Tomasz  z  Akwinu,  Quaestiones  disputatae  De  Veritate,  Lublin  1999,  Kęty 
1998, kwestia I – O prawdzie 

 

1.

 

Czym jest prawda? 

 
Prawda jest tym samym co byt. – „Prawdziwe jest to co jest.” 
Prawda  i  byt  nie  różnią  się  pojęciowo.  Byt  nie  może  być  pojęty  po  oddzieleniu  od  prawdy, 
ponieważ dlatego jest poznawany, że jest prawdziwy. 
 
DOBRO – określa odniesienie bytu do pożądania 
PRAWDA – określa odniesienie bytu do intelektu 
 
PIERWSZE ZNANE PRZEZ SIĘ POJĘCIA INTELEKTU: 
-  „Byt”  jest  pierwszy,  wszystkie  inne  pojęcia  otrzymujemy  przez  dodanie  czegoś  do  bytu; 
pewne  pojęcia  dodają  coś  do  bytu,  jeśli  wyrażają  ten  jego  stan,  którego  nie  wyraża  nazwa 
„byt” 
-„Substancja” – rodzaj bytowania; bytowanie samo przez się 
-  „byt”  pochodzi  od  aktu  istnienia,  natomiast  „rzecz”  wyraża  poznaną  treść,  czyli  „istotę 
bytu” 
- „jedność” – niepodzielność bytu 
- „coś” w rozumieniu „coś innego”– byt jako oddzielony od innych bytów 
 
PRAWDA wyraża odpowiedniość bytu wobec intelektu 
-  każde  poznanie  dokonuje  się  poprzez  upodobnienie  poznającego  do  rzeczy  poznawanej  – 
wzrok  na  przykład  poznaje  barwę  dzięki  temu,  że  zmienia  swój  stan  zależnie  od  gatunku 
barwy 
- tym co dodaje prawda do bytu jest dostosowanie, czyli zrównanie rzeczy i intelektu, a od 
tego dostosowania uzależnione jest poznanie rzeczy  
 
POJĘCIE BYTU WYPRZEDZA POJĘCIE PRAWDY(pojęcia te różnią się od siebie) 
 

2.

 

Czy prawda bardziej zasadniczo znajduje się w intelekcie czy w rzeczach? 

 
- pierwotnie w intelekcie, wtórnie w rzeczach 
 
INTELEKT PRAKTYCZNY -  jest przyczyną rzeczy 
INTELEKT TEORETYCZNY – jest ruchem od rzeczy do intelektu 
 

3.

 

Czy prawda jest jedynie w intelekcie składającym i rozdzielającym? 

 
ROLA  INTELEKTU  SKŁADAJĄCEGO  I  ROZDZIELAJĄCEGO  –  sądzi  o  rzeczy,  że  coś  jest  albo  nie 
jest 
 
INTELEKT FORMUJĄCY – tworzy definicje, czyli istoty rzeczy 
 

4.

 

Czy jest tylko jedna prawda dzięki której wszystkie rzeczy są prawdziwe? 

 

„Wszystkie rzeczy są prawdziwe.” – to zdanie należy rozumieć jako odniesienie do intelektu 
Bożego – w tym sensie jest jedna prawda, jeśli bierze się prawdę jako odniesienie rzeczy do 
intelektu, wtedy jest wiele prawd wielu rzeczy prawdziwych. 
 
Prawda,  która  pozostaje  po  zniszczeniu  rzeczy,  jest  prawdą  intelektu  Bożego  –  jest  ona 
bezwzględnie  jedna  numerycznie.  Natomiast  prawda,  która  jest  w  rzeczach  albo  w  duszy, 
zmienia się w zależności od zmienności rzeczy. 
 

5.

 

Czy poza pierwszą prawdą jest jakaś inna prawda wieczna? 

 
-prawdy matematyczne 
-prawdy  wypowiedzi:  zanim  świat  powstał  był  niebyt,  więc  było  coś  zanim  powstał  świat, 
było coś o czym można było sformułować prawdziwą wypowiedź, zatem prawda wypowiedzi 
jest wieczna 
-powszechniki 
-prawdy religijne: Ojciec zrodził syna, a Duch Św. pochodzi od obu 
 

6.

 

Czy prawda stworzona jest niezmienna? 

 
Gdyby  zmieniała  się  prawda  wypowiedzi,  zmieniałaby  się  przede  wszystkim  ze  względu  na 
zmianę  rzeczy.  Tymczasem  po  zmianie  rzeczy  prawda  zdania  pozostaje.  Zatem  prawda 
wypowiedzi jest niezmienna. 
 
Prawda, która podlega wszystkim rzeczom to miara zewnętrzna. 
 
Prawda pierwsza to ta, która pozostaje po zniszczeniu rzeczy prawdziwych. 
 

7.

 

Czy „prawda” orzekana jest o Bogu w odniesieniu do istoty, czy do Osoby? 

 
Rzecz stworzona odtwarza swą zasadę, czyli intelekt Boży. 
 

8.

 

Czy każda inna prawda pochodzi od prawdy pierwszej? 

