalnym  klientom
udostępniane są informacje równieŜ na stronach internetowych.

3. W przypadku rynku kontraktów terminowych brokerzy Biura Maklerskiego niezwłocznie

zgłaszają ofertę w picie (część parkietu przeznaczona do składania ofert dotyczących
danego rodzaju kontraktu) podczas sesji rynku terminowego. Oferty są wykrzykiwane przez
brokerów parkietowych w taki sposób, aby dotarły do wszystkich uczestników sesji.

4. Transakcja zostaje zawarta w momencie przyjęcia oferty przez brokera reprezentującego

przeciwną  stronę  transakcji.  Udokumentowaniem  zawartej  transakcji  jest  złoŜenie
podpisów  przez  brokerów  reprezentujących  przeciwne  strony  na  karcie  zawarcia
transakcji.

5. Wszystkie transakcje zawarte danego dnia są rejestrowane i rozliczane przez Izbę

Rozliczeniową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rynki hurtowe są miejscem bezpośrednich transakcji miedzy duŜą liczbą sprzedających

i kupujących. Ceny kształtują się na podstawie lokalnej podaŜy i popytu. Są one wyposaŜone
w miejsca do prezentacji towaru lub jego próbek.

Na rynkach hurtowych zaopatrują się zagraniczni i krajowi odbiorcy (rynki lokalne,

sklepy, markety, restauracje, szpitale, itp.).

Dzięki zgromadzeniu duŜych ilości towarów w jednym miejscu rynki hurtowe wpływają

na podnoszenie jakości usług i obniŜkę kosztów handlowych.

Cechą rynku hurtowego jest:

−

duŜa skala transakcji,

−

obecność towaru lub jego próbek,

−

sprzedaŜ w określonych porach dnia,

−

obecność  instytucji  wspomagających,  takich  jak:  banki,  urzędy  celne,  instytucje  kontroli
jakości, magazyny i przechowalnie.
Rynek rolny charakteryzują określone cechy:

1. DuŜa liczba uczestników rynku. Produkty rolne zaspokajają podstawowe potrzeby

człowieka,

stąd

duŜe

zainteresowanie

konsumentów.

Uczestnikami,

oprócz

przedstawicieli gospodarstw domowych, są równieŜ producenci rolni, instytucje
skupujące płody rolne, instytucje obsługujące rolnictwo, przedsiębiorstwa dostarczające
ś

rodki do produkcji rolnej. W związku z tym na rynku rolnym występuje duŜa

róŜnorodność towarów od produktów rolniczych, po środki produkcji pochodzenia
rolniczego i przemysłowego potrzebne do produkcji.

2. Specyfika branŜy (rolnictwa). Występują tu wszystkie cechy, które charakteryzują

rolnictwo jako dział produkcji Ŝywności i surowców do przetwórstwa.

3. Specyfika produktów rolnych jako towarów. PodaŜ tych towarów zaleŜy od:

−

sezonu  –  duŜa  podaŜ  w  sezonie  i  niskie  ceny  oraz  mała  podaŜ  i  wysokie ceny poza
sezonem;  wahania sezonowe produktów wymaga”: dodatkowo interwencji na rynku
krajowym, związanej z przejmowaniem nadwyŜek produkcji, np. skup interwencyjny
zbóŜ  po  Ŝniwach  sezonowość  zmusza  równieŜ  do  okresowego  magazynowania
produktów,  co  wiąŜe  się  z koniecznością  posiadania  dodatkowych  urządzeń  oraz
kosztami,

−

cykliczności – po wzroście cen spowodowanym niską podaŜą towarów następuje
zwiększenie produkcji, a co za tym idzie – spadek cen i produkcji,

−

warunków atmosferycznych (susze, gradobicia, powodzie, wymarznięcia),

−

regionów, w których występują szczególne warunki do uprawy danych roślin,

−

trwałości – obok towarów trwałych występują towary nietrwałe, szybko psujące się,
wymagające szybkiego przerobu lub magazynowania w określonych warunkach,
np.: truskawki, sałata, owoce jagodowe, mleko.

4. Specyfika producentów rolnych jako uczestników rynku rolnego. Obok duŜych,

wyspecjalizowanych gospodarstw rolnych występuje duŜa liczba drobnych producentów
rolnych, którzy często produkują dla siebie.

5. DuŜe masy towarowe przemieszczane od producentów do odbiorców. Są to towary

o duŜej objętości w stosunku do wagi, np. buraki cukrowe, ziemniaki, kapusta.

6. Brak standaryzacji produktów rolnych. Obrót towarami na giełdzie wymaga

przygotowania produktów według określonych standardów, natomiast produkty rolne
przygotowywane są do sprzedaŜy według róŜnych zasad.

7. Nierównomierność. Zakłady przetwarzające produkty rolnicze nie są rozmieszczone

równomiernie w kraju i zachodzi konieczność przewoŜenia duŜych ilości surowców
z róŜnych regionów kraju.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8. Zabezpieczanie towarów. Opakowania produktów rolniczych oprócz funkcji promocyjnej

i uŜytkowej pełnią równieŜ funkcję ochronną przed temperaturą, drobnoustrojami, itp.
Produkty rolnicze zaspokajają podstawowe potrzeby człowieka
Popyt jest to ilość towarów i usług, jaką są gotowi zakupić nabywcy po określonej cenie

w określonym czasie.

Czynniki ekonomiczne kształtujące popyt:

−

wielkość dochodów ludności,

−

dostępność kredytów,

−

poziom cen na produkty i róŜnorodność produktów oraz moŜliwość

−

zastąpienia  jednych  drugimi  (np.:  spadek  cen  warzyw  i  owoców  moŜe  spowodować
spadek popytu na mięso).
Czynniki demograficzno-społeczne:

−

liczba ludności, struktura według wieku i płci; okresowy wzrost liczby ludności, np. na
wczasach, spowoduje zwiększenie popytu w danym rejonie,

−

struktura zawodowa ludności i według miejsca zamieszkania,

−

liczba gospodarstw domowych, które zakupią dany produkt.
Czynniki społeczno-psychologiczne:

−

poziom wykształcenia,

−

poziom świadomości konsumenckiej (dotyczy to zakupu pewny: towary uwaŜanych za
bezpieczne dla zdrowia), – moda, gusty i upodobania, presja społeczna,

−

religia, tradycja i czynniki narodowościowe,

−

działania promocyjne.
Ogólnie ujmując – popyt wzrasta, jeŜeli wzrasta atrakcyjność towaru, obniŜa się jego

cena, a wzrasta cena dóbr substytucyjnych, czyli takich, które zastępują się wzajemnie.
Wzrastają równieŜ dochody konsumentów.

Cena jest to ilość dóbr i usług, która została zaoferowana do sprzedaŜy po określonych

cenach  w  danym  miejscu  i  czasie  Do  mierzenia  zmian  popytu  pod  wpływem  zmiany  ceny
wykorzystuje  się  współczynnik  cenowej  elastyczności  popytu,  który  informuje  o  reakcji
konsumentów na zmieniające się ceny danego dobra

PodaŜ jest to ilość dóbr i usług, która została zaoferowana do sprzedaŜy po określonych

cenach w danym miejscu i czasie.

Na podaŜ produktów rolniczych mają wpływ czynnik ekonomiczne i pozaekonomiczne.

Czynniki ekonomiczne

Cena produktu – gdy cena danego produktu rośnie, rośnie równieŜ jego podaŜ i odwrotnie

– przy malejących cenach maleje na ogół podaŜ. Koszty produkcji rolniczej – jeŜeli ceny
ś

rodków do produkcji rosną, to z reguły maleje ilość produkowanych wyrobów oferowanych

do sprzedaŜy. Rolnicy w niewielkim stopniu mają wpływ na cenę wytworzonych przez siebie
produktów,  muszą  się  w  większości  dostosować  do  poziomu  cen  rynkowych.  W  związku
z tym  zwiększenie  kosztów  produkcji  wywołuje  jej  zmniejszenie.  ObniŜenie  kosztów
produkcji  rolnicy  mogą  osiągać  przez  wprowadzanie  postępu  biologicznego,  technicznego
oraz nowych technologii.

Relacje cen produktów rolnych do cen środków produkcji – jeŜeli ceny produktów

w stosunku  do  cen  środków  produkcji  są  relatywnie  wysokie,  wówczas  producenci  są
zainteresowani  wzrostem  podaŜy.  Uzyskane  wyŜsze  dochody  przeznaczają  na  zwiększenie
produkcji.  JeŜeli  ceny  środków  produkcji,  np.  nawozów,  środków  ochrony  roślin,  wzrastają,
a ceny  produktów  rolnych  pozostają  na  niezmienionym  poziomie  lub  mają  tendencje
spadkowe,  wówczas  rolnicy  ograniczają  stosowanie  tych  środków,  przez  co  ograniczają
wielkość produkcji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wewnętrzne relacje cen wpływają na strukturę podaŜy produktów rolnych. W przypadku

gdy ceny produktów roślinnych (np. zbóŜ) spadają, a ceny produktów zwierzęcych (mleko,
jaja, mięso) utrzymują się na wysokim poziomie, to rolnicy wykorzystują większość ziarna we
własnym gospodarstwie. PodaŜ produktów zwierzęcych wzrasta, a roślinnych maleje do czasu
zmiany tendencji w relacjach cen.

Finansowo-kredytowa polityka państwa – wzrastająca oferta tanich łatwo dostępnych

kredytów,  szczególnie  na  zasadach  preferencyjnych,  powoduje  większe  zainteresowanie
rolników  zakupem  środków  trwałych,  surowców  do  produkcji  oraz  inwestycjami
w gospodarstwie. Wszystkie te działania mają bezpośredni wpływ na ilość i jakość produktów
dostarczanych  na  rynek.  Oprócz  kredytów  duŜe  znaczenie  ma  polityka  państwa  w  zakresie
podatków,  handlu  zagranicznego,  interwencjonizmu  państwowego  (np.:  ceny  interwencyjne)
oraz dopłaty bezpośrednie.

Czynniki pozaekonomiczne

Zewnętrzne – decydują o wielkości produkcji, takie jak: klimat, jakość gleb, rozwój nauki

i techniki, dostęp do nowości. Na wielkość podaŜy jej strukturę mają wpływ instytucje
związane z rolnictwem, a szczególnie punkty skupu oraz rozwój przemysłu przetwórczego.

Wewnętrzne – dotyczące gospodarstw rolniczych i ich właścicieli. Wśród nich moŜemy

wyróŜnić: wielkość gospodarstw, wyposaŜenie ich w czynniki wytwórcze, połoŜenie
gospodarstwa względem punktów skupu, duŜych aglomeracji i duŜych sieci handlowych.

WaŜnymi czynnikami wpływającymi na podaŜ, a często pomijanymi, są wiedza

i umiejętności producentów dotyczące analizy mechanizmów rynkowych, nowych technologii
i technik  wytwarzania,  tendencji  na  rynkach  zagranicznych,  a  takŜe  zdolność  do  ponoszenia
ryzyka.  Podstawową  zasada.  Jest  to,  Ŝe  producent  musi  dąŜyć  do  wytwarzania  tego,  co
konsument zechce kupić, a nie tylko sprzedawać to, co wyprodukowane.

Rolnictwo polskie jest bardzo rozdrobnione i małe gospodarstwa nie są w stanie

dostarczać na rynek odpowiedniej ilości produktów określonej jakości. Produkują one w duŜej
mierze na samozaopatrzenie. Ze względu na małą skalę produkcji i przestarzałe technologie,
produkcja z tych gospodarstw je s: mało konkurencyjna na rynku.

Równowaga rynkowa to stan, gdy popyt równa się podaŜy, czyli ilość dostarczonych

towarów równa się ilości chętnych do ich zakupu przy określonej cenie. Cenę te nazywamy
ceną równowagi.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są cechy rynku rolnego?
2.  Jakie są cele i funkcje giełdy?
3.  Jaka jest róŜnica między giełdą a rynkiem hurtowym?
4.  Jakie znasz typy transakcji zachodzących na giełdzie?
5.  Jakie czynniki kształtują popyt i podaŜ w rolnictwie?
6.  Co to jest cena równowagi?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Korzystając z Internatu wyszukaj Giełdy towarowe i Rynki Hurtowe działające w Polsce

oraz określ, które z nich są najbliŜsze Ci terytorialnie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś

1) wyszukać za pomocą dowolnej wyszukiwarki Giełdy towarowe i Rynki Hurtowe

działające w Polsce,

2) przeanalizować ich połoŜenie terytorialne,
3) wybrać najwłaściwsze pod względem połoŜenia i asortymentu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

komputer wyposaŜony w łącze internetowe.

