11891

Minigry sportowe
dla najmłodszych
Przewodnik metodyczny
Andrzej Jopkiewicz Piotr Wróblewski
Minigry sportowe
dla najmłodszych
Przewodnik metodyczny
Kielce 1996
Wydział Pedagogiczny WyŜszej Szkoły Pedagogicznej im. Jana Kochanowskiego
ul. Krakowska 11, 25-029 Kielce
Instytut Technologii Eksploatacji
ul. Pułaskiego 6, 26-600 Radom
Spis treści
Wstęp
Andrzej Jopkiewicz, Piotr Wróblewski
Minigry sportowe dla najmłodszych
Przewodnik metodyczny
Recenzent: prof. zw. dr Tadeusz Ulatowski
Copyright by Instytut Technologii Eksploatacji Radom, Wydział Pedagogiczny WSP w Kielcach 1996
ISBN 83-86148-28-4
Opracowanie wydawnicze: Joanna Iwanowska, Agnieszka Cholewa,
Andrzej Kirsz
Wydawnictwo i Zakład Poligrafii Instytutu Technologii Eksploatacji 26-600 Radom. ul. Pułaskiego 6, tel. centr. 
442-41
1. Wybrane zagadnienia z zakresu teorii i praktyki sportowych gier zespołowych 
..............................................................................................     9
1.1. Ogólna charakterystyka sportowych gier zespołowych ......................     9
1.2. Nauczanie sportowych gier zespołowych w szkole ...........................   10
1.3. Zabawy i gry ruchowe w procesie wychowania fizycznego i treningu sportowego dzieci i młodzieŜy 
..........................................................   12
1.4. Metody, formy i zasady nauczania stosowane w sportowych grach zespołowych 
......................................................................................    14
1.5. Organizacja zawodów i systemy rozgrywek ......................................    19
1.6. Zasady fair play ..................................................................................   27
2. Podstawowe wiadomości  dotyczące  rozwoju  motorycznego  dzieci i młodzieŜy 
.................................................................................................   29
2.1. Ogólna charakterystyka rozwoju motorycznego człowieka w procesie ontogenezy 
.........................................................................................   29
2.2. Rozwój motoryczny w okresie przedszkolnym i młodszym
szkolnym ............................................................................................   32
3. Uwagi   praktyczne   w   zakresie   realizacji   minigier   sportowych
w szkole .....................................................................................................   35
3.1- Podstawowe  pojęcia  uŜywane  w   zabawach  i  minigrach    sportowych 
...............................................................................................   35
3-2. Planowanie pracy w zakresie kultury fizycznej w szkole ..................   38
j.3. Program kultury fizycznej w klasach I-V w zakresie minigier sportowych 
...............................................................................................   47
• Dwa ognie usportowione ..........................................................................   53
Zabawy i gry przygotowujące do dwu ogni usportowionych ............ 55
• "rzepisy gry w dwa ognie usportowione ............................................ 62
•3- Przykłady osnowy i konspektu lekcji ................................................. 62
5. Minipiłka ręczna ......................................................................................   67
5.1. Zabawy i gry przygotowujące do piłki ręcznej .................................. 69
5.2. Przepisy gry w minipiłkę ręczną ........................................................ 79

Strona 1

11891

5.3. Przykłady osnowy i konspektu lekcji ................................................. 79
6. Minikoszykówka .......................................................................................   85
6.1. Zabawy i gry przygotowujące do koszykówki ................................... 87
6.2. Przepisy gry w minikoszykówkę ........................................................ 96
6.3. Przepisy gry w „Pasarelle" ................................................................. 96
6.4. Przykłady osnowy i konspektu lekcji ................................................. 97
7. Minipiłka siatkowa ................................................................................... 103
7.1. Zabawy i gry przygotowujące do piłki siatkowej .............................. 105
7.2. Przepisy gry w minipiłkę siatkową .................................................... 113
7.3. Przykłady osnowy i konspektu lekcji ................................................. 114
8. Minipiłka noŜna ........................................................................................ l 19
8.1. Zabawy i gry przygotowujące do piłki noŜnej ................................... 121
8.2. Przepisy gry w minipiłkę noŜną ......................................................... 133
8.3. Przepisy gry w Street Soccer .............................................................. 133
8.4. Przykłady osnowy i konspektu lekcji ................................................. 134
9. Bibliografia ............................................................................................... 139
Wstęp
Przewodnik metodyczny pt. „Minigry sportowe dla najmłodszych" jest przeznaczony dla studentów studiów 
dziennych i zaocznych studiujących pedagogikę ze specjalnością edukacja wczesnoszkolna.
W planach studiów na tym kierunku prowadzony jest przedmiot kultura fizyczna z metodyką. Przedmiot ten 
realizowany jest jednak w niewielkiej liczbie godzin, a na nauczycielu nauczania początkowego i wychowania 
przedszkolnego spoczywa cięŜar samodzielnego planowania i prowadzenia zajęć wychowania fizycznego.
Ponadto ksiąŜka ta adresowana jest do pedagogów pracujących w róŜnych placówkach 
opiekuńczo-wychowawczych, nauczycieli wychowania fizycznego oraz instruktorów prowadzących zajęcia 
sportowe z dziećmi.
Prowadzenie zajęć wychowania fizycznego i ich metodyka róŜnią się bardzo wyraźnie od innych 
przedmiotów nauczania. Wynika to z faktu, Ŝe nauczyciel oddziałuje bezpośrednio na rozwój fizyczny dziecka
i wpływa na kształtowanie zarówno jego cech motorycznych, jak i psychicznych. W zaleŜności od tego, jaki 
poziom rozwoju fizycznego i psychicznego zostanie przez dziecko osiągnięty, od nabytej wiedzy, sprawności, 
umiejętności, świadomości, aktywności zaleŜeć będą jego sukcesy w następnych latach nauki, a takŜe w Ŝyciu 
osobistym i zawodowym.
Wśród dzieci i młodzieŜy sportowe gry zespołowe cieszą się największym zainteresowaniem. Niezliczone 
rzesze chłopców i dziewcząt marzą o sportowej karierze na wzór idoli uprawiających koszykówkę, siatkówkę, 
piłkę ręczną czy piłkę noŜną. Minigry sportowe są próbą dostosowania „dorosłych" dyscyplin do moŜliwości 
dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Dzięki zmniejszeniu wymiarów boisk, cięŜaru i wielkości piłek oraz 
uproszczeniu przepisów są łatwiejsze w nauczaniu oraz bardziej zrozumiałe i dostępne dla wszystkich 
zafascynowanych tą formą ruchu.
Pomimo takiej popularności sportowych gier zespołowych ciągle jeszcze niedocenianą formą ćwiczeń 
przygotowawczych są zabawy i gry ruchowe. KaŜda zabawa, a szczególnie gra ruchowa jest przecieŜ w 
większym lub mniejszym stopniu ćwiczeniem kompleksowym, przyczyniającym się do większej efektywności 
nauczania.
Opracowanie składa się z ośmiu części. Pierwsza zawiera niektóre zagadnienia z teorii i praktyki sportowych 
gier zespołowych. Szerzej omówiono w niej metody i formy ćwiczeń przygotowawczych stosowane w 
sportowych grach zespołowych, jak równieŜ systemy rozgrywek.
\i
v   tag'1 «       H
!
, rJ\ drugiej zamieszczono podstawowe informacje dotyczące rozwoju V(!'Z^S go  dzieci   i   młodzieŜy,  ze  
szczególnym  uwzględnieniem  okresu \ t,vtcVzne/iegO i wczesnoszkolnego. Natomiast w części trzeciej 
wyjaśniono ,tc'   yei'^0'1 e p°J?c'a uŜywane w zabawach i minigrach sportowych oraz elemen-I&A kjs'iiv°v>' 
nią pracy w zakresie kultury fizycznej w klasach I-V i niektóre u-,i v p||\oW0' czlie dotyczące realizacji 
zabaw i gier ruchowych w szkole. "  ,.; irakt7,zxvarta i następne zawierają obszerny opis ponad 130 zabaw i 
gier •teść      Oft najłatwiejszych do bardziej skomplikowanych, przygotowują-cii^y0   inigier sportowych. 
Ponadto podano podstawowe przepisy dwu ogni ic^u/cl'*0 ltfpnych, minipiłki ręcznej, minikoszykówki, 

Strona 2

11891

minisiatkówki i minipiłki y<   ^^'^^'/iz przykłady osnów i konspektów lekcji. Całość kończy bibliografia is     
c>Ŝ''!J °r//a pozycje literatury bezpośrednio wykorzystane w pracy. ic* .s-^vllraJą7 nadzieję, Ŝe szczegółowo 
opisane zabawy i gry ruchowe, a takŜe ^       femy os(iów i konspektów lekcji nie tylko pomogą w 
prowadzeniu lekcji ^Iłady ja fizycznego  w  szkole  czy  róŜnego  typu  zajęć  pozalekcyjnych P   /^'y^       
plnych^ a'e zachęcą do poszukiwania własnych, ciekawych rozwiązań.
"^^    tta*J7.k
Autorzy
1. Wybrane zagadnienia z zakresu teorii i praktyki sportowych gier zespołowych
1.1. Ogólna charakterystyka sportowych gier zespołowych
Do sportowych gier zespołowych uprawianych w Polsce zaliczamy: piłkę koszykową, piłkę siatkową, piłkę 
ręczną, piłkę noŜną, hokej na lodzie, hokej na
trawie i palant.
Sportowe gry zespołowe naleŜą do najbardziej wszechstronnych w sensie wymogów motorycznych dyscyplin 
sportowych. RóŜnorodne i zmienne sytuacje techniczne i taktyczne podczas kaŜdego meczu wymagają 
wyjątkowo wysokiej i wszechstronnej wydolności i sprawności motorycznej oraz umiejętności współdziałania 
z całym zespołem. Wymagania te stawiają sportowe gry zespołowe w rzędzie najbardziej wartościowych form 
aktywności ruchowej, słuŜących realizacji celów stawianych przez wychowanie fizyczne i sport.
Efektywny udział w sportowych grach zespołowych zaleŜy, najogólniej mówiąc, od struktury psychofizycznej 
- określającej indywidualne uzdolnienia i tzw. „warunki fizyczne" - oraz wysokiej wydolności fizycznej, 
poniewaŜ od nich w duŜym stopniu zaleŜy maksymalny czas efektywnego udziału w intensywnych wysiłkach
(Fidelus i inni 1978).
Sportowe gry zespołowe składają się głównie z ruchów niestandardowych, acyklicznych, kształtują wszystkie 
cechy motoryczne, a szczególnie szybkość, zręczność i wytrzymałość. Są to dyscypliny sportu, w których 
przewaŜają ruchy o charakterze dynamicznym, a przepisy gry pozwalają regulować w nich wysiłek fizyczny 
ćwiczącego według istotnych potrzeb. Stąd teŜ spełniają one postulaty wszechstronności i zdrowotności, a 
więc powinny być zaliczane do grupy sportów masowo uprawianych i szeroko popularyzowanych, 
szczególnie wśród
młodzieŜy szkolnej.
Sportowe gry zespołowe charakteryzują się ruchami przemieszczającymi ciało w przestrzeni, z uŜyciem 
sprzętu, pokonywaniem działań przeciwnika, wymagającym zespołowości działania, duŜą liczbą złoŜonych 
nawyków ruchowych, zmieniającymi się warunkami oraz długim i intensywnym wysiłkiem psychicznym. 
Dlatego teŜ stanowią one grupę dyscyplin, które wpływają na wszechstronny rozwój fizyczny i psychiczny 
ćwiczących i w związku z tym zasługują na lansowanie ich jako sportów masowych w róŜnych formach 
uczestnictwa w kulturze fizycznej.
WaŜnym postulatem dla praktyki jest wskazanie na konieczność zachowania właściwych proporcji w pracy 
nad ogólnym rozwojem ucznia i jego rozwojem w dziedzinie specjalizacji.
1.2. rzezanie sportowych gier zespołowych w szkole
na
Sp3rtc1we 8ry zespołowe mają na celu wyposaŜenie ucznia w wiadomości, urniej<tnc^c' ' "awyki "^zbędne do 
realizacji społecznego współŜycia i współ-działa(ia- ^° "zyskania w nauczaniu pozytywnych wyników 
konieczny jest ś^wiadi"11)1 ' aktywny współudział ćwiczącego. DuŜe znaczenie ma takŜe oparty na zaiftn'u 
wzaJemny kcntakt ćwiczącego i nauczyciela lub trenera oraz wspól-
ść za wyniki w pracy szkoleniowej.
ie ćwiczącego w wiadomości dotyczące danej dyscypliny sportowej >taii°w' podstawę do zrozumienia treści i 
sensu ćwiczeń oraz prawidłowego *h opanowania. Świadomie i wielokrotnie powtarzane umiejętności 
ruchowe pr^^^^o automatyzacji ruchu czyli przekształcenia się umiejętności \v nawyki
OsiiisP (1991) podkreśla, Ŝe immanentną cechą procesu nauczania motory cznąP i est występowanie relacji 
„nauczający - uczący się" oraz dąŜenie do •wywozi1 u LICza.ceg° si| poŜądanych trwałych zmian w zakresie 
umiejętności władaiia '^em i rozwiązywania konkretnych zadań ruchowych. Według Osiń-skiegcuc;(eme s'^ 
motoryczne coraz bardziej nabiera dzisiaj cech uczenia aso-cjacyjiegi' (skojarzeniowego), a więc takiego, w 
którym pierwszoplanową rolę poczyiają odgrjwać: intelekt, świadomość i procesy antycypacji. A więc 
pa-sywnyi re'atyw"y sposób oddziaływania zastępuje się systemem aktywnym.
Kształowar|ie się czynności ruchowych o charakterze nawyku zachodzi \v oktfślo^yc'1 etapach czy fazach. 
Etapy te bywają w piśmiennictwie róŜnie określine. " teologii mówi się najczęściej o fazach tworzenia nawyku 

Strona 3

11891

ruchowego kdeJno PO sobie następujących procesach: 1) generalizacji, 2) koncen-tracji.3) łutomatyzacji.
ZvykP w Pierwszej fazie tworzenia się nawyku ruchowego ćwiczący opanowuj: pr"estrzeń, w drugiej - próbuje
opanować i przyswoić sobie najbardziej skutec;]iątecnnikę wykonania poszczególnych elementów 
technicznych (od zadani, c' ma wykonać do zadania, jak ma wykonać); w trzeciej fazie ćwiczący stara s<? 
vykonać ćwiczenie zarówno efektownie, jak i ekonomicznie (zaczyna juŜ wpeł11 panować nad swoimi 
ruchami i potrafi je wykorzystać w walce sportovej'« (Mikułowski i Oszast 1976).
Std tiz w Pierwszej fazie szczególne znaczenie ma opis ćwiczenia i jego pokaz. ab' ćwiczący mógł wyobrazić 
sobie przestrzenne wykonanie danego ruchu.W 'mg|eJ i w trzeciej fazie duŜego znaczenia nabiera ustawiczne 
zwracanie (waf na Prawidłową technikę wykonania danego elementu przez indywi-duahi?koektę błędów 
ćwiczącego (od najbardziej istotnych do mniej waŜnych).
M<uł<wsk' i Oszast (1976) proces kształtowania nawyków ruchowych po-°Pa'lowania prawidłowej techniki w
koszykówce, na przykładzie nauki zutw do kosza, dzielą na następujące umowne fazy:
10
[ faza — tworzenie się nawyku ruchowego
Ćwiczący uczy się przemieszczać swoje ciało w przestrzeni i nabywa orientacji co do jego połoŜenia w 
stosunku do kosza i otrzymanej piłki. W tej fazie podstawową treścią nauczania jest:
a) dokładny pokaz i objaśnienie całego rzutu oraz jego poszczególnych elementów,
b) ćwiczenia pomocnicze, jak: „oswojenie się z piłką", ćwiczenie rzutu i jego elementów bez uŜycia kosza, 
ćwiczenie rzutu i jego elementów z uŜyciem kosza,
c) najprostsze ćwiczenia w formie ścisłej.
II faza- nauczanie prawidłowej techniki rzutów
a) ćwiczenia pomocnicze doskonalące technikę ruchu (równieŜ bez kosza),
b) ćwiczenia w formie ścisłej, przeprowadzane w róŜnych układach ćwiczeń, od łatwiejszych do bardziej 
skomplikowanych (rzut poprzedzony podaniami w ruchu),
c) ćwiczenia w formie ścisłej, rzut na kosz poprzedzony jest poruszaniem się ćwiczącego po boisku w ataku 
(np. zmiana tempa i kierunku biegu),
d) rzuty na kosz ze współzawodnictwem indywidualnym lub zespołowym,
e) ćwiczenia w formie fragmentów gry (obrońca pozoruje obronę),
f) małe gry w koszykówce, gra w formie szkolnej i właściwej.
III faza — utrwalenie zdobytych umiejętności ruchowych oraz dalsze doskonalenie techniki i celności rzutów
Dobre opanowanie umiejętności technicznych (techniki podstawowej i szybkościowej) pozwala ćwiczącemu 
wykonać wszystkie zadania związane z taktyką gry i decyduje o jego przydatności w kaŜdym zespole.
Ulatowski (1968) w okresie nauczania sportowych gier zespołowych w szkole wyróŜnia trzy podstawowe 
etapy szkolenia: szkolenie wstępne, szkolenie podstawowe i szkolenie specjalistyczne.
Szkolenie wstępne
Jest to szkolenie polegające na zapoznaniu się z grą w formach bardzo ogólnych (słowo, pokaz, film), 
oswojeniu z piłką (sprzętem) przez zabawy i gry pomocnicze, tzw. Ŝonglerkę piłką oraz nauczaniu techniki w 
formie ścisłej i fragmentów gry. Obejmuje ono takŜe doskonalenie techniki w grze uproszczonej, w której 
stosowana jest najprostsza taktyka. Nie tworzy się na tym etapie szkolenia stałych zespołów.
Szkolenie podstawowe
Szkolenie podstawowe jest etapem drugim i ma za zadanie zapoznanie uczniów z przepisami gry, a takŜe 
nauczanie tzw. techniki szybkościowej (wykonywanie elementów technicznych z zastosowaniem duŜej 
szybkości) oraz Podstawowych załoŜeń taktycznych w ataku i w obronie. Etap ten to takŜe two-
11
rŜenie zespołów, ale bez specjalizacji na pozycjach oraz organizowanie za\ dów towarzyskich i treningowych, 
z odpowiednimi pod względem pozioij wyszkolenia zespołami.
Szkolenie specjalistyczne
Jest to trzeci etap, który obejmuje dalsze doskonalenie techniki szybkość wej oraz podstawowych załoŜeń 
taktyki w ataku i obronie, a takŜe rozpocz systematycznego wyszkolenia taktycznego. Tworzymy wówczas 
zorganizował zespoły i przystępujemy do rozgrywek szkolnych mistrzowskich i towarzyski?
Czas trwania poszczególnych etapów szkolenia podstawowego jest do sprecyzowania. ZaleŜy on bowiem od 
wielu złoŜonych czynników, takich płeć, inteligencja, sprawność ruchowa, warunki sprzętowe i lokalowe itp. 
Nij nie moŜna zapominać o tym, Ŝe równolegle z ćwiczeniami specjał i styczm prowadzić naleŜy ćwiczenia 
ogólnorozwojowe.

Strona 4

11891

Stąd teŜ etap szkolenia wstępnego charakteryzować się powinien w głó\ mierze treningiem 
ogólnorozwojowym, tworząc podstawy pod późniejsze cl czenia techniczne i taktyczne. Etap drugi cechować 
się powinien dalszym, cii łym doskonaleniem ogólnej sprawności motorycznej oraz stopniowym przec| 
dzeniem do ściślejszego szkolenia elementów technicznych i taktycznych, trzeci - szkolenia specjalistycznego 
-jest początkiem doprowadzenia uczniaj najwyŜszego poziomu sportowego.
Według Ulatowskiego (1968) poszczególne etapy nauczania powinny pr padać na następujące grupy wiekowe:
etap pierwszy etap drugi etap trzeci
-   9-10 lat
- 10-12 lat
- 13-15 lat
NaleŜy podkreślić, Ŝe aktualnie coraz częściej przyjmuje się podział ćwicz na wszechstronnie rozwijające 
(szkolenie wstępne), ukierukowane (szkolenie stawowe) i specjalistyczne.
1.3. Zabawy i gry ruchowe w procesie wychowania fizycznego i treningu sportowego dzieci i młodzieŜy
Zabawy i gry ruchowe stanowią dla nauczyciela wychowania fizyczneg instruktora i trenera doskonały środek
do kształtowania fizycznych i psychicij nych właściwości ćwiczących. Forma nauczania przez zabawy i gry czy
minig sportowe ze względu na duŜą przystępność i wszechstronność jest bardzo pt"2 datna na lekcjach 
wychowania fizycznego i w treningu sportowym. Zabawy] gry przyczyniają się do rozwijania u ćwiczących 
wielu wartościowych cec| psychofizycznych, jak  np.   koleŜeńskość,   samodzielność,   zdyscyplinowanie 
odwagę, szybkość, siłę, zręczność itp.
(1987)  podkreśla,  Ŝe  prowadzenie  zajęć  w  tej   formie   pomaga łf^waniu nawyków ruchowych, eliminuje w
duŜym stopniu sztywność, w kszta °ord      cję ruchową. Ruchy wykonywane w czasie zabawy lub gry są
ułatwia   o swobodne, u ćwiczących wzrasta aktywność i zainteresowa-bardziej natui *"«•<>
nie
je sję słuszne stwierdzenie, Ŝe zabawy i gry ruchowe są inte-
portowych gier zespołowych. Gra jest bowiem odmianą zabawy "         J     .      .,.         . ,
i sra na      - .   , .,.      , .        ,         ,
legającą na respektowaniu ścisłe ustalonych reguł.
Stosowane w grach  i zabawach uproszczone przepisy (nie ograniczając
, jałań ruchowych ćwiczących) przyczyniają się w znaczym stopniu do wzrostu
tensywności i objętości zajęć prowadzonych w tej formie. Zajęcia w formie
' baw i gier ruchowych moŜna realizować w kaŜdych warunkach (sala gimna-
styczna, boisko szkolne) i na kaŜdym typie nawierzchni (parkiet, asfalt, trawa
Przygotowując w terenie boisko do minigier naleŜy dokładnie sprawdzić nawierzchnię i usunąć znajdujące się 
tam przedmioty, które mogłyby stwarzać zagroŜenie dla ćwiczących. Dotyczy to przede wszystkim 
nawierzchni ziemnej i trawiastej. Wyznaczając linie boiska moŜna wykorzystać wapno lub białe taśmy z 
grubego płótna o odpowiedniej długości. Szczególną zaletą zabaw i gier ruchowych, a takŜe w wielu 
przypadkach minigier sportowych jest to, Ŝe nie wymagają stosowania drogiego i skomplikowanego sprzętu 
sportowego. Dostarczają natomiast wielu radości ćwiczącym, wzbogacając równocześnie warsztat pracy 
nauczyciela.
Zabawy i gry ruchowe spełniają rolę (Bondarowicz 1986):
- oŜywiającą,
- urozmaicającą formę ścisłą,
- wypoczynkową,
- uzupełniającą.
Dla niezaawansowanych lub słabo zaawansowanych technicznie zabawy i gry ruchowe są pierwszym etapem 
zapoznania się z daną dyscypliną sportu. Natomiast dla zaawansowanych zabawy i gry spełniają bardzo 
waŜną rolę w utrwalaniu nawyków ruchowych nabytych w formie ścisłej.
Zabawy i gry ruchowe spełniają równieŜ waŜne funkcje wychowawcze (Madejski 1994):
uczą poszanowania przyjętych norm i zasad,
- uczą współdziałania w grupie, sprzyjają rozwijaniu osobowości, uczą wygrywan i a i przegrywania.
Podkreślając znaczenie gier ruchowych w aspekcie wychowawczym, nie naleŜy zapominać o umiejętnym 
podziale grupy (szczególnie pod względem umiejętności i sprawności) na zespoły.
KaŜda lekcja wychowania fizycznego i jednostka treningowa opiera się na oku lekcyjnym złoŜonym z trzech 
części: wstępnej, głównej i końcowej.