 
Prawda znaku 
Prawda intelektu – adekwatność do rzeczy 
Prawda rzeczy – odtwarzają intelekt Boży 
 
Cudzołóstwo  jest  wtedy  gdy  ktoś  cudzołoży.  Przejście  od  prawdy  faktu,  do  prawdy 
wypowiedzi, która wyraża prawdę rzeczy. 
 
Zniekształcenie pochodzi z grzechu, czyli z wolnego wyboru człowieka. 
 
„Prawda  istniejących  rzeczy  zawiera  w  swoim  pojęciu  ich  bytowość  oraz  dodaje  stan 
adekwacji wobec intelektu ludzkiego bądź wobec Bożego” 
 

„Negacje lub rzeczy nieistniejące nie posiadają żadnej formy, którą mogłyby odtwarzać wzór 
Bożej  sztuki  czy  wnosić  swą  wiedzę  do  intelektu  ludzkiego  –  a  to,  że  są  one  adekwatne  do 
intelektu jest zasługą intelektu, który ujmuje ich pojęcia” 
 
„Prawda  z  tego  powodu,  że  obejmuje  negacje  i  braki,  sprowadza  się  do  prawdy 
bezwzględnej,  która  jest  w  intelekcie  i  która  pochodzi  od  Boga.  Dlatego  prawda  braków 
pochodzi od Boga, chociaż same braki nie pochodzą od Boga” 
 
„Niebyt  nie  jest  przyczyną  prawdy  przeczących  twierdzeń  jako  sprawiający  je  w  intelekcie, 
lecz sama dusza tworzy je upodobniając się do niebytu, który jest poza duszą” 
 
„Chociaż zło nie pochodzi od Boga, jednak to, że zło przejawia się takim, jakim jest, pochodzi 
właśnie od Boga” 
 
„Mimo,  że  zło  działa  na  duszę  wyłącznie  w  postaci  dobra  i  ponieważ  jest  brakiem  dobra, 
dusza  odkrywa  w  sobie  pojęcie  braku  i  przez  to  poznaje  pojęcie  zła;  i  tylko  tak  zło  jawi  się 
jako zło” 
 

9.

 

Czy w zmyśle jest prawda? 

 
Intelekt poznaje prawdę na tej zasadzie, że dokonuje refleksji nad samym sobą. A w zmyśle 
prawda jest jako towarzysząca jego aktowi, gdy mianowicie sąd zmysłu dotyczy rzeczy z tej 
racji,  że  ona  jest.  Nie  jest  jednak  w  zmyśle  jako  przezeń  poznana;  o  ile  bowiem  zmysł 
prawdziwie  sądzi  o  rzeczach,  to  jednak  nie  poznaje  prawdy  na  mocy  której  prawdziwie 
sądzi.” 
 

10.

 

Czy jakaś rzecz jest fałszywa? 

 
Fałsz polega na nieadekwatności rzeczy i intelektu. W odniesieniu do intelektu Bożego żadna 
rzecz nie może być fałszywa. 
 
Fałsz może znajdować się w rzeczach kiedy „mówi się, że nie jest, to znaczy, że nie jest  tak, 
jak o tym się mówi czy pojmuje się to” 
 
Rzecz  określa  się  jako  fałszywą  na  tej  podstawie,  że  zdolna  jest  sprawić  fałszywą  wiedzę  o 
sobie” 
 
Rzecz  jest  prawdziwa,  w  sensie  odtwarzania  boskiego  intelektu,  dlatego,  że  ma  formę  i 
sprawia w duszy wiedzę o sobie. 
 

11.

 

Czy w zmyśle jest fałsz? 

 
Można  mówić  o  relacji  rzecz-zmysł  oraz  zmysł-intelekt.  W  tej  pierwszej  może  być  relacja 
zmysł przedstawia samego siebie, swój stan, wtedy nie może być fałszywy. Albo relacja zmysł 
przekazuje wiedzę o czymś innym, wtedy może być fałszywy. 
 

„Tak  więc  zmysł  odniesiony  do  intelektu  zawsze  sprawia  prawdziwe  ujęcie  w  intelekcie  o 
własnym stanie, ale nie zawsze o stanie rzeczy” 
 
Władza  zmysłowa  wydaje  sądy  o  wspólnych  przedmiotach  zmysłowych  i  o  przedmiotach 
właściwych dla jednego zmysłu. 
 
O  przedmiocie  właściwym  dla  jednego  zmysłu,  sąd  zawsze  jest  prawdziwy  o  ile  nie  ma 
przeszkody w samym organie albo na drodze przekazywania. 
 
W  odniesieniu  do  przedmiotów  wspólnych  albo  przypadłościowo  sąd  niekiedy  bywa 
fałszywy. 
 
Władza zmysłowa, która ujmuje rzecz pod jej nieobecność to wyobraźnia. 
 

12.

 

Czy w intelekcie jest fałsz? 

 
Intelekt  poznaje  rzeczy  w  ich  istocie.  Poznaje  na  sposób  istotowy  i  przypadłościowy.  Na 
sposób  istotowy  nigdy  nie  jest  fałszywy;  znaczy  to  tyle,  że  może  poznawać.  Na  sposób 
przypadłościowy może się mylić, wtedy twierdzi i przeczy. 
 
W dziedzinie pierwszych zasad intelekt nie ulega błędowi.