Ćwiczenie 2

Korzystając z rocznika statystycznego określ przeciętne spoŜycie podstawowych

artykułów Ŝywnościowych na jedną osobę w gospodarstwach domowych w ostatnich 5 latach.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wyszukać w roczniku statystycznym tabelę Przeciętne spoŜycie podstawowych artykułów

ywnościowych na jedną osobę w gospodarstwach domowych,

2) przeanalizować spoŜycie poszczególnych artykułów na przestrzeni ostatnich 5 lat,

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

Poradnik dla ucznia,

−

rocznik statystyczny.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia: rynek rolny, giełda towarowa, transakcja, rynek

hurtowy. podaŜ, popyt, cena równowagi?

2) określić cechy rynku rolnego?

3) rozróŜnić sposoby integracji w rolnictwie?

4) określić róŜnice między giełdą a rynkiem hurtowym?

5) scharakteryzować transakcje poszczególne transakcje giełdowe?

6) określić czynniki kształtują popyt i podaŜ w rolnictwie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.

Przepisy prawne dotyczące agrobiznesu

4.5.1. Materiał nauczania

Gospodarstwo rodzinne, w rozumieniu ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu

ustroju  rolnego,  jest  to  gospodarstwo  rolne  o obszarze  nie  mniejszym  niŜ  1  ha  uŜytków
rolnych,  prowadzone  przez  rolnika  indywidualnego,  w którym  łączna  powierzchnia  uŜytków
rolnych  nie  przekracza  300  ha.  Przy  ustalaniu  powierzchni  gospodarstwa  rodzinnego
uwzględnia się grunty własne oraz dzierŜawione.

W myśl ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, rolnikiem indywidualnym jest osoba

fizyczna:

−

będąca właścicielem lub dzierŜawcą nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni
uŜytków rolnych nie przekraczającej 300 ha (limit ten dotyczy wszelkich nieruchomości
rolnych, niezaleŜnie od liczby posiadanych gospodarstw i miejsca ich połoŜenia),

−

prowadząca osobiście gospodarstwo rolne (podejmuje wszelkie decyzje dotyczące
prowadzenia w tym gospodarstwie działalności rolniczej, przez którą rozumie się
działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym
produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej),

−

posiadająca kwalifikacje rolnicze,

−

zamieszkała  w gminie,  na  obszarze  której  połoŜona  jest  jedna  z nieruchomości  rolnych
wchodzących w skład gospodarstwa rolnego.
Za  osobę  posiadającą  kwalifikacje  rolnicze  uwaŜa  się  osobę  fizyczną,  która  ma

odpowiednie  przygotowanie  teoretyczne  lub  praktyczne  do  prowadzenia  działalności
rolniczej. Kwalifikacje teoretyczne ma osoba fizyczna, która zdobyła co najmniej zasadnicze
wykształcenie rolnicze. Praktyczne kwalifikacje rolnicze ma natomiast osoba, która osobiście
prowadziła  gospodarstwo  rolne  lub  pracowała  w gospodarstwie  rolnym  przez  okres  co
najmniej 5 lat.

Kupno lub sprzedaŜ nieruchomości odbywa się na podstawie przepisów kodeksu

cywilnego i muszą być poświadczone pisemną umową zawartą w obecności notariusza
w formie aktu notarialnego.

Akt notarialny jest dokumentem potwierdzającym urzędowo zawarcie danej transakcji.

Stanowi podstawę do dokonania stosownego wpisu do księgi wieczystej prowadzonej dla
nieruchomości będącej przedmiotem transakcji.

Księga wieczysta jest rejestrem urzędowym mającym na celu ustalenie stanu prawnego

nieruchomości  w zakresie  prawa  własności  i innych  praw  rzeczowych.  Prowadzona  jest  dla
kaŜdej  nieruchomości  oddzielnie.  Księgi  wieczyste  są  jawne,  kaŜdy  ma  prawo  w obecności
pracownika  sądu  bezpłatnie  ją  przeglądać.  Księga  wieczysta  jest  prowadzona  przez  sąd
rejonowy właściwy dla miejsca połoŜenia danej nieruchomości. Zawiera ona cztery działy:
1)  obejmuje oznaczenie nieruchomości oraz wpisy praw związanych z jej własnością,
2)  obejmuje wpisy dotyczące własności i uŜytkowania wieczystego,
3)  przeznaczony  jest  na  wpisy  dotyczące  ograniczonych  praw  rzeczowych,  z wyjątkiem

hipotek, wpisy ograniczeń w rozporządzaniu nieruchomością lub uŜytkowaniem
wieczystym oraz wpisy innych praw i roszczeń, z wyjątkiem roszczeń dotyczących hipotek,

4) przeznaczony jest na wpisy dotyczące hipotek.

KaŜdy, kto planuje zakup nieruchomości rolnej, powinien wcześniej odwiedzić urząd

gminy i zapoznać się z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. MoŜe się
bowiem okazać, Ŝe teren, który aktualnie uŜytkowany jest rolniczo, został zaplanowany
np.: pod drogę szybkiego ruchu czy spalarnię śmieci. Nie wystarczy dokument przedstawiany

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

nam przez właściciela, który potwierdza przeznaczenie gruntu – jeśli jest bowiem sprzed kilku
miesięcy, to moŜe być juŜ nieaktualny.

Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jest przepisem gminnym. Składa się

z części  opisowej  (stanowi  ona  treść  uchwały  rady  gminy)  oraz  rysunku  planu  (stanowi  on
załącznik  do  uchwały).  Na  planie  poszczególne:  tereny  w zaleŜności  od  przeznaczenia
oznaczone są róŜnymi symbolami. Tereny przeznaczone pod uŜytkowanie rolnicze oznaczone
są duŜą literą R.

Przy zakupie gruntu warto zapoznać się z informacjami znajdującymi się ewidencji

gruntów i budynków. Mogą być one potrzebne, jeśli składany wniosek o wydanie wypisu lub
wyrysu z planu zagospodarowania przestrzennego. Informacje z ewidencji są jawne, udzielane
są  odpłatnie.  Ewidencja  gruntów  i budynków  (kataster  nieruchomości)  jest  jednolitym  dla
kraju,  systematycznie  aktualizowanym  zbiorem  informacji  o gruntach,  budynkach,  lokalach,
ich właścicielach oraz o innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami,
budynkami i lokalami. Prowadzą ją starostowie. W ewidencji gruntów znajdują się informacje
dotyczące  ich  połoŜenia,  granic,  powierzchni,  rodzajów  uŜytków  gruntowych  oraz  ich  klas
bonitacyjnych,  oznaczenia  ksiąg  wieczystych  lub  zbiorów  dokumentów,  jeŜeli  zostały
załoŜone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty.

W związku z perspektywą trwałego wzrostu cen gruntów rolnych coraz większe

znaczenie odgrywać będzie dzierŜawa, dziś jeszcze mało popularna wśród polskich rolników
forma uŜytkowania gruntów rolnych.

DzierŜawa jest szczególnie dogodnym i łatwo dostępnym sposobem uŜytkowania

nieruchomości rolnych. W przeciwieństwie do zakupu nie wymaga angaŜowania znacznego
kapitału. Jest ona bardzo popularną formą obrotu gruntami w wysoko rozwiniętych krajach
Europy Zachodniej.

W Polsce umowa dzierŜawy, podobnie jak umowa kupna/sprzedaŜy, zawierana jest na

podstawie przepisów kodeksu cywilnego. W myśl kodeksu cywilnego:

−

umowa dzierŜawy moŜe dotyczyć nieruchomości (rolnych i nierolnych) oraz
przynaleŜności (rzeczy ruchomych),

−

umowa dzierŜawy moŜe być zawierana ustnie lub pisemnie, na czas oznaczony lub
nieoznaczony; w celach dowodowych wymagane jest, by umowa dzierŜawy była
zawierana w formie pisemnej,

−

czynsz  dzierŜawny  moŜe  być  wyraŜany  w:  pieniądzu,  świadczeniach  innego  rodzaju,
ułamkowej  części  poŜytków;  najczęściej  miernikiem  czynszu  dzierŜawnego  jest  1dt
pszenicy  lub  Ŝyta,  a  jego  wysokość  zaleŜy  od  średniej  ceny  tych  zbóŜ  i ustalonej  stawki
czynszu; na przykład przy stawce czynszu ustalonej na poziomie 5 dt pszenicy/rok za 1 ha
oraz przy cenie 1 dt pszenicy = 45 zł, czynsz dzierŜawny wyniesie 225 zł.
Do obowiązków dzierŜawcy naleŜy:

−

regulowanie umówionego czynszu z dołu, w terminach zwyczajowo przyjętych,
a w wypadku braku takiego zwyczaju – półrocznie z dołu,

−

wykonywanie swego prawa zgodnie z wymogami prawidłowej gospodarki i bez zmiany
przeznaczenia przedmiotu dzierŜawy bez zgody wydzierŜawiającego,

−

dokonywanie napraw niezbędnych do zachowania przedmiotu dzierŜawy w stanie
niepogorszonym,

−

uzyskanie zgody właściciela na poddzierŜawę.
Do praw dzierŜawcy naleŜą:

−

uŜywanie i pobieranie poŜytków rolnych z nieruchomości,

−

prowadzenie według własnego uznania działalności gospodarczej, opartej na przedmiocie
dzierŜawy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

pierwokup dzierŜawionej nieruchomości w razie przeznaczenia jej do sprzedaŜy, jeśli
dzierŜawa była zawarta na okres dłuŜszy niŜ 3 lata lub faktycznie trwała co najmniej
10 lat,

−

Ŝą

danie obniŜenia czynszu przypadającego za dany okres gospodarczy, jeśli wskutek

okoliczności, za które dzierŜawca odpowiedzialności nie ponosi i które nie dotyczą jego
osoby, zwykły przychód z przedmiotu dzierŜawy uległ znacznemu pomniejszeniu,

−

przekazanie dzierŜawy swoim spadkobiercom.
Obowiązkiem wydzierŜawiającego jest wydanie przedmiotu dzierŜawy i pozostawienie

go w dyspozycji dzierŜawcy, bez prawa ingerowania w prowadzoną przez niego działalność.

WydzierŜawiający ma prawo:

−

pobierania czynszu,

−

rozwiązania bez zachowania terminu wypowiedzenia umowy dzierŜawy, jeśli dzierŜawca
nie wywiązuje się z zawartej umowy, z zastrzeŜeniem, Ŝe jeśli powodem rozwiązania
umowy jest nieregulowanie czynszu, to wypowiedzenie powinno nastąpić z trzy
miesięcznym wyprzedzeniem,

−

zastawu na rzeczach ruchomych (z tytułu zaległych zobowiązań dzierŜawcy)
znajdujących się na terenie wydzierŜawianej nieruchomości,

−

Ŝą

dania naprawienia szkody wyrządzonej przez dzierŜawcę.

Umowa dzierŜawy nieruchomości rolnej zawarta na czas nieoznaczony, jeśli strony nie

postanowią inaczej, moŜe być wypowiedziana na jeden rok przed upływem roku
dzierŜawnego.

Po rozwiązaniu umowy dzierŜawy strony powinny dokonać wzajemnych rozliczeń,

uwzględniających m.in. stan nieruchomości i wartość poczynionych przez dzierŜawcę
nakładów agrotechnicznych.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest gospodarstwo rodzinne?
2.  Kto moŜe zostać rolnikiem indywidualnym i jakie powinien posiać kwalifikacje?
3.  Jakie są podstawowe dokumenty w obrocie nieruchomościami?
4.  Co to jest plan zagospodarowania przestrzennego?
5.  Co to jest dzierŜawa?
6.  Jakie są prawa i obowiązki dzierŜawcy?
7.  Jakie są prawa i obowiązki wydzierŜawiającego?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Korzystając z dowolnych źródeł informacji wyszukaj adresy i telefony kontaktowe 5 biur

notarialnych najbliŜszych twojemu miejscu zamieszkania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wybrać najdogodniejsze dla siebie źródło informacji (np. ksiąŜka telefoniczna,

wyszukiwarka internetowa, branŜowy spis firm, itp.),

2) wybrać biura notarialne znajdujące się najbliŜej miejsca zamieszkania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

Panorama Firm, KsiąŜka telefoniczna, itp.,

−

Telefon.