Strona 5

11891

12
W części wstępnej zabawy ' gry ruchowe moŜna wykorzystać w ćw.cj niach oŜywiających (powinny być 
masowe, znane, lubiane) oraz w ćwiczenu koordynacyjno-sprawnościowych- W tej część, moŜna stosować 
róŜne zabav gry, które przygotowująorganizrf do realizacji zadań w części głównej.
W części głównej (lekcji wychowania fizycznego , jednostki treningowy dobór zabaw i gier ruchowych ^leŜy 
od celu, jak, nauczyciel, instruktor |< trener stawia zajęciom. PrzewaŜnie dobieramy takie rodzaje zabaw , gier
chowych, które mogą się przyczaić *° doskonalenia elementów techn.cznj danej dyscypliny. Stąd teŜ ćwicz*1'* 
prowadzone w formie śc.słej naleŜy pr plątać zabawami i grami ruchów/™- W takim przypadku grom , 
zabawom chowym stawiamy następujące z3dania (Bondarowicz 1986):
-   „rozgrzanie" potrzebnych parł'' m'?śni w celu ich przygotowania do wyk nywania kolejnego ćwiczenia,
-   wzmoŜenie koordynacji rucho^eJ'
-   stworzenie najdogodniejszych warunków do wypoczynku czynnego,
-   doskonalenie umiejętności tec)inicznych ćwiczących,
-   rozwijanie sprawności ruchoWeJ'
-   aktywizacja ćwiczących.
Bondarowicz (1986) podkreś'a> ze w niektórych przypadkach, przewz ..., gdy u ćwiczących wystąpi tzw. 
przesyt przyboru" (np. w grach sportowyclj naleŜy w tej części toku zastosoW^ zabawy lub gry bezpośrednio 
me związ z daną dyscypliną (np. koszykówką) w celu oŜywienia grupy i wzmoŜenia tywności ćwiczących.
W części końcowej lekcji, zalW i gry powinny być wprowadzone w mw, sce ćwiczeń uspokajających, co 
i'łatwia doprowadzenie organizmu ćwiczącyd do względnej równowagi oraz wywołuje uczucie zadowolenia , 
dobrego sam<| poczucia.
Zabawy i gry ruchowe zaleca'16 są równieŜ w czasie wycieczek szkolnyc w których często brak jest elemer*ów
ruchu o charakterze ogólnorozwojowy^ Zabawy i gry stanowią w takid1 przypadkach formę czynnego 
odpoczynl i odpręŜenia.
1.4. Metody, formy i zasady ^auczania stosowane w sportowych grach zespołowych
Podstawowymi elementami niezbędnymi do kierowania procesem wychc wania fizycznego, a zwłaszcza 
procesem treningowym są: znajomość metc form i zasad nauczania i trenował1'*- Poznanie i wykorzystanie 
metod pozwał) nauczycielowi wychowania fizyc/nego instruktorowi czy trenerów, na szybszJ i dokładniejsze 
nauczanie nowyc^ elementów, spostrzegam e , el.mmowanij błędów oraz dostosowanie środków nauczania 
do wieku, płc. i poz.omu awansowania sportowego ćwicząc^0'1-
Przez metodę  rozumieć  naleŜy powtarzalny zespół celowych  czynności
- '   dków prowadzących do wykonania określonych zadań. Metody wskazują ' t m   Jak 'ia'eŜy uczyć, aby 
osiągnąć jak najlepsze rezultaty pracy z ćwiczą-• ']y{etody wychowania fizycznego - zdaniem StrzyŜewskiego 
(1986) - „to soby stawiania uczniów w sytuacjach zadaniowych, w których uczniowie d kierunkiem 
nauczyciela dokonują zmian w strukturze własnego ciała i jego f nkcii  zdobywają wiadomości, umiejętności i 
nawyki w zakresie kultury fizycznej oraz kształtują pozytywną postawę o niej".
W ostatnich latach spopularyzowane zostały róŜne systemy metod wychowania fizycznego, których nazwy 
określają drogi postępowania oraz funkcje, jakie mają spełniać. W przewodniku podajemy systematykę 
opracowaną dla dzieci i młodzieŜy szkół podstawowych i średnich przez Gniewkowskiego i Wlaźnik (1991). 
Systematyka ta przewiduje:
1) Metody odtwórcze
- zabawy naśladowcze
- metoda zabawowo-naśladowcza
- metoda bezpośredniej celowości ruchu (R. CzyŜewskiego)
- metoda ścisła
- metoda programowego nauczania oraz małych obwodów
2) Metody twórcze
- metoda opowieści ruchowej
- gimnastyka twórcza R. Labana
- praca szkolna (Schulwerk) K. Orffa
-gimnastyka rytmiczna A. i M. Kniessów
- metoda problemowa
3) Metody i formy intensyfikujące zajęcia ruchowe Metody
-metoda stacyjna

Strona 6

11891

- metoda zadań dodatkowych
- tor przeszkód i ścieŜka zdrowia
- metody łączenia ruchu z muzyką Formy
- praca w małych grupach
-współzawodnictwojako doping do intensywnego wysiłku
4) Metody nauczania ruchu
-metoda analityczna
- rnetoda syntetyczna
~ rnetoda kombinowana (złoŜona)
5) Metody wychowawcze
- metody oparte na osobistym wpływie nauczyciela __ metody wpływu sytuacyjnego metody wpływu 
społecznego
14
15
jśród wytmni^nionych metcpd zostaną omówione jedynie metody nauczania
Sp^tóre majsE^ największe zastosowanie w dydaktyce wychowania fizyczne-
;hu, ;njngu spoo:,rtOwego (Talagga 1989). Jest to: metoda analityczna, syntetycz-
' tf
a anality«c?^na polega na   nauczaniu danego ruchu przy podziale jego ca-a określorine części składcPwe' 
które nauczane są osobno. Po opanowaniu
•ści ° ćwiczących  wszystkich c?Z<5ści (elementów) składowych danego ruchu,
-zez  ,adza się jae§ <jo całości ćwiczenia.
ProV^toda analli ityczna stosowana jest najczęściej w przypadkach, kiedy ćwi-N1 jest na ty Hie zjoŜOne, Ŝe 
istnieje potrzeba rozłoŜenia go na bardziej moŜli-zeni^ 0panowarnMia przez ćwicz^ce8° elementy składowe. 
Jak kaŜda metoda, ma /e c'°> braki, gd,»y^. a\ nauczani*6 Jest dość mechaniczne, b) naucza się 
izolowa->ewfl^iementóvw      •> :est mało ci,ekawe dla ćwiczących. n
a syntet#vC2na p0iega n&. nauczaniu danego ruchu lub ćwiczenia od razu ^et°osci, czyli bez naruszenia- JeB° 
zasadniczej struktury. Metoda syntetyczna
najest daQ) bardziej naturalnych i szybkich sposobów nauczania, jest bar-'alio. interesująca. dla ćwiczących- 
Metodę tę moŜna stosować zarówno w szko-Iziej początkuj. ^?ycn ;ak j za^wansowanych, zwłaszcza w 
nauczaniu ćwiczeń en>L1|ym i śrecd|njm stopniu tr*"dności- Do podstawowych braków tej metody 0 ^y 
zaliczyć :; a\ cjuze trudn-°śc' w zastosowaniu do ćwiczeń skomplikowani6 ( b) zbyt dmlz;a ilość elemer^t°w 
rucni1' utrudniająca kierowanie ćwiczeniem, nycl)cieranie si.ę eiementów trudniejszych w całości ruchu, co 
wpływa nega-
c) zi.ie na dokła-^d ność jego wykionania-
J to
u's
pda kombi mywana skład* sie- z elementów obu omówionych metod i sta-j ich tbrma^g pojączenie z 
ewentualnym zaakcentowaniem jednej z nich. "praktyce natęŜania chodzi tutaJ ° występowanie pewnej 
kolejności podsta-^ vych czynn«Q,? • w kształto\**'an'u nawyku ruchowego, mianowicie: ćwiczenia 
w°Nonywane s E^ w ca|o<;ci z ^°^cl ćwiczenia wychwytywane są błędy, które orekca«e przez 
doskon^1'611'6 poprawionych elementów ruchu. W konse-'^n«ji powirinia nastąpić liKw'dacJa błędów i 
doskonalenie precyzji całej •-'\tnry ćwica.;e,lia
str ^ nauczan,ju metocią kon^binowaną nie tyle wymaga się od ćwiczących ficwania jsUkWoś poiedyr»cze§° 
elementu technicznego, co zastosowania °P^\ wielorucchowej we fragif>encie walki sportowej (sytuacji w 
grze). Stąd teŜ fol,oJę kombiillc:iwaną naiezy stosować w okresie osiągnięcia odpowiedniego 11ie,ia-nu 
przygoo^-owania specj,jlistycznego, a zatem raczej na wyŜszym poziomie P%insowani są sportowegO.
Orny        -,,«
V procesie^ ^auczania stos°wane sa- wszystkie dostępne sposoby dydaktycz-które pozw>a laia na uzyska11'6 
w krótszym czasie lepszych wyników sporto-
ch bez naruszenia etapów szkolenia. Do takich sposobów zalicza się odpowiednie wykorzystanie form 
nauczania.
WyróŜnia się następujące formy ćwiczeń przygotowawczych stosowanych nauczaniu sportowych gier 
zespołowych (Ulatowski 1968, Talaga 1989):

Strona 7

11891

a) zabawową,
b) ścisłą,
C) fragmentów gry,
d) gry uproszczonej,
e) gry szkolnej,
f) gry właściwej.
Forma zabawowa. Przez tę formę nauczania naleŜy rozumieć stosowanie takiego charakteru ćwiczeń, w 
których występuje współzawodnictwo indywidualne albo zespołowe. Bezpośrednim celem jest oswojenie 
ćwiczących z przedmiotem ćwiczenia, np. z piłką, a takŜe z przeciwnikiem lub partnerem. Nauczanie w tej 
formie określonych elementów ruchu odbywa się w sposób naturalny, swobodny, spontaniczny.
Forma zabawowa uczy wyboru sposobów postępowania, wyrabia widzenie peryferyczne, rozbudza 
zaangaŜowanie emocjonalne. W procesie nauczania moŜna ją stosować na wszystkich szczeblach szkolenia, 
jednak przede wszystkim wskazana jest na zajęciach z dziećmi.
Podkreślić naleŜy waŜną, a często bagatelizowaną przez nauczycieli, instruktorów i trenerów, kwestię 
określenia reguł zabawy, a szczególnie ich przestrzegania w czasie współzawodnictwa i ogłaszania rezultatu 
zabawy. LekcewaŜenie reguł zabawy i przepisów gry, tolerowanie drobnych nawet uchybień lub zła 
organizacja ćwiczeń powodują, Ŝe zamiast zabawy i miłego nastroju powstają niepotrzebne rozdraŜnienia.
Forma ścisła. Charakterystyczną cechą formy ścisłej jest nauczanie ruchu przy zastosowaniu ćwiczeń bez 
udziału przeciwnika. Nauczyciel sam decyduje o wyborze postępowania, określa sposób wykonania ruchu, 
zarządza, gdzie ma być ustawienie ćwiczących, określa częstotliwość zetknięcia się z piłką, kierunek podań, 
zmianę miejsc ćwiczących itp. Forma ścisła stosowana jest przede wszystkim w nauczaniu techniki gry.
Forma fragmentów gry. Przez nauczanie formą fragmentów gry rozumie się stosowanie ćwiczeń, w których 
występuje przeciwnik, a jego obecność stwarza sytuacje zbliŜone do walki sportowej podczas zawodów. 
Ćwiczenia wykonywane podczas walki z przeciwnikiem stanowią waŜną część procesu nauczania, gdyŜ 
pozwalają na uczenie i doskonalenie elementów tzw. techniki i taktyki uŜytkowej.
O ile ćwiczenia w formie ścisłej są sterowane przez nauczyciela czy trenera, o tyle w stosowaniu fragmentów 
gry wybór postępowania zaleŜy równieŜ w duŜej mierze od samego ćwiczącego, bowiem działalność 
przeciwnika trudno jest z góry przewidzieć.
17
gęściej
się t
e, z< (sto
, lelcci
•( OSzc'
\ wanm fizycznego i zajęć treningowych ł^^dany element techniczny czy ćwiczenie .•• Ŝe ...„„^ w forrnie 
ścisłej bez udziału prze-
^    ^st dość 'pv niepff P
^r/owaaze'^^ ~ waj|ki Sfel1?j_   (^     ^rakterystyczną tej formy nauczania jest przepij dziecji, gd ^ny«c:ujj c|1
zeń mających na celu ułatwienie ćwiczą-cisami'       ^I)CJ' a*40s^'a i bronienia w warunkach zbliŜonych do 'if-n 
gry (uPro'>; owe G^^roszczona stosowana jest najczęściej w ^  nikiem^ °ra ? ^nie io^ llV)sować od razu walki 
obwarowanej licz-
f~* t*\ aw\   ' l \^" ł' IMt-lll \        f\t
celem ,' -n um ,-            a '
1 'ć duzyrr    ^ i^ ,             „   ,,
slconalenie techniki w warunkach walki!
^ slconalenie taktyki atakowania i bronienia!
^ica, mepif-r ^jczew [' ^isów gry, np. zmniejszeniu wymiarów bo-1 ^0'iska itp." gry szk^^i1 
brze]isó)z6^,odwójnym kozłowaniu lub linii środkowej|
O F
polega na wykonywaniu zadań szkolenie
n^jw.w.~         bez/Jsra^visamiUi"l3j:czalna jest   tutaj pośrednia ingerencja na-| ^ajęcia rt^iany ć^icz^/i(y 
po!ęp>u%ie ćwiczących. Oznacza to, Ŝe prowadzący! trwania g7rednj,-nct|l,<|^ W4ąwi^ otT10Cą 
wskazówek podawanych w czasie! tech/1'1^' >jp:zen!z^a   ^ sędziego. Dopuszcza się dowolną liczbę i] 
podallla t^ych.    ^ l trenlMlim %< s,      /iej jest doskonalenie wcześniej wyuczonycK| ctzące gr^^r^-iiej -y 

Strona 8

11891

jjcaktyi, ^ol^oclaje się ćwiczącym pewne zalecenia doty-
nie wolno kozłować itp. Obol a, który wspólnie z nii
J godnie z Prz^ /tDrma g'f,a czy trPer* .
zgoj- kjiero\rai
i(|ko
.

powinien
fiia wczesi nauczyć! Ma
uzgadni^ gry
tForma
jakie s.-, , .
^ 7vtrenerrJ
sportów^ ,         ,e
• i     „terać forrr %
cielą czp' .zec;A
. • tzonym pi    ^' ,,,         ,,        ,,   ^.
PrZy   jwolnej w^miaifv1pow?ni1>ię^/r2niczona przepisami gry. Gra właściwa mo2 zaprósz, -       i^   ^ ^ 
oFfZySlciej (meczu, spotkania towarzyskiego)
przy pewnych uzgodnieniach szkoleniowych!
luzby zawodników itp.
właściwej odpowiadać powinna wymogom! ,xjn uczestniczącym w oficjalnych zawodacH Muisą^P'3' 
v7Stępować sędziowie, a ingerencja nauczy^
l
nP- doV y nauczania
(dydakW
k!
»ie
g°glkl n'ego, są ^^ Hteątu,     , ^kresu teorii wychowania fizycznego, peda-
Zna^0%zegółowego Vlli!gól'ni)ia   pni treningu sportowego, a takŜe powszechna
flZyCZ'adaświadDITlo^,ti!)ucz:aia! t0',0wiych w dydaktyce i metodyce wychowani^
adapoglą^^iiarcziątto^pjTOdem do przypomnienia tylko tych zasad^
a) zaś/       ^ e i,              i       K
b) zaś
y
18
1OSC1
o<ci.
c) zasada systematyczności,
... zasada przystępności i indywidualizacji w nauczaniu, e) zasada trwałości.
Wszystkie wymienione zasady są ze sobą ściśle skorelowane. Pominięcie lub zlekcewaŜenie jednej tworzy 
chaos w stosowaniu innej. Znajomość i prze-trzeaanie ich stanowi w działalności pedagogicznej jeden z 
podstawowych warunków skuteczności nauczania.
Zgodnie z tymi zasadami przyjmuje się stopniowe przechodzenie od ćwiczeń, w których pozycja i miejsce 
ćwiczącego są ściśle określone (jak np. ustawienie w dwójkach, trójkach, szeregach, rzędach, kołach), do 
ćwiczeń w ustawieniach dowolnych, zaś w dalszych ćwiczeniach na pozycjach i miejscach ściśle określonych, 
zgodnych z taktycznymi załoŜeniami i funkcją zawodnika w zespole.
1.5. Organizacja zawodów i systemy rozgrywek
Sposób przeprowadzenia zawodów określa odpowiednio opracowany regulamin. Regulamin musi zawierać 
następujące dane (Fidelus i inni 1978):
- warunki uczestnictwa i podziału zespołów na klasy i grupy,
- sposób wyłaniania zwycięzcy oraz awansowania i spadku,
- ilość punktów przyznawanych za zwycięstwo, remis lub poraŜkę,
- obowiązki gospodarzy organizujących zawody,

Strona 9

11891

-zasady pracy komisji sędziowskiej,
- sposób składania protestów.
KaŜde zawody, niezaleŜnie od rangi i szczebla, na którym są rozgrywane, wymagają przemyślanej pracy 
organizacyjnej oraz angaŜują duŜą ilość osób w czasie ich przeprowadzania.
Całokształt pracy związanej z organizacją zawodów moŜna podzielić na trzy zasadnicze etapy (Fidelus i inni 
1978):
-  prace przygotowawcze - propagowanie zawodów (afisze, prasa), zawiadomienie o terminie spotkania osób 
zainteresowanych (sędziowie, przeciwnik), odpowiednie przygotowanie obiektu (szatnia, instalacja 
elektryczna, stolik sędziego z odpowiednią aparaturą, dekoracje), zabezpieczenie finansowe itp. prowadzenie 
zawodów - czuwanie nad przestrzeganiem regulaminu i właściwą atmosferą zawodów;
likwidacja  zawodów  -  uporządkowanie  obiektów,  wypłaty,   sprawozdawczość.
Aktywny udział młodzieŜy szkolnej w roli zawodników, organizatorów oraz w'dzów winien stwarzać okazje 
do właściwego zrozumienia konieczności przestrzegania regulaminów i wszystkich bez wyjątku przepisów o 
zawodach. Od natychmiastowej i zdecydowanej postawy odpowiedzialnych za organizację 'rnprez 
sportowych osób zaleŜy w duŜej mierze właściwe zachowanie się Uczestników, a więc zarówno zawodników, 
jak i widzów.
19
DuŜa popularność sportowych gier zespołowych stawia przed organia torami imprez zadanie wyboru 
odpowiedniego systemu przeprowadzenia zav dów.
Opracowując odpowiedni system rozgrywek naleŜy uwzględnić ilość zg szonych druŜyn, czas na 
przeprowadzenie rozgrywek, charakter zawodów, runki terenowe i lokalowe. Ponadto system rozgrywek i 
terminarz muszą zgodne z podstawowymi załoŜeniami szkoleniowymi, które wymagają kilku przerwy 
między jednym a drugim spotkaniem w celu odpowiedniego przygo wania się do zawodów.
Do najczęściej spotykanych systemów rozgrywek zaliczamy (Talaga 19J 1) system kaŜdy z kaŜdym, 2) system 
pucharowy, 3) system do dwóch przes nych, 4) system mieszany, 5) system „play off'.
System kaŜdy z kaŜdym
System kaŜdy z kaŜdym stosowany jest najczęściej w rozgrywkach dwura dowych, rozłoŜonych na dłuŜszy 
okres, np. wiosna -jesień. Jest to najdłuŜS ale jednocześnie najbardziej sprawiedliwy system rozgrywek, 
poniewaŜ zespół spotyka się z kaŜdym przeciwnikiem, a mecze odbywają się na zasa mecz i rewanŜ (na 
własnym boisku   i na boisku przeciwnika). Przy punkt decyduje ilość zdobytych punktów, najczęściej według 
zasady: za zwycięst 2 lub 3 punkty, za remis - l punkt, a za mecz przegrany - O punktów. Dla < czenia 
całkowitej liczby spotkań stosuje się następujący wzór:
n (n - 1)
x =  —-———-
gdzie:
n - liczba druŜyn zgłoszonych do rozgrywek x- ilość spotkań
• = 28   to   znaczy,   Ŝe
powir
tak np., jeŜeli zgłosiło się 8 druŜyn: odbyć się 28 spotkań.
Bez względu na liczbę zgłoszonych zespołów kolejność rozgrywek ustala i od razu na wszystkie spotkania 
według tabeli Bergera. Tabela Ber uwzględnia spotkania na swoim boisku i na terenie przeciwnika. Tej samej 
beli uŜywa się przy parzystej i nieparzystej ilości startujących druŜyn, np. dla zgłoszonych druŜyn, jak dla 8, 
dla 9, jak dla 10 itd. Zatem przy nieparzys liczbie zgłoszonych druŜyn dodajemy jednego fikcyjnego 
przeciwnika, np. pt 7 druŜynach układamy tabelę na 8, kaŜda druŜyna gra 6 razy, chociaŜ rund je 7 po 3 pary, 
poniewaŜ l runda jest wolna ze względu na wylosowanie fikcyjf druŜyny.
Układanie tablicy Bergera odbywa się w ten sposób, Ŝe liczbę numerÓJ równą liczbie startujących druŜyn 
rozmieszcza się w kaŜdej rundzie naokc jednego nieruchomego numeru. Nieruchomym numerem jest 
największa liczl parzysta, którą w kaŜdej nieparzystej rundzie ustawiamy na drugim miejs
|P         . |iczb, a w rundach parzystych na pierwszym miejscu pierwszej pierwszej P > fi druŜynach jest 5 
rund: i, 3, 5 - nieparzyste; 2, 4 - parzy-pary h^'an[e tabeli rozpoczyna się od rund nieparzystych. Układamy 
najpierw
Srwszyrzut:
V    l-(6)
2-5

Strona 10

11891

3-4 ...
riei rundzie zostawia się nr 6 na tym samym miejscu, zamieniając miej-oźostałych numerów w kierunku 
zgodnym z ruchem wskazówek zegara.
rzut:        Trzeci rzut: Piąty rzut:
3-4 4-5                             5-1
Układanie rund parzystych odbywa się w odwrotnej kolejności, tzn. rozpoczyna się ustawienie druŜyn od 
ostatniej. Stąd teŜ największą liczbę parzystą (6) ustawiamy na pierwszym miejscu w pierwszej parze, wpisując
pozostałe liczby w kolejności takiej samej, jak przy I rzucie:
(6)-5
1-4
2-3
Przy układaniu II rzutu przesuwamy wszystkie cyfry dookoła cyfry 6 o jedno miejsce w kierunku przeciwnym
do ruchu wskazówek zegara, np: Czwarty rzut: Drugi rzut: (6)-5                      (6)-4
1-4 5-3
2-2 1-2
Wpisując kolejno wszystkie rundy otrzymujemy tabelę spotkań: l runda:
I rzut

II rzut

III rzut

IV rzut

V rzut

1-6
2-5 3-4

6-4
5-3 1 -2

2-6 3-1
4-5

6-5
1 -4 2-3

3-6
4-2 5- 1

Drogą losowania cyfry zastępujemy nazwami druŜyn, natomiast miejsce spotkań ustala się w ten sposób, Ŝe 
gospodarzami są druŜyny, które w tabeli znajdują się w lewej kolumnie kaŜdego rzutu, np. w podanej wyŜej 
tabeli gospodarzami w pierwszej rundzie będą l, 2 i 3, w drugiej 6, 5 i 4.
JeŜeli w rozgrywkach obowiązują dwa spotkania kaŜdej druŜyny z kaŜdą (rnecz i rewanŜ), wykorzystujemy tę
samą tabelę, przestawiając liczby we Wszystkich rundach z pierwszego miejsca na drugie i otrzymujemy w ten
sposób a°elę spotkań rewanŜowych.
20
II runda (spotkania rewanŜowe)
I rzut

II rzut

III rzut

Strona 11

11891

IV rzut

V rzu

6- 1
5-2 4-3

4-6
3-5 2-1

6-2 1 -3
5-4

5-6
4- 1
3-2

6-3
2-4 1-5

Wyznaczenie miejsc spotkań w systemie jednokierunkowym dokom jest w ten sposób, Ŝe gra się zawsze na 
boisku druŜyny, która była do tego -j kania wylosowana jako pierwsza. Przy systemie dwurundowym 
pierwsze kanie gra się na tej samej zasadzie. Drugi sposób jest korzystny w przyj kiedy wszystkie mecze gra 
się na jednym boisku. Przykład zestawienia druŜyn:
I rzut

II rzut

III rzut

IV rzut

Vrzu1

1 -2

1 -3

1 -4

1 -5

1-6

6-3

2-4

3-5

4-6

5-2

Strona 12

11891

5-4

6-5

2-6

3-2

4 - 3

W tym ustawieniu rozgrywek druŜyna z cyfrą l jest ustawiona we kich kolejkach i gra kolejno z cyfrą 2, 3, 4 
itd. Dalsze cyfry wpisuje się kc w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara. W wypadku niep ilości 
druŜyn ustawia się kolejność w ten sam sposób, tylko w miejsce pa cyfry następującej po ostatniej ustawionej 
druŜynie wpisuje się zawsze druŜyna wtedy pauzuje.
System pucharowy
System pucharowy stosowany jest przy duŜej liczbie druŜyn i krótkim i trwania rozgrywek. Polega na tym, Ŝe 
zwycięskie druŜyny poszczególnychj kań awansują do dalszych rozgrywek, natomiast druŜyny przegrywające
i ją. W ten sposób liczba uczestników, a więc i spotkań, zmniejsza się szybko.
Mankamentem systemu pucharowego jest to, Ŝe jest mało sprawie gdyŜ eliminuje druŜyny  i nie pozwala m.in.
 na dłuŜszą obserwację poszczególnych zawodników. MoŜe się równieŜ zdarzyć, Ŝe po losowanii Ŝyn w 
pierwszym rzucie muszą się spotkać z sobą najsilniejsze zespoły i j« nich musi odpaść z następnej kolejki 
spotkań. W tym celu moŜna zastoS wariant polegający na rozstawieniu silnych druŜyn, np. cztery najsilniejs 
społy ustawione zostają tak, aby spotkały się z sobą dopiero w półfinale. Sl ten wyłania bezpośrednio pierwsze
i drugie miejsce, a o trzecie i czwartej prowadza się dodatkowe spotkanie.
W systemie pucharowym całkowitą liczbę spotkań otrzymujemy po sowaniu wzoru:
n = n — l czyli np. przy 16 druŜynach mamy 15 spotkań.
r-sr'
i iność spotkań ustala się w następujący sposób:
łkowita ilość startujących druŜyn stanowi wielokrotność dwóch, to Jeś6li !tieli się kolejno przez 2 dając wynik 
końcowy l, np. 32, 16, 8, 4, 2, l. znaczy oz^ podąjemy tabelę dla 32 druŜyn podzielonych na dwie grupy po 16
-D-
druŜyn
l Tabela systemu pucharowego dla 16 druŜyn
l   "

2

3

3

9

3

Strona 13

11891

2 ——

8

3

6

4

Strona 14

11891

9

i

8

6

9

1 "

Strona 15

11891

9

9

11

10

Strona 16

11891

16

11

14

12 -

Strona 17

11891

13  -

16

14 -

L S

Strona 18

11891

16 -     '