Ćwiczenie 2.

Korzystając z dowolnych źródeł informacji dowiedz się, jakie dokumenty są niezbędne,

aby uzyskać akt notarialny zakupu 2,5 ha gruntów ornych za kwotę 25 000 zł oraz jakie koszty
się z tym wiąŜą.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) korzystając z danych uzyskanych w ćwiczeniu 1, skontaktować się z wybranym biurem

notarialnym i uzyskać Ŝądane informacje.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

telefon lub komputer z łączem internetowym.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować pojęcia: gospodarstwo rodzinne, rolnik indywidualny,

kwalifikacje rolnicze, akt notarialny, księga wieczysta, dzierŜawa?

2) zdefiniować prawa i obowiązki dzierŜawcy?

3) scharakteryzować zasady obowiązujące w obrocie ziemią?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.

Wspólna polityka rolna

4.6.1. Materiał nauczania

Na całym świecie rolnictwo odgrywa bardzo waŜną rolę, poniewaŜ dostarcza artykułów

ywnościowych. W miarę rozwoju ekonomicznego krajów rola rolnictwa zmniejsza się, gdyŜ

inne  działy  gospodarki  danego  kraju  rozwijają  się  szybciej.  W  krajach  wysoko  rozwiniętych
wzrasta  zapotrzebowanie  na  inne  dobra  konsumpcyjne,  takie  jak:  odzieŜ,  samochody,
elektronika,  itp.  Wzrasta  równieŜ  zapotrzebowanie  na  inny  rodzaj  produktów  spoŜywczych
o wyŜszej  jakości.  Aby  zapewnić  stały  poziom  dochodów  w  rolnictwie  Państwo  jest
zmuszone  do  podjęcia  szeregu  działań  pomocowych  zgodnych  z  załoŜeniami  Wspólnej
Polityki  Rolnej.  NaleŜą  do  nich  między  innymi:  dopłaty  bezpośrednie  do  mleka,  ceny
gwarantowane  dla  zbóŜ,  opłaty  za  odłogowanie  zbóŜ,  skup  interwencyjny  trzody  chlewnej,
wparcie dla producentów owoców i warzyw, zwrot kosztów zalesiania.

Polityka rolna to zespół celów, sposobów i instrumentów oddziaływania państwa na

rolnictwo. We wszystkich wysoko rozwiniętych gospodarkach rynkowych polityka rolna nie
tylko chroni i wspiera rolnictwo, ale równieŜ zakłada realizację wielu celów, do których
naleŜą między innymi:

−

zapewnienie odpowiedniego poziomu dochodów rolników,

−

ograniczenie wahań dochodów ludności rolniczej,

−

stabilizacja krajowych cen rolnych,

−

podtrzymanie Ŝywotności społeczności wiejskiej,

−

rozwój regionalny,

−

ochrona i wspieranie rolnictwa rodzinnego,

−

ochrona środowiska naturalnego,

−

zapewnienie stałych, odpowiednio duŜych dostaw zdrowej Ŝywności,

−

zapewnienie uczciwych cen dla konsumentów,

−

efektywność i konkurencyjność sektora rolnego.
Wraz ze wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej znacząco zmieniła się sytuacja

polskiego rolnictwa. Od tego momentu polska stała się członkiem Wspólnego Rynku
Europejskiego, którego działanie regulują następujące zasady:

−

równe traktowanie towarów pochodzących ze wszystkich państw członkowskich Unii
Europejskiej – zasada jednolitości rynku wewnątrz wspólnotowego,

−

wspólne reguły handlu z krajami trzecimi oraz preferowanie produktów własnych –
zasada wspólnej polityki zagranicznej,

−

jednakowe ceny skupu interwencyjnego dla produktów – zasada stosowania jednolitych
mechanizmów interwencyjnych,

−

zasada solidarnego współudziału wszystkich państw członkowskich w finansowaniu
Wspólnej Polityki Rolnej,

−

zasada współodpowiedzialności producentów.
Wspólny Rynek Rolny pozwolił na wprowadzenie Zasad Wspólnej Polityki Rolnej, czyli:

−

likwidację ceł oraz ograniczeń ilościowych w handlu między państwami członkowskimi,

−

powstanie wspólnej taryfy celnej i polityki handlowej wobec innych państw nie będących
państwami członkowskimi,

−

likwidację barier swobodnego przepływu osób, usług i kapitałów pomiędzy krajami
członkowskimi,

−

wprowadzenie jednolitego systemu prawnego członkowskich państw w funkcjonowaniu
Wspólnego Rynku,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

pozostawienie w rolnictwie gospodarstwa rodzinnego

Handel zagraniczny towarami rolno – spoŜywczymi

Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, 1 maja 2004 roku, Agencja Rynku

Rolnego, jako agencja płatnicza stała się odpowiedzialna m.in. za administrowanie obrotem
z zagranicą towarami rolno – spoŜywczymi, zgodnie z zasadami prawodawstwa Unii
Europejskiej.

Handel zagraniczny towarami rolno – spoŜywczymi objęty jest wymogiem posiadania

pozwolenia  na  przywóz/wywóz.  Oznacza  to,  Ŝe  po  1  maja  2004  roku,  kaŜdy  przedsiębiorca,
który  zamierza  przywozić,  bądź  wywozić  towary  rolno-spoŜywcze  jest  zobowiązany  do
uzyskania zezwolenia w postaci pozwolenia na przywóz/wywóz, wydawanego przez właściwe
instytucje  państw  członkowskich.  W  Polsce  instytucją  tą  jest  Agencja  Rynku  Rolnego.
Zadania  związane  z  obsługą  mechanizmów  handlowych  będą  realizowane  wyłącznie
w Centrali  Agencji  Rynku  Rolnego,  w  Biurze  Administrowania  Obrotem  Towarowym
z zagranicą.

Pozwolenie na przywóz/wywóz jest dokumentem uprawniającym i zobowiązującym

przedsiębiorcę  do  przywozu/wywozu  towarów  rolno-spoŜywczych  w  określonych  granicach
ilościowych  oraz  w  terminie  waŜności  pozwolenia.  Uzyskanie  przez  przedsiębiorcę
pozwolenia  na  wywóz  upowaŜnia  go  do  ubiegania  się  o  przyznanie  refundacji  do  wywozu.
Kody  CN  towarów  objętych  refundacjami  określane  są  kaŜdego  roku  przez  Komisję
Europejską.

Pozwolenia są waŜne na obszarze wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej.
Obrót towarów rolnych wewnątrz Unii Europejskiej, np. wywóz z Polski do Niemiec czy

Hiszpanii traktowany jest jako wymiana wewnętrzna i nie wymaga posiadania pozwolenia,
dokumentu SAD, itp.

Zasady ubiegania się o pozwolenie na przywóz/wywóz

−

Wnioski o wydanie pozwolenia na przywóz i wywóz moŜna składać we wszystkich
państwach członkowskich w instytucjach upowaŜnionych do ich wystawiania.

−

Przedsiębiorca,  który  zamierza  uczestniczyć  w  mechanizmach  administrowanych  przez
Agencję  Rynku  Rolnego,  w  tym  w  mechanizmach  handlowych,  powinien  zarejestrować
się  w  Centralnym  Rejestrze  Przedsiębiorców  ARR.  W  tym  celu  powinien  złoŜyć
w Centrali  ARR  lub  w  Oddziale  Terenowym  formularz  rejestracyjny.  Wzór  formularza
jest dostępny na stronie internetowej Agencji Rynku Rolnego www.arr.gov.pl.
O pozwolenia ubiegać się mogą przedsiębiorcy, osoby fizyczne i prawne z obszaru Unii

Europejskiej.  Szczegółowe  wymogi,  które  powinien  spełnić  wnioskujący  o  pozwolenie
przedsiębiorca,  określają  rozporządzenia  rynkowe,  np.:  udowodnienie  prowadzenia
działalności  w  zakresie  handlu  danym  towarem  w  określonym  terminie,  przywóz/wywóz
towarów o określonych kodach CN, płatnik VAT, itp.

W celu uzyskania pozwolenia uprawniającego do przywozu/wywozu towarów rolno-

spoŜywczych przedsiębiorca zobowiązany jest złoŜyć w Agencji Rynku Rolnego wniosek
o wydanie pozwolenia na przywóz/wywóz w terminie określonym przez Komisję Europejską
do godziny 13.00. Wnioski złoŜone po godzinie 13.00 uznane zostają za złoŜone następnego
dnia roboczego.

Wnioski o wydanie pozwolenia składane w ARR w formie pisemnej mogą być

dostarczane do Centrali ARR:

−

bezpośrednio-osobiście,

−

przesyłką pocztową,

−

faksem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wzory formularzy wniosków o wydanie pozwolenia na przywóz i wywóz oraz numery

faksów są dostępne na stronie internetowej Agencji Rynku Rolnego www.arr.gov.pl.

Przedsiębiorca ma prawo do anulowania złoŜonego wniosku o wydanie pozwolenia pod

warunkiem, Ŝe wniosek o anulowanie zostanie złoŜony w ARR do godziny 13.00 w dniu
złoŜenia wniosku o wydanie pozwolenia.

Przedsiębiorca zobowiązany jest złoŜyć w ARR zabezpieczenie, które jest gwarancją

spełnienia zobowiązań wynikających z wydanego pozwolenia na wywóz/przywóz.

Dopuszczalne są następujące formy składania zabezpieczeń:

−

gwarancja bankowa,

−

gotówka.
Wysokość stawki zabezpieczenia w euro określają rozporządzenia obowiązujące na

poszczególnych  rynkach  rolnych.  Do  przeliczenia  stawki  zabezpieczenia  na  złotówki
stosowany  jest  kurs  wymiany  walut  Europejskiego  Banku  Centralnego obowiązujący w dniu
złoŜenia  wniosku  o wydanie  pozwolenia.  W  przypadku,  gdy  naleŜne  zabezpieczenie
odpowiada kwocie do 100 euro zabezpieczenie nie jest wymagane.

Wymagana kwota zabezpieczenia musi być dostępna dla ARR w dniu złoŜenia wniosku

do godziny 13.00.

Zgodnie z decyzją Komisji Europejskiej Agencja Rynku Rolnego wystawia pozwolenia

na przywóz/wywóz w terminach określonych w rozporządzeniach rynkowych.

Komisja Europejska moŜe:

−

przyjąć wnioski o wydanie pozwolenia,

−

odrzucić wnioski o wydanie pozwolenia,

−

zredukować ilość towarów objętych wnioskami poprzez zastosowanie współczynnika
akceptacji,

−

zawiesić przyjmowanie wniosków.
Okres waŜności pozwolenia zróŜnicowany jest w zaleŜności od przywoŜonego lub

wywoŜonego towaru i liczony jest od dnia złoŜenia wniosku bądź od dnia wystawienia
pozwolenia.

Agencja Rynku Rolnego jest odpowiedzialna za administrowanie przywozem w zakresie

automatycznej rejestracji obrotu oraz w ramach kontyngentów i preferencyjnych stawek
celnych.

Automatyczna rejestracja obrotu słuŜy monitorowaniu przywozu towarów rolno-

spoŜywczych na obszar państw członkowskich UE.

Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej kontyngenty oraz przywóz produktów

rolno-spoŜywczych po preferencyjnych stawkach celnych są administrowane przez:

−

Agencję Rynku Rolnego poprzez system pozwoleń na przywóz – pozwoleniem objęta jest
kaŜda ilość przywoŜonego towaru (m.in. kontyngenty na przywóz zbóŜ, mięsa wołowego,
wieprzowego, bananów, wina, itd.).

−

SłuŜby  Celne  na  zewnętrznej  granicy  obszaru  celnego  Unii  Europejskiej  na  zasadzie
pierwszeństwa  zgłoszeń  –  zasada  „first-come,  first-served”  –  „pierwszy  przybyły,
pierwszy  obsłuŜony”.  Zarządzanie  kwotami  dotyczącymi  przywozu  odbywa  się
w porządku  chronologicznym,  z uwzględnieniem  daty  akceptacji  przez  słuŜby  celne
zgłoszenia przywozowego.
Zasady  przywozu  w  ramach  kontyngentów  zawarte  są  w  poszczególnych

rozporządzeniach  rynkowych,  które  określają  kody  CN  przywoŜonych  towarów,  kierunki
przywozu,  terminy składania wniosku, wymogi dla przedsiębiorców, wysokość wymaganego
zabezpieczenia czy sposób wykorzystania sprowadzonego towaru.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W Unii Europejskiej kaŜdemu kontyngentowi przyporządkowany jest numer

identyfikacyjny, który ułatwia przedsiębiorcom ustalenie, która z instytucji odpowiedzialna
jest za jego zarządzanie.