JeŜeli liczba zgłoszonych druŜyn nie dzieli się przez dwa do końca, stosuje się wstępną rundę posługując się 
wzorem:
x = (n - 2") 2
gdzie: n-liczba druŜyn
- najbliŜsza niŜsza cyfra dzieląca się przez 2 do końca,
^;Przy 11 druŜynach n = 11, 2  = 8, zatem będzie (l l - 8) 2 = 6, czyli 6 spot-stanie rozegranych w eliminacji. 
NaleŜy dodać, Ŝe nie grają tutaj druŜyny jg       ^ane w górze i w dole tabeli. Na podstawie tab. 2 
zaobserwować moŜna, jjj-2     lminacJach grają druŜyny od 3 do 8 miejsca, a zwycięzcą zostaje druŜyna ",na 
dru§im miejscu druŜyna nr 9.
22
Tab. 2.
dla 11 druŜyn
10
||eŜeli liczba ^^njest nieparzysta, pauzuje dodatkowo jedna druŜyna z dalszej| $ci tabeli.
Zwykle Pr2ye się, ze "wstępne spotkania urn leszcza się w środkowej'] <?ci tabeli- \ tym, jeŜeli wśród 
zgłoszonych druŜyn dwie lub cztery sal rizo silne, ^Ws rfioŜliwe jest ich rozstawienie. "Na przykład jeŜeli 
wśródj
Nfoszonyc'1 \^n 4 są znacznie silniejsze, to ustawiamy je wówczas w ta-i
pipod nurn^i j 4 5 i 8, a na pozostałe miejsca wpisujemy do tabeli resztę!
iruŜyn zgodn'e(pikiem losowania.
łfstem do dt^»t|przegranych
V zawodź ^prowadzanych w krótkim terminie stosuje się często sys-|
'i do dwócl1 \granych- System ten jest bardziej   sprawiedliwy aniŜeli pu-(
|''"«wy, ponie\ druŜynie, która przegrała j edno spotkanie przysługuje moŜ-j
' rozegr,in\eczli z inną przegraną druŜyną o drugie miejsce. Praktycznie | fieje moŜli^ć ^e \v grupie 
przegranych przypadnie temu zespołowi mecz z r)ną, z którąjV raZ przegrał. Zaletą tego systemu jest 
stosunkowo mała ! "jaczasu i bar^jei sprawiedliwe wyłonienie czterech najlepszych druŜyn. Do
zaliczyć trzw ^^ ze przy większej liczbie druŜyn niezbyt dokładnie-' ślą się ich Mejność- Całkowitą liczbę 
spotkań otrzymujemy stosując wzór:
x =2n-3
1'rzykład u^a\en\a dla 8 druŜyn przedstawia awans zespołów walczących lipie zwyciez^w (vvygrywa 
druŜyna oznac-zona cyfrą 1) i spotkania druŜyn
lezących w grupie przegranych. DruŜyna oznaczona cyfrą 5 gra o drugie i ie miejsce ze zwycięzcą z grupy 
przegranych (druŜyna nr 2).
Tab. 3-    R"nda zwycięzców
Tab. 4.    Runda przegranych
1
2

Strona 19

11891

3
4
5
6
7

4

4

2

2

2

2

5

2  -3 ——— '

Strona 20

11891

7

6

7     "

Strona 21

11891

ZauwaŜyć moŜna, Ŝe w wyniku rozegranych spotkań pierwsze miejsce zdobywa druŜyna nr l, drugie miejsce 
druŜyna nr 2, trzecie miejsce druŜyna nr 5, a czwarte druŜyna nr 4 (tab. 3 i 4).
System mieszany
System mieszany stanowi kombinację systemu kaŜdy z kaŜdym i systemu pucharowego. Stosuje się go w 
zawodach o krótkim terminie rozgrywek i większej liczbie uczestników.
DruŜyny podzielone zostają na kilka grup. W tych grupach moŜna grać systemem kaŜdy z kaŜdym lub 
pucharowym. Zwycięzca lub określona liczba druŜyn z kaŜdej grupy przystępują do grupy finałowej, gdzie 
moŜna grać dalej róŜnymi systemami. Pozostali uczestnicy zostają wyeliminowani albo grają dalej we własnej 
grupie przegranych.
Na przykład ogólną ilość zespołów dzieli się na dwie druŜyny po 8 zespołów w kaŜdej (grupa A i B), w 
których rozgrywki odbywają się systemem kaŜdy z kaŜdym. Po zakończeniu rozgrywek i ustaleniu kolejności 
zespołów w kaŜdej grupie (miejsce od l do 8) dalsze rozgrywki odbywają się systemem pucharowym - parami 
w sposób następujący:
Grupa A
Grupa B
25
O pierwsze cztery miejsca grają zespoły l, 2 z grupy A z zespołami grupy B na krzyŜ. Zwycięzcy grają między 
sobą o pierwsze i drugie miejs przegrani o trzecie i czwarte miejsce. O miejsca od 5 do 8 grają zespoły ? z 
grupy A z zespołami 3, 4 grupy B na krzyŜ. W ten sposób ustala się kolejr miejsc od l do 8 lub nawet dalej.
JeŜeli do grupy finałowej przystępują dwa zespoły, które grały wcześniej! sobą, to naleŜy w regulaminie 
rozgrywek określić, czy ten wynik będzie zalicl ny do grupy finałowej, czy nie. '
System „play off'
System „play off stanowi rozwinięcie systemu kaŜdy z kaŜdym. Po Ŝaki czeniu pierwszego etapu rozgrywek 
gra się wówczas jeszcze dalej, np. do 4, 2 zwycięstw lub tylko mecz i rewanŜ w celu ustalenia ostatecznej 
kolejny
zespołów.
W wyŜej wymienionych układach zwycięzców wyłania się:
1) gdy gra się do 4 zwycięstw
Gospodarzem pierwszego meczu jest zespół, który po poprzednim et zajmował w tabeli wyŜsze miejsce. 
Gospodarzem drugiego meczu zespół, |-zajmował niŜsze miejsce. Gospodarzem trzeciego i czwartego oraz 
siódr spotkania jest zespół zajmujący wyŜsze miejsce, natomiast piątego i szos meczu druŜyna startująca z 
niŜszego miejsca. Gdy jedna z druŜyn uzyska c? zwycięstwa, nie rozgrywa się dalszych spotkań.
2) gdy gra się do 3 zwycięstw
Gospodarzem pierwszego i drugiego meczu jest zespół, który po poprzeć etapie zajmował w tabeli wyŜsze 
miejsce. Gospodarzem trzeciego i czwar meczu będzie druŜyna, która zajmowała niŜsze miejsce, a piątego 
spotfc znów zespół, który był gospodarzem pierwszych spotkań. Gdy jedna z dr uzyska trzy zwycięstwa, nie 
rozgrywa się dalszych spotkań.
3) gdy gra się do 2 zwycięstw
Gospodarzem pierwszego meczu jest zespół, który po poprzednim zajmował w tabeli niŜsze miejsce. 
Gospodarzem drugiego i trzeciego rrrt| druŜyna, która zajmowała wyŜsze miejsce. Gdy jedna z druŜyn 
uzyska * zwycięstwa, dalszych spotkań nie rozgrywa się.
4) gdy gra się mecz i rewanŜ
Gospodarzem pierwszego meczu jest-druŜyna, która po poprzednim et zajmowała niŜsze miejsce (niŜsza klasa
rozgrywkowa). W tych meczac| przypadku remisu nie wyłania się zwycięzcy w danym meczu przez dogry* 
Dogrywki przeprowadza się tylko po drugim spotkaniu, w przypadku gd obydwu meczach uzyskano wyniki 
remisowe lub gdy druŜyny uzyskały po, nym zwycięstwie z równą róŜnicą małych punktów.
Zasady fair play

Strona 22

11891

*••"•
Systematyczny i planowy wpływ nauczyciela, instruktora i trenera, stosunki
rpersonalne, styl pracy wychowawczej, postawy moralne nauczyciela itp. "j i-ywąją duŜą rolę w uzyskiwaniu 
wychowawczych efektów przepisów gry. ° uły gry traktować więc moŜna jako źródło wychowania. Dziąsko i 
Naglak nQ$6) podkreślają, Ŝe początkowo przestrzeganie reguł ma charakter utylitarny / oŜna coś stracić, 
naruszając je, lub zyskać - przestrzegając). Później ulegają
stopniowemu przyswojeniu, z tym Ŝe ich akceptacja wynika z faktu ścisłego zekwowania przez nauczyciela, 
trenera lub arbitra. Dalsze doskonalenie ćwi-
ego czy trenującego powinno zmierzać w kierunku wytworzenia się reguł utonomicznych, działających w 
sposób niezaleŜny, a wyraŜający się określeniem „fair play".
Wytworzeniu się właściwych postaw sprzyjają dobre stosunki ćwiczących i zawodników z wychowawcami - 
nauczycielami, trenerami i arbitrami sportowymi. Sportowe gry zespołowe, jako dyscypliny o niewymiernym 
charakterze przebiegu walki sportowej, przy nieustających tendencjach do eskalacji intensywności działań w 
walce, wymagają stałego podwyŜszania funkcji tych trzech ściśle współpracujących ze sobą ogniw. 
Konieczność ta podyktowana jest m.in. tym, Ŝe zwycięstwo lub przegrana w walce sportowej staje się przecieŜ 
najczęściej siłą napędową przyczyniającą się do wzrostu lub obniŜenia pracy zmierzającej do podwyŜszenia 
mistrzostwa sportowego ćwiczącego czy trenującego.
Fair play w sporcie młodzieŜowym to nie tylko wyeliminowanie przemocy, ale takŜe: posiadanie równych 
szans, współzawodnictwo z innymi o zbliŜonych warunkach fizycznych, chociaŜ o innych zdolnościach, 
równe i „fair" zaangaŜowanie wszystkich uczestników.
Fair play w sporcie młodzieŜowym moŜna postrzegać w dwu kategoriach -indywidualnych i społecznych 
(Dąbrowska i Dąbrowski 1994).
Indywidualne znaczenie idei fair play związane jest głównie z osobistą odpowiedzialnością uczestników i 
dotyczy:
- fizycznego i psychicznego kontaktu między przeciwnikami, troski o dobre samopoczucie własne w równym 
stopniu, jak innych, starania osiągnięcia sukcesu na moŜliwie najwyŜszym poziomie, ~ akceptowanie decyzji 
sędziego i przestrzeganie reguł gry, ~ samokontroli w przypadku zwycięstwa i poraŜki, świadomości i 
zainteresowania się tym, co dzieje się z innymi uczestnikami.
połeczne uwarunkowanie znaczenia idei fair play związane jest bardziej ^odpowiedzialnością organizatorów 
sportu i dotyczy:
ormułowania zasad, które czynią sport bardziej atrakcyjnym,
rganizowania zawodów, w których przeciwnicy mają mniej więcej równe
^anse,
°ntrolowania warunków treningu i współzawodnictwa, aby przebiegało ono dobrej atmosferze i poczuciu 
bezpieczeństwa,
26
27
-   dostosowania planów treningowych do potencjalnych moŜliwości fizyc| i kształtowanie pozytywnej 
motywacji młodych uczestników,
-   kontrolowania komercyjnych i politycznych wpływów, które mogą : prawidłowy przebieg 
współzawodnictwa.
Dąbrowska i Dąbrowski (1994) podkreślają, Ŝe w sporcie młodzieŜ nauczyciele i trenerzy ponoszą specjalną 
odpowiedzialność, większą ni sami nauczyciele i trenerzy w sporcie dorosłych. Z jednej strony muszą c{1 
młodych zawodników przed zbytnim ryzykiem, kontuzjami, z drugiej stymulować ich aktywność. Większość 
młodych ludzi nie wybiera uczest w sporcie dla celów edukacyjnych, robią to dla przyjemności i zadowc z 
ćwiczeń i uprawiania sportu.
Bardzo waŜne jest akcentowanie przez nauczycieli, instruktorów i trę następujących zasad:
-   obserwuj i ucz się zasad gry,
-   pokonuj przeciwnika umiejętnościami, a nie zachowaniem agresywnym,!
-   nigdy nie dyskutuj z sędziami,
-   nie stosuj fauli,
-   reaguj natychmiast na decyzje sędziego,
-   przez cały czas zachowuj samokontrolę, nigdy nie bierz odwetu, nie waj się na przeciwniku,
-   zwycięstwo przyjmuj w sposób skromny, gdy zostaniesz pokonany : chaj się, bądź pogodny.

Strona 23

11891

W praktyce szkoleniowej i sportowej rzadko próbuje się łączyć te z ideą fair play. Stąd teŜ zaniedbywanie tych 
prostych wychowawczych gów moŜe powodować niezrozumienie przez młodzieŜ znaczenia uczestnjl w 
sporcie.
podstawowe wiadomości dotyczące rozwoju motorycznego dzieci i młodzieŜy
j Ogólna charakterystyka rozwoju motorycznego człowieka w procesie ontogenezy
Zwykle rozwój osobniczy człowieka dzielimy na róŜne okresy i etapy. Podzia-tych jest wiele a historia 
periodyzacji Ŝycia człowieka jest dość długa i sięga Ŝytności. czasem są to krótsze, a innym razem dłuŜsze 
odcinki czasu, obejmujące kilka okresów lub podokresów przemian. Takim podziałem najogólniejszym jest 
wyróŜnienie w rozwoju postnatalnym tylko trzech okresów: pierwszego, w którym organizm się rozwija 
(rozwoju progresywnego), tj. etapu dzieciństwa i młodości, drugiego, w którym występuje względna 
równowaga między procesami budowy (anabolizmu) i rozpadu (katabolizmu), tj. etapu wieku produkcyjnego 
(stabilizacji), oraz trzeciego, w którym zaznacza się przewaga procesów kata-bolicznych nad anabolicznymi 
(rozwoju regresywnego), tj. etapu starzenia się.
Taki podział ontogenezy jest nieprecyzyjny, podobnie zresztą jak inne podziały, gdyŜ procesy anabolizmu i 
katabolizmu, to znaczy budowy i rozpadu, zachodzą we wszystkich etapach czy okresach Ŝycia. Ponadto 
Ŝadna z cech morfologicznych, a zwłaszcza motorycznych nie utrzymuje się w okresie stabilizacji na 
jednakowym poziomie, lecz dochodzi w pewnym momencie rozwoju do swego szczytu, po czym u jednych 
osób wolniej, a u innych szybciej, zaczyna się obniŜać. Taki podział jest jednak uŜyteczny, gdyŜ zdaniem 
Przewędy (1980), pomaga zrozumieć zadania, jakie rysują się przed ludzką motorycznością i opracować 
program jej kształtowania. Zadania te, ujmując najogólniej, sprowadzają się przede wszystkim do potrzeby 
rozwijania motoryczności w okresie rozwoju progresywnego, utrzymywania jej na wysokim poziomie i 
wzbogacania w wieku produkcyjnym oraz przeciwdziałania naturalnemu spadkowi w etapie starzenia się. Jest
zrozumiałe, Ŝe ten ogólny zarys zadań nie wyklucza moŜliwości, a zwłaszcza potrzeb rozwijania motoryki po 
zakończeniu młodości, a takŜe wzbogacania jej w okresie starzenia się.
Hurlock (1985) wymienia powody, które sprawiają, Ŝe właściwy rozwój ruchowy i praca nad własnym ciałem 
są psychologicznie i społecznie waŜne: ) Ćwiczenia bezpośrednio wpływają na polepszenie zdrowia 
fizycznego i psychicznego.
zieci mogą wyładowywać posiadaną w nadmiarze energię i przez to lepiej znoszą napięcia i frustracje 
(katartyczna rola ćwiczeń).
°bry rozwój ruchowy dziecka daje mu poczucie pewności, zadowolenia J własnej adekwatności 
(niezaleŜności).
epsza kontrola motoryczna i umiejętności ruchowe mogą zapewnić dziecku 5) ^dywidualną rozrywkę.
asciwy rozwój ruchowy ułatwia akceptację społeczną, a nawet umoŜliwia
dziecku
przyjmowanie roli przywódcy grupy.
29
6) Dziecko ruchowo spraw TCA* ma większe szansę na uzyskanie poczucia własnego bezpieczeństwa i 
poprawo!pojęcia własnego ,ja".
W procesach sterowaffis(ia rucjhami człowieka bardzo waŜną rolę odgrywa centralny układ nerwowy. 
:..tównijeŜ zmiany w obwodowym układzie nerwowym wpływają na poziom motoiioo!czny człowieka. 
Szczególnie dwa procesy zasługują tutaj na wyróŜnienie: procest"liel inizacji włókien i proces inerwacji mięśni.
Mielinizacja to obrastał włókien nerwowych, przewodzących impulsy do; mięśni, otoczkami tłuszczcwnflmi, 
które zapobiegają przenoszeniu się stanów po<i budzenia na komórki sąsieeupie. W konsekwencji proces 
mielinizacji ogranic-1 niepotrzebne przyruchy (syi^inezje), występujące często w działaniach dzieci.
Proces inerwacji polegsi1 na Rozgałęzianiu się rosnących zakończeń nerwo, wych i tworzeniu synaptycznych 
połączeń z włóknami mięśniowymi, stąd te$ odgrywa decydującą rolę *'opanowaniu przez dziecko 
poszczególnych czytw ności. Inerwacja kończy s :? s;oko|0 6 roku Ŝycia i warunkuje moŜliwość opanc wania 
podstawowych czynności manualnych, a więc określa osiągnięcie przesj dziecko etapu dojrzałości s teln^j 
(Demel i Skład 1970).
Rola układu nerwowesgae? w aparacie ruchu jest bardzo duŜa i polega na budzaniu, koordynacji i s Ww^niu 
czynnością motoryczną mięśni szkieletc \vych. Dopóki układ ner-i^wy  i mięśnie dziecka nie są dobrze 
rozwinięt ^wszelkie wyuczenie umiej <[sjności ruchowych nie jest moŜliwe. Nauczanie winr Avięc nastąpić 
akurat w nsmM^iej stosownym dla danej czynności momenci rozwoju dziecka. Inaczej cł (Jęci tYiogą stracić 
zainteresowanie uczeniem.

Strona 24

11891

Istnieją następujące kflftkfcria określające gotowość do uczenia się, czyli js to określa Osiński (1993) 
•«•|V,moment wyuczalności":
— zainteresowanie uczeniei ^
— długotrwałość zainteresowań,
— postępy w uczeniu się.
Według Osińskiego testerzy kryteria winny być w kaŜdym przypadku okres lane łącznie, ale i kaŜde^tf nich 
miisi być bardzo szczegółowo analizowan z osobna.
Większość autorów d^ctipodstawowych metod uczenia się sprawności motc rycznych zalicza:
1. Uczenie się metodą pnolb i błędów („przybliŜeń i poprawek", „poraŜek] sukcesów"). W takich procpadkach 
uczeniem dziecka nikt nie kieruje ani n dostarcza wzoru do nas lat 3>wanja. Dziecko samo podejmuje 
róŜnorodne prób i osiągnięte rezultaty sązvz*b poniŜej moŜliwości.
2. Naśladownictwo. Obsezs*ow^nie i naśladowanie innych, najczęściej jakiego modelu (np. rodziców, 
rO'OO?iist\va czy kolegów) jest zwykle bardziej efektywn^ aniŜeli uczenie się metod.ihdprób i błędów. 
Model moŜe jednak nie stanowić dc* brego wzorca, a wręcz od'Wytnie - zły.
3. Nauczanie czynności i »cho\vej (uczenie kierowane - trening). Ten rodź uczenia się ma 
szczególnnnznac^enje, gdyŜ uczący się jest tutaj bezpośrednie instruowany. Często konsaisuuje sj? w ^m 
ce|L1 specjalnie opracowane program! metodyczne, np. nauczan Oprogramowane.
Obok problemów uczenia się nawykowego, waŜnym zadaniem szkolnego
chowania fizycznego jest kształtowanie róŜnego rodzaju zdolności  moto-
znych (kondycyjnych i koordynacyjnych). Okazuje się, Ŝe w rozwoju osobni-
7vm człowieka występuj ą okresy szczególnej podatności na działanie bodźców
wnętrznych, gdyŜ efekty wzmoŜonej aktywności fizycznej nie w kaŜdym wie-
.    s„ jednakowe. Stymulacja ruchowa jest najbardziej skuteczna w okresach
rzvspieszone§° rozw°Ju poszczególnych zdolności motorycznych, tj. w okre-
ach sensytywnych i w ich fazach końcowych, nazywanych okresami krytycz-
nymi (Raczek 1987, 1988, Drabik i Harsanyi 1990). Podatność na działanie bodź-
ców zewnętrznych jest bowiem tym większa, im szybszy jest rozwój w danym okre-
sie ontogenezy (Wolański i Parizkowa 1976).
Tab. 5- Model sensytywnych faz w rozwoju zdolności motorycznych (wg Raczek 1987)
WIEK"
9     10    11     12    13     14    15    16    17
Zdolność dostosowania motorycznego_____
Równowaga
Zdolność róŜnicowania ruchów
Zdolność reakcji na bodźce akustyczne i optyczne______
Zdolność orientacji przestrzennej___
Zdolność rytmicznego wykonywania ruchów
Zdolność skoordyno-wania ruchów w czasie
Wytrzymałość tlenowa
Wytrzymałość
Siła szybka
maksymalna
Szybkość ruchu
Lkjicznych
ruchów cy-
Gibkość

l       l       l       l
30
Model sensytywnych faz w rozwoju wybranych zdolności motorycz opracowaniu Raczka (1987) ukazano w 
tab. 5. Zagadnienie to jest jednaki złoŜone, a wyznaczanie tych okresów nie jest łatwe, tym bardziej, Ŝe styn 
danej zdolności motorycznej jest efektywniejsza, gdy wyprzedza pełnię, ju, poniewaŜ przebudza szereg funkcji
i właściwości dopiero dojrzewa (Wolański i Pafizkowa 1976).

Strona 25

11891

PoniewaŜ w tym przewodniku przedstawiamy minigry sportowe młodszych, przeto ograniczamy się tylko do
charakterystyki rozwoju mc nego dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym.
2.2. Rozwój motoryczny w okresie przedszkolnym i mloc szkolnym
Okres przedszkolny (wczesne dzieciństwo), a szczególnie 3-4 rok Ŝj chuje się wyjątkową ruchliwością- ruch dla
dziecka posiada cel sam Ten ogromny pęd do ruchu i działania ma niewątpliwy związek ze zjav 
autostymulacji. W 4 roku Ŝycia psychomotoryka dziecka jest na tyle dojr moŜe ono wykonywać niemal 
wszystkie ruchy. Ruchy jednak nacechov synkinezjami (przyruchami). W tym okresie prowadzimy głównie a 
eliminujemy formy gimnastyczne (ścisłe). Dziecko cechuje egocenti aktywność dziecka 4-5-letniego maleje i 
występują popędy towarzyskie.
Wiek około 5 roku Ŝycia bywa nazywany „złotym okresem motoryc lub inaczej „pierwszym apogeum 
motoryczny m". Proporcje morfolc oraz znaczna dojrzałość ośrodkowego układu nerwowego i charakterys 
równowaga pod względem rozwoju psychicznego sprawiają, Ŝe ruchy w tym okresie są celowe, swobodne, 
płynne i w ogóle przyjemne (Demel i Skład 1970).
Dzieci z duŜą łatwością uczą się nowych nawyków ruchowych, jeździć na łyŜwach i na nartach, łatwo uczą się 
pływać, dobrze poczynajj radzić z ćwiczeniami gimnastycznymi, wymagającymi  nieraz dość koordynacji i 
poczucia rytmu. Trudności pojawiają się jedynie przy waniu czynności wymagających znaczniejszej precyzji 
ruchów rąk. Prc w pełni zakończonej inerwacji sprawia, Ŝe niezbyt jeszcze efektywne chowanie się dziecka 
przy wykonywaniu głównie niektórych czynności nych z samoobsługą (Osiński 1993).
RóŜnice między chłopcami i dziewczętami są jeszcze dość słabo zazna Dobrze zaawansowana jest w tym 
okresie motoryczność o charakterze zabav -sportowym. Większość dzieci potrafi harmonijnie podrzucać i 
łapać piłkę, nać kopnięcie piłki z biegu, a niektóre potrafiąjuŜ oddać skok z rozbiegu. (1993) podkreśla, Ŝe o ile 
w okresie niemowlęcym występował najszybszy ontogenezie człowieka rozwój fizyczny, to w okresie 
wczesnego dziecińst stępuje wyjątkowy przyrost w zakresie koordynacji ruchów.
. vrn z waŜnych problemów, przed jakim stają rodzice i pedagodzy, jest
*         o?? dziecka. Szacuje się, Ŝe osoby praworęczne stanowią ok. 90-95%, rwói kultury i tradycji powodują, Ŝe
praworęczność jest dla dziecka ko-
°r. • a Dziecko leworęczne musi natomiast ponieść konsekwencje przy-~''S ° anja się psychicznego i 
społecznego. St°SR dzo istotnym momentem jest przekroczenie przez dziecko progu szkoły. strząs związany z 
nagłą zmianą warunków Ŝycia, a szczególnie ograni-^efi • jakie narzuca instytucja szkolna w zakresie 
ruchliwości dziecka, nie CZC taia bez wpływu dla rozwoju motoryczności. Pomimo to dziecko chętnie P°Z 
stnjc/y we współzawodnictwie, a radość sprawia mu wykonywanie kaŜdego U° eeo zadania ruchowego. To 
zaangaŜowanie emocjonalne trzeba umieć wykorzystać w pracy pedagogicznej.
W rozwoju człowieka, zwłaszcza we wczesnych jego fazach, bardzo silne 't zjawisko integralności przebiegu 
róŜnych właściwości i funkcji ustroju. Stad teŜ w badaniach dowodzi się występowania bezpośredniego 
związku między poziomem dojrzałości motorycznej a postępami szkolnymi. Zwykle dzieci o niskiej 
sprawności motorycznej gorzej się adaptują do wymagań stawianych przez szkołę i wykazują trudności w 
dostosowaniu się do swoich rówieśników.
Okres wczesny szkolny sprzyja dynamicznemu rozwojowi niemal wszystkich zdolności motorycznych. 
Wyraźnie zaznacza się juŜ dymorfizm płciowy w motoryce, ale nie jest on jeszcze tak silny jak w późniejszych 
okresach Ŝycia. Chłopcy wykazują zwykle przewagę w szybkości biegu, rzutach i skokach, a dziewczęta w 
gibkości oraz zręczności manualnej (Denisiuk i Milicerowa 1969).
Pod koniec tego okresu, tj. w przypadku dziewcząt ok. 10-11 roku Ŝycia, a u chłopców ok. 12-13 roku Ŝycia 
następuje faza wyjątkowej łatwości przyswajania sobie ruchów nowych, dotąd nie ćwiczonych i o dość 
skomplikowanej strukturze. Zjawisko to określane jest jako „drugie apogeum w rozwoju motoryczności", czy 
teŜ „okresem dziecka doskonałego". Dzieci charakteryzują się w tym okresie harmonią proporcji ciała, duŜą 
umiejętnością koncentracji oraz moŜliwością systematycznej pracy nad sobą.
Ten optymalny okres nauczania ruchów w okresie młodszym szkolnym zwykle kończy się wraz z szybkim 
wchodzeniem w okres dojrzewania. Trzeba podkreślić, Ŝe te pozytywne przemiany zachodzące w 
motoryczności odnoszą się głównie do zdolności koordynacyjnych. Natomiast zdolności kondycyjne (siła, 
szybkość i wytrzymałość) mogą osiągać swój rekordowy poziom dopiero w okresach późniejszych (Osiński 
1993).
Na podstawie wielu badań ustalono, Ŝe prawidłowy rozwój motoryczności uzaleŜniony przede wszystkim od 
siły. Siła wpływa bowiem na
Y KOŚĆ ruchu, odgrywa znaczącą rolę w pracy wymagającej wytrzymałości Koordynacji.

Strona 26

11891

luh        ^° cec'ia motoryczna to zdolność do pokonywania oporu zewnętrznego , Przeciwdziałania mu 
kosztem wysiłku mięśniowego. Przy jej pomocy moŜna onać siłę bezwładności przemieszczając sprzęt 
sportowy lub własne ciało na resloną odległość. Ogólnie wyróŜnia się:
32
a) silę maksymalną - największa siła, z jaką mięśnie mogą się skracać,
b) silę eksplozywną- siła pokonująca opór przez szybkie skracanie mięśni,
c) siłę wytrzymałościową - wytrzymałość organizmu na zmęczenie przy dłis trwałych obciąŜeniach 
fizycznych.
Wzrost siły postępuje proporcjonalnie do wzrostu masy mięśniowej. Lic włókien   mięśniowych   zwiększa   się
  tylko   o   10%,   natomiast   ich   średij (grubość) aŜ o 800%. W wieku od 4 do 7 lat rozwój siły człowieka 
wynosi ło 75% względem siły wyjściowej w 4 roku Ŝycia. W wieku od 7 do 1; średni przyrost wynosi 260% 
względem wielkości wyjściowej.
Dziewczęta wykazują słabszy rozrost mięśni i mniejszą siłę mięśniową chłopcy. RóŜnica ta pogłębia się 
stopniowo a wybitnie zaznacza się w okr pokwitania.
Przy rozwijaniu siły stosuje się ćwiczenia z róŜnorodnym obciąŜeniem^ piłki lekarskie, kamienie, hantle oraz 
pokonywanie cięŜaru własnego ciałaj cięŜaru współćwiczącego. Systematyczne uprawianie ćwiczeń 
przyczynia si| powiększania włókien mięśniowych oraz doskonalenia się przewodnictwa temu nerwowego. 
W mięśniach stopniowo, coraz efektywniej energia cher na przekształcana jest w mechaniczną.
W trakcie prowadzenia zajęć w szkole podstawowej, rozwijanie siłyl podstawowym  elementem  
przygotowania  i  sprawdzenia moŜliwości  uca Dopiero przejście przez ćwiczenia wpływające na rozwój 
poszczególnych motorycznych (siły, szybkości i wytrzymałości) moŜe być podstawą do wania ćwiczeń 
ukierunkowanych i specjalistycznych.

i Pra^tyczne w zakresie realizacji minigier
sportowych w szkole
. podstawowe pojęcia uŜywane w zabawach i minigrach sportowych
Zabawa jest formą działalności, która towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów, a takŜe od 
najwcześniejszego okresu jego rozwoju ontogenetycznego k Jak nauka i praca. Zabawa, nauka i praca są 
czynnościami człowieka nie-zerwalnie ze sobą związanymi, posiadającymi wiele cech wspólnych. Zabawa 'est 
dla dziecka przygotowaniem do pracy, która je czeka, gdy będzie dorosłe, zaś dla dorosłego człowieka jest 
potrzebą tak samo istotną jak czynności natury fizjologicznej. W okresie przedszkolnym róŜnego rodzaju 
zabawy, np. naśladowcze, manipulacyjne czy konstrukcyjne, a takŜe zabawy i gry ruchowe wypełniają w 
całości czas wolny dziecka i stanowią podstawową formę jego działalności. W okresie młodszym szkolnym 
zabawa ustępuje pierwszeństwa nauce przesuwając się stopniowo na drugą pozycję w Ŝyciu dziecka.
Okoń (1995) podkreśla, Ŝe zabawy i gry to działania:
- wykonywane dla przyjemności,
- umoŜliwiające realizację tych tendencji jednostki, których nie moŜe ona realizować w zwykłej rzeczywistości,
- czerpiące swą treść z Ŝycia społecznego,
- o charakterze twórczym,
- uporządkowane przez właściwe dla nich reguły.
Dlatego teŜ w teorii i metodyce nauczania zabaw i gier ruchowych wyróŜnić moŜna zabawy i gry samorzutne 
(spontaniczne) - organizowane przez uczestników bez nadzoru pedagogicznego i kierowane - które inspiruje 
prowadzący, mając pewien cel w ich przeprowadzeniu (Bondarowicz 1995).
Spośród róŜnorodnych zabaw - zabawy i gry ruchowe są najbardziej uniwersalnym środkiem 
wychowawczym, w których zawsze występuje pewien wysiłek fizyczny i umysłowy. Poszczególne rodzaje 
zabaw, minigier i sportowych gier zespołowych oddziałują w róŜny sposób na organizm człowieka w 
Poszczególnych okresach jego rozwoju. Dlatego teŜ zadaniem nauczyciela, a w czegolności nauczyciela 
wychowania fizycznego jest dokonywanie wyboru 'ch form ruchu i zasad nauczania, które są najbardziej 
przydatne w realizacji zamierzeń wychowawczych,
^daniem Bondarowicza (1986) zabawy i gry ruchowe są działaniem wy-owania fizycznego, które moŜe pełnić 
róŜne role:
Podstawową, kiedy jest zasadniczym środkiem wychowania fizycznego, Pomocniczą, kiedy uzupełnia inne 
działy wychowania fizycznego, ownorzędną, gdy wraz z innymi działami uczestniczy w procesie wychodnia 
fizycznego.

Strona 27

11891

W pedagogice wyróŜnia się zabawy: manipulacyjne, naśladowcze, konsti cyjne, gry dydaktyczne oraz zabawy 
i gry ruchowe. Przedmiotem naszych teresowań są zabawy i gry ruchowe, spośród których dają się 
wyodrębnić podstawowe grupy:
— zabawy proste,
- gry ruchowe.
Z tych dwóch grup wywodzą się sportowe gry zespołowe, które stanę najwyŜszą formę zabawy ruchowej. 
Sportowe gry zespołowe wyodrębnił jednak w bardzo obszerny i bogaty dział wychowania fizycznego i 
sportu, darowicz (1986) podkreśla, Ŝe przeprowadzenie szczegółowej klasyfikacji! baw ruchowych nastręcza 
duŜe trudności polegające na tym, Ŝe w niektć zabawach lub grach występuje kilka elementów i trudno jest 
określić, nich dominuje. W konkretnej sytuacji decyduje o tym nauczyciel wychov fizycznego, instruktor czy 
trener, eksponując jakiś element nadający ząb lub grze pewien charakter.
Zabawy proste
W zabawie prostej występują podstawowe ruchy naturalne związane z i ryką człowieka (chód, bieg, skok, rzut
itp.). Zabawy proste oparte są na met naśladowczej czy metodzie opowieści ruchowej lub bezpośredniej celo\ 
ruchu. Zasady i przepisy są proste i nieskomplikowane.
W zabawie prostej moŜe występować element współzawodnictwa i zacji. Jest to jednak tylko 
współzawodnictwo indywidualne, między pos2 gólnymi uczestnikami zabawy.
Gry ruchowe
Podstawowym czynnikiem pozwalającym odróŜnić grę ruchową od ząb jest element współzawodnictwa 
między zespołami, grupami czy druŜyną W grze zawsze występuj ą druŜyny (zespoły), które rywalizują ze 
sobą. Ws2 uczestnicy gier ruchowych wykonują to samo zadanie, ale czasami w roi czasie (np. po kolei 
ustawieni w rzędach czy szeregach). Pomimo braku spe lizacji na pozycjach w grach ruchowych występuje 
druŜynowy czy kapitan, ry kieruje zespołem, a takŜe ustala wspólnie z uczestnikami proste załóŜ taktyczne. 
Gry ruchowe dzielą się na następujące podgrupy: gry proste, złóŜ przejściowe, specjalistyczne i druŜynowe 
(Bondarowicz 1994). Gry proste to takie, w których występują proste elementy ruchowe zwią z ruchami 
naturalnymi i motorycznymi. O stopniu trudności poszczególnj rodzajów gier prostych decyduje czynnik 
rywalizacji zespołowej. Przepisy tej podgrupy są proste, łatwe do zapamiętania. Do kaŜdej druŜyny powinien 
przydzielony sędzia, którego zadaniem jest liczenie błędów. Rywalizujący j sobą oraz sędziowie powinni 
dokładnie wiedzieć, co jest uznawane za w wykonaniu zadania, gdyŜ o kolejności miejsc i o zwycięstwie 
decyduje sz> kość i dokładność.
ł Ŝonę wymagają od uczestników większych umiejętności i lepszej 4ci Najczęściej spotykaną formą 
organizacyjną gry złoŜonej jest wy-spra^ . sztafeta z wykonywaniem zadań technicznych związanych z daną 
dys-^ -U sportową (np. sztafety wielozadaniowe lub tory przeszkód). KaŜdą dru-cyplin* ^ pOWinien oceniać 
osobny sędzia. Sposób punktacji jest podobny
5k w grze prostej.
rzejściowe charakteryzują się wyŜszą formą organizacyjną oraz wymaga-Gry,Puczestników większych 
umiejętności niŜ gry złoŜone. W grze przejściowej ~'ą°boisku znajdują się jednocześnie tylko dwie druŜyny o 
równej liczbie "a stników, którzy walczą o zwycięstwo. Gra prowadzona jest na czas przez U°^ go sędziego 
(przewaŜnie nauczyciela czy trenera). O zwycięstwie decyduje
•jezba Z(jobytych punktów. Przepisy gry przejściowej powinny być dokładnie podane i jednakowo 
interpretowane.
Gry specjalistyczne mają za zadanie doskonalenie elementów technicznych . ^tycznych minigier i sportowych 
gier zespołowych. Na zmniejszonym i ograniczonym boisku do sportowej gry zespołowej (np. siatkówki czy 
koszykówki) walczą ze sobą jednocześnie dwie druŜyny o zmniejszonej liczbie zawodników. W grze 
specjalistycznej moŜe występować tylko jeden uczestnik (zawodnik) lub mogą występować druŜyny o 
nierównej liczbie zawodników. Przepisy gry specjalistycznej odpowiadają w zasadzie przepisom sportowych 
gier zespołowych. Gra odbywa się na czas lub do uzyskania przez jedną z druŜyn ustalonej liczby punktów, 
bramek czy koszy.
Gry druŜynowe stanowią najwyŜszą formę organizacyjną gier ruchowych i wymagają od uczestników 
odpowiednio większych umiejętności technicznych. Na wyznaczonym do gry boisku o zwycięstwo walczą 
jednocześnie tylko dwie druŜyny o równej liczbie zawodników. Zasady gier druŜynowych są stałe, przepisy 
natomiast mogą być zmieniane przez nauczyciela czy trenera w zaleŜności od liczebności druŜyn, 
zaawansowania uczestników, załoŜeń techniczno-
-taktycznych itp. O zwycięstwie decyduje liczba zdobytych punktów, bramek

Strona 28

11891

czy koszy.
Według Bondarowicza (1994) gry druŜynowe róŜnią od sportowych gier
zespołowych trzy podstawowe elementy:
przepisy gry, które dla sportowych gier zespołowych ustalają międzynarodowe federacje i są one 
obowiązujące,
specjalizacja w zaleŜności od pozycji gry w sportowych grach zespołowych jest określona (np. bramkarze w 
piłce noŜnej i ręcznej), natomiast w grach druŜynowych wszyscy zawodnicy wykonują takie same zadania, ale 
niekoniecznie w tym samym czasie,
aktyka gry w sportowych grach zespołowych jest ściśle określona przez nauczyciela czy trenera i zawodnik 
musi się jej podporządkować, natomiast w grach druŜynowych taktyka jest podejmowana przez kapitana i 
samych za-wodników.
36
37
3.2. Planowanie pracy w zakresie kultury fizycznej w szkole
Na właściwe zaprogramowanie procesu kultury fizycznej w szkole składij się:
- roczny plan szkoły w zakresie kultury fizycznej,
- roczny plan wychowania fizycznego dla klasy (rozkład materiału),
- osnowa - plan realizacji cyklu tematycznego,
- konspekt lekcji wychowania fizycznego.
Roczny plan szkoły w zakresie kultury fizycznej stanowi wycinek ogólnes planu 
dydaktyczno-wychowawczego szkoły. Zagadnienia dotyczące kultuc fizycznej opracowują specjalności tego 
przedmiotu, w tym takŜe nauczyciele klą I—III. Określa się w nim zadania, terminy i środki realizacji oraz 
osoby odp wiedzialne za wykonanie.
Roczny plan wychowania fizycznego dla klasy jest opracowywany przez n uczyciela wychowania fizycznego 
lub nauczyciela nauczania początkowe^ Podstawę do opracowania planu pracy stanowi budŜet godzin, czyli 
rozplam! wanie liczby godzin wychowania fizycznego przewidzianej planem nauczani! dla danej klasy na 
dyscypliny sportowe (cykle tematyczne) w poszczególny^ porach roku (jesień, zima i wiosna).
Obecnie planowanie oparte jest na cyklach tematycznych, na realizacje k rych przewiduje się określoną liczbę 
godzin. W obrębie cyklu wyznacza zadania, które w ciągu określonej liczby godzin zamierza się zrealizować, 
osiągnąć planowane efekty w zakresie umiejętności, sprawności i wiadomość Wszystkie zadania w cyklu są ze 
sobą powiązane tematem, który moŜna określ| nazwą dyscypliny sportu czy np. minigier sportowych 
(StrzyŜewski 1986).
Opracowanie rocznego planu pracy (rozkładu materiału) jest sprawą ind widualną kaŜdego nauczyciela. MoŜe
więc być wiele róŜniących się, lecz prawnie opracowanych planów. Stąd przedstawiamy tylko propozycję 
szczeg łowego planu pracy dla klasy I w zakresie minigier sportowych, na które pr znaczą się 23 lekcje 
wychowania fizycznego.
Osnowa - plan realizacji cyklu tematycznego stanowi bardzo istotne ogniv w planowaniu pracy nauczyciela w 
zakresie wychowania fizycznego. Nowi kowska (1994) podkreśla, Ŝe dokładne opracowanie osnowy 
gwarantuje syst matyczność i ciągłość pracy, ułatwia racjonalne wykorzystanie czasu lekcj| zmniejsza 
niebezpieczeństwo popełniania błędów, zapewnia ład i bezpieczel stwo ćwiczących, stanowi podstawę do 
kontrolowania i oceny pracy nauczycie!) i uczniów.
W osnowie ujmuje się zwykle materiał w takiej kolejności, w jakiej Ŝarnie rza się go realizować na lekcji. 
Pomocą w jego uszeregowaniu mogą być tob lekcyjne, opracowane dla róŜnych typów lekcji. Dla przykładu 
podajemy kill toków 45-minutowej lekcji wychowania fizycznego z minigier sportowych.
3 "^
es   o
=3 |
es   ?
Q,   <U
*^   «*M
c .Sf -• .S
r.!
o   ^
M       W

Strona 29

11891

u es
N N
N Ł
O
o.
.2?
'c
'e
c <u 'o1
c
c
'
.c o
N
-a o
oo t--
_o "o o N

ća

OJ

S

'c

-a

N

Strona 30

11891

JS '5

Rr
T3

'i
0

0 CL

N OJ

>

o

3   ?•
0.   f
Z   ca

f -s-

3

f>   ca

1

5

o

N     N

> -2

N

-o "o

C

Strona 31

11891

>

^

o

-f %

^ •&

Q.

N    -?

o

0

°  S

3     0

ca

•II

^   o.

U

l—     C*

^'

Strona 32

11891

"o

N
§
CU

Współdziała odpowiedzią zespołu

Wspólzawoc zespołami -

1
0
c ca N   ^ o .Si
OH      OJ)

a. p -&1 1
OJ
§ J li

Bezpieczne i

3   S

o.

Ń   •— ,

N

-^

-o1

B.

Strona 33

11891

1

o c .—   N
.S   i>

f

oJ c

2

.-.

a

Q,
OJ

0

o

N

S

'a.

O

0

Strona 34

11891

D-

-p ^

-^

N

y

?

CL

53

o

•n

1

•o
ca

u ._, ,™   u

3

-o

S

la

ca

Strona 35

11891

Q_     C

*?,

.^

*a

N     ^

5

.0  'S .-=;

^*

•—     l)

Strona 36

11891

•o   u

N

p

.2, ófl

'S    00

rt     C    -N

O

a.

o - —
2  ? •%  «
C   js
a-  N

5

r;
'W S
N   13

'Ul
3'fl.

JD C
O CL c/D

K     3 O    "OJ
'?   0

Strona 37

11891

CU   T3

Cc
'g-
'S

ca

c

N

1

5

^

._'

(U

N

^

"ć-?

ca

Strona 38

11891

o. ^

1   c

c

c^ y

O

25  1

o

;;? c

O

o

OD

Strona 39

11891

T>

.^ 'S. v5

"o
c

Ł!    Q.

o  5

O

?   c

2   a.

cOJ    O ^     DC

<u^ 'p 5

*

N

"a   °
E  N 1/3 ?

N
U

It
s s

™     Ł?

—   a> Ł  P .^   R
Ća     ^

o, S t(/i

g-l
d g
N   CL

Strona 40

11891

d -g
N  CD

a. o G  | N J

(J     "
"u ^
b :i
S  ?

>'   N
o -^ 2 o

-«     W ^      CtJ

fis
•O    CL  -b
O ^ 5*
II 1

Psychomotoryczność

m

Kształtowanie skoczności przez odpowiedni dobór zabaw i gier

Kształtowanie szybkości przez odpowiedni dobór zabaw

Rozwijanie sprawności psycho-motorycznej przydatnej w mini-grach przez odpowiedni dobór zabaw i gier

Szybka reakcja wobec przedmiotów będących w ruchu, np: rzuty do przedmiotów w ruchu, rzuty w górę 
oburącz i jedno-rącz, rzuty o ścianę i podłoŜe

Zwinność-zręczność, np. rzuty i chwyty piłki (w górę) z klaskaniem, manipulowanie piłką w sytuacj i 
uczeń-przybór-uczeń

O
OJ
CL
'1
O
D.
IZ
>i -^
N   rs
CO    Q.

Zwinność-zręczność, np. odbijanie piłki od ściany, toczenie piłki nogą wokół siebie w prawo i w lewo, 
odbijanie stopą, udem

*!

CN

Strona 41

11891

-

(N

r*",

-

,„

-O

r-

ca

ca

o

c

•is  ra

^"                                      ON     'w

ii

—

Z                    a.  "^

"*     0

uj X        ^   Q   ca   >-.

S "S
i  >

ć/3 v-        •-   ??  N   °^
w x     ? N g ;§

o .'

Strona 42

11891

_;   ^              §)   N     Q.   ?

39
1

2

3

4

5

6

8

Kształcenie orientacji w czasie i przestrzeni oraz manipulowanie minipitką ręczną i noŜną w grach i zabawach

MG. Rozsypanka. Podanie piłki w dwóch rzędach w biegu i w miejscu

Zasady bezpieczeństwa i przepisy poznanych gier i zabaw

Współzawodnictwo między zespołami - punktacja

9

Manipulowanie pitką w sytuacji uczeń-przybór oraz uczeń--przybór-uczeń

MG. Zastosowanie i utrwalenie nabytych umiejętności w zabawach i grach, np. W cztery strony

jw.

Próby sędziowania przez uczniów współzawodnictwa w zabawach i grach

II. ZIMOWY XII I II III
ok. 28 godzin z czego np. 8 przeznacza się na minigry

10

Szybka reakcja wobec przedmiotów będących w ruchu (zręczność), np. manipulowanie piłkami, przekładanie 
piłki z ręki do ręki, przetaczanie pod własnym ciałem, przeskoki przez piłkę w miejscu i w ruchu

M. Kosz. Ćwiczenia oswajające z minikoszykówką i koszykówką

OdróŜnianie piłki do minikoszy-kówki i koszykówki

Strona 43

11891

Bezkolizyjne poruszanie się ucznia w grupie ćwiczących

11
*

Zręczność i siła np. podania i chwyty oburącz na wysokości klatki piersiowej w miejscu i w ruchu

M. Kosz. Podanie oburącz sprzed klatki piersiowej

Poruszanie się z piłką po boisku Pojęcie: podanie i chwyt oburącz

Samoocena - próba swojego sposobu poruszania się z piłką po boisku

12

jw.

M. Kosz. Zastosowanie podania i chwytu oburącz sprzed klatki piersiowej w zabawach

Poruszanie się z piłką i bez piłki po boisku

Próba samooceny i prawidłowości podania i chwytu piłki

13

Wyczucie siły rzutu i przestrzeni, np: rzut oburącz znad głowy do celu - obręczy, rzuty do celu z róŜnej 
odległości i na róŜnej wysokości

M. Kosz. Rzuty piłkami do celu i do kosza

Zasady zdobywania punktów za trafienie do celu lub obręczy

Próba samokontroli zdobytych w czasie lekcji punktów

14

Zwinność, zręczność, orientacja przestrzenna, np. odbicia oburącz i jednorącz piłki

M. Siat. Odbijanie lekkiej piłki (plaŜowej lub dętki) indywidualnie i do współćwiczącego

Przydatność poznanego ruchu w rekreacji

Organizowanie zabawy z odbijaniem piłki wg inwencji uczniów

Strona 44

11891

15

Zwinność, zręczność, orientacja przestrzenna

M. Siat. Odbicia lekkiej piłki sposobem oburącz górnym w

Pojecie: odbicie sposobem górnym

Samokontrola prawidłowego ułoŜenia rąk

2

3

4

5

6                       ^

p

16

Reakcja wobec przedmiotów będących w ruchu

M. Siat. Podrzucanie piłki do minisiatkówki i chwyty sposobem górnym

Poznajemy nową grę sportową

w                                                 1

17

Odczucie radości i zadowolenia z wykonywania zadań ruchowych. Poczucie odpowiedzialności za 
współćwiczących

Przydatność poznanego ruchu w rekreacji

Przydatność poznanego ruchu w rekreacji

Współdziałanie w grupach          1 rówieśniczych w celu                  1 osiągnięcia jak najlepszych wyników

1 m. WIOSENNO-
-LETNI IV V VI

18

Coordynacja ruchowa, reakcja na sygnały, np. zabawy rzutne, bieŜne

Strona 45

11891

MG. Kozłowanie piłki w miejscu i w ruchu prawą i lewą ręką

Pojęcie: kozłowanie, prawidłowy ruch ręki

Bezpieczne poruszanie się z piłką

ok. 24 godzin,

19

JW.

MG. Kozłowanie piłki ze zmianą kierunku ruchu

Konserwacja piłki

Kulturalne kibicowanie druŜynie, zespołowi

z czego np. 6 przeznacza się na minigry

20

Zwinność, zręczność, koordynacja, szybkie zmiany pozycji

MG. Kozłowanie piłki w róŜnych pozycjach lewą i prawą ręką

Gry zespołowe jako dyscypliny olimpijskie

21

Zwinność i orientacja w przestrzeni

MG. Poruszanie się po boisku bez piłki

Pojęcie: gry zespołowe

Poczucie odpowiedzialności za wynik zespołu

22

Wyczucie odległości, koordynacja ruchowa

MG. Podania i chwyty piłki w dwójkach i trójkach w miejscu i ruchu

Rodzaje podań i chwytów

Współpraca z partnerem

Strona 46

11891

23

PrzeŜycia emocjonalne w trakcie gier i zabaw

MG. Zabawy i gry z elementami chwytu, rzutu, kozłowania

Przepisy poznanych zabaw i gier

Respektowanie przepisów gier i zabaw

* Opracowano na podstawie: S.c.egóhwy plan pracy dla klasy l, Adamkowski S., Ludwig T., Nowakowska M.. 
Skwierczyńska H.
i utowtj lekcji wychowania fizycznego z gier sportowych
.45-n>
-,:OkU
$**&• ^'*
Ol
•;)WA
Rodzaje ćwiczeń i kolejność uszeregowania
zbiórka, raport, powitanie, podanie zadań lekcji lub teoretyczne wprowadzenie ____________
gralub zabawa oŜywiająca
ćwiczenia ramion, nóg i tułowia (zawierające elementy techniki
poruszania się po boisku, np. bieg ze zmianą tempa lub kierunku
prąci rąk, nóg w postawie charakterystycznej dla danej gry.
wysloki itp.
> zabiwa zawierająca ww. elementy
elementy techniki gry w formie ścisłej, zabawowej i fragmentów gry
elenenty taktyki gry w formie ścisłej i fragmentów gry graw formie uproszczonej, dla bardziej 
zaawansowanych - gra lub właściwa
ind/widualne ćwiczenia elementów techniki nie wymagające dtiggo wysiłku fizycznego (np. w koszykówce - 
rzuty wolne lub pjłdystansu)
grauproszczona lub właściwa (dla zaawansowanych)
1 ćwiczenia uspokajające
1 ćwczenia korektywne
1 Podsumowanie lekcji (omówienie osiągnięć, błędów w zakresie
techniki i taktyki, interpretacja wybranych punktów przepisów,
UMłgi wychowawcze)
Czas rwania!
2 min
Tok 45-minutowej lekcji wychowania fizycznego oparty na zabawach i grach ruchowych
(tok klasyczny)
(wg M. Bondarowicza 1982)
_^— — — •
ip.