W przypadku przywozu towarów objętych pozwoleniem na przywóz przedsiębiorca

zobowiązany jest przedstawić SłuŜbom Celnym waŜne pozwolenie na przywóz, na którym
SłuŜby Celne dokonują potwierdzenia ilości sprowadzonych towarów.

Po uzyskaniu pozwolenia na wywóz przedsiębiorca zobowiązany jest dokonać wywozu

towarów wyszczególnionych w pozwoleniu w okresie jego waŜności. Razem z dokumentami
celnymi przedsiębiorca musi przedstawić SłuŜbom Celnym waŜne pozwolenie na wywóz oraz
inne wymagane dokumenty celne. SłuŜby Celne dokonują na odwrocie pozwolenia
poświadczenia stopnia wykorzystania pozwolenia, tj. ilości wywoŜonego towarów.

Przy wywozie towarów do krajów trzecich przez terytorium innych państw

członkowskich,  np.:  z Polski  przez  Niemcy,  Holandię  –  Rotterdam  do  USA  wymagany  jest
egzemplarz  kontrolny  T5,  który  jest  dokumentem  tranzytowym  i  towarzyszy  transportowi
towaru od momentu zgłoszenia celnego. Formularz ten zatrzymywany jest przez SłuŜby Celne
na ostatniej granicy Unii Europejskiej. Egzemplarz kontrolny T5 przesyłany jest przez SłuŜby
Celne  do  wskazanej  przez  przedsiębiorcę  instytucji  wystawiającej  pozwolenia  (w  Polsce  –
ARR).  Egzemplarz  kontrolny  T5,  w  rozumieniu  przepisów  UE,  uznawany  jest  za  dowód
wywozu, gdyŜ widnieje na nim data opuszczenia przez towar obszaru UE.

Posiadanie przez przedsiębiorcę pozwolenia na wywóz wystawionego dla określonych

towarów i potwierdzonego przez SłuŜby Celne upowaŜnia go do ubiegania się o refundację
wywozową.

Przedsiębiorca zobowiązany jest zwrócić potwierdzone przez SłuŜby Celne pozwolenie

do ARR w terminie 2 miesięcy od wygaśnięcia okresu jego waŜności. W przypadku zwrotu
pozwolenia po upływie tego terminu następuje przepadek zabezpieczenia.

Zwrot zabezpieczenia następuje w przypadku terminowego zwrotu pozwolenia, przy

czym:

−

w przypadku przywozu bądź wywozu 95–100% ilości objętej pozwoleniem
zabezpieczenie zwracane jest całkowicie,

−

w przypadku przywozu bądź wywozu poniŜej 95% ilości objętej pozwoleniem
zabezpieczenie zwracane jest proporcjonalnie do róŜnicy między 95% ilości objętej
pozwoleniem a ilością faktycznie wykorzystaną,

−

w przypadku wykorzystania poniŜej 5% ilości objętej pozwoleniem przepadkowi ulega
całość zabezpieczenia.
Refundacja wywozowa jest formą dopłaty, która pokrywa, częściowo lub całkowicie,

róŜnicę między wysokością cen produktów na rynkach światowych a na rynku wewnętrznym
UE.  Stawka  refundacji  dla  danego  kodu  CN  towaru ustalana jest przez Komisję Europejską.
Jej poziom moŜe być stały przez dłuŜszy okres (np. kwartał), bądź częściej zmieniany (np.: co
tydzień)  w  zaleŜności  od  kształtującej  się  sytuacji  na  rynku  unijnym  i  światowym.  Stawki
refundacji mogą być równieŜ ustalane w drodze przetargu. Wysokość obowiązujących stawek
refundacji publikowana jest w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Ustalony poziom refundacji wywozowych obowiązuje eksporterów we wszystkich

państwach członkowskich. Wysokość refundacji moŜe być jednak zróŜnicowana w zaleŜności
od kierunku wywozu. MoŜna wyróŜnić następujące rodzaje refundacji do wywozu:

−

niezróŜnicowane – stawka refundacji jest stała niezaleŜnie od kierunku wywozu, tj. kraju
przeznaczenia towaru,

−

zróŜnicowane – refundacja uzaleŜniona jest od kraju, do którego następuje wywóz
towarów. Komisja Europejska na poszczególnych rynkach rolnych podzieliła kraje trzecie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

na strefy, dla których ustalane są odrębne stawki refundacji, np. inne stawki dla tego
samego kodu CN obowiązują przy jego wywozie do Rosji, a inne do Szwajcarii.
Wysokość refundacji dla tego samego kodu CN uzaleŜniona moŜe być równieŜ od daty

jej ustalenia. Stawka moŜe być ustalona w dniu złoŜenia wniosku o wydanie pozwolenia na
wywóz lub w dniu zgłoszenia towaru do odprawy celnej.

W celu uzyskania refundacji wywozowej przedsiębiorca, zgłaszając towar do odprawy

celnej  razem  z  wymaganymi  dokumentami  celnymi  i  waŜnym  pozwoleniem  na  wywóz,
zobowiązany  jest  przedstawić  SłuŜbom  Celnym  wniosek  o  refundację  wywozową  Wzór
formularza  wniosku  o refundację  dostępny  jest  na  stronie  internetowej  Agencji  Rynku
Rolnego www.arr.gov.pl.

SłuŜby Celne dokonują kontroli wywoŜonego towaru potwierdzając jego zgodność

z towarem  zadeklarowanym  przez  przedsiębiorcę.  SłuŜby  Celne  odpowiedzialne  są  za
przekazanie  do  ARR  potwierdzonego  wniosku  o  refundację  wywozową  i  egzemplarza
kontrolnego  T5.  Przedsiębiorca  zobowiązany  jest  dostarczyć  do  ARR  potwierdzone  przez
SłuŜby Celne pozwolenie na wywóz w terminie 2 miesięcy licząc od daty końca okresu jego
waŜności.

W celu ograniczenia wszelkich nieprawidłowości Urzędy Celne Unii Europejskiej

upowaŜnione zostały do kontroli fizycznej towarów, w tym pobierania reprezentatywnych
próbek wywoŜonego towaru do badań laboratoryjnych. Wypłata refundacji zaleŜy od
uzyskania przez Agencję pozytywnych wyników kontroli, potwierdzających zgodność towaru
wywoŜonego z zadeklarowanym przez przedsiębiorcę.

Refundacja wywozowa wypłacana jest przez ARR wyłącznie do ilości towaru faktycznie

wywiezionego, która nie moŜe przewyŜszać ilości objętej pozwoleniem na wywóz.

Kwota wypłaconej refundacji uzaleŜniona jest od przestrzegania przez przedsiębiorcę

terminu 60 dni licząc od daty zgłoszenia celnego, wyznaczonego na opuszczenie przez towar
obszaru  celnego  Unii  Europejskiej.  Przedsiębiorca  jest  zobowiązany  dostarczyć  do  ARR
dowód  wywiezienia  towarów.  Przekroczenie  60-dniowego  terminu  powoduje  15%  redukcję
kwoty  refundacji  oraz  dodatkowo  5%  redukcję  (z  85%  kwoty  naleŜnej  refundacji)  za  kaŜdy
dzień powyŜej 60 dni.

Ponadto, w przypadku wywozu towaru ze stawką refundacji zróŜnicowaną w zaleŜności

od kierunku wywozu, przedsiębiorca zobowiązany jest w terminie 12 miesięcy od daty
zgłoszenia celnego dostarczyć:

−

dowód  przywozu  towaru  do  kraju  trzeciego  poświadczający  wprowadzenie  towaru  do
obrotu w kraju trzecim w okresie 12 miesięcy od daty zgłoszenia celnego. Przekroczenie
terminu  dostarczenia  do  ARR  dowodu  przywozu  powoduje  15%  redukcję  kwoty
refundacji  oraz  dodatkowo  2%  redukcję  (z  85%  kwoty  naleŜnej  refundacji)  za  kaŜdy
dzień powyŜej 12 miesiąca,

−

dokumenty transportowe.
W

celu

ograniczenia

nieprawidłowości występujących w składanych przez

przedsiębiorców wnioskach o refundacje, a takŜe w celu zapobiegania oszustwom w Unii
Europejskiej, wprowadzone zostały kary administracyjne.

W przypadku wykrycia nieprawidłowości związanych z wywozem towarów objętych

refundacją na przedsiębiorcę nakładane są kary w wysokości uzaleŜnionej od wagi
wykroczenia:

−

w przypadku nieumyślnego wnioskowania o nienaleŜną refundację, kara wynosi 50%
róŜnicy między wnioskowaną a naleŜną kwotą refundacji,

−

kara wzrasta do 200% róŜnicy między wnioskowaną a naleŜną kwotą refundacji, jeŜeli
zostanie udowodnione, Ŝe eksporter celowo występował o wyŜszy poziom refundacji lub
dostarczył nieprawdziwe informacje.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Polityka strukturalna

NajwaŜniejszym celem polityki strukturalnej Unii Europejskiej jest zmniejszenie róŜnic

w poziomie rozwoju między róŜnymi regionami. Ma ona zapewnić harmonijny rozwój,
sprzyjać tworzeniu miejsc pracy na wsi poza rolnictwem, a więc dawać moŜliwości
dodatkowego źródła utrzymania dla ludności wiejskiej.

Polityka strukturalna opiera się na czterech zasadach:

1. koncentracji – gdy środki finansowe są przeznaczone dla regionów o najtrudniejszej

sytuacji ekonomicznej,

2. partnerstwa – polegająca na współpracy pomiędzy Komisją Europejską a władzami

krajowymi, regionalnymi i lokalnymi,

3. programowania – gdy pomoc przeznaczona jest na taki program, który ma na celu trwałe

rozwiązanie problemu danej gałęzi gospodarki lub regionu. Istnieje wiec konieczność
opracowania wieloletnich planów rozwoju gospodarczego,

4. dodatkowości – gdy pomoc udzielana przez Unię Europejską jest tylko uzupełnieniem

wkładu danego kraju w jego rozwój.
Cele priorytetowe polityki strukturalnej to:

−

wsparcie regionów opóźnionych w rozwoju oraz regiony słabo zaludnione,

−

wsparcie restrukturyzacji gospodarczej i społecznej na obszarach przechodzących
przemiany w przemyśle oraz biednych obszarach wiejskich i obszarach zurbanizowanych,
na których występuje upadek działalności gospodarczej,

−

przeciwdziałanie  bezrobociu,  polegające  na  modernizacji  rynku  pracy  przez  szkolenia
zawodowe,  lokalne  inicjatywy  w  zakresie  zatrudnienia  oraz  poprawę  dostępu  do  rynku
pracy.
Głównymi instrumentami Wspólnej Polityki Rolnej są:

1. Bezpośrednie wspomaganie dochodów rolnika poprzez:

−

wsparcie cenowe na produkty rolne,

−

ograniczenia w handlu z krajami trzecimi,

−

wprowadzenie dopłat i cen minimalnych,

−

kontrola podaŜy (np. kwotowanie, odłogowanie).

2. Poprawienie struktur istniejących w rolnictwie poprzez:

−

działania Sektorowego Programu Operacyjnego i Planu Rozwoju Obszarów
Wiejskich.

Sektorowy program operacyjny

ródłem finansowania tego Programu są środki publiczne pochodzące z:

−

budŜetu państwa,

−

budŜetów samorządów regionalnych i lokalnych,

−

Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji w Rolnictwie – Sekcja Orientacji
(EAGGF), jak równieŜ środki inwestorów prywatnych.

Cele Programu realizowane są według trzech priorytetów:

−

Priorytet I – Wspieranie zmian i dostosowań w rolnictwie,

−

Priorytet II – ZrównowaŜony rozwój obszarów wiejskich,

−

Priorytet III – Rozwój i dostosowanie do norm UE przetwórstwa artykułów rolnych.
Wspieranie zmian i dostosowań w sektorze rolno spoŜywczym:

−

działania w ramach tego priorytetu to:

−

inwestycje w gospodarstwach rolnych,

−

ułatwienie startu młodym rolnikom,

−

szkolenia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wsparcie doradztwa rolniczego,

−

poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych.