Nazwa poszczególnych punktów toku

Czas trwania

1

Ćwiczenia porządkowo-wychowawcze (zbiórka, raport, przywitanie, sprawdzenie obecności, podanie zadań)

Strona 47

11891

3 min

2

Zabawa lub gra o charakterze oŜywiającym psychicznie i rozgrzewającym fizycznie (masowa, znana, lubiana)

3 min

3

Zabawa lub gra orientacyjno-porządkowa

3 min

4

Zabawa lub gra na czworakach

3 min

5

Zabawa lub gra z umocowaniem lub dźwiganiem

4 min

6

Zabawa lub gra masowa bieŜna lub skoczna

5 min

7

Zabawa lub gra rzutna lub z podbijaniem albo kopna

10 min

8

Zabawa lub gra skoczna albo bieŜna o mniejszym natęŜeniu (np. w formie sztafetowej)

6 min

9

Ćwiczenia korektywne - głównie wyprostne w górnej części tułowia oraz przeciw płaskostopiu (jeŜeli nie 
zastosowano ich uprzednio między zabawami)

2 min

10

Strona 48

11891

Zabawa (rzadziej gra) o charakterze uspokajającym pracę serca i płuc

2 min

11

Ćwiczenia porządkowo-wychowawcze: uporządkowanie miejsca zajęć, sprzętu, zbiórka, omówienie 
dydaktyczno-wychowawcze. poŜegnanie, wymarsz z miejsca zajęć

3-4 min

43
Tok 45-minutowej lekcji z minigrą sportową lub grą druŜynową jako głównym zadaniem dydaktycznym
(wg M. Bondarowicza 1982)
Tok lekcji z minigier sportowych
(wg M. i I. Kołodziejów 1994)
Lp.

Nazwa poszczególnych punktów toku

CzIP trwania *

1

Ćwiczenia porządkowo-wychowawcze (zbiórka, raport, powitanie, sprawdzenie obecności, podanie zadań)

3 mii
'i

2

Zabawa lub gra o charakterze oŜywiającym (masowa, znana, lubiana)

3 mg S miii
l^m| 15-17 S3

3

Ćwiczenia gimnastyczne kształtujące wolne, ramion, nóg, tułowia - we wszystkich płaszczyznach, ćwiczenia 
równowaŜne wolne, podpory, ćwiczenia mięśni brzucha, podskoki

4

Zabawy i gry, ewentualnie ćwiczenia doskonalące elementy ruchowe tej gry (minigry), która jest głównym 
zadaniem dydaktycznym tego typu lekcji

5

Gra druŜynowa (minigrą) - początkowo w uproszczonej formie w następnych lekcjach - stopniowo gra 
szkolna, właściwa: wreszcie w formie zawodów, gdy wszyscy gracze dobrze zapoznali się z wszystkimi 

Strona 49

11891

przepisami oraz zadowalająco opanowali techniczne umiejętności gry

6

Ćwiczenia korektywne (głównie wyprostne w górnej części tułowia oraz przeciw płaskostopiu)

2 ml

7

Zabawa o charakterze uspokajającym

2m|

8

Ćwiczenia porządkowo-wychowawcze (uporządkowanie miejsca zajęć, sprzętu, zbiórka, omówienie 
dydaktyczno-wychowawcze, poŜegnanie, wymarsz z miejsca zajęć)

"1
i

Lp.

Tok lekcji

Dozowanie

.-—— ——

Część I - wstępno-przygotowawcza

20 min

._- — —

Czynności organizacyjne: zbiórka, powitanie, sprawdzenie gotowości do zajęć.

3 min

2

podanie zadań lekcji Zabawa oŜywiająca (gra)

2 min

3

Kolumna ćwiczebna

Strona 50

11891

4

Zabawa orientacyjno-porządkowa (zabawa)

2 min

5

Gra bieŜna (zabawa)

3 min

6

Gra rzutna (zabawa)

4 min

7

Gra skoczna (zabawa)

2 min

8

Dowolna zabawa z piłką

4 min

albo:

4

Ćwiczenia ramion

10 razy

5

Ćwiczenia nóg

1 0 razy

6

Ćwiczenia tułowia w płaszczyźnie strzałkowej lub czołowej

12 razy

Strona 51

11891

7

Ćwiczenia ramion i nóg łącznie

8 razy

8

Ćwiczenia grzbietu lub brzucha

8 razy

9

Ćwiczenia skocznościowe

10 razy

10

Ćwiczenia z piłką

3 min

Część II - główna (minigrą sportowa)

ok. 20 min

1

Gra (zabawa) związana z minikoszykówką, minisiatkówką, minipiłką ręczną.

minipiłką noŜną

2

Ćwiczenia techniczne z piłką, około 3—5 ćwiczeń:

5 min

minikoszykówką        minisiatkówką       minipiłką ręczna        minipiłką noŜna

Strona 52

11891

podania                     przyjęcia                podania                    uderzenia

chwyty                      podania                 chwyty                      przyjęcia

rzuty                           zagrywki                 rzuty                           prowadzenia

kozłowania                zbicia                    kozłowania               strzały

zwody                       zastawienia            zwody                       zwody

3

Ćwiczenia taktyczne (klasa III-IV)

5 min

4

Gra szkolna, fragmenty gry, gra właściwa (klasa IV)

10 min

Część 111 -końcowa

ok. 5 min

1

Ćwiczenia rozluźniające - ramion, nóg (łącznie)

2 min

Strona 53

11891

2

Ćwiczenia korektywne: oddechy, marsz, skłony

1 min

3
~~        _

Zakończenie lekcji: zbiórka, omówienie zadań, poŜegnanie

2 min

44
45
planowania oparty na cyklach tematycznych ma tę zaletę, Ŝe ng .jkoncentruje się okresowo (zgodnie z 
cyklami) na wytyczonych zadq niacHi kiirun^owycn z zakresu sprawności, umiejętności  i wiadomości  or 
przygpot(lVUJe   niezbędne   warunki   realizacji:   przybory,   sprzęt,   urządzeni '    1994).
u m
lekcji wychowania fizycznego jest szczegółowym planem lekcj Poimo ocamoze być ogólny ramowy schemat 
lekcji zwany tokiem lekcyjn W plllaii(livanm lekcji wychowania fizycznego posługujemy się tokiem mającj trzy
:zas^n'cze cze_ści: przygotowawczą, główną i końcową.
Ctzeić przygotowawcza słuŜy do zorganizowania i przygotowania grupy, ćwiic^er wytworzenia właściwej 
atmosfery i wprowadzenia w zasadnicz głó*wvną:Z?ść lekcji. Ćwiczenia stosowane w tej części powinny 
wpływać rzy:stttiiie'ia ogólny  rozwój  dziecka,  kształtować  prawidłową postawę i ro^aytfć ogólną 
sprawność motoryczną, przygotować organizm dziecka , \vysiiykvJktory go czeka w części głównej. Czas 
trwania tej części lekcji wyr
okoł-to l!"15 minut-
OCzc^ gł°wna trwa około 25-30 minut. W części tej realizuje się głó\ ekcji' stanowiące największe obciąŜenia 
fizyczne i psychiczne. Cet ruchowych stosowanych w tej części jest wyrobienie okreśionj
i nawyków ruchowych, kształtowanie podstawowych cech c|loIT|TOllirycznych, wzbogacanie wiadomości 
ucznia o kulturze fizycznej. Wy łęk Ifizyzny dziecka musi być dostosowany do moŜliwości jego organizmi 
krz:yviva)at?zen'a wysiłku powinna osiągnąć swoje maksimum w połowie -s
litej i.
0(;z<ić końcowa lekcji trwa około 5 minut. Celem tej części lekcji jest us organizmu, rozluźnienie obciąŜonych 
grup mięśniowych i korekta (utaj teŜ omawiamy z dziećmi realizację zamierzonych zadań lekcji. 
00p[jcowywanie konspektów poszczególnych lekcji jest pracochłonne i wiinrino ^owiązywać jedynie 
studentów lub nauczycieli rozpoczynających pr w szyito'1- Dla nauczyciela pracującego systematycznie z tą 
samą klasą czy gr dziie^ej palizującego zadania przewidziane rozkładem materiału, bardziej pr datnt-u 'łst 
opracowanie pierwszej lekcji danego cyklu w formie konspektu nast'j   fch za? odnotowywanie zmian, 
utrudnień. W tym rozumieniu bardz przyvdaiia Jest osnowa lekcyjna przeznaczona na kilka kolejnych lekcji, 
w t<j któn-ycliJedne jej elementy będą się powtarzały w celu utrwalenia i udoskona nią s a ii* b^ ulegały 
zmianie.
3.3. Program kultury fizycznej w klasach I-V w zakresie minigier sportowych*
KLASA I
]y[inikoszykówka: podania piłki do partnerów w kole z jednym broniącym, podania piłki po obwodzie koła, 
naśladowanie ruchów współpartnera wykonującego róŜne czynności z piłką, rzuty do obręczy zawieszonej na 
róŜnych wysokościach, kozłowanie piłki z partnerem.
Minisiatkówka: odbicie lekkiej piłki sposobem oburącz górnym w miejscu j w marszu, utrzymywanie jak 
najdłuŜej piłki w górze podbijając ją oburącz j jednorącz, kierowanie duŜej piłki plaŜowej odbiciami jednorącz 
w określone miejsce.
Minipiłka ręczna: trafianie do celu piłką, dętką, trafianie małą piłką do tarczy lub piłki lekarskiej, podania piłki
między współpartnerami, kozłowanie piłki.
Minipiłka noŜna: odbijanie piłki stopą, kolanem, podania piłki raz wewnętrznym, raz zewnętrznym podbiciem

Strona 54

11891

do współpartnera, małe gry 2x2, 3x3.
KLASA II
Minikoszykówka: podania piłki w dwójkach, trójkach oburącz, kozłowanie piłki z utrudnieniem, wyścig z 
liczeniem trafionych koszy, rzuty do celu (kosz, pudełko, tarcza) z przerywaną i ciągłą obserwacją.
Minisiatkówka: wyścig piłek w dwóch rzędach lub dwójkach (odbicie piłki jak przy zagrywce dolnej). 
Przechwytywanie odbijanej oburącz piłki, gra w siatkówkę w siadzie, z przerzucaniem piłki na plac 
współpartnerów.
Minipiłka ręczna: Ŝonglerka róŜnymi piłkami w miejscu i w ruchu (podanie piłki w przód, w tył, w lewo i w 
prawo), doganianie i przeganianie toczącej się piłki, trafianie piłką do ruchomego celu.
Minipiłka noŜna: odbicia i stopowanie piłek w dwójkach, odbijanie piłki o ścianę, trafienie piłką do małej 
bramki, wymijanie współpartnera prowadząc Piłkę zewnętrznym lub wewnętrznym podbiciem stopy. Małe 
gry 3x3, 4x4.
M F N   W       "a podstawie P''ogramu kultury fizycznej w klasach I-I1I. Wyd. 11 poprawione. 1985 '        szawa 
I992 oraz Programu kultury fizycznej w klasach IV-VIII. WSiP, Warszawa
46
47
KLASA III
Minikoszykówka
Podania piłki: oburącz sprzed klatki piersiowej -w miejscu, w marszu, w biej oraz jednorącz ręką prawą i lewą.
Chwyty piłki: oburącz dolne i górne. Rzuty .„ kosza: ręką prawą i lewą, oburącz, sprzed klatki piersiowej. 
Rzuty do kosz w biegu, po kozłowaniu. Stosowanie podanych umiejętności w zabawac i grach z elementami 
koszykówki (np.: Kto szybszy? Myśliwi i zając. Ata zwinnych).
Minisiatkówka
Postawa siatkarska i sposoby poruszania się na boisku. Przyjęcia i podania pij w formie odbicia górnego i 
dolnego. Skierowanie piłki sposobem oburącz, nym i dolnym w określony punkt. Odbicie łączone - sposobem 
górnym i d< nym. Stosowanie podanych umiejętności w zabawach i grach z elementami nisiatkówki (np.: 
Rzucanka siatkarska. Siatkówka w siadzie).
Minipiłka ręczna
Podania piłki w ruchu. Kozłowanie piłki prawą i lewą ręką w ruchu. Rzut pi< do bramki w biegu.  Próby 
rzutów z wyskoku. śonglerka róŜnymi  pił. w ruchu. Wieloskoki z odbicia nogą prawą, potem lewą. Podania 
piłki w ruc, w przód, w tył, w lewo, w prawo. Obroty - zwroty w miejscu, z krokiij w przód i w tył, bez 
odrywania jednej nogi od podłoŜa. Stosowanie podań) umiejętności w zabawach i grach z elementami 
minipiłki ręcznej (np.: Sztal wahadłowa. Przegoń piłkę).
Minipiłka noŜna
śonglerka róŜnymi piłkami nogą lewą i prawą oraz głową. Uderzenie, i prowadzenie piłki nogą lewą i prawą 
oraz strzał na bramkę. Stosowanie pc nych umiejętności w zabawach i grach z elementami minipiłki noŜnej 
(np.: zawody. RóŜne formy wyścigów. Gry uproszczone).
KLASA IV
Minikoszykówka
Podania piłki oburącz sprzed klatki piersiowej w miejscu i w ruchu oraz jednor ręką prawą i lewą. 
Zatrzymanie się w biegu. Chwyty piłki: oburącz dolne i gór n Rzuty do kosza z miejsca: prawą i lewą ręką, 
oburącz (sprzed klatki piersiowi Rzuty do kosza w biegu po kozłowaniu. Kozłowanie piłki: ręką prawą i 
lewą,| zmianą kierunku poruszania się. Praca nóg w rytmie dwutaktu i rzut do k z biegu i po kozłowaniu. 
Obrót na jednej nodze („pivot"). Stosowanie nych elementów w zabawach, grach i właściwej minigrze.
Minisiatkówka
Postawa siatkarska i sposoby poruszania się po boisku. Przyjęcia i podania p* w formie odbicia oburącz 
górnego i dolnego w postawie wysokiej. Zagryv
48
. i a j boczna. Kierowanie piłki w wolne miejsce na polu przeciwnika. Stoso-anie opanowanych elementów w 
zabawach, grach i właściwej minigrze. jylinipiłka ręczna
Podania piłki w miejscu i w ruchu. Chwyt piłki oburącz (górnej, dolnej i bocz-
;•) Kozłowanie piłki ręką lewą i prawą. Rytm trzech kroków. Rzuty do bram-
, • gtosowanie opanowanych elementów w zabawach, grach i właściwej minigrze.
noŜna

Strona 55

11891

róŜnymi piłkami nogą lewą i prawą oraz głową. Uderzenie, przyjęcie prowadzenie piłki nogą lewą i prawą 
oraz strzał do bramki. Stosowanie opanowanych elementów w zabawach, grach ruchowych, tak zwanych 
małych grach: 1x1, 2x2, 3x3, 4x4 oraz właściwej minigrze.
Po realizacji programu klasy IV w zakresie minigier sportowych uczeń powinien umieć samodzielnie i 
poprawnie wykonywać następujące lub inne, określone przez nauczyciela, o podobnym stopniu trudności, 
czynności ruchowe: Minikoszykówka
- podanie i chwyt piłki oburącz w miejscu;
- kozłowanie piłki w dowolnym tempie ręką prawą i lewą w miejscu i w ruchu;
- rzut piłką do kosza dowolnym sposobem.
Minisiatkówka
- przyjmowanie postawy siatkarskiej;
- poruszanie się po boisku krokiem dostawnym;
-odbijanie piłki sposobem górnym nad głową w postawie wysokiej;
- zagrywka dolna zza linii 3 metrów (linia ataku) ręką prawą i lewą;
- przebicie piłki przez siatkę z podania partnera. Minipiłka ręczna
- poruszanie się po boisku bez piłki;
- podania piłki jednorącz prawą i lewą ręką w miejscu i w ruchu;
- chwyt piłki oburącz w miejscu i w ruchu;
- kozłowanie piłki ręką prawą i lewą w marszu i biegu po linii prostej;
- rzut piłki do bramki jednorącz z miejsca. Minipiłka noŜna
- prowadzenie piłki nogą prawą i lewą po prostej i ze zmianą kierunku;
- uderzenie i przyjęcie piłki nogą prawą i lewą; ~ strzał piłką do bramki dowolnym sposobem.
KLASA V K°szykówka
2>o en'e e'ement°w techniki indywidualnej w postępowaniu zespołowym (1x1, '*?•)• Gra uproszczona 
według zasad minikoszykówki.
49
Piłka ręczna
Poruszanie się w zmiennym tempie bez piłki w róŜnych kierunkach. Podania piłki sposobem półgórnym z 
miejsca i w ruchu. Wykonanie rzutów dowolnym spQsobem w ruchu, do współpartnera i do bramki. Gra 
uproszczona według zasad hiinipiłki ręcznej. ,
Piłka siatkowa
Poruszanie si^ pO boisku oraz przyjmowanie prawidłowej postawy na sygnał.j Kierowanie pijki sposobem 
górnym na boisko przeciwnika w przód, w tył i na' boki. Stosowanie opanowanych elementów w grze 
uproszczonej według zasad minipiłki siatk;OWej.
Piłka noŜna
śonglerka równymi piłkami stopą i udem. Uderzenie piłki zewnętrznym i we wnętrznym podbiciem. 
Przyjęcie piłki wewnętrzną częścią stopy i zewnętrznyr podbiciem. Powadzenie piłki zewnętrznym i 
wewnętrznym podbiciem. Zwodjj bez piłki. Gra uproszczona według zasad minipiłki noŜnej.
Po realizacji programu klasy V w zakresie gier sportowych uczeń winien umieć samodzielnie, poprawnie 
wykonać następujące lub inne, określor przez nauczyciela, o podobnym stopniu trudności, czynności ruchowe:
Koszykówka:
- zatrzymywanie się w biegu doskokiem obunóŜ;
- zmiany kier-unku biegu bez piłki;
- podanie i cllwyt piłki oburącz w ruchu;
- podanie pił^j jednorącz ręką prawą i lewą w miejscu i w ruchu;
- rzut piłki d^ kosza oburącz i jednorącz z miejsca.
Piłka siatko\ya:
- przyjmowanie postawy siatkarskiej na sygnał;
-odbicia piłk;i sposobem dolnym indywidualnie;
- odbicia piłlxi sposobem górnym w dwójkach;
- zagrywka choina ręką prawą i lewą z odległości 4-5 m.
Piłka reczną:
- poruszanie się po boisku w zmiennym tempie, w róŜnych kierunkach;
- prowadzeń je piłki w dwójkach;

Strona 56

11891

- kozłowani^ piłki w rytmie 3 kroki - kozioł - 3 kroki - podanie;
- kozłowani^ piłki ze zmianą kierunku i ręki;
- rzul piłką qo bramki z biegu.
Piłka noŜna:
- prowadzenie piłki w dwójkach nogą prawą i mogą lewą;
- Ŝonglerka •piłki stopą i udem;
-uderzenie j przyjęcie piłki wewnętrzną i zewnętrzną częścią stopy: nogąpr
i nogą lew^; 50
__ strzał piłką do bramki, wewnętrznym podbiciem z miejsca, nogą prawą i nogą lewą.
Nauczanie podstawowych elementów technicznych minigier sportowych naleŜy rozpoczynać od zabaw i gier 
bieŜnych, rzutnych, skocznych, kopnych, z podbijaniem poprzez wyeksponowanie odpowiednich elementów 
techniki podstawowej.
Zawsze dopiero po nauczeniu w formie ścisłej odpowiednich elementów techniki podstawowej naleŜy 
wprowadzać zabawy i gry trudniejsze. Minigry sportowe są bowiem grami opartymi na właściwych 
„dorosłych" grach zespołowych, ale poprzez zmniejszenie wymiarów boiska, obniŜenie wysokości siatki i 
kosza, zmniejszenie ilości zawodników oraz uproszczenie przepisów są przystosowane do moŜliwości 
psychofizycznych dzieci.
Dlatego teŜ spośród wielu elementów lekcji wychowania fizycznego czy zajęć treningowych na uwagę 
zasługują: pokaz, objaśnienie i poprawa błędów (Talagal989).
Pokaz kaŜdego elementu czy całego ćwiczenia powinien być zademonstrowany prawidłowo, przedstawiony 
ćwiczącym w przystępny sposób i w miarę potrzeby powtórzony.
Objaśnienie pokazu powinno być krótkie, zwięzłe i uwzględniające najwaŜniejsze momenty lub fazy danego 
elementu czy całego ćwiczenia.
Poprawianie błędów nie moŜe ograniczać się do stwierdzenia samego faktu, ale powinno być połączone z 
pokazem i objaśnieniem, jak ma wyglądać poprawnie wykonywany element czy całe ćwiczenie.
Metodyka prowadzenia zabawy lub gry ruchowej składa się z czterech podstawowych etapów: 
przygotowania, organizacji, przeprowadzenia i zakończenia zabawy lub gry (Bondarowicz 1995).
Przygotowanie do prowadzenia zabawy lub gry ruchowej dotyczy prowadzącego, a takŜe uczestników. 
Prowadzący powienien bardzo szczegółowo zaplanować całą organizację zabawy lub gry, przewidzieć 
sytuacje, jakie w czasie trwania mogą wystąpić oraz jaki mogą przybrać charakter. Powinien takŜe 
przygotować do niej uczestników poprzez podział na zespoły lub druŜyny, a takŜe wybór pomocników 
(sędziów).
rganizacja zabawy lub gry ruchowej obejmuje właściwe ustawienie dzieci na pozycjach wyjściowych oraz 
odpowiednie objaśnienie. Objaśnienie powinno być
kie, jasne i zajmować jak najmniej czasu przeznaczonego na zabawę lub grę. p
prowadzenie zabawy lub gry ruchowej  z odpowiednim dozowaniem
i KU wymaga od prowadzącego duŜej aktywności. Powinien on poruszać się
. °'SKU i ustawiać w takim miejscu, aby dobrze obserwować dzieci, czuwać
stv   e,S^e'ctowan'em przepisów, wychwytywać błędy i odpowiednio wykorzy-
Wać elementy wychowawcze.
51
odby\va się na określony sygnał pro uczestnicy osiągnęli z nie się na
mmuia ui y   'u" •»&•" — — ,       -      j
naleŜy ogłosić wynik rywalizacji i dokonać podsumowania.
KaŜda zabawa lub gra powinna przebiegać w charakterystycznej dla siebi| atmosferze. Jest to tym waŜniejsze,
im młodsze są dzieci.

'fc
Sfc •
dwa ognie usportowione
WYKAZ ZA.BAW i GIER
l . Kto szybszy
ie piłki
3. Rwchoimy cel

Strona 57

11891

4. "Wyboroowy strzelec w kole
5. \Vybor>'owy strzelec w szeregach 6- ^.fcijak. z wywoływaniem
7. "T raf ptiłką w środkowego
8. "\tyybijjanka w kwadracie
'• Rzuć »celnie i uciekaj 10- Z,bijaTk na materacach 11* Odrz;uć piłkę 1^ . Odmuć piłkę z podaniami l*. Zbijsak
l ł. Cztesry ognie
4.1. Zabawy i gry przygotowujące do cm u «fe„. __m
NaleŜy podkreślić, Ŝe doskonałym lecz niedocenianym środkiem wprowadzającym dzieci w świat sportowych
gier zespołowych jest gra „dwa ognie'" oraz jej odmiana „usportowiona". Zawiera ona wiele form ruchowych 
charakterystycznych dla większości gier zespołowych. Wyrabia ponadto takie dyspoŜycie osobowościowe, jak 
zdolność koncentracji, refleks, zmysł taktyczny itp.
1. Kto szybszy
Ćwiczący ustawieni w dwu szeregach na linii środkowej boiska. KaŜdy sze-re" przodem do swojej linii 
końcowej. "Na sygnał wszyscy biegną poza tę linię (rys. 1). Ostatni ćwiczący odpada z dalszej zabawy. 
Powtarzamy ją eliminując /a kaŜdym razem jednego ćwiczącego z kaŜdego szeregu, który ostatni przekroczył 
linię końcową boiska. Wygrywa ćwiczący, który zostanie sam na boisku. W zabawie moŜna zastosować róŜne 
pozycje startowe: leŜenie tyłem, leŜenie przodem, siad skrzyŜny, klęk podparty itp.
O O O O O O
Rys. 1. Kto szybszy
2- Przepędzanie piłki
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny, ustawione w szeregach na liniach
końcowych boiska. KaŜdy zawodnik z piłką do siatkówki. Na linii środkowej
zy piłka do koszykówki. "Na sygnał zawodnicy obu druŜyn starają się trafić
pl kę koszykową i „przepędzić" ją na boisko przeciwnika (rys. 2). Rzucać moŜ-
Zza linii końcowej. MoŜna j ą przekroczyć tylko w celu zabrania piłek siatko-
y^1 z własnego boiska. Wygrywa druŜyna, która „przepędzi" piłkę koszykową
1VA1? końcową boiska przeciwnika.
54
o.
o. q
d
«
Rys. 2. Przepędzanie piłki
3. Ruchomy cel
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. DruŜyna A ustawiona w dwu sz gach naprzeciw siebie na liniach 
bocznych boiska do piłki siatkowej. Ka zawodnik z piłką. Zawodnicy druŜyny B ustawieni dowolnie za jedną 
liniał cową. Na sygnał przebiegają na przeciwną linię końcową (rys. 3). Zawodu druŜyny A starają się trafić 
przebiegających przeciwników swoimi piłka zdobywając punkt za kaŜdego zbitego. Po kilku próbach 
następuje zamiana] dań druŜyn. Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów w wyznacz ilości prób.
00
Rys. 3. Ruchomy cel
56
' strzelec w kole
ustawieni na obwodzie koła, kaŜdy z piłką siatkową. Uczestnicy aia się trafić swymi piłkami w piłkę 
koszykową podrzuconą przez instrukto-5 w górę,- W pi^ę moŜna rzucać, gdy osiągnie najwyŜszy punkt. 
Punkt zdoby-ćwiczący, który trafi bezpośrednio w piłkę koszykową.
e,
strzelec w szeregach
Ćwiczący ustawieni w dwu szeregach naprzeciw siebie, na liniach bocznych boiska do piłki siatkowej. KaŜdy 
ćwiczący z piłką (rys. 4). Uczestnicy starają się trafić w piłkę koszykową toczącą się pośrodku boiska. Za 
trafienie swoją piłką w piłkę koszykową ćwiczący zdobywa punkt.
O
Rys. 4. Wyborowy strzelec w szeregach
6. Zbijak z wywoływaniem

Strona 58

11891

Ćwiczący  podzieleni  na  druŜyny  oznaczone  szarfami,   np.   czerwonymi 'zielonymi. DruŜyny ustawione w 
dwu szeregach. KaŜdy szereg w odległości jednego metra od linii środkowej. Zawodnik jednej druŜyny 
tworzy parę z zawodnikiem druŜyny przeciwnej. Na linii środkowej między zawodnikami kaŜdej *y 'eŜy piłka
(rys. 5). Na sygnał „czerwoni!" zawodnicy oznaczeni tym kolo-chwytają piłki i starają się trafić nią 
przeciwnika. Zawodnicy oznaczeni orem zielonym uciekają przed trafieniem za linię końcową boiska. Za 
kaŜde lenie uciekającego zawodnika druŜyna rzucająca piłki zdobywa punkt. Wy-a druŜyna, która zdobyła 
więcej punktów w wyznaczonej ilości prób.
57

Rys. 5. Zbijak z wywoływaniem
nich wewnątrz koła. Ucz piłkę i usiłują trafić chwytać piłkę. Ćwicz środkowego zamienia
7. Traf piłką w środkowego
Ćwiczący ustawieni na o' nicy stojący na zewnątrz koła w kwiczącego w kole. MoŜe o, którego rzut był 
niecelny lub z nim miejscami. 8. Wybijanka w kwadracie
Ćwiczący podzieleni na iska. DruŜyna B, posiada— sygnał (włączenie stopera, druŜyny A, zdobywając punkt 
za wyznaczonego czasu prze,-vwam> zamieniają się zadaniami.
podanie, przeciwnicy trą'
czonym czasem. Wygry%
czonej ilości prób.
9. Rzuć Minie i uciekaj .vnv DnlŜy„a A ustawiona dowoj™
ćwteW podleni „a ^f^dzie «a, «- f."*, „„*« kota. D™*- B '^cTe    wodnicy dmiyny B-ie^J*
ustawiona wewnątrz l .ewnątrz boiska (rys.
y B starająsię trafić P^ * przeciwn>ka. F o
kt   druŜyny B. Dru nąrz boiska przechwyć, rzu zą zdobywanie punktów ^ przed "któraW* więcej punktów
O
00
o
o
o
o o
Rys. 6. Wybijanka w kwadracie
10. Zbijak na materacach
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. KaŜda druŜyna ustawiona na polu obrony boiska do piłki siatkowej: 
pierwsi zawodnicy kaŜdej z druŜyn stoją na materacach gimnastycznych leŜących na liniach ataku, pozostali 
rozstawieni są dowolnie za swoimi materacami (rys. 7). DruŜyna A (po wylosowaniu piłki) rozpoczyna grę 
rzutem zawodnika z materaca, który usiłuje trafić piłką zawodnika druŜyny B stojącego na swoim materacu 
po przeciwnej stronie boiska. JeŜeli rzut jest celny, zdobywa punkt, a piłkę otrzymuje druŜyna B. Trafiony 
zawodnik schodzi z materaca, a na jego miejsce wchodzi kolejny zawodnik z druŜyn. Jeśli rzut jest niecelny i 
piłkę przechwyci druŜyna B, ich zawodnik na materacu ma prawo do zbijania swego przeciwnika. JeŜeli po 
niecelnym rzucie druŜyny A piłka przekroczy linię końcową boiska druŜyny B, piłka wraca do zawodnika na 
materacu druŜyny A itd. Prawo do zbijania mają tylko zawodnicy na materacach. Zawodnicy grający w polu 
nie mogą zbijać i być zbijanymi. Mogą jedynie bronić przed wyjściem piłki poza linię końcową i podawać ją 
zawodnikowi na materacu. Wygrywa druŜyna, która wygra więcej pojedynków i ^obędzie więcej punktów.
59
58

Rys. 7. Zbijak na materacach
t. Odrzuć pHkę iada jedną pi' CwlcZący podzieleni na dwie d^ ^a^ "piłki siatkowej (rys. towiona jest 
dowolme na .P0^^"^przeciwników, którzy starają!
^itów w wyznaczonym czasie.

Rys. 8. Odrzuć
^3. łJ*"j-
Ćwiczący ustawieni dowolnie wewnątrz OOIS>K». L^W^J .._,_.... ustawieni na przeciwległych liniach 

Strona 59

11891

końcowych, jeden z piłką (rys. 9). Zadaniem ich jest trafić piłką jak największą liczbę uczestników 
znajdujących się wewnątrz pola. Trafiony piłką zajmuje miejsce przy tym, który go „zbił" i pomaga mu 
podając piłkę i wykonując rzuty. Wygrywa ćwiczący, który zostanie trafiony piłką ostatni.

Rys. 9. Zbijak
14. Cztery ognie
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione na swoich boiskach oraz poza liniami bocznymi i 
końcowymi boiska przeciwnika (rys. 10). Przepisy gry jak w dwu ogniach usportowionych. Zawodnicy stojący
poza boiskiem mogą podawać piłkę i zbijać zawodników druŜyny przeciwnej.
o o
12. Odrzuć piłkę z podaniami

przed odrzuceniem
piłki na boisko przeciwni!
o o
musi
Rys. 10. Cztery ognie
61
60
4.3. Przykłady osnowy i konspektu lekcji

boiska, piłkę naleŜy przekazać druŜynie przeciwnej.

3.   ^
gr |=
if! 3 o
fi-o ST
D-  TO
o    \
P3
1 •<"
0  "S
er ° d- ci-
O    -i N    N
_   O
rO"    ™
cr o-
H

zać druŜynie przeciwnej. Podania w druŜynie - przed wykonaniem rzutu zawodni podania w obrębie swojej 
druŜyny.

Czoy gry - dwie połowy po 1 0 minut z przerwą 2-minutoi Zmiana boisk -po pierwszej połowie gry. 
Rozpoczęcie gry - grę rozpoczyna kapitan po wylosowa zawodnika z własnej druŜyny. Zdobycie punktu - ma 
miejsce, gdy piłka rzucona z linii trafi bezpośrednio (bez dotknięcia podłoŜa) zawodnika druŜyny przeciwnej i 
po trafieniu upadnie na podłoŜe. W piłka jest złapana przez gracza tej samej druŜyny, punkt trafieniu 
(„zbiciu") zawodnika grę rozpoczyna druŜyna, k Liczenie punktów - za kaŜdego trafionego piłką („zbitegc 
zdobywa 1 punkt. Gra piłką - za pomocą rąk moŜna piłkę podawać i rzucai kopnięcie piłki, uderzenie oraz 
bieganie z piłką. Bieganie z piłką - zawodnik trzymający piłkę (za wyj* linii końcowej) moŜe wykonać dwa 
kroki. Przed wykoi musi oddać piłkę lub wykonać rzut. Przekroczenie Unii środkowej lub jej dotknięcie przez 
wykonywania rzutu lub bezpośrednio po nim jest błęder

1 n. d
N-

Strona 60

11891

v:
3
v;

przerywania gry. Trener - prowadzi zespół, udziela rad, zmienia zawodiu

towana w czasie meczu, przegrywa mecz 10:0. Zmiana zawodników - przy linii środkowej, kiedy piłka j

Piłka - mecze rozgrywa się piłką siatkową. DruŜyna - 10-12 zawodników, 8 graczy na boisku: 6 gi („matki") na 
linii końcowej, oraz 2-4 rezerwowych. Dru; nego składu (minimum 8 zawodników) przed meczem k

Z,/«?'e - boczne, końcowe oraz linia środkowa.

Cel gry — trafienie piłką przeciwnika („zbicie") oraz pr przeciwnej w zdobyciu punktu lub piłki z 
respektowanien Boisko — długość 12 m, szerokość 9 m.

4.2. Przepisy gry w dwa ognie usportowione

o

3   M        j5 >ł       *'*       *-„ rt- e        — -—       3        ;«

•%

a

5-^' S

J    N

sl-

v;

Strona 61

11891

o-

3    °

•g %

O-  =
7T -o

0

•2.1      1-2      2    ^3 li li    |     ^
7?  S,          3    ^          IŁ          <;    Ct T3  ^    -'  °           ^

-o

"O
o

C/)

N    N rt    TT
-o o

^    P^"
— •a

aa

i. l1    i 1    f.    1 1^ 1 N f:   -n'

o

Strona 62

11891

3

(T O

5* 5" §: 3. 0--0
O    p    o

8    N
1    1

E-   N
^ o

TT

Ol               OO              O              — •            3    J       p     r-~            O N-     '              0'°-           rt-            
M^Ł^^^O"           Cl.

'P

c/T

g. B. F

OQ    0

TT N

0

"<    ^           ^    3.           c             ~*    g    0'   Q-   Q   T3            §

3

Strona 63

11891

?T

05    ^    K)

v!   o-

§, N o' <
S   1

3 P CK
rt>
..    -S

"o        ^sr    5     Ę"?TW     ci. o     — •
"•.O           -x- O*         3           r5    r+   — 'OD—         ^
8 B     3 *    ^-    «5' ' ^ §= ^^     3
?T   (fl            ^i.   M«            ?T      .^. ^5            Hrł ,^.  O-- .^3            *~*
fiB     •— «..    ,„.*,ffiI.,S- . :.;,-„^-«ab; -.-tófe^^.   .-^..--Z&fłS^M^ŁiJifa^^L^affSE^ ,.  ,    ., ,

"O

Ó'
3 J  ...

o  3 uo
3   P   ^
^               ?13
"E. "S  o

ł

Osnowa lekcji dla klasy II Dwa ognie usportowione
CELE GŁÓWNE
Umiejętności: rzut piłki jednorącz w miejscu, chwyt piłki oburącz Psychomotoryczność: kształtowanie 
sprawności koordynacyjnej i wytrzymałości Wiadomości: poznanie przepisów dwu ogni usportowionych 
Wychowawcze: umiejętności współdziałania w zespole
l
1. Zbiórka, raport, powitanie
2. „Pitkaparzy". Ćwiczący rozstawieni dowolnie na linii końcowej boiska.

Strona 64

11891

Nauczyciel toczy piłki po podłoŜu. Ćwiczący mają za zadanie dobiec do linii, na której stoi rzucający nie 
dotykając pitki.
3. Ćwiczenia kształtujące z pitką:
• podrzut pitki z tyłu i chwyt z przodu
• podrzut piłki z przodu i chwyt z tyłu
• podrzut pitki w górę, odbicie głową i dowolny chwyt
• podrzut piłki w górę, obrót o 360° i dowolny chwyt
• podrzut piłki w górę, klaśnięcie i dowolny chwyt
2. „Kto szybciej na drugą stronę". Ćwiczący ustawieni w szeregu na linii końcowej. Na sygnał wszyscy 
przebiegają na drugą linię końcową. Za pierwsze miejsce - 3 punkty, za drugie - 2 punkty, za trzecie
• l punkt.
3. Ćwiczenia kształtujące w dwójkach.
• Siad prosty naprzeciw siebie, stopy stykają się podeszwami, ramiona w przód, ręce splecione. 
Naprzemienne skłony i wyprosty tułowia.
• Postawa zwieszona przodem naprzeciw siebie, ramiona wyprostowane, ręce splecione, stopy stykają się 
palcami. Przysiady naprzemienne.
• Postawa tyłem do siebie, plecy stykają się, ramiona w bok, ręce splecione. Jednoczesne skręty tułowia.
• Postawa przodem do siebie, w odległości l metra. Ramiona w dół, ręce splecione. Jednoczesny obrót do 
postawy tyłem do siebie, jednoczesny obrót do pozycji wyjściowej.
2. Swobodny bieg dookoła boiska: kozłowanie pitki, podrzuty, chwyty, zabawa piłką.
3. Ćwiczenia kształtujące z piłką:
• Postawa. Podskoki obunóŜ nad piłką w przód i w tył.
• Postawa w rozkroku. Toczenie piłki ósemką między stopami.
• LeŜenie tyłem. Podrzut piłki stopami, chwyt rękami.
• LeŜenie tyłem. Przenoszenie piłki stopami, chwyt rękami.
• LeŜenie przodem, ramiona w bok. Przetaczanie piłki z lewej do prawej ręki.
OS t> -fc.
4. „Trą:
„Traf środkowego". Ćwiczący ustawieni na obwodzie
koła.
W ŚredkU k9!§ j?4en ćwiczący. Uczestnicy na zewnątrz koła podają między sobą piłkę i usiłują trafić nią w 
środkowego w kole. Ćwiczący, którego rzut byl niecelny lub przechwycony przez środkowego, zamienia się z 
nim miejscami.
5. „Traf i uciekaj". Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. DruŜyna A ustawiona dowolnie wewnątrz kota. 
DruŜyna B rozstawiona na obwodzie koła stara się zdobyć punkt trafiając zawodników wewnątrz koła. 
Zawodnicy druŜyny B chwytają piłkę i starają się trafić uciekających zdobywając za trafienie punkt.
6. „Zbijak". Ćwiczący ustawieni dowolnie wewnątrz boiska do dwu ogni usportowionych. Dwaj wybrani 
ćwiczący ustawieni na przeciwnych liniach końcowych. Zadaniem ich jest trafić piłką jak najwięcej 
uczestników znajdujących się wewnątrz pola. Trafiony piłką zajmuje miejsce przy tym, który go trafił i 
pomaga mu podając piłkę i wykonując rzuty.
„Odrzuć piłkę". Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. KaŜda druŜyna posiada jedną piłkę i rozstawiona jest 
dowolnie na polu obrony boiska do piłki siatkowej. Na sygnał druŜyny rzucają swoje piłki na pole 
przeciwników, którzy starają się jak najszybciej odrzucić je z powrotem 8. Ćwiczenia uspokajające. Ćwiczenia 
korekcyjne mięśni pośladkowych, ćwiczenia oddechowe.
Uporządkowanie i odniesienie przyborów. Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie
ćz&Ss&iai^&^Siji^^^f^^^,:^,.     '        ' ' -•'-'•     - -       --..-.=-.   •-•:•:
L^_______________ _         ___________________       __________
4. „Przepędzanie piik?7 ĆwicTącT $8$ffiM SS ÓW druŜyny ustawione w szeregach na liniach koń-
cowych boiska. KaŜdy z piiką do siatkówki. Na linii środkowej IsŜy pifta do koszykówki. Na sygnał
zawodnicy obu druŜyn rzutami swoich piłek starają się trafić piłkę koszykową i przepędzić ją na boisko 
przeciwnika.
5. „Wyborowy strzelec w kole". Ćwiczący ustawieni na obwodzie koła, kaŜdy z piłką siatkową. Uczestnicy 
starają się trafić swymi piłkami w piłkę koszykową podrzuconą przez nauczyciela w górę.
6. „Ruchomy cel". Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. DruŜyna A ustawiona w dwu szeregach naprzeciw 

Strona 65

11891

siebie na liniach bocznych boiska do piłki siatkowej. KaŜdy zawodnik z piłką. Zawodnicy druŜyny B ustawieni
dowolnie za jedną linią końcową. Przebiegają na sygnał na drugą linię końcową. Zawodnicy druŜyny A starają
się trafić przebiegających swoimi piłkami
7. „Odrzuć piłkę z podaniami". Przed odrzucenim piłk na boisko przeciwnika druŜyna musi wykonać trzj 
podania między swoimi zawodnikami.
8. Ćwiczenia uspokajające. Ćwiczenia korekcyjne przeciw płaskostopiu. Uporządkowanie i odniesienie 
przyborów. Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.
DJHci iednorącz z miejsca z rozbiegu, bezpośrednio oraz z odbiciem o podłoŜe do ćwiczącego Stojącego 
naprzeciwko. Chwyty piłki oburącz.
„źbijak z wywoianieffl". Ćwiczący podzieleni na
druŜyny oznaczone szarfami. DruŜyny ustawione w dwu szeregach, w odległości l metra od linii środkowej. 
Zawodnik jednej druŜyny tworzy parę z zawodnikiem druŜyny przeciwnej. Na linii środkowej między 
zawodnikami  kaŜdej pary  leŜy  piłka.  Na sygnał „czerwoni"    zawodnicy   oznaczeni    tym kolorem 
chwytają piłki i starają się trafić nią przeciwnika. . Zawodnicy oznaczeni kolorem zielonym uciekają przed 
trafieniem za linię końcową boiska.
. „Zbijak". Ćwiczący ustawieni dowolnie wewnątrz boiska do dwu ogni usportowionych. Dwaj wybrani 
ćwiczący ustawieni na przeciwnych liniach końcowych. Zadaniem ich jest trafić piłką jak najwięcej 
uczestników znajdujących się wewnątrz pola. Trafiony piłką zajmuje miejsce przy tym, który go trafił i 
pomaga mu podając piłkę i wykonując rzuty.
/. Dwa ognie usportowione, gra szkolna, gra właściwa.
?. Ćwiczenia uspokajające. Ćwiczenia korekcyjne, oddechowe, mięśni grzbietu i mięśni brzucha.
Uporządkowanie i odniesienie przyborów. Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.
Konspekt lekcji dla klasy III Dwa ognie usportowione
CELE GŁÓWNE:
Umiejętności: rzut piłki w miejscu
Psychomotoryczność: kształtowanie koordynacji ruchowej, szybkości
Wiadomości: poznanie przepisów dwu ogni usportowionych
Wychowawcze: umiejętność współdziałania w druŜynie
Miejsce zajęć: sala sportowa
Liczba ćwiczących: 16
Pomoce: 16 piłek do siatkówki, róŜnokolorowe szarfy, kreda
Bibliografia: Bondarowicz M. 1994, Trześniowski R. 1989.
Tok lekcyjny Rodzaj ćwiczeń

Nazwa i opis ćwiczenia

Czas dozowania Ilość powtórzeń

Uwagi organizacyjne i metodyczne

I. Część wprowadzająca:
• Zbiórka, raport, powitanie, sprawdzenie gotowości do ćwiczeń, przypomnienie ostatniej lekcji, podanie celu 
lekcji.

2 min

Ustawienie w dwuszeregu

• Swobodny bieg dookoła boiska, kozłowanie piłki w biegu, podrzuty i chwyty piłki, dowolna zabawa piłką w
biegu.

Strona 66

11891

3 min

Ćwiczenia kształtujące z piłką

• Postawa. Piłka na podłoŜu przed stopami. Podskoki obunóŜ nad piłką w przód i w tył. • Postawa w 
rozkroku. Piłka na podłoŜu. Skion tułowia i toczenie piłki ósemką między stopami. • LeŜenie tyłem. Piłka 
między stopami. Energiczny wznos nóg, podrzut piłki i chwyt piłki rękami. • LeŜenie tyłem. Ramiona w górę. 
Piłka między stopami. Wznos nóg do leŜenia przewrotnego i przechwyt piłki rękami. Opad nóg, skłon tułowia
w przód. Przechwyt piłki stopami. • LeŜenie przodem. Ramiona w bok. Piłka na podłoŜu pod ręką. Wznos 
tułowia i przetoczenie piłki z lewej do prawej ręki.

1 min

Ćwiczący ustawieni w rozsypce

II. Cześć główna
• Rzuty piłki jednorącz z miejsca, z rozbiegu, bezpośrednio, oraz z odbiciem kozłem o podłoŜe do ćwiczącego 
stojącego naprzeciwko. • Chwyty piłki oburącz.

3 min

Ćwiczący ustawieni w dwu rzędach parami naprzeciwko siebie. Zwrócenie uwag/ na poprawne wykonanie 
rzutu i chwytu piłki.

• „Zbijak z wywoływaniem". Ćwiczący podzieleni na druŜyny oznaczone szarfami. DruŜyny ustawione w 
dwu szeregach. KaŜdy szereg w odległości jednego metra od linii środkowej. Zawodnik jednej dryŜyny 
tworzy parę z zawodnikiem druŜyny przeciwnej. Na linii środkowej między zawodnikami kaŜdej pary leŜy 
piłka. Na sygnał „czerwoni!" zawodnicy oznaczeni tym kolorem chwytają piłki i starają się trafić nią 
przeciwnika. Zawodnicy oznaczeni kolorem zielonym uciekają przed trafieniem za linię końcową boiska.

5 min

Za kaŜde trafienie uciekającego zawodnika druŜyna rzucająca piłki zdobywa punkt.

• „Zbijak". Ćwiczący ustawieni dowolnie wewnątrz boiska do dwu ogni usportowionych. Dwaj wybrani 
ćwiczący ustawieni na przeciwległych liniach końcowych, jeden z piłką. Zadaniem ich jest trafić piłką jak 
największą liczbę ćwiczących znajdujących się wewnątrz boiska. Trafiony piłką zajmuje miejsce przy tym, 
który go zbił i pomaga mu podając piłkę i wykonując rzuty.

5 min

Wygrywa ćwiczący, który został zbity jako ostatni.

Strona 67

11891

• Dwa ognie usportowione - gra szkolna, właściwa

10 min

Zabawa uspokajająca Ćwiczenia korekcyjne

III. Część końcowa
• „Minutka". LeŜenie tyłem. Po sygnale (włączenie stopera) ćwiczący starają się określić kiedy upłynęła jedna 
minuta, wykonując skłon tułowia do siadu prostego.

8 min

Ćwiczący w leŜeniu tyłem dowolnie na całym boisku.

• LeŜenie tyłem, kolana ugięte, stopy na podłoŜu. Uginanie nóg z dotknięciem kolanami do klatki piersiowej. 
• Klęk podparty. Uwypuklenie pleców („Koci grzbiet"). • Siad prosty. Kolana ugięte, stopy na podłoŜu. 
Opady i wznosy tułowia. • LeŜenie przodem, ramiona w górę. Naprzemienne unoszenie ramion i nóg (noŜyce
pionowe).

• Uporządkowanie i odniesienie przyborów. • Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie. Wymarsz do
szatni.                                |

2 min

WYKAZ ZABAW I GIER
1. Berek w trójkach
2. Berek z przebieganiem
3. Uciekinier
4. Natarcie
5. Pogoń z wywoływaniem
6. Uciekaj na pole bramkowe
7. Powódź
8. Sztafeta z kozłowaniem i rzutem piłki z wyskoku
9. Sztafeta z rzutem do bramki
10. Przechwyć podanie
11. Szybko podawaj
12. Rozsypka z koła
13. Przechwyć podanie do środkowego
14. Wyprzedź piłkę
15. Berek zaczarowany z piłką
16. Dotknij przeciwnika piłką

Strona 68

11891

17. Wyjdź do podania
18. Traf pitką w ogon węŜa
19. Piłki pod siatką
20. Traf w piłkę
21. Piłka graniczna
22. Piłka bramkowa
23. Przepędzanie piłki do bramki
24. Piłka siatkowo-ręczna
25. Bramkarze i atakujący
26. Piłka ręczna - rugby
27. Piłką w materac
28. Piłka ręczna w kole
5.1. Zabawy i gry przygotowujące do minipiłki ręcznej
1. Berek w trójkach
Ćwiczący podzieleni na trójki: berek, uciekający i pomocnik uciekającego. Trójki mogą poruszać się po całym 
boisku. Berek usiłuje dotknąć uciekającego, któremu moŜe pomagać trzeci ćwiczący poprzez ustawianie się 
pomiędzy berkiem a uciekającym. Wszyscy poruszają się krokiem dostawnym. Gdy berek dotknie 
uciekającego, ćwiczący zamieniają się zadaniami.
2. Berek z przebieganiem
Zabawa jw., tylko pomocnik przebiega między berkiem i uciekającym i wówczas on staje się uciekającym.
3. Uciekinier
Ćwiczący rozstawieni na obwodzie koła tak, aby odległość między nimi nie była większa niŜ 2 metry. 
Wewnątrz koła znajduje się jeden ćwiczący, który usiłuje wydostać się na zewnątrz stosując zwody, zmiany 
tempa biegu itp. Ćwiczący na obwodzie koła poruszają się krokiem dostawnym i zgodnie z przepisami gry w 
piłkę ręczną nie pozwalają mu na opuszczenie koła. Gdy uciekinier wydostanie się z koła, do środka wchodzi 
kolejny ćwiczący. Wygrywa ten, który będzie najkrócej przebywał wewnątrz koła.
4. Natarcie
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione w szeregach, na liniach końcowych boiska. KaŜdy ćwiczący 
z piłką. Na sygnał zawodnicy obu druŜyn biegną kozłując piłkę na miejsce przeciwnej druŜyny. Wygrywa 
zespół, którego zawodnicy szybciej zajmą miejsca na przeciwnej linii końcowej.
5. Pogoń z wywoływaniem
Ćwiczący  podzieleni   na  druŜyny  oznaczone  szarfami,  np.  czerwonymi
i zielonymi. DruŜyny ustawione w szeregach w odległości 2 metrów od linii
kowej boiska. Zawodnik jednej druŜyny tworzy parę z zawodnikiem druŜy-
y przeciwnej. Przed kaŜdym ćwiczącym piłka. Na sygnał „czerwoni!" zawod-
zaw ^Zna<;zem tym kolorem kładą swoje piłki na podłoŜu, odwracają się i gonią
lini   ,,0 w druŜyny przeciwnej, którzy kozłując piłki starają się uciec poza
Punkt J1COW^ boiska. Za dotknięcie uciekającego druŜyna goniąca zdobywa
c' Próh   ^r^wa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów w wyznaczonej iloś-
69
68
p
p p
p p
p o
Rys. 11. Pogoń z wywoływaniem
6. Uciekaj na pole bramkowe
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. Zawodnicy druŜyny A kozłują sw<j piłki poruszając się dowolnie w 
polu bramkowym. Zawodnicy druŜyny B poi szają się po całym boisku, ale  nie mogą przekraczać linii pól 
bramkow;'" (rys. 12). Na sygnał zawodnicy druŜyny A starają się przedostać na przech pole bramkowe, w 
czym przeszkadza im druŜyna B. Za kaŜdego zawodnił który z piłką znalazł się w drugim polu bramkowym 
druŜyna A zdobywa pur's JeŜeli zawodnik druŜyny B dotknie piłki kozłowanej przez zawodnika druŜj A w 
czasie biegu w polu gry, punktu nie przyznaje się. Następnie druŜyny: inieniają się zadaniami. Wygrywa 
druŜyna, która zdobędzie więcej         ^ w wyznaczonej ilości prób.