Inwestycje w gospodarstwach rolniczych

Jest to działanie, które ma na celu modernizację gospodarstw poprzez podniesienie

jakości, obniŜenie kosztów oraz dostosowanie gospodarstw do standardów UE. Jest to pomoc
dla rolników, osób fizycznych i prawnych prowadzących działalność rolniczą. Aby beneficjent
mógł uzyskać poparcie musi mieć odpowiednie kwalifikacje zawodowe, tzn.:

−

wykształcenie rolnicze wyŜsze lub średnie,

−

wykształcenie rolnicze zasadnicze zawodowe i co najmniej 3 letni staŜ pracy w rolnictwie,

−

wykształcenie nierolnicze wyŜsze lub średnie i co najmniej 3 letni okres 5taŜu
w rolnictwie lub studia podyplomowe związane z rolnictwem,

−

wykształcenie  nierolnicze  podstawowe  lub  zasadnicze  lub  zawodowe  i  co  najmniej  5-
letni staŜ w rolnictwie.
Osoba  prawna  musi  przez  5  lat  od  otrzymania  pomocy  zatrudniać  do  prowadzenia

gospodarstwa osobę o właściwych kwalifikacjach zawodowych, tzn.:

−

posiadającą wykształcenie rolnicze wyŜsze lub średnie;

−

w  przypadku  innego  wykształcenia  –  z wyŜszym  lub  średnim  nierolniczym,  co  najmniej
3-letni staŜ pracy w rolnictwie na kierowniczym 5tanowisku.
Pomoc  finansowa  udzielana  jest  w formie  refundacji  części  kosztów  projektu

poniesionych przez Wnioskodawcę.

Maksymalny poziom pomocy finansowej wynosi:

−

50% kosztów kwalifikowalnych projektu,

−

55% kosztów kwalifikowalnych projektu, jeśli beneficjent jest młodym rolnikiem,

−

60% kosztów kwalifikowalnych projektu, jeśli gospodarstwo jest połoŜone na obszarach
o niekorzystnych warunkach gospodarowania,

−

65% kosztów kwalifikowalnych projektu, jeśli gospodarstwo jest połoŜone na obszarach
o niekorzystnych warunkach gospodarowania i beneficjent jest młodym rolnikiem.
Pomoc moŜe wynieść maksymalnie, 300 000 PLN na 1 beneficjenta i na 1 gospodarstwo

w okresie realizacji programu.

Procedura ubiegania się o pomoc polega na:

−

sporządzeniu planu przedsięwzięcia,

−

zebraniu wszystkich potrzebnych załączników i zezwoleń,

−

wypełnieniu wniosku pomocowego,

−

złoŜeniu wniosku wraz z zebranymi i potrzebnymi załącznikami w oddziale ARiMR.
ARiMR wyraŜa zgodę na współfinansowanie inwestycji tylko wtedy, gdy wniosek

o pomoc spełnia wszystkie wymagania. Po zakończeniu inwestycji w ARiMR naleŜy:

−

złoŜyć sprawozdanie z wykonanych prac,

−

przedstawić wydatki poprzez złoŜenie faktur,

−

złoŜyć wniosek o płatność.
Dokładne dane odnośnie tego działania omawia rozporządzenie Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z 8 grudnia 2004 roku (Dz. U. Nr 270, poz. 2684).

Ułatwienie startu młodym rolnikom

Pomoc finansowa, w postaci premii, wypłacana będzie młodym rolnikom, którzy

rozpoczynają samodzielne prowadzenie gospodarstwa. Głównym celem tego działania jest
przyspieszenie procesu wymiany pokoleń w rolnictwie poprzez:

−

zapewnienie środków finansowych, ułatwiających młodym rolnikom rozpoczęcie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

prowadzenia działalności rolnej;

−

umoŜliwienie modernizacji przejmowanych gospodarstw.
Pomoc udzielana będzie w formie premii, w wysokości 50 000 zł i będzie uwarunkowana

spełnieniem czterech podstawowych warunków brzegowych:

−

wiek do 40 lat i termin rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa nie więcej niŜ 12 miesięcy
przed datą przyznania pomocy,

−

posiadanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych lub uzupełnienie minimalnych ciągu
5 lat,

−

uzyskanie minimalnych standardów w zakresie środowiska, higieny, dobrostanu zwierząt,

−

osiągnięcie  odpowiedniego  poziomu  Ŝywotności  ekonomicznej  gospodarstwa  oraz
ochrony  środowiska,  higieny  i warunków  utrzymania  zwierząt  lub  spełnienie  tego
warunku nie później niŜ po 3 latach od rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa.
Procedura ubiegania się o pomoc polega na:

−

wypełnieniu wniosku o przyznanie premii,

−

złoŜeniu wypełnionego wniosku wraz z wszystkimi wymaganymi załącznikami do
właściwego Oddziału ARiMR,

−

podpisaniu umowy z ARiMR,

−

prawidłowym, czyli zgodnym z planem wydatkowaniu uzyskanej premii,

−

przedstawieniu

w OR

ARiMR

sprawozdania

z realizacji

przedsięwzięcia

udokumentowanego fakturami i rachunkami.
Pozostałe bardzo istotne sprawy dla chcących skorzystać z tego wsparcia zawarte są

w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 4 listopada 2004 (Dz. U. Nr 244, poz.
2454).

Poprawa przetwórstwa marketingu artykułów rolnych

Pomoc moŜe otrzymać osoba fizyczna lub prawna prowadząca działalność z zakresu

przetwórstwa w następujących sektorach:

−

Przetwórstwo mleka;

−

Ubój i przetwórstwo mięsa;

−

Przetwórstwo owoców i warzyw;

−

Przemiał zbóŜ;

−

Przetwórstwo ziemniaków na skrobię;

−

Przetwórstwo jaj;

−

Przetwórstwo chmielu;

−

Przetwórstwo miodu;

−

Przetwórstwo lnu i konopi;

−

Pakowanie jaj;

−

Usługowe zamraŜanie i przechowywanie artykułów rolnych;

−

Handel hurtowy artykułami rolnymi.
Celem tego działania jest realizacja projektów związanych z modernizacją zakładów

przetwórstwa  rolno-spoŜywczego.  Ma  to  doprowadzić  do  ich  dostosowania  do  warunków
funkcjonowania  na  jednolitym  rynku  poprzez  poprawę  konkurencyjności  uwarunkowaną
wzrostem  jakości  produkcji,  jej  skalą  i profilem,  obniŜeniem  kosztów  oraz  spełnieniem
wymogów w zakresie norm higienicznych, ochrony środowiska i dobrostanu zwierząt.

Pomocą finansową w ramach tego działania objęte będą między innymi takie inwestycje

jak:

−

zakup specjalistycznego sprzętu do transportu,

−

budowa lub remont połączony z modernizacją budynków lub budowli (wraz

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z infrastrukturą techniczną), produkcyjnych, magazynowych, kontroli laboratoryjnej
socjalnych lub prowadzenia handlu hurtowego,

−

zakup lub instalacja urządzeń zapewniających jakość i bezpieczeństwo Ŝywności oraz ich
monitorowanie,

−

zakup lub instalacja urządzeń słuŜących poprawie ochrony środowiska,

−

wprowadzanie systemów kontroli jakości, certyfikacji i atestacji,

−

inwestycje  ogólne  (np.:  opłaty  architektoniczne,  inŜynierskie,  doradcze,  zakup  patentów
i licencji) – do wysokości 12% łącznych kosztów kwalifikowalnych.
W latach 2004-2006 z pomocy skorzysta około 1000 zakładów przetwórczych.

ZrównowaŜony rozwój obszarów wiejskich

Działania w ramach tego projektu to:

−

przywracanie potencjału produkcji leśnej – (działanie SPO 2.1),

−

scalanie gruntów – (działanie SPO 2.2),

−

odnowa wsi i zachowanie dziedzictwa kulturowego – (działanie SPO 2.3),

−

róŜnicowanie działalności rolniczej i zbliŜonej do rolnictwa w celu zapewnienia
róŜnorodności działań lub alternatywnych źródeł dochodu – (działanie SPO 2.4),

−

gospodarowanie rolniczymi zasobami wodnymi – (działanie SPO 2.5),

−

rozwój i ulepszenie infrastruktury technicznej związanej z rolnictwem – (działanie SPO 2.6).
Ostatnie z wymienionych działań jest przeznaczone dla osób fizycznych, obywateli

krajów  Unii  Europejskiej  oraz  osób  prawnych,  prowadzących  na  terenie  Polski  działalność
rolniczą  lub  produkcję  w działach  specjalnych  produkcji  rolnej.  Wsparcie  udzielane  jest
projektom inwestycyjnym związanym z budową lub remontem połączonym z modernizacją:

−

dróg wewnętrznych,

−

urządzeń zaopatrzenia w wodę,

−

urządzeń do odprowadzania i oczyszczania ścieków,

−

sieci i urządzeń zaopatrzenia w energię.
Pomoc finansowa ma formę refundacji kosztów kwalifikowanych projektu. Maksymalny

poziom pomocy finansowej moŜe wynieść 50% kosztów kwalifikowalnych, jednak nie więcej
niŜ:

−

200000 zł – drogi wewnętrzne,

−

120 000 zł – urządzenia zaopatrzenia w energię,

−

80 000 zł – urządzenia zaopatrzenia w wodę,

−

80000 zł – urządzenia do odprowadzania ścieków.
O pomoc moŜna ubiegać się pod warunkiem, Ŝe:

−

projekt będzie realizowany w miejscowości liczącej, do 5 tys. mieszkańców, leŜącej
w gminie wiejskiej lub miejsko-wiejskiej,

−

uzyskano wymagane prawem pozwolenia konieczne do realizowania projektu,

−

na bieŜąco zostały uregulowane zobowiązania podatkowe i z tytułu ubezpieczeń w KRUS
lub ZUS,

−

wnioskodawca nie jest dłuŜnikiem ARiMR w związku z naruszeniem zasad udzielonej
poprzednio pomocy,

−

projekt nie jest współfinansowany z innych środków pomocy publicznej,

−

wnioskodawca  nie  pobiera  renty  w związku  z orzeczeniem  całkowitej,  trwałej
niezdolności do pracy, stałej renty rolniczej lub emerytury.
Wszystkie  istotne  sprawy  dla  chcących  skorzystać  z tego  wsparcia  zawarte  są

w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r.
o Narodowym Planie Rozwoju (Dz. U. Nr 116, poz. 1206).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rozwój i dostosowanie do norm UE przetwórstwa artykułów rolnych

Działaniem dodatkowym w obrębie tego priorytetu jest pomoc techniczna, w ramach,

którego pomocą finansową objęte będą między innymi takie inwestycje jak:

−

Wsparcie systemu zarządzania i wdraŜania Programu;

−

Rozwój infrastruktury;

−

Informowanie i promocja programu.

Plan rozwoju obszarów wiejskich (PROW)

Jest to niezaleŜny dokument programowy, w stosunku do Sektorowego Programu

Operacyjnego. W ramach tego programu wdraŜane będą takie działania jak:

−

Renty strukturalne – Działanie PROW 1;

−

Płatności dla gospodarstw niskotowarowych – Działanie PROW 2;

−

Płatności dla terenów trudnych dla gospodarki rolnej (ONW) – Działanie PROW 3;

−

Programy rolno-środowiskowe – Działanie PROW 4;

−

Zalesianie gruntów rolnych – Działanie PROW 5;

−

Wsparcie dostosowań do standardów Wspólnotowych – Działanie PROW 6;

−

Grupy producenckie – Działanie PROW 7;

−

Pomoc techniczna – Działanie PROW 8;

−

Uzupełnienie płatności bezpośrednich – Działanie PROW 9.
Oba Programy SPO i PROW współpracują ze sobą i uzupełniają się. Ich głównym celem

jest rozwój obszarów wiejskich.
Współfinansowaniem  celów  PROW  zajmuje  się  Sekcja  Gwarancji  Europejskiego  Funduszu
Orientacji i Gwarancji w Rolnictwie oraz budŜet krajowy.
Cele strategiczne PROW:
1.  ZrównowaŜony rozwój obszarów wiejskich.
2.  Poprawa konkurencyjności gospodarki rolno-Ŝywnościowej.