Strona 69

11891

Rys. 12. Uciekaj na pole bramkowe
70
7. powódź
Ćwiczący biegają dowolnie po boisku. KaŜdy kozłuje swoją piłkę. Na sygnał „powódź!" ćwiczący jak 
najszybciej starają się znaleźć na wyznaczonym polu, np. materacach gimnastycznych, ławeczkach, kole 
narysowanym na podłoŜu itp.
8. Sztafeta z kozłowaniem i rzutem piłki z wyskoku
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione w rzędach na linii startu (rys. 13). Na sygnał pierwsi 
ćwiczący rozpoczynają wyścig: kozłując piłkę omijają swoje chorągiewki. Następnie wykonują rzut z wyskoku
zza wyznaczonej linii do następnego zawodnika i biegną na koniec rzędu. Następni zawodnicy kontynuuj ą 
sztafetę. Wygrywa druŜyna, która pierwsza ukończy sztafetę.
00000.4-----
N
r,
X
/
Rys. 13. Sztafeta z kozłowaniem i rzutem piłki z wyskoku
9. Sztafeta z rzutem do bramki
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione w rzędach, naprzeciwko swoich bramek (rys. 14). Na sygnał 
pierwsi ćwiczący rozpoczynają wyścig: kozłując piłkę biegną w kierunku bramki i wykonują rzut sprzed linii 
pola bramkowego. Po rzucie chwytają piłkę i przekazują następnemu zawodnikowi, a sami biegną na koniec 
rzędu. Za kaŜdy celny rzut do bramki druŜyna zdobywa punkt. Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej 
punktów, a przy ich równej liczbie druŜyna, która pierwsza ukończy sztafetę.
10. Przechwyć podanie
Ćwiczący ustawieni na obwodzie koła podają między sobą piłkę. Wewnątrz a znajduje się jeden z ćwiczących, 
który stara się przechwycić podanie lub knąć piłki. Ćwiczący, który ostatni dotknął piłki przed 
przechwyceniem jej Zez środkowego, zamienia się z nim miejscem.
71

r
ooooo.-

Rys. 14. Sztafeta z rzutem do bramki
11. Szybko podawaj
Ćwiczący podzieleni na dwójki. Zawodnicy kaŜdej z nich ustawieni napr ciw siebie z jedną piłką. Na sygnał 
zawodnicy podają między sobą piłkę. V grywa dwójka, która w wyznaczonym czasie wykona najwięcej 
podań.
12. Rozsypka z koła
Ćwiczący ustawieni na zewnątrz koła, podają po jego obwodzie piłkę, pamiętując od kogo dostają podanie i 
do kogo podają. Na sygnał wszyscy rc biegają się po całym boisku podając piłkę w zapamiętanej kolejności.
13. Przechwyć podanie do środkowego
Ćwiczący   ustawieni   na  zewnątrz  koła.  Wewnątrz  koła  dwu   ćwiczący (rys. 15). Ćwiczący na obwodzie 
koła podają piłkę między sobą i starają s| podać ją do jednego z ćwiczących wewnątrz koła. Drugi kryje 
pierwszego i st się nie dopuścić do podania mu piłki. Gracz, który ostatni dotknie piłki pr przechwyceniem jej 
przez kryjącego, zamienia się z nim miejscem.
Q
O

Rys. 15. Przechwyć podanie do środkowego
72
14. Wyprzedź P»łkf
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. DruŜyna A ustawiona na zewnątrz k ja DruŜyna B ustawiona w 
rzędzie prostopadle do obwodu koła (rys. 16). Na

Strona 70

11891

°anał zawodnicy druŜyny A kolejno podają do siebie piłkę po obwodzie koła, S dnocześnie pierwszy 
zawodnik z druŜyny B obiega koło i stara się wrócić na jeiejsce startu zanim piłka przejdzie obwód koła i wróci
do zawodnika druŜyny A który rozpoczął grę. Jeśli zawodnikowi druŜyny B uda się to zrobić, zdobywa
unkt dla swojej druŜyny. Jeśli druŜyna A wykona swoje zadanie wcześniej -ona zdobywa punkt. Gdy wszyscy 
zawodnicy druŜyny B obiegną koło, druŜyny zamieniają się zadaniami. Wygrywa druŜyna, która zdobędzie 
więcej punktów.

O
Rys. 16. Wyprzedź piłkę
15. Berek zaczarowany z piłką
Berek usiłuje dotknąć ćwiczących, którzy poruszają się po całym boisku, podając między sobą piłkę. Przed 
dotknięciem przez berka moŜna uratować zagroŜonego przez podanie mu piłki. Z piłką nie wolno biegać, 
moŜna ją trzymać nie dłuŜej niŜ 5 sekund. Dotknięty przez berka odpada z gry. Wygrywa ćwiczący, który 
zostanie dotknięty przez berka ostatni.
16. Dotknij przeciwnika piłką
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny, rozstawione na całym boisku. Druhna, która wylosowała piłkę, 
rozpoczyna grę z linii środkowej. Jej zawodnicy Podając między sobą piłkę starają się dotknąć zawodnika 
druŜyny przeciwnej. fa dotknięcie przeciwnika trzymaną w rękach piłką druŜyna otrzymuje punkt [grę 
rozpoczynają przeciwnicy z linii środkowej. Wygrywa druŜyna, która zdo-wzie więcej punktów w 
wyznaczonym czasie.
73
17. Wyjdź do podania
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny oznaczone szarfam:i i ustawione zewnątrz pola bramkowego. 
Wewnątrz pola, na linii rzutów b-mych, zawo jednej druŜyny z piłką (rys. 17). Ma on za zadanie wykonać po 
danie do za\ nika ze swojej druŜyny. Zawodnicy obu druŜyn kryją się nawzajem (kaŜdy go) starając się nie 
dopuścić do podania piłki do przeciwnika i przechwi piłkę. DruŜyna zdobywa punkt za chwyt piłki po 
podaniu od swojego zawodr lub przechwyceniu podania przeciwnej druŜyny. Zmiana podajągcych z pola 
nego kolejno najpierw z jednej, potem drugiej druŜyny. Wygrywa druŜyna, ra zdobędzie więcej punktów po 
wykonaniu podań przez wszystkich zawc ków.

.0
O

Rys. 17. Wyjdź do podania
18. Traf piłką w ogon węŜa
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. Zawodnicy druŜyny «A ustawieni obwodzie koła. Zawodnicy druŜyny
B poruszają się wewnątrz l koła w rzędz. trzymając ręce na biodrach poprzednika (rys. 18). Ostatni zawodnik 
kręcącej ogonem „węŜa" ucieka przed zbiciem przez zawodników druŜyn;y A. Mogą' podawać między sobą 
piłkę, wykonywać zwody. Po wyznaczonym czasie dr Ŝyny  zamieniają się zadaniami.  Wygrywa druŜyna,  
która vi^cej  razy trał w „ogon" przeciwnika. -
74

Rys. 18. Traf piłką w ogon węŜa
19. Piłki pod siatką
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione na polach obrony boiska do piłki siatkowej. KaŜdy zespół 
posiada piłkę (rys. 19). Na sygnał obie druŜyny rzucają piłki kozłem pod siatką w stronę przeciwnika, 
chwytają piłkę rzuconą przez przeciwnika i jak najszybciej rzucają w jego stronę. Zawodnicy nie mogą 
przekraczać linii ataku boiska do siatkówki. Punkt zdobywa druŜyna, która przerzuciła dwie piłki na boisko 
przeciwnika. Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów w wyznaczonym czasie.
•    •

Strona 71

11891

o

•

.   o

•

0     o

• a

o

•     ••

o

Rys. 19. Piłki pod siatką
20. Traf w piłkę
Ćwiczący ustawieni na obwodzie koła, w środku którego leŜy piłka lekarska broniona przez jednego z 
ćwiczących. Stojący na zewnątrz koła podają piłkę między sobą i wykonują rzuty, starając się trafić w piłkę 
lekarską. Po celnym
75
rzucie ćwiczący, który trafił piłkę zmienia obrońcę piłki. Wygrywa ćwicząc^ który najdłuŜej będzie przebywał 
w środku koła.
21. Piłka graniczna
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione dowolnie na swoich połc wach boiska. Linie końcowe, 
których bronią druŜyny, oznaczone są chorągie\ karni. Po losowaniu piłki druŜyna A rozpoczyna grę rzutem 
z linii środków^ w kierunku „granicy" przeciwnika. JeŜeli piłka ją przekroczy, druŜyna A z bywa punkt. Grę 
rozpoczyna druŜyna B rzutem z linii środkowej. JeŜeli zawc nik przechwyci piłkę, która nie dotknęła przed 
tym podłoŜa, moŜe on wykc dwa kroki przed rzutem. Gdy piłka zostanie złapana po dotknięciu podłoŜa, .< 
wykonuje się z miejsca upadku piłki. JeŜeli piłka po rzucie wyjdzie poza boisk grę rozpoczyna druŜyna 
przeciwna z miejsca, gdzie piłka przekroczyła .... boczną. Ćwiczący nie mogą przekraczać linii środkowej. 
Wygrywa druŜyn która zdobędzie więcej punktów w wyznaczonym czasie.
22. Piłka bramkowa
Przepisy takie same jak w piłce granicznej z tą róŜnicą, Ŝe druŜyny bror swoich bramek. Punkt przyznawany 

Strona 72

11891

jest za trafienie piłką w bramkę przeciwni!
23. Przepędzanie piłki do bramki
•i Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione na przeciwnych polaji
bramkowych wokół swojej piłki do koszykówki. KaŜdy zawodnik z piłką ręcz (rys. 20). Na sygnał zawodnicy 
obu druŜyn rzucają kolejno swoimi piłka w piłkę koszykową i starają się przetoczyć ją przez całe boisko do 
bramki pr ciwnika. KaŜdy ćwiczący moŜe tylko raz wykonać rzut. Ćwiczący mogą dc wolnie poruszać się po 
boisku. Wygrywa druŜyna, która pierwsza umieści swój piłkę koszykową w bramce przeciwnika.

Rys. 20. Przepędzanie piłki do bramki
76
24. Piłka siatkowo-ręczna
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny, rozstawione na boisku do piłki siatkowej po przeciwnych stronach 
siatki. Zadaniem druŜyny jest rzucenie piłki nad jatką na boisko przeciwnika i obrona przed upadkiem piłki 
na własne pole gry. DruŜyna, która wylosowała piłkę, rozpoczyna grę rzutem zza linii końcowej, leŜeli 
zawodnik przechwyci piłkę w polu obrony boiska do siatkówki, moŜe \vykonac trzy kroki i z wyskoku 
przerzucić piłkę nad siatką. JeŜeli zawodnik przechwycił piłkę w polu ataku boiska do siatkówki, moŜe przed 
rzutem z wyskoku wykonać tylko jeden krok. JeŜeli rzut jest niecelny i piłka wychodzi poza boisko, druŜyna 
popełnia błąd i traci punkt. W obronie własnego boiska moŜna piłkę chwytać, blokować i wybijać poza boisko.
JeŜeli piłka nie dotykając pola ery druŜyny wyjdzie poza boisko, zawodnik, który ją wybił, rzuca piłkę z 
miejsca, gdzie wyszła na aut. Liczenie punktów jak w tenisie stołowym. KaŜda druŜyna wykonuje kolejno, bez
względu na wynik ostatniej akcji, pięć zagrywek. KaŜda akcja zakończona jest zdobyciem punktu przez jedną 
z druŜyn. Set kończy się po uzyskaniu 21 punktów przez druŜynę.
25. Bramkarze i atakujący
Jest to gra uproszczona. Boisko z polami bramkowymi o szerokości 4 metrów, które są wyznaczone przez linie
równoległe do linii końcowych. Bramki utworzone są przez chorągiewki w rogach boiska (rys. 21). W grze 
biorą udział dwie druŜyny, kaŜda podzielona na dwa zastępy: bramkarzy, poruszających się tylko w obrębie 
pola bramkowego (mogą bronić bramki kaŜdą częścią ciała) i atakujących, którzy poruszają się w polu gry. 
Zawodnicy z pola mogą piłkę podawać, rzucać lub kozłować. Rzut do bramki moŜe być wykonany z kaŜdego 
miejsca na boisku z wyjątkiem pola bramkowego. JeŜeli zawodnik rzucający przekroczy linię pola 
bramkowego i zdobędzie bramkę, nie zostaje ona uznana, a przeciwnicy wykonują rzut wolny. Zespół 
zdobywa punkt, gdy po rzucie piłka przekroczy linię bramkową poniŜej wysokości chorągiewek. Zmiana 
bramkarzy i atakujących następuje po wyznaczonym czasie.
26. Piłka ręczna - rugby
Jest to gra uproszczona, w której obowiązują przepisy piłki ręcznej z tą róŜnicą, Ŝe punkt zdobywa druŜyna, 
która połoŜy piłkę za linią końcową boiska przeciwnika.
27. Piłką w materac
Jest to gra uproszczona, w której obowiązują przepisy piłki ręcznej z tą róŜnicą, Ŝe druŜyna zdobywa punkt za 
wykonanie celnego rzutu do materaca gimnastycznego leŜącego na podłoŜu, naleŜącego do przeciwnika (rys. 
22). Materace leŜą na środku połowy boiska i są otoczone kołami. W tych polach bramkowych mogą poruszać 
się tylko bramkarze. .Zamiast materacy moŜna równieŜ uŜyć górnych części skrzyni gimnastycznej, w które 
zawodnicy starają się trafić piłką.
77
r
r
Rys. 21. Bramkarze i atakujący
r
•

0 •

o

•

Strona 73

11891

•    .

o

•

b    o

o

•

•  •
o

o

o
Rys. 22. Piłką w materac
28. Piłka ręczna w kole
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny i ustawieni wokół koła o średnf około 10 metrów, przedzielonego linią 
bramkową na połowy. W środku kc ustawiona bramka bez siatki lub chorągiewki wyznaczające bramkę. 
Zawodnł obu druŜyn atakują i bronią bramki po dwu stronach linii bramkowej (rys. 2|
78
„ wodnicy nie mogą przekraczać linii pola bramkowego i linii bramkowej. Piłkę moŜna przerzucać nad polem 
bramkowym i bramką. Bramkarze nie mogą uszczać pola bramkowego. Po zdobyciu bramki piłka nadal 
pozostaje w grze i moŜe być rozgrywana z drugiej strony.
O
O

Rys. 23. Piłka ręczna w kole
5.2. Przepisy gry w minipiłkę ręczną
Zawody w ramach Igrzysk MłodzieŜy Szkolnej  rozgrywane  są zgodnie zobowiązującymi przepisami ZPRP i 
modyfikacjami, jak poniŜej:
Wiek zawodników. 13 lat i młodsi.
druŜyna: 12 zawodników.
Czas gry: 2x12 minut i 5 minut przerwy.
Przerwa na Ŝądanie: trener moŜe poprosić o l min przerwy w kaŜdej połowie.
Boisko: 40x20 metrów lub zmniejszone wymiary z zachowaniem odpowiednich
Proporcji.
Linia pola bramkowego: w odległości 5 m od bramki. Linie rzutów wolnych: w odległości 7 m od bramki. 
Lj*iie rzutów karnych: w odległości 6 m od bramki. Bramka: 1,7x3 m.
^*ka: obwód od 44 do 49 cm, waga 250 do 300 g. a boisku moŜe znajdować się łącznie z bramkarzem 7 
zawodników.
• • Przykłady osnowy i konspektu lekcji
79
00
o
Osnowa lekcji dla klasy IV
Minipiłka ręczna
CELE GŁÓWNE

Strona 74

11891

Umiejętności: podania i chwyty piłki
Psychomotoryczność: kształtowanie sprawności specjalnej
Wiadomości: zasady współdziałania w grach druŜynowych
Wychowawcze: motywowanie uczniów do poprawnego wykonywania ćwiczeń
l
1. Zbiórka, raport, powitanie
2. Swobodny bieg dookoła boiska: podrzuty i chwyty piłki, kozłowanie piłki, dowolna zabawa piłką
3. „Tam i z powrotem". Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione w szeregach na linii środkowej. 
DruŜyna przodem do swojej linii końcowej boiska. Na sygnał ćwiczący starają się jak najszybciej dobiec na 
linię końcową i wrócić na poprzednie miejsce.
4. „Przeprawa przez rzekę". Ćwiczący ustawieni na linii końcowej boiska - „rzeki". Na boisku leŜą rozłoŜone 
szarfy - „kamienie". Uczestnicy przeprawiają się kolejno przez rzekę, skaczą obunóŜ z szarfy do szarfy.
5. „Berek zaczarowany z piłką". Berek usiłuje dotknąć ćwiczących, którzy poruszają się po całym boisku, 
podając między sobą piłkę. Przed dotknięciem przez berka moŜna uratować zagroŜonego przez podanie mu 
piłki.
„Murarz i cegły". Ćwiczący ustawieni na linii końcowej boiska, na sygnał przebiegają na drugą stronę. W 
środku boiska wybrany uczestnik stara się dotknąć przebiegających. Ćwiczący, którzy zostali dotknięci przez 
„murarza" siadają na linii środkowej, zaczynając od jednej z linii bocznych tworząc „mur". Wygrywa ćwiczący,
który zostanie złapany ostatni.
„Wyścig skokami". Ćwiczący ustawieni w szeregu na linii startu. Na sygnał poruszając się skokami na lewej 
nodze wszyscy starają się jak naszybciej znaleźć na linii mety, a następnie skokami na prawej nodze wrócić na 
linię startu.
2. „Połów ryb". Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione na przeciwnych liniach bocznych boiska. 
DruŜyna A podzielona na trzyosobowe zastępy, w których ćwiczący trzymają się za ręce. Na sygnał 
zawodnicy druŜyny B biegną na przeciwną linię boczną. Zawodnicy druŜyny A „łowią" przeciwników w 
trzyosobowe „sieci".
3. Ćwiczenia kształtujące w dwójkach
• „Gra w łapki". Podpór leŜąc przodem naprzeciw siebie. Ćwiczący starają się dotknąć dłoni partnera i 
uniknąć dotknięcia przez niego własnych dłoni.
• „Walka zapaśników". Jeden z ćwiczących wykonuje leŜenie przodem. Drugi stara się przetoczyć go na plecy.
• „Przesuń przeciwnika". LeŜenie tyłem naprzeciw siebie, stopy stykają się podeszwami. Ćwiczący starają się 
nawzajem przesunąć po podłoŜu.
• „Lustro". Postawa naprzeciw siebie. Jeden ćwiczący wykonuje dowolne ruchy głowy, rąk, tułowia, drugi

6. „Piłki pod siatką". Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione na polach obrony do piłki siatkowej. 
KaŜdy zespół posiada piłkę. Na sygnał obie druŜyny rzucają piłki kozłem pod siatką w stronę przeciwnika. 
Punkt zdobywa druŜyna, która przerzuciła dwie piłki na boisko przeciwnika.
7. „Traf w ogon węŜa". Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. Zawodnicy druŜyny A ustawieni na obwodzie 
kota. Zawodnicy druŜyny B poruszają się wewnątrz koła w rzędzie trzymając ręce na biodrach poprzednika. 
Ostatni zawodnik kręcącego ogonem „węŜa" ucieka przed zbiciem przez zawodników druŜyny A. Mogą oni 
podawać między sobą piłkę, wykonywać zwody.
8. „Dotknij przeciwnika piłką". Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny rozstawione na całym boisku. DruŜyna, 
która wylosowała piłkę, rozpoczyna grę z linii środkowej. Jej zawodnicy podając między sobą piłkę starają się 
w ciągu l minuty dotknąć zawodnika trzymaną w rękach piłką. Za kaŜde dotknięcie druŜyna otrzymuje 
punkt.
9. „Rozsypka z koła". Ćwiczący ustawieni na zewnątrz koła, podają po jego obwodzie piłkę, zapamiętując od 
kogo dostają podanie i do kogo podają. Na sygnał ćwiczący rozbiegają się po całym boisku i wciąŜ podają 
piłkę w zapamiętanej kolejności.
10. „Piłka ręczna - rugby". Gra uproszczona. Obowiązują przepisy piłki ręcznej z tą róŜnicą, Ŝe punkt zdobywa
druŜyna, która połoŜy piłkę za linią końcową boiska przeciwnika.
6. • Podania piłki w miejscu
• Podania piłki ze zmianą miejsc z ćwiczącym obok
• Podania piłki ze zmianą miejsc z ostatnim ćwiczącym ze swojego rzędu
• Podania piłki ze zmianą miejsc z ostatnim ćwiczącym z rzędu naprzeciw

Strona 75

11891

7. „Przechwyć podanie". Ćwiczący ustawieni na obwodzie koła podają między sobą piłkę. Wewnątrz koła 
jeden z ćwiczących stara się przechwycić podanie.
9...
10...
5.  „Przechwyć podanie do środkowego". Ćwiczący ustawieni na zewnątrz koła. Wewnątrz kota dwu 
ćwiczących. Ćwiczący na obwodzie kota podają piłkę między sobą i starają się podać ją do jednego z 
ćwiczących w środku kota. Drugi kryje pierwszego i stara się nie dopuścić do podania mu piłki.
6. „Szybko podawaj". Ćwiczący podzieleni na dwójki. Zawodnicy kaŜdej z nich posiadają jedną piłkę i są 
ustawieni w odległości 8 metrów naprzeciw siebie. Na sygnał zawodnicy podają między sobą piłkę. Wygrywa 
ta dwójka, która w określonym czasie wykona najwięcej podań.
7...
8. Minipiłka ręczna. Gra właściwa.
11. Ćwiczenia uspokajające.
Ćwiczenia    korekcyjne     mięśni     pośladkowych, ćwiczenia oddechowe. Uporządkowanie i odniesienie 
przyborów. Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.
11. Ćwiczenia uspokajające.
Ćwiczenia korekcyjne, oddechowe, mięśni grzbietu. Uporządkowanie i odniesienie przyborów. Zbiórka, 
omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.
9. Zabawa uspokajająca „Minutka". Ćwiczenia korekcyjne mięśni brzucha. Uporządkowanie i odniesienie 
przyborów. Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.
00 K)
Konspekt lekcji dla klasy IV Minipilka ręczna
CELE GŁÓWNE:
Umiejętności: podania i chwyty piłki
Psychomotoryczność: kształtowanie sprawności specjalnej
Wiadomości: zasady współdziałania w grach druŜynowych
Wychowawcze: motywowanie uczniów do poprawnego wykonywania ćwiczeń
Miejsce zajęć: sala sportowa
Liczba ćwiczących: 16
Pomoce: 8 piłek do piłki ręcznej
Bibliografia: Bondarowicz M. 1994, Kamiński M. 1990.
'ok lekcyjny Rodzaj ćwiczeń
Gra oŜywiająca
Nazwa i opis ćwiczenia
I. Cześć wprowadzająca: .
. Raport, powitanie, sprawdzenie gotowości do ćwiczeń, przypomnienie ostatniej lekcji,
podanie celu lekcji
rcształtujące
Potów ryb" Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione na przeciwnych liniach bocznych boiska. 
DruŜyna A podzielona na trzyosobowe zastępy, w których zawodnicy trzymają się za ręce. Na sygnał 
zawodnicy druŜyny B przebiegają na przeciwną Urnę boczną. Zawodnicy druŜyny A „łowią" przeciwników w
trzyosobowe sieci. Za kaŜdego złapanego zawodnika druŜyna zdobywa punkt. __________________
„Gra w łapki". Podpór leŜąc przodem naprzeciw siebie. Ćwiczący starają się dotknąć (iłoni partnera i uniknąć 
dotknięcia przez niego własnych dłoni. . „Walka zapaśników". Jeden z ćwiczących wykonuje leŜenie przodem.
Drugi stara się przetoczyć go na plecy. . . „Przesuń przeciwnika". LeŜenie tyłem naprzeciw siebie, stopy 
stykają się podeszwami Ćwiczący starają się nawzajem przesunąć po podłoŜu. „Lustro". Postawanapizeciw 
siebie. Jeden ćwiczący wykonuje dowolne ruchy głowy, rąk,
,as dozowania )ść powtórzeń

Uwagi organizacyj i metodyczne

2 min

Ustawienie w dwu

Strona 76

11891

3 min

7 min

II. Część główna
• Podania piłki w miejscu • Podania piłki ze zmianą miejsc z ćwiczącym obok. • Podania piłki ze zmianą 
miejsc z ostatnim ćwiczącym ze swojego rzędu. • Podania piłki ze zmianą miejsc z ostatnim ćwiczącym z 
rzędu naprzeciw.

6 min

Ćwiczący ustawieni w dwójkach naprzeciw siebie.
Ćwiczący ustawieni w dwu rzędach naprzeciw siebie.

• „Przechwyć podanie do środkowego". Ćwiczący ustawieni na zewnątrz koła. Wewnątrz koła dwu 
ćwiczących. Ćwiczący na obwodzie koła podają pitkę między sobą i starają się podać ją do jednego z 
ćwiczących w środku koła. Drugi kryje pierwszego i stara się nie dopuścić do podania mu piłki.

3 min

• „Szybko podawaj". Ćwiczący podzieleni na dwójki. Zawodnicy kaŜdej z nich posiadają jedną piłkę i są 
ustawieni w odległości 8 metrów naprzeciw siebie. Na sygnał zawodnicy podają jak najszybciej między sobą 
piłkę. Wygrywa ta dwójka, która w określonym czasie np. 1 minuty wykona najwięcej podań.

3 min

• „Rozsypka z koła". Ćwiczący ustawieni na zewnątrz koła, podają po jego obwodzie piłkę, zapamiętując od 
kogo dostają podanie i do kogo podają. Na sygnał ćwiczący rozbiegają się po całym boisku i wciąŜ podają 
piłkę w zapamiętanej kolejności.

3 min

Strona 77

11891

• Minipiłka ręczna. Gra właściwa.

10 min

Zabawa uspokajająca

II. Cześć końcowa
„Minutka". LeŜenie tyłem. Po sygnale (włączenie stopera) ćwiczący starają się określić, kiedy upłynęła jedna 
minuta, wykonując skłon tułowia do siadu prostego.

3 min

Ćwiczący w leŜeniu tyłem dowolnie na całym boisku.

Ćwiczenia korekcyjne

LeŜenie tyłem, kolana ugięte, stopy na podłoŜu. Uginanie nóg z dotknięciem kolanami do klatki piersiowej. 
Klęk podparty. Uwypuklenie pleców („Koci grzbiet"). Siad prosty. Kolana ugięte, stopy na podłoŜu. Opady i 
wznosy tułowia. LeŜenie przodem, ramiona w górę. Naprzemienne unoszenie ramion i nóg (noŜyce pionowe).

3 min

Uporządkowanie i odniesienie przyborów. Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie. Wymarsz do 
szatni.