Renty strukturalne (działanie PROW1)

Renty strukturalne są działaniem, które umoŜliwi rolnikom w wieku przedemerytalnym

zaprzestania  prowadzenia  działalności  rolniczej.  Rolnicy  ci  mogą  przekazać  swoje
gospodarstwa  następcom.  Dzięki  rentom  strukturalnym  uzyskają  wystarczające  źródło
dochodu.  Gospodarstwa  rolne  mając  nowych,  młodych  właścicieli  będą  rozwijać  się
poprawnie i nowocześnie, co poprawi ich Ŝywotność.

Renta strukturalna przysługuje rolnikowi (osobie fizycznej), który:

−

ukończył 55 lat, ale nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego,

−

jest właścicielem gospodarstwa,

−

prowadzi działalność rolniczą na własny rachunek w gospodarstwie rolnym, przez co
najmniej ostatnie 10 lat przed złoŜeniem wniosku o rentę strukturalną i w tym okresie
podlegał ubezpieczeniu KRUS, przez co najmniej 5 lat,

−

opłacał składki KRUS w dniu złoŜenia wniosku o rentę strukturalną,

−

przekazał posiadane gospodarstwo rolne,

−

zaprzestał prowadzenia wszelkiej towarowej działalności rolniczej.
Wysokość pomocy:

1. Wysokość renty strukturalnej ustala się jako odpowiedni procent kwoty najniŜszej

emerytury. Podstawowa stawka renty strukturalnej wynosi 210%, maksymalna zaś 440%
kwoty najniŜszej emerytury.

2. Dodatek na małŜonka wynosi 60% kwoty najniŜszej emerytury, jeŜeli spełnione są

łącznie następujące warunki:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

a) oboje małŜonkowie utrzymywali się tylko z gospodarstwa i stanowiło ono jedyne

ródło ich utrzymania,

b) oboje małŜonkowie w dniu złoŜenia wniosku o rentę strukturalną spełniają

jednocześnie warunki określone dla beneficjenta.

3. Podstawową wysokość renty zwiększa równieŜ:

a) trwałe przekazanie gospodarstwa o powierzchni minimalnej 3 ha – o 50% kwoty

najniŜszej emerytury,

b) za kaŜdy pełny ha UR powyŜej 3 ha UR, przekazany w sposób trwały na

powiększenie innego gospodarstwa rolnego, ale nie więcej niŜ za 20 ha UR powyŜej
3 ha UR zwiększenie emerytury o po 3%,

c) przekazanie gospodarstwa rolnikowi młodemu, tj. po niŜej 40 roku Ŝycia po 3%

kwoty najniŜszej emerytury za kaŜdy pełny ha UR powyŜej 3 ha UR, przekazany
w sposób trwały (ale nie więcej niŜ za 20 ha UR powyŜej 3 ha UR) na powiększenie
gospodarstwa.

Od dnia 2 sierpnia 2004 roku rolnicy mogą składać wnioski, w ramach tego działania,

w biurach powiatowych Agencji Restrukturyzacji Modernizacji Rolnictwa.

Wspieranie gospodarstw niskotowarowych

Celem tego działania jest zwiększenie moŜliwości inwestowania gospodarstw rolnych.

Działanie  to  dotyczy  gospodarstw  o niewielkim  własnym  potencjale  ekonomicznym.  Są  to
najczęściej  gospodarstwa  małe  obszarowo  prowadzące  produkcję  na  samozaopatrzenie.
Pomoc finansowa skierowana do tych gospodarstw ma umoŜliwić im działania prowadzące do
rynkowego ukierunkowania produkcji. Celem tego wsparcia jest takŜe poprawa dochodowości
oraz  dostosowanie  do  funkcjonowania  w warunkach  jednolitego  rynku.  W Polsce  jest  duŜa
liczba  gospodarstw  niskotowarowych,  a  poprzez  to  działanie  moŜliwa  będzie  stabilizacja
sektora rolnego.

Pomoc otrzymać mogą producenci rolni, prowadzący gospodarstwo rolne, które jest ich

własnością (lub małŜonka) i osiągające dochody od 2 do 4 ESU tj. od 2400 do 4800 EURO.
Gospodarstwo powinno być prowadzone co najmniej 3 lata wstecz od daty złoŜenia wniosku.
Wniosek  oraz  planu  rozwoju  gospodarstwa  niskotowarowego  naleŜy  złoŜyć  do  biura
powiatowego ARiMR.

Wysokość pomocy

Pomoc dla gospodarstw niskotowarowych, mająca postać premii wypłacanej przez okres

do  pięciu  lat,  wyniesie  1250  EURO/gospodarstwo/rok.  Po  III  roku  otrzymywania  premii,
beneficjent  musi  zrealizować  zamierzone  cele  zawarte  w planie  rozwoju.  Tylko  realizacja
planu rozwoju umoŜliwi skorzystanie z dalszej wypłaty środków finansowych. Więcej na ten
temat  moŜna  się  dowiedzieć  w Biurze  Powiatowym  Agencji,  a  takŜe  w Dz.  U.  Nr  286,  poz.
2870.

Wspieranie

działalności

rolniczej

obszarach

o niekorzystnych

warunkach

gospodarowania (ONW) (działanie PROW 3)

Celem tego działania jest wyrównanie szans dla gospodarstw połoŜonych na obszarach

o niekorzystnych  warunkach  gospodarowania.  W gospodarstwach  produkcja  rolnicza  jest
utrudniona  ze  względu  na  niekorzystne  warunki  naturalne.  Dopłaty  wyrównawcze  w ramach
ONW  rekompensują  wyŜsze  koszty  produkcji  ponoszone  przez  te  gospodarstwa  w stosunku
do  gospodarstw  połoŜonych  poza  strefami  ONW.  Dopłaty  te  mają  równieŜ  przeciwdziałać
wyludnianiu się obszarów wiejskich i zatracaniu ich rolniczego charakteru.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych (działanie PROW 9)

Wnioski na płatności bezpośrednie do gruntów rolnych są najpowszechniejszą

i najszerzej  dostępną  forma  płatności  w rolnictwie.  Termin  składania  wniosków  to  od
15 marca  do  15  maja.  Po  tym  terminie  przez  25  dni  kalendarzowych  (do  9  czerwca)  jest
jeszcze  moŜliwość  składania  wniosków,  z tym  Ŝe  za  kaŜdy  dzień  roboczy  opóźnienia
naliczane są sankcje karne w wysokości 1 %.

JeŜeli gospodarstwo połoŜone jest na terenach ONW to producent rolny na tym samym

wniosku moŜe wystąpić równieŜ o tę formę płatności.

Pomoc moŜe otrzymać:

−

osoba posiadająca numer identyfikacyjny nadany przez ARiMR,

−

posiadacz gospodarstwa rolnego o powierzchni, co najmniej 1 ha w skład, którego
wchodzą działki rolne o minimalnej powierzchni 0,1 ha,

−

utrzymuje gospodarstwo w dobrej kulturze rolnej,

−

złoŜy odpowiedni wniosek o przyznanie płatności.
Na daną działkę rolną przysługuje tylko jedna dopłata, o którą moŜe ubiegać się tylko

jeden wnioskodawca. Niekoniecznie musi być to właściciel, ale takŜe dzierŜawca, który ma
umowę na uŜytkowanie danej działki.

W Polsce dopłaty bezpośrednie są wypłacane w systemie płatności obszarowych,

w których skład wchodzi:
1. Jednolita płatność obszarowa (JPO), która przysługuje do powierzchni gruntów rolnych

utrzymanych w dobrej kulturze rolnej: grunty orne, pastwiska, łąki, sady i uprawy
wieloletnie. w 2004 roku na JPO przeznaczono 659,95 mln EURO.

2. Płatności uzupełniające finansowana częściowo ze środków pochodzących z Planu

Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz z budŜetu krajowego. Do powierzchni upraw
utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej określonych roślin uprawnych.

Wspieranie przedsięwzięć rolno-środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt

Podstawowym celem Krajowego Programu Rolno-Środowiskowego jest:

−

utrwalenie wzorców trwałej i zrównowaŜonej gospodarki rolnej; promocja systemów
produkcji rolniczej zgodnych z wymogami ochrony środowiska;

−

ochrona i kształtowanie środowiska i krajobrazu;

−

ochrona gatunków fauny i flory zagroŜonych wyginięciem; poprawa świadomości
ekologicznej wśród społeczności wiejskiej.

Zalesianie gruntów rolnych

Podstawowe cele tego działania to:

−

powiększenie obszarów leśnych,

−

utrzymanie i wzmocnienie ekologicznej stabilności obszarów leśnych.
Z pomocy moŜe skorzystać:

−

producent rolny, będący osobą fizyczną, uzyskujący, co najmniej 20% dochodów z tytułu
prowadzenia tego gospodarstwa,

−

właściciel (osoba fizyczna) gruntów rolnych połoŜonych w granicach Rzeczpospolitej
Polskiej, będących w jego posiadaniu lub w posiadaniu jego małŜonka, uzyskujący
dochody powyŜej 80% z działalności pozarolniczej,

−

grupa  rolników  lub  właścicieli  gruntów  rolnych  (min.  3  osoby,  prowadzące  działalność
rolniczą na łącznej powierzchni o wielkości, co najmniej 3 ha).
Płatność  będzie  wypłacana  corocznie  i ustalana  na  podstawie  powierzchni  gruntów  (na

ha).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rodzaje płatności:

−

jednorazowa płatność na zalesienie – wysokość premii pokrywa koszt załoŜenia uprawy,

−

premia pielęgnacyjna wypłacana przez 5 lat – jest to premia przyznawana na utrzymanie
nowej plantacji,

−

premia zalesieniowa wypłacana przez 20 lat – jest to ekwiwalent za wyłączenie gruntów
z uprawy polowej.

Tabela 6. Formy pomocy i jej [opracowanie własne]

EURO/ha/rok

Lp.

Formy pomocy

Drzewa

iglaste

Drzewa
liściaste

WSPARCIE NA ZALESIENIE

Zalesienie na terenach płaskich o jednolitym nachyleniu nie
większym niŜ 12°

986,24

1146,79

Zalesienie na stokach o nachyleniu powyŜej 12°

1069,72

1353,21

Ogrodzenie zalesionego gruntu siatką 2 metrową

550,42

PREMIA PIELĘGNACYJNA BEZ ZASTOSOWANIA REPELENTÓW

Na terenach płaskich o jednolitym nachyleniu nie większym niŜ
12°

96,32

Na stokach o nachyleniu powyŜej 12°

172,00

PREMIA PIELĘGNACYJNA z ZASTOSOWANIEM REPELENTÓW

Na terenach płaskich o jednolitym nachyleniu nie większym niŜ
12°

160,55

Na stokach o nachyleniu powyŜej 12°

252,29

PREMIA ZALESIENIOWA

Rolnik, który uzyskuje powyŜej 20% dochodu z rolnictwa

321,10

Właściciel gruntów, który uzyskuje powyŜej 80% dochodu spoza
rolnictwa

77,96

O szczegółowym trybie i sposobie wdroŜenia tego działania mówi Dz. U. Nr 94 poz. 931.
Przy większości działań SPO i PROW naleŜy przestrzegać zasad Zwykłej Dobrej

Praktyki Rolniczej.

Zwykła Dobra Praktyka Rolnicza to przestrzeganie wymagań w zakresie:

−

stosowania  nawozów  i ich  przechowywania  –  moŜna  stosować  tylko  nawozy
dopuszczone  do  obrotu  oraz  organiczne  i naturalne  w postaci  stałej  i płynnej.  Termin
stosowania  nawozów  organicznych  to  od  1  marca  do  30  listopada.  Wyjątek  stanowią
nawozy  stosowane  na  uprawy  pod  osłonami.  Przechowywanie  nawozów  organicznych
powinno  odbywać  się  w oborach  głębokich  lub  płytach,  zbiornikach  gnojowych.
Nieprzekraczalny  termin  zamontowania  zbiorników  i płyt  gnojowych  to  25  październik
2008 roku,

−

rolniczego  wykorzystania  ścieków  na  terenie  gospodarstwa  –  ścieki  stosowane
w rolnictwie  muszą  być  wstępnie  oczyszczone,  muszą  być  o odpowiednich  standardach
i normach  oraz  pochodzić  od  zakładów  posiadających  odpowiednie  pozwolenia.
Zabronione  jest  stosowanie  ścieków  na  gruntach  wykorzystywanych  do  uprawy  roślin
przeznaczonych do bezpośredniego spoŜycia przez ludzi i zwierzęta,

−

rolniczego wykorzystania komunalnych osadów ściekowych – komunalne osady
ś

ciekowe moŜna wykorzystać tylko wówczas, gdy gospodarstwo posiada aktualne wyniki

nawoŜenia gleby wykonane przed zastosowaniem osadów oraz plan nawoŜenia, w którym

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

uwzględniono ilość osadów ściekowych w poszczególnych dawkach,

−

stosowania i przechowywania środków ochrony roślin – środki ochrony roślin mogą być
stosowane tylko zgodnie z zamieszczoną na nich instrukcją postępowania oraz takie,
które dopuszczone są do obrotu. Do wykonania zabiegów ochrony wolno uŜywać tylko
sprawnego

techniczne

sprzętu

osobie

posiadającej

aktualne

zaświadczenie

o przeszkoleniu. Rolnik musi bezwzględnie przestrzegać okresów karencji i prewencji,

−

gospodarki na uŜytkach zielonych – nie zanieczyszczanie uŜytków zielonych związkami
azotu, a takŜe ograniczenie nadmiernego wypasu niszczącego darń oraz bezwzględny
zakaz wypalania roślinności,

−

utrzymywania czystości i porządku w gospodarstwie rolnym – niezbędną rzeczą jest
posiadanie urządzenia do gromadzenia odpadów komunalnych wytworzonych na terenie
gospodarstwa rolnego,

−

ochrony siedlisk przyrodniczych – naleŜy przestrzegać zasad i wymogów obowiązujących
na terenach objętych ochroną prawną,

−

ochrony gleb – polegającej na utrzymaniu w sprawności posiadanych urządzeń
melioracyjnych i przeciwerozyjnych oraz przestrzeganie zakazu bezwzględnego
wypalania słomy, resztek poŜniwnych i ściernisk,

−

gospodarki wodnej – bezpośrednio do ziemi lub wód powierzchniowych nie wolno
odprowadzać ścieków bytowych.

Instytucje i organizacje działające na rzecz rolnictwa w Polsce

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) powstało w wyniku,rozporządzenia

Rady  Ministrów  z dnia  26  października  1999  r.  Zajmuje  się  terenami  rolnymi,  leśnictwem
i rozwojem  polskiej  wsi.  Minister  kieruje  następującymi  działami  administracji  rządowej:
Rolnictwo, Rozwój wsi, Rynki rolne.

Agencja Nieruchomości Rolnych (ANR) jest następcą prawnym Agencji Własności

Rolnej  Skarbu  Państwa.  Jest  instytucją  powierniczą,  której  Skarb  Państwa  powierzył
wykonanie  prawa  własności  i innych  praw  rzeczowych  na  jego  rzecz  w stosunku  do  mienia
państwowego w rolnictwie.

ANR realizuje zadania wynikające z polityki państwa, w szczególności w zakresie:

−

tworzenia oraz poprawy struktury obszarowej gospodarstw rodzinnych,

−

tworzenia

warunków

sprzyjających

racjonalnemu

wykorzystaniu

potencjału

produkcyjnego Zasobu Skarbu Państwa,

−

restrukturyzacji oraz prywatyzacji mienia Skarbu Państwa uŜytkowanego na cele rolnicze;

−

obrotu nieruchomościami i innymi składnikami majątku Skarbu Państwa uŜytkowanego
na cele rolnicze,

−

administrowania zasobami majątkowymi Skarbu Państwa przeznaczonymi na cele
rolnicze,

−

zabezpieczenia majątku Skarbu Państwa,

−

inicjowania  prac  urzędniczo-rolnych  na  gruntach  Skarbu  Państwa  oraz  popierania
organizowania na gruntach Skarbu Państwa prywatnych gospodarstw rolnych.
Agencja  Restrukturyzacji  i Modernizacji  Rolnictwa.  Celem  jej  jest  wspieranie  działań

słuŜących rozwojowi rolnictwa i obszarów wiejskich. Agencja zajmuje się wdraŜaniem
programów Unii Europejskiej oraz udziela pomocy ze środków krajowych.

Działania ARiMR skierowane są głównie do rolników i przedsiębiorców sektora rolnego

oraz grup producentów.

Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kieruje Prezes powołany przez

Premiera RP na wniosek Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministra Finansów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Prezesowi doradza, a zarazem opiniuje jego działania Rada Agencji. ARiMR ma 16
Oddziałów Regionalnych oraz 314 Biur Powiatowych.

Agencja Rynku Rolnego (ARR) realizuje interwencyjną politykę rolną państwa w celu

stabilizacji rynku produktów rolnych i Ŝywnościowych oraz ochrony dochodów uzyskiwanych
w rolnictwie. Do jej zadań naleŜy:

−

interwencyjny skup i sprzedaŜ produktów rolnych oraz ich przetworów na rynku
krajowym i rynkach zagranicznych,

−

gromadzenie  i gospodarowanie  państwowymi  rezerwami  produktów  rolnych  oraz
produktów  i półproduktów  Ŝywnościowych  w ramach  określonych  zadań  oraz
przeznaczonych na ten cel środków finansowych,

−

udzielanie poręczeń kredytów, z wyjątkiem kredytów inwestycyjnych, przedsiębiorcom
realizującym zadania zlecone przez Agencję,

−

analizowanie rynku produktów rolnych i Ŝywnościowych,

−

przedstawianie  Radzie  Ministrów  propozycji  regulacyjno-prawnych  w zakresie
funkcjonowania  rynku  produktów  rolnych  i Ŝywnościowych,  a  w porozumieniu
z Ministrem  Gospodarki  –  propozycji  dotyczących  regulacji  handlu  zagranicznego
w zakresie produktów będących przedmiotem działalności interwencyjnej Agencji,

−

inicjowanie  i udział  w działaniach  organizacyjnych  mających  na  celu  rozwój  rynku
produktów rolnych i Ŝywnościowych.
Centrum  Doradztwa  Rolniczego  (CDR)  z siedzibą  w Brwinowie  wraz  z  Oddziałami

w Krakowie,  Poznaniu  i Radomiu  rozpoczęło  swoją  działalność  w  dniu  1  stycznia  2005  r.
w wyniku  przekształcenia  Krajowego  Centrum  Doradztwa  Rozwoju  Rolnictwa  i Obszarów
Wiejskich. Obejmuje zasięgiem swego działania cały kraj i podlega bezpośrednio Ministrowi
Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Określone Ustawą działania Centrum uwzględniają przede wszystkim działania na rzecz

poprawy  poziomu  dochodów  rolniczych,  podnoszenia  konkurencyjności  rynkowej
gospodarstw  rolnych,  wspierania  zrównowaŜonego  rozwoju  obszarów  wiejskich,  a  takŜe
podnoszenia  poziomu  kwalifikacji  zawodowych  rolników  i innych  mieszkańców  obszarów
wiejskich.

Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej (IERiGś) prowadzi głównie

badania  empiryczne.  Dotyczą  one  analiz  i prognoz  rozwoju  gospodarki  Ŝywnościowej  i jej
segmentów,  rynków  artykułów  rolno-spoŜywczych  i środków  produkcji,  skutków
stowarzyszenia  z UE,  ekonomiki  gospodarstw  rolniczych  oraz  firm  i branŜ  przemysłu
spoŜywczego,  efektów  przekształceń  własnościowych,  przestrzennych  aspektów  gospodarki
Ŝ

ywnościowej, przemian społecznych zachodzących wśród ludności rolniczej i wiejskiej.

Izby Rolnicze w Polsce są formą samorządu rolniczego i jako zdecentralizowane

organizacje administracji państwowej są niezaleŜne w wykonaniu swoich zadań. Podlegają
tylko ustawom, a ich samodzielność podlega ochronie sądowej.

Do podstawowych zadań izb rolniczych naleŜy m.in.:

−

opracowywanie analiz, ocen, opinii oraz wniosków z zakresu produkcji rolnej i rynku
rolnego i przedstawianie ich organom samorządu terytorialnego i administracji rządowej,

−

występowanie do organów samorządu terytorialnego i administracji rządowej
z inicjatywą w zakresie regulacji prawnych oraz opiniowanie projektów przepisów,

−

prowadzenie  działań  na  rzecz  organizacji  rynku  rolnego  oraz  poprawy  warunków  zbytu
płodów rolnych, dokonywanie analiz kosztów i opłacalności produkcji rolniczej.
Kasa  Rolniczego  Ubezpieczenia  Społecznego  (KRUS).  Zajmuje  się  ubezpieczeniem

społecznym rolników i dodatkowo wypłacaniem rent strukturalnych, zasiłków rodzinnych,
pielęgnacyjnych, świadczeń kombatanckich dla inwalidów wojennych. Z dniem wejścia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Polski do Unii Europejskiej Kasa realizuje zadania związane z koordynacją zabezpieczenia
społecznego w krajach UE.

Instytut Ochrony Roślin (lOR) podlega Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Zajmuje się m.in.:

−

profilaktyką i zwalczaniem szkodliwych gatunków nicieni, ślimaków,

−

badaniem aktywności biologicznej naturalnych związków roślin,

−

testowaniem biologicznej aktywności substancji w odniesieniu do owadów,

−

badaniem  skuteczności  środków  ochrony  roślin  w walce  ze  szkodnikami  w warunkach
laboratoryjnych i polowych.
Instytut  Uprawy,  NawoŜenia  i Gleboznawstwa  (IUNG)  jest  jednostką  badawczo-

rozwojową  podlegająca  Ministrowi  Rolnictwa  i Rozwoju  Wsi.  Prowadzi  prace  badawcze
obejmujące  uprawę  roślin,  nawoŜenia,  Ŝyzności  gleb  oraz  rozpoznanie  i ochronę  przestrzeni
rolniczej. Instytut, jako placówka naukowo-badawcza, prowadzi wielokierunkową działalność
usługową, konsultacyjną i doradczą w dziedzinie rolnictwa w zakresie m.in.:

−

szkolenia specjalistów rolnych,

−

upowszechniania innowacji,

−

opracowania analiz, syntez oraz ekspertyz na uŜytek producentów rolnych, administracji
terenowej i centralnej,

−

wymiany krajowej i międzynarodowej (kadry, publikacje),

−

tworzenia wewnętrznej i ogólnokrajowej informacji naukowo-technicznej,

−

współpracy z przedsiębiorstwami przemysłu rolno-spoŜywczego i wytwarzającymi środki
do produkcji rolniczej,

−

normalizacji i wynalazczości.
Centralny Inspektorat Standaryzacji (CIS) sprawuje państwowy nadzór standaryzacyjny

nad  towarami  rolno-spoŜywczymi  w obrocie  z zagranicą.  Celem  tego  nadzoru  jest
zapewnienie  wprowadzenia  na  rynek  krajowy  towarów  o jakości  handlowej  zgodnej
z wymaganiami  oraz  czuwanie  nad  konkurencyjnością  polskich  towarów  rolno-spoŜywczych
wywoŜonych za granicę.

Instytut Warzywnictwa jest to wiodącą w kraju instytucja prowadzącą badania naukowe

obejmujące wszystkie kierunki niezbędne dla rozwoju warzywnictwa: hodowlę, technologię
uprawy

i nawoŜenia,

metody

ochrony

przed

chorobami

i szkodnikami,

metody

przechowywania, składowania i przetwórstwa warzyw gruntowych uprawianych pod szkłem
i folią.

Oddział Pszczelnictwa Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Puławach. Oddział

Pszczelnictwa  w  Puławach  jest  częścią  Instytutu  Sadownictwa  i  Kwiaciarstwa
w Skierniewicach,  będącego  jednym  z  resortowych  Instytutów  Ministerstwa  Rolnictwa
i Rozwoju Wsi.

Zajmuje się badaniami z dziedziny hodowli pszczół, poznawania ich biologii,

doskonalenia metod obsługi pasiek oraz określaniem składu i właściwości wszystkich
produktów wytwarzanych przez pszczoły. Innym kierunkiem jego działalności jest poznanie
znaczenia pszczół i innych owadów jako zapylaczy roślin uprawnych oraz ich wychów na te
potrzeby.

Państwowy Instytut Weterynaryjny Państwowy Instytut Badawczy w Puławach prowadzi

badania  naukowe  w  zakresie  medycyny  weterynaryjnej  ze  szczególnym  uwzględnieniem
diagnostyki  i  profilaktyki  chorób  zakaźnych,  w  tym  chorób  odzwierzęcych,  oraz  higieny
i toksykologii  Ŝywności  pochodzenia  zwierzęcego.  Jest  to  jedyne  w  kraju  referencyjne
i akredytowane przez Unię Europejską laboratorium chorób owadów uŜytkowych.

Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt (KCHZ) specjalizuje się w dostarczaniu

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

profesjonalnej,  niezaleŜnej  informacji  słuŜącej  do  podejmowania  decyzji  w produkcji,
hodowli  i rozrodzie  zwierząt  oraz  prowadzeniu  kontroli  w zakresie  hodowli  i rozrodu
zwierząt gospodarskich (w tym takŜe i pszczół). Jego zadania związane są z:

−

prowadzeniem systemów informacyjnych dla potrzeb oceny wartości uŜytkowej
i hodowlanej zwierząt,

−

ustalaniem załoŜeń krajowych programów hodowlanych,

−

prowadzeniem ksiąg zwierząt hodowlanych,

−

opracowywaniem regulaminów dotyczących oceny wartości uŜytkowej oraz ksiąg
zwierząt hodowlanych,

−

prowadzeniem  działalności  w zakresie  ochrony  zasobów  genetycznych  zwierząt
gospodarskich.
W  świetle  ustawy  o  organizacji  hodowli  i  rozrodzie  zwierząt  gospodarskich  z  dnia

27 lutego 2007 roku pszczoły są zaliczane do zwierząt gospodarskich, a ich hodowla,
przetwórstwo i sprzedaŜ produktów, podobnie jak innych zwierząt gospodarskich, podlega
odpowiednim regulacjom prawnym.

4.6.1. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie instytucje działają na rzecz polskiego rolnictwa?
2.  Co to jest „Zwykła Dobra Praktyka Rolnicza?
3.  Jakie działania są realizowane w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich?
4.  Jakie działania są realizowane w ramach Sektorowego programu Operacyjnego?
5.  Co to jest Wspólna Polityka Rolna i jakie zasady kierują jej działaniem?
6.  Jakie zasady obowiązują przy imporcie i eksporcie towarów rolno-spoŜywczych do krajów

Unii Europejskiej?

7. Jakie zasady obowiązują przy imporcie i eksporcie towarów rolno-spoŜywczych do krajów

z poza Unii Europejskiej?

8. Jakie są tendencje i przyczyny zmian w rolnictwie?
9. Jakie są cele polityki strukturalnej?

4.6.2. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Posługując się instrukcją wypełnij „Wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do

gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na
obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania dla swojego gospodarstwa.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  dokładnie przeanalizować instrukcję dołączoną do wniosku,
2)  zgromadzić niezbędne informacje i dokumenty,
3)  wypełnić wniosek.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

druki wniosków obowiązujące w danym roku kalendarzowym,

−

instrukcje do powyŜszych wniosków.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wypełnij wniosek o dofinansowanie projektu w zakresie działania „Ułatwienie startu

młodym rolnikom”.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z zasadami udzielania pomocy finansowej dla powyŜszego działania,
2)  dokładnie przeanalizować instrukcję dołączona do wniosku,
3)  zgromadzić niezbędne informacje i dokumenty,
4)  wypełnić wniosek własnymi danymi.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia,

−

druki wniosków obowiązujące w danym roku kalendarzowym,

−

instrukcje do powyŜszych wniosków.

4.6.3. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić i instrumenty i zasady Wspólnej Polityki Rolnej?

2) scharakteryzować Sektorowy Program Operacyjny i jego składniki?

3) scharakteryzować Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich jego działania?

4) wyszczególnić te działania pomocowe, z których masz szansę

skorzystać Ty i Twoja rodzina?

5) scharakteryzować instytucje działające na rzecz polskiego rolnictwa?

6) zinterpretować przepisy prawa dotyczące eksportu i importu

produktów rolniczych i spoŜywczych?

7) scharakteryzować tendencje i przyczyny zmian strukturalnych

w rolnictwie i cele polityki strukturalnej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwe odpowiedzi. Tylko

jedna jest prawidłowa

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Niektóre zadania wymagają prostych obliczeń, które powinieneś wykonać przed

wskazaniem poprawnego wyniku. Tylko wskazanie odpowiedzi nawet poprawnej bez
uzasadnienia, nie będzie uznawane.

7. Pracuj samodzielnie, bo wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie masz 45 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Czynnikiem produkcji (zasobem) nie jest

a)  ziemia.
b)  zarządzanie (przedsiębiorczość).
c)  zapas produkcyjny.
d)  własność.

2. Do dóbr kapitałowych naleŜą

a)  samochód w gospodarstwie domowym i altana przy domu rolnika.
b)  oszczędności w skarbonce.
c)  lodówka i encyklopedia w gospodarstwie domowym.
d)  zapasy pszenicy w gospodarstwie rolnym oraz budynek fabryki samochodów.

3. Kosztem alternatywnym ksiąŜki jest

a)  czas przeznaczony na czytanie ksiąŜki.
b)  poczucie uŜyteczności ksiąŜki.
c)  dwa kilogramy mandarynek, z których zrezygnowano by nabyć te ksiąŜkę.
d)  cena tej ksiąŜki.

4. Wskaźnik bonitacji to

a) dodatkowy dochód uzyskiwany dzięki połoŜeniu gospodarstwa w miejscu

korzystniejszym od innych gospodarstw.

b) wskaźnik umoŜliwiający porównywanie jakości gleb w róŜnych gospodarstwach.
c) wskaźnik stanowiący podstawę do wyliczania hektarów przeliczeniowych i podatku

rolnego.

d) wielkość umoŜliwiająca porównywanie pochyłości i ukształtowania terenu w rozłogu

gospodarstwa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Stopniowe zuŜywanie się maszyn i urządzeń w procesie produkcji, które jest

odzwierciedlone  sumą  pieniędzy,  jaką  gospodarstwo  musi  corocznie  odkładać  na
zakupienie nowego środka trwałego, po zuŜyciu posiadanego obecnie to
a)  stopa amortyzacji.
b)  umorzenie.
c)  wartość likwidacyjna.
d)  amortyzacja.

6. Cała wartość nowo wytworzona w gospodarstwie, powstała po odjęciu od produkcji

końcowej netto pozostałych nakładów materialnych poniesionych gospodarstwie to
a)  produkcja czysta.
b)  produkcja globalna.
c)  dochód rolniczy.
d)  produkcja towarowa brutto.

7. JeŜeli koszt produkcji dla całego gospodarstwa wynosi 10 000,00 zł, a wartość produkcji

12 500,00 zł to wskaźnik względnej wysokości kosztów informuje nas, Ŝe
a)  60% wartości 1kg Ŝywca to koszty.
b)  70% wartości 1kg Ŝywca to koszty.
c)  80% wartości 1kg Ŝywca to koszty.
d)  90% wartości 1kg Ŝywca to koszty.

8. MarŜa brutto to

a)  róŜnica wartości produkcji towarowej i kosztów zmiennych.
b)  określanie wartości poszczególnych składników majątkowych gospodarstwa.
c)  czysty zysk w gospodarstwie rolnym.
d)  róŜnica między dochodem osobistym i dochodem rolniczym.

9. O kredyt preferencyjny moŜe ubiegać się

a) kaŜdy obywatel, który wypełni odpowiedni wniosek i chce inwestować na terenie

naszego kraju.

b) rolnik, który do wypełnionego wniosku załączy biznesplan i opinię Ośrodka

Doradztwa Rolniczego.

c) kaŜdy rolnik, który posiadania gospodarstwo rolne, o powierzchni przekraczającej

1 ha przeliczeniowy uŜytków rolnych lub działy specjalne produkcji rolnej, a takŜe
jego małŜonek i domownik.

d) kaŜdy, kto osiąga dochody i płaci podatki.

10. JeŜeli suma kredytu preferencyjnego wynosi 5 000,00 zł, oprocentowanie w stosunku

rocznym 1,2% to po 6 miesiącach kredytobiorca zapłaci odsetki w wysokości
a)  30 zł.
b)  50 zł.
c)  20 zł.
d)  40 zł.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11. Obowiązkiem dzierŜawcy nie jest

a) regulowanie umówionego czynszu z dołu, w terminach zwyczajowo przyjętych,

a w wypadku braku takiego zwyczaju – półrocznie z dołu.

b)  przekazanie dzierŜawy swoim spadkobiercom.
c)  uzyskanie zgody właściciela na poddzierŜawę.
d)  dokonywanie  napraw  niezbędnych  do  zachowania  przedmiotu  dzierŜawy  w stanie

niepogorszonym.

12. Które ze stwierdzeń jest nieprawdziwe

a) akt notarialny jest dokumentem potwierdzającym urzędowo zawarcie danej transakcji

i stanowi podstawę do dokonania stosownego wpisu do księgi wieczystej.

b)  akt notarialny jest prowadzony przez sąd rejonowy i zawiera cztery działy.
c)  księga wieczysta jest prowadzona jest dla kaŜdej nieruchomości oddzielnie.
d)  miejscowy  plan  zagospodarowania  przestrzennego  jest  przepisem  gminnym  i składa

się z części opisowej oraz rysunku planu.

13. Do zasad regulujących działanie Wspólnego Rynku Europejskiego nie naleŜy

a)  zasada minimalizacji kosztów produkcji.
b)  zasada jednolitości rynku wewnątrz wspólnotowego.
c)  zasada wspólnej polityki zagranicznej.
d)  zasada współodpowiedzialności producentów.

14. JeŜeli dochód rolniczy gospodarstwa wynosi 75 000,00 zł, dochody z poza gospodarstwa

wynoszą 3 500,00 zł, to dochód osobisty wynosi
a)  78 500,00 zł dzielone na ilość członków rodziny.
b)  78 500,00 zł.
c)  71 500,00 zł.
d)  nie da się określić.

15. Kowalski ma gospodarstwo rolne o wielkości odpowiadającej 25,54 ha przeliczeniowego.

Jakiej wielkości podatek rolny zapłaci, w bieŜącym roku, jeŜeli załoŜymy, Ŝe cena 1 dt
Ŝ

yta wynosi 37 zł

a)  944,98 zł.
b)  1 181,23 zł.
c)  2 362,45 zł.
d)  590,61 zł.

16. ZaleŜność wartość środków trwałych/T*12 posłuŜy do wyliczenia

a)  stopy amortyzacji.
b)  miesięcznej raty amortyzacji.
c)  progu amortyzacji.
d)  umorzenia.

17. Które z poniŜszych nie naleŜą do przyrodniczych warunków produkcji

a)  stosunki wilgotnościowe.
b)  warunki glebowe.
c)  stosunki cieplne.
d)  stan i struktura środków produkcji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Funkcjonowanie rolnictwa w systemie agrobiznesu

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Jabłonka K., KałuŜa H., Marcysiak A., Nawrocki T., Szarek S.: Ekonomika w rolnictwie.

REA, Warszawa 2006

2. Kowalak Z.: Ekonomika i organizacja rolnictwa cz. I. i II. eMPi2, Poznań 1997
3. Kowalski W.: Ekonomika i organizacja gospodarstw rolniczych. Format-AB, Warszawa

1998

4. Pawlonka M., Trojanowska M.: Wspólna Polityka Rolna. REA, Warszawa 2005
5. Zawojska A., Mossakowska E., Daniłowska A., Krawczyk E.: Podstawy ekonomii.

Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa, Warszawa 1998

Adresy stron internetowych wykorzystywanych w niniejszym opracowaniu:
1.

www.minrol.gov.pl – strona Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi

www.mf.gov.pl – strona Ministerstwa Finansów

www.krus.gov.pl – strona Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

www.arimr.gov.pl – strona Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

www.arr.gov.pl – strona Agencji Rynku Rolnego

www.prawo.lex.pl – Polski Serwer Prawa

www.us.nowasol.pl – oficjalna strona Urzędu Skarbowego w Nowej Soli

www.funduszestrukturalne.gov.pl/ – Portal Funduszy Strukturalnych

www.odr.zetobi.pl – oficjalna strona Podlaskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego

w Szepietowie