2 min

minikoszykówka
WYKAZ ZABAW I GIER
Zabawy i gry przygotowujące do koszykówki
1. Atak bez piłki
2. Atak z piłką
3. Berek z kozłowaniem piłki w dwójkach
4. Cień
5. Pogoń za zającem
6. Ćwicz na sygnał
7. Znajdź wolne koło
8. Piłki do domu
9. Mistrz kozłowania
10. Idź za pierwszym
11. Wyścig z własnym podaniem
12. Podrywka w kole
13. Zabierz piłkę

Strona 78

11891

14. Wyścig piłek w kołach
15. Sztafeta z podaniem piłki
16. Dziesięć podań
17. śywy kosz
18. Konkurs rzutów w dwójkach
19. Szybko rzucaj
20. Król strzelców
21. Wyścig
22. Rzut wolny, zbiórka z tablicy
23. Sztafeta rzutów wolnych
24. Koszo-palant
25. Szybciej rzucaj - szybciej kozłuj
26. Wyścig z dwutaktem
27. Pościg
28. 2x2 na jeden kosz
j. Atak bez piłki
Ćwiczący ustawieni w dwójkach, atakujący przodem, broniący tyłem do .,,• jarskiej leŜącej w odległości 2 m. 
Atakujący stara się przedostać do piłki H tknąć jej. Porusza się wykonując zwody, bieg ze zmianą kierunku i 
tempa. Obrońca stara się utrzymać pozycję między atakującym a piłką i zapobiec dotknięciu jej przez 
atakującego.
2. Atak z piłką
W ustawieniu jw. atakujący kozłując piłkę koszykową stara się przedostać do piłki lekarskiej i dotknąć jej. 
Broniący w postawie koszykarskiej poruszając się krokiem dostawnym stara się utrzymać pozycję broniąc 
dostępu do piłki lekarskiej.
3. Berek z kozłowaniem piłki w dwójkach
Ćwiczący ustawieni w dwójkach. Pierwszy ćwiczący ucieka kozłując piłkę, drugi kozłuje swoją piłkę, stara się 
dogonić i dotknąć pierwszego ćwiczącego. Po dotknięciu ćwiczący zamieniają się zadaniami.
4. Cień
Ćwiczący ustawieni trójkami. Dwaj przodem do siebie. Jeden kozłuje piłkę (atakujący), drugi kryje go w 
postawie koszykarskiej (obrońca). Trzeci ćwiczący stojący za plecami obrońcy wskazuje atakującemu kierunki 
i sposoby poruszania się. Za pomyłkę broniącego atakujący zdobywa punkt.
5. Pogoń za zającem
Ćwiczący ustawieni w dwójkach. Pierwszy ćwiczący ucieka (bez piłki) poruszając się podskokami obunóŜ. 
Drugi kozłując piłkę stara się go dogonić i dotknąć. Po dotknięciu zamiana zadań.
6. Ćwicz na sygnał
Ćwiczący poruszają się kozłując piłkę po całym boisku i na sygnał instruktora wykonują ćwiczenia, np.: ~ 
krótki gwizdek - bieg z kozłowaniem, - długi gwizdek - zmiana kierunku biegu, ~ dwa krótkie gwizdki - 
zatrzymanie (kozłując), ~ ręce w bok - dotknięcie linii bocznych wolną (nie kozłującą) ręką,
mlaśnięcie - klepnięcie się z dowolnym ćwiczącym wolną ręką, ~ skrzyŜowane ręce - zmiana kozłującej ręki.
ygrywąjąci, którzy popełnią najmniej błędów.
7- znajdź wolne koło
, Wevvnątrz  boiska,  przy   liniach  bocznych   i   końcowych   rysujemy  koła n'cy ok. l m. Kół powinno być 
mniej niŜ ćwiczących. Zawodnicy poru-
86
87
szają się swobodnie po boisku kozłując piłkę. Na sygnał kaŜdy ma za zadani* zająć dowolne koło, zdobywając 
w ten sposób punkt. Wygrywa ćwiczący, któr zdobędzie najwięcej punktów.
8. Piłki do domu
Ćwiczący   ustawieni   dowolnie   na  boisku,   na  środku   zaimprowizowani „kosz" wypełniony piłkami (np. 
2 części skrzyni gimnastycznej, materac, teknj rowe pudło). Jeden z ćwiczących wyrzuca piłki z kosza w górę, 
na boisko, daniem pozostałych ćwiczących jest niedopuszczenie do opróŜnienia kosz Mogą kozłować i 
wkładać piłkę do kosza, nie mogą podawać i rzucać.
9. Mistrz kozłowania
Na ograniczonym polu, np. boisko do siatkówki, ćwiczący poruszają sf kozłując piłki i starają się wybić je sobie

Strona 79

11891

nawzajem. Ćwiczący, którzy straci piłkę odpadają i stają poza boiskiem. Wygrywa zawodnik, który ostatni 
zostanij na boisku. Zabawę moŜna powtarzać zmniejszając za kaŜdym razem pole gry.
10. Idź za pierwszym
Ćwiczący ustawieni w rzędzie na linii końcowej, kaŜdy z piłką. Zada polega na przejściu przez całe boisko 
kozłując piłkę. Wolno poruszać się tylfc wzdłuŜ linii znajdujących się na podłoŜu. Prowadzi pierwszy 
ćwiczący wybier jąć trasę, pozostali w odstępach idą jego śladem. Po przejściu całego boisfc zmiana 
prowadzącego, zwiększenie tempa, zmiana ręki kozłującej. Ćwicząc który popełni błąd, odpada z zabawy.
11. Wyścig z własnym podaniem
Ćwiczący ustawieni w szeregu na linii końcowej boiska. Na sygnał rzuca swoją piłkę w górę, w przód i chwyta
przesuwając się jak najdalej przodu. Jeśli nie złapie piłki, zostaje na poprzednim miejscu. Wygrywa ćwicz cy, 
który pierwszy dojdzie do przeciwnej linii końcowej boiska.
12. Podrywka w kole
Ćwiczący ustawieni w kole. Odliczają i zapamiętują swoje numery. Wyzn czony ćwiczący wchodzi do środka, 
podrzuca piłkę do góry i wywołuje dowoji numer ćwiczącego z koła. Zadaniem wywołanego jest złapanie 
piłki przed upadkiem na boisko. Następnie on podrzuca piłkę i wywołuje dowolny ni z koła. Ćwiczący, który 
nie chwyci piłki, traci punkt. Wygrywa ćwiczący, któ straci najmniej punktów w wyznaczonym czasie.
13. Zabierz piłkę
Ćwiczący ustawieni w trójkach, dowolnie na całym boisku. Dwaj ćwicz starają się utrzymać w posiadaniu piłki
wykonując podania między sobą, obr zasłaniając piłkę ciałem. Piłki nie wolno kozłować. JeŜeli trzeci ćwiczący 
knie piłki zamienia się zadaniem z tym, który ostatni był w jej posiadaniu.
14. Wyścig piłek w kołach
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny, kaŜda ustawiona z piłką na obwodzie swojego koła. Na sygnał 
zawodnicy podają kolejno do siebie piłkę. Wygrywa druŜyna, której piłka pierwsza wróci do zawodnika 
rozpoczynającego wyścig.
15. Sztafeta z podaniem piłki
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny, kaŜda druŜyna ustawiona w dwu rzędach naprzeciwko siebie (rys. 24).
Pierwszy zawodnik na sygnał podaje piłkę do pierwszego z rzędu naprzeciwko, a następnie biegnie na koniec 
swojego rzędu. Wygrywa druŜyna, która pierwsza ukończy sztafetę.
OOOO
OOOÓN<

Rys. 24. Sztafeta z podaniem piłki
16. Dziesięć podań
Jest to gra uproszczona, w której obowiązują przepisy koszykówki z tą róŜnicą, Ŝe zabronione jest kozłowanie 
piłki. DruŜyna zdobywa punkt, jeśli wykona kolejno dziesięć podań między swoimi zawodnikami.
17. śywy kosz
Jest to gra uproszczona, w której obowiązują przepisy koszykówki z tą róŜnicą, Ŝe punkt zdobywa druŜyna, 
która wykona celne podanie do swojego zawodnika poruszającego się w strefie. Wyznacza sieje wzdłuŜ linii 
końcowych boiska, np. o szerokości l m. W zaleŜności od sprawności i umiejętności grających strefy moŜna 
zmniejszyć, wykorzystać zamiast nich materace gimnastyczne lub najwyŜsze segmenty skrzyni 
gimnastycznych. Zawodnik chwytający piłkę moŜe równieŜ trzymać w rękach koło, np. do hoola-hop lub 
podobne, do którego wrzucają piłkę zawodnicy z jego druŜyny.
'8. Konkurs rzutów w dwójkach
Ćwiczący ustawieni w dwójkach z jedną piłką. Pierwszy ćwiczący wykonuje
2uty do kosza z wyznaczonego miejsca, drugi zbiera piłkę i jak najszybciej
P°daje do rzucającego. Wygrywa ta dwójka, która zdobędzie jak najwięcej
v nktów w wyznaczonym czasie lub wygrywa dwójka, która pierwsza zdobę-
2ie wyznaczoną ilość punktów.
88
89
9. Szybko rzucaj
Ćwiczący ustawieni w trójkach z dwiema piłkami (rys. 25). Jeden z ćwiczących wykonuje rzuty do kosza z 
dwu pozycji (oznaczonych piłkami lekarskimi lub kredą). Pozostali jak najszybciej podają mu piłki. KaŜdy 
ćwiczący kolejno rzuca przez np. 3 minuty, następnie sumujemy zdobyte punkty. Wygrywa trójka, która 

Strona 80

11891

zdobędzie więcej punktów.

Rys. 25. Szybko rzucaj
20. Król strzelców
Liczba zawodników od trzech do sześciu. Przed rozpoczęciem gry ustalani| pozycje zawodników oraz 
pierwszego „króla strzelców" przez losowanie konkurs  rzutów  wolnych.   Ćwiczący  ustawieni   na  linii   
rzutów  osobistyc (rys. 26) wykonują kolejno rzuty. JeŜeli rzut jest celny: ćwiczący zdób} punkt, omija 
następnego ćwiczącego i wykonuje kolejny rzut. JeŜeli rzut je niecelny, prawo do rzutu zdobywa ćwiczący na 
następnej pozycji. Król str ców porusza się w polu trzech sekund. JeŜeli chwyci piłkę, która po niecelny^ 
rzucie nie dotknęła podłoŜa, a następnie celnie rzuci przestawia zawodnika, którego niecelnym rzucie zdobył 
piłkę,'na pierwszą pozycję. Zdobywa w tć sposób jeden punkt. Zmiana króla strzelców następuje, gdy 
zawodnik z ost niej, piątej pozycji, wykona celny rzut. Wygrywa zawodnik, który zdobędzij najwięcej 
punktów w wyznaczonym czasie lub zawodnik, który pierwszy zdc będzie wyznaczoną ilość punktów.
90

Rys. 26. Król strzelców 21. Wyścig
Liczba uczestników od czterech do ośmiu. Ćwiczący wykonują według ustalonej kolejności rzuty do kosza z 
wyznaczonych pozycji (lys. 27). JeŜeli rzut z danej pozycji jest celny, ćwiczący zdobywa prawo do rzutu z 
następnej pozycji. JeŜeli rzut jest niecelny ćwiczący pozostaje nadal na tym samym miejscu, a rzut wykonuje 
kolejny ćwiczący. Wygrywa zawodnik, który pierwszy „przejdzie" przez wszystkie pozycje, a następnie 
wykona pod rząd dwa rzuty osobiste.

15
n
Rys. 27. Wyścig
10
91
22. Rzut wolny, zbiórka z tablicy
Dwaj ćwiczący ustawieni na zewnątrz pola trzech sekund w swoich kor rzach. Trzeci ćwiczący wykonuje rzut 
wolny (rys. 28). Jeśli trafi zdobywa punk i prawo do następnego rzutu. Jeśli rzut jest niecelny, wszyscy 
ćwiczący biegną pod kosz i walczą o piłkę. Ćwiczący, który pierwszy chwyci piłkę, zdoby\ prawo do 
wykonania rzutu wolnego. Wygrywa ćwiczący, który pierwszy zdot dzie wyznaczoną ilość punktów.

Rys. 28. Rzut wolny, zbiórka z tablicy
23. Sztafeta rzutów wolnych
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione w rzędach na linii rzut wolnych, przed swoimi koszami (rys.
29). Jedna piłka na druŜynę. Na sygn| pierwsi ćwiczący z rzędu wykonują rzut do kosza, zbiórkę piłki z 
tablicy, nie do następnego zawodnika i biegną na koniec swojego rzędu. Kolejno wsz cy ćwiczący wykonują 
rzut. DruŜyny głośno liczą zdobyte kosze. Wyg druŜyna, która pierwsza zdobędzie wyznaczoną ilość koszy.
24. Koszo-palant
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. DruŜyna A ustawiona dowolnie jednej połowie boiska. DruŜyna B 
ustawiona w rzędzie na linii bocznej. Wz linii bocznych i linii środkowej wyznaczone są „bazy", np. piłki 
lekarskie, cn rągiewki lub koła narysowane kredą na podłoŜu (rys. 30). Pierwszy zawodoj druŜyny A rzuca 
piłkę w górę w kierunku boiska i stara się jak najszybciej obu boisko dotykając po drodze jak najwięcej baz. Za 
dotknięcie jednej bazy bywa punkt dla swojej druŜyny. Zawodnicy druŜyny B chwytają piłkę i stosu| podania,
kozłowanie, rzut z biegu lub z miejsca starają się jak najszybciej rzu
92

Rys. 29. Sztafeta rzutów wolnych
piłkę do kosza. W momencie zdobycia kosza zawodnik druŜyny A traci prawo do zdobywania punktów, 
przechodzi na koniec rzędu, a próbę zdobycia punktów podejmuje kolejny zawodnik z jego druŜyny. 
Sumujemy punkty zdobyte przez wszystkich zawodników, następnie druŜyny zamieniają się zadaniami. 
Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów.

Strona 81

11891

Rys. 30. Koszo-palant
93
25. Szybciej rzucaj — szybciej kozłuj
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. DruŜyna A podzielona na dwa py, kaŜdy zastęp z piłką pod swoim 
koszem. DruŜyna B ustawiona w rzędzie Ą linii końcowej boiska. Pierwszy ćwiczący kozłując piłkę 
rozpoczyna na sygn slalom między chorągiewkami ustawionymi po przekątnej  boiska (rys.  3 j Obiega 
ostatnią chorągiewkę, wraca slalomem, podaje piłkę następnemu w dzie, a sam staje na końcu rzędu. 
Następny z druŜyny rozpoczyna slalom it| Zawodnicy druŜyny A, w czasie gdy druŜyna B wykonuje sztafetę 
z kozłov niem piłki, starają się zdobyć jak najwięcej punktów rzutami swoich piłek kosza. Mogą stosować 
podania, kozłowanie, rzut z biegu, z miejsca, ale zgodni z przepisami koszykówki. Gdy druŜyna B zakończy 
sztafetę, druŜyna A prawo do zdobywania punktów. Sumujemy punkty zdobyte przez zastępy, następnie 
druŜyny zamieniają się zadaniami. Wygrywa druŜyna, która zdobędz więcej punktów.
r

-^ooooo
Rys. 31. Szybciej rzucaj - szybciej koztuj
26. Wyścig z dwutaktem
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny i ustawieni (kaŜdy z piłką) w sz gach na linii środkowej (rys. 32). KaŜdy
zawodnik w druŜynie oznaczony J| numerem. Ćwiczący, których numer zostanie wywołany, biegną kozłując 
pił mijają chorągiewkę, wykonują dwutakt i rzut do swojego kosza. Jeśli rzut, niecelny, rzucają w dowolny 
sposób, aŜ do skutku. Zawodnik, który pier wróci na swoje miejsce zdobywa punkt dla druŜyny. Wygrywa 
druŜyna, zdobędzie więcej punktów.
94

\
Rys. 32. Wyścig z dwutaktem 27. Pościg
Ćwiczący ustawieni parami na linii środkowej (rys. 33). Ćwiczący nr l biegnie kozłując piłkę, wykonuje 
dwutakt i rzut do kosza. Ćwiczący nr 2 bez piłki stara się dogonić poprzednika. JeŜeli dotknie go zanim piłka 
wpadnie do kosza, punktów nie zalicza się pierwszemu, nawet jeśli rzut jest celny. Ćwiczący przechodzą 
następnie na koniec rzędu i zamieniają się rolami. Ćwiczący nr 2 moŜe wystartować, gdy ćwiczący nr l minie 
chorągiewkę ustawioną 2-3 metry przed linią środkową. Odległość tę moŜna zwiększać lub zmniejszać 
utrudniając lub ułatwiając wykonanie zadania uciekającemu lub goniącemu. Wygrywa zawodnik, który 
zdobędzie więcej punktów w wyznaczonej ilości prób.

Rys. 33. Pościg
95
28. 2*2 na jeden kosz
podzieleni na dwuosobowe druŜyny: atakującą i broniącą. DruŜy-| na ata^ująCa kolejno rozpoczyna akcje 
ofensywne (zza linii rzutów za 3 punkty)] W kaŜdej akcji moŜe wykonać trzy podania i rzut do kosza. 
Sumujemy zdobyte! przez nją punkty. Następnie druŜyny zamieniają się zadaniami. Wygrywa dru-g Ŝyna, 
l^tóra zdobędzie więcej punktów w wyznaczonej ilości akcji.
6.2.
minikoszykówkę
Za wody w ramach Igrzysk MłodzieŜy Szkolnej rozgrywane są zgodnie z| przepi;sami pz Kosz. i 
modyfikacjami, jak poniŜej:
Wiek i^estników: 13 lat i młodsi.
DruŜyna; 10-12 zawodników.
Czas g,ry. 4x7,5 minuty.
Boiskcr linia rzutów wolnych w odległości 4 m od linii końcowej.
Kosze:- na wysokości 2,60 metra od podłoŜa.
Piłka: obwód: 68-72 centymetry, cięŜar: 450-500 gramów.
Zmiany zawodników: Zawodnicy biorący udział w grze w pierwszej kwarcie nie]

Strona 82

11891

mogą grać w drugiej kwarcie. W trzeciej i czwartej kwarcie zmiany mogą być
dokonywane bez ograniczeń. Gdy zespół liczy 12 zawodników, zawodnik 1 1 lut
12 mo,ze być wprowadzony w trzeciej lub czwartej kwarcie.
Przewalenia osobiste: Zawodnik, który popełni pięć przewinień osobistych;]
opuszcza pole gry. Gdy zespół liczy 12 zawodników, do gry moŜe wejść 1 1 lut
12 zarodnik. Gdy zespół liczy 10 zawodników, kończy grę w zmniejszonyr
składzie, Dotyczy to tylko pierwszej i drugiej kwarty.
Nie obwiązuje-, przepis 3 sekund, przepis 7 przewinień druŜyny, przepis o jed-j
nym nzl]Cie wolnym po faulu na zawodniku wykonującym celny (zaliczony) rzut
do kosgza. Obowiązuje krycie „kaŜdy swego".
6.3. Iprzepisy gry w „Pasarelle"
Zaiwody w ramach Igrzysk MłodzieŜy Szkolnej rozgrywane są według przepj-s sówP^zlCosz. i 
modyfikacjami, jak poniŜej:
Wiek ^uczestników: 14, 15 lat. DruŜyma: 8-10 zawodników. Czas i,gfy. 4x10 minut. W połowie meczu 
10-minutowa przerwa. Między pozo~| stałyirnj częściami meczu oraz przed kaŜdą 5-minutową dogrywką - 
2-mmutowa| przerywa, JeŜeli w normalnym czasie wynik jest nie rozstrzygnięty, obowiązuje 5 
miniutdogrywki lub tyle dogrywek, ile trzeba do rozstrzygnięcia wyniku. Przenwa na Ŝądanie:  KaŜdy zespół 
ma prawo do jednej  przerwy w kaŜdej; kwarc;ie, która trwa l minutę.
96
Zmiany zawodników: KaŜdy zawodnik musi rozegrać przynajmniej jedną kwartę w dwu pierwszych i być 
graczem rezerwowym przez jedną kwartę w trzech pierwszych kwartach. W ostatniej kwarcie i dogrywkach 
zmiany mogą być dokonywane bez ograniczeń.
jsfie orzeka się przewinień technicznych zawodników. Obowiązuje krycie „kaŜdy swego".
6.4. Przykłady osnowy i konspektu lekcji
Osnowa lekcji dla klasy III Minikoszykówka
CELE GŁÓWNE
Umiejętności: podania i chwyty piłki oburącz
Psychomotoryczność: kształtowanie sprawności specjalnej do minikoszykówki
Wiadomości: postawa ciała i ułoŜenie rąk przy podaniu i chwycie piłki oburącz
Wychowawcze: współdziałanie w zespole
1. Zbiórka, raport, powitanie
2. Gra   oŜywiająca   „Najzwinniejsza   para".    Ćwiczący
wSAi i Mn nmim tolii i to
Na sygnał jeden z pary wykonuje klęk podparty, drugi przechodzi pod nim, przeskakuje nad nim i wykonuje 
klęk podparty. Pierwszy wykonuje to samo zadanie co poprzednik. Wygrywa para, która wykona najwięcej 
powtórzeń w ciągu l minuty.
!   Swobodny bieg wokół boiska
• ZtftiSFlS tempa feiegii ria sygna/
• obrót o 360 na sygnał
• zmiana kierunku biegu na sygnat
• zatrzymanie na sygnat naskokiem na obydwie stopy i wyskok obunóŜwgórę
3. Ćwiczenia kształtujące z piłką.
• Podrzut piłki i chwyt w wyskoku.
• Odbicie piłki o podłoŜe i chwyt w wyskoku.
• Podrzut piłki nogami (piłka między podudziami) i chwyt rękami.
• Przekładanie niłld z ręki do ręki pod wzniesioną
nogą (naprzemienny wznos nóg).
• KrąŜenia tułowia (ramiona proste, chwyt piłki oburącz).
• Skłony   tułowia   (ramiona   proste,   chwyt   piłki oburącz).
2      Berek z kozłowaniem". Ćwiczący poruszają się po
MM Mm PM * mm te Pii
usiłuje dotknąć jak największą liczb? k02lu$cych.
Dotknięty przez berka zatrzymuje się i wykonuje krąŜenia piłki wokół bioder.

Strona 83

11891

1

2

3

4. Podania piłki w miejscu bezpośrednio do partnera

4...

4. • Podania piłki w miejscu, bezpośrednio do partnera.

Podania piłki w miejscu kozłem do partnera Podania piłki w biegu w miejscu
5. „Szybko podawaj''. Ćwiczący podzieleni na dwójki.

5. „Wyścig z własnym podaniem". Ćwiczący ustawieni w    szeregu na linii końcowej boiska. Na sygnał kaŜdy 
rzuca swoją piłkę w górę, w przód i chwyta w

• Podania piłki w miejscu, kozłem do partnera. • Podania piłki na sygnał (zmiana tempa podań). • Podania 
piłki w biegu w miejscu do partnera.

Zawodnicy  kaŜdej dwójki   na  sygnał  podają jak

wyskoku przesuwając się jak najdalej do przodu.

• Podania piłki w marszu.

najszybciej    między sobą piłkę. Wygrywa dwójka, która w ciągu 1 minuty wykona najwięcej podań.

Wygrywa    ćwiczący,    który    pierwszy    osiągnie przeciwną linię końcową boiska.

5. „Podanie piłki z odbiciem od ściany" - sztafeta. Ćwiczący podzieleni na druŜyny ustawione w

6. „Wyścig  z  podaniem  piłki  w  rzędach".  Ćwiczący

6...

szeregach na linii startu przed ścianą. Podanie piłki

ustawieni w druŜynach podzielonych na dwa rzędy.

odbiciem o ścianę do następnego w druŜynie.

Pierwszy   z   rzędu   na   sygnał   podaje   piłkę   do

7...

6. „Piłka goni piłkę". Ćwiczący ustawieni na obwodzie

pierwszego z rzędu naprzeciwko, a następnie biegnie

8. Gra uproszczona „Dziesięć podań".

Strona 84

11891

koła naprzemiennie w dwu druŜynach. Na sygnał

na koniec swojego rzędu.

druŜyny   podają   piłkę   do   swoich   najbliŜszych

7. „Rozsypka z koła". Ćwiczący ustawieni na zewnątrz

partnerów. Wygrywa zespół, którego piłka dogoni

koła, podają po jego obwodzie piłkę, zapamiętując

piłkę przeciwnika.

od kogo dostają podanie i do kogo podają. Na sygnał

7. „Szybciej podawaj". DruŜyny ustawione na zewnątrz

ćwiczący   rozbiegają   się    po    całym    boisku    i wciąŜ podają piłkę w zapamiętanej kolejności.

swoich korytarzy rzutów wolnych. Na sygnał rozpoczynają podania piłki do najbliŜszego partnera.

8. Gra uproszczona „Pięć podań".

Wygrywa druŜyna, której piłka po przejściu całego

obwodu korytarza wróci do ćwiczącego

rozpoczynającego grę.

Strona 85

11891

8. Gra uproszczona „śywy kosz".

9. Ćwiczenia uspokajające.

9. Ćwiczenia uspokajające.

9. Ćwiczenia uspokajające.

Ćwiczenia     korekcyjne     mięśni     pośladkowych,

Zabawa „Minutka"

Ćwiczenia korekcyjne przeciw płaskostopiu.

ćwiczenia oddechowe.

Ćwiczenia korekcyjne oddechowe mięśni grzbietu

Uporządkowanie i odniesienie przyborów.

Uporządkowanie i odniesienie przyborów.

i mięśni brzucha.

Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.

Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.

Uporządkowanie i odniesienie przyborów.

Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.

o
o
Konspekt lekcji dla klasy III Minikoszykówka
CELE GŁÓWNE:
Umiejętności: podania i chwyty piłki oburącz
Psychomotoryczność: kształtowanie sprawności specjalnej do minikoszykówki
Wiadomości: postawa ciała i ułoŜenie rąk przy podaniu i chwycie piłki oburącz. Przepisy gry w 
minikoszykówce dotyczące kozłowania
i podań piłki
Wychowawcze: współdziałanie w zespole
Miejsce zajęć: sala sportowa
Liczba ćwiczących: 16
Pomoce: piłki do koszykówki - 16 szt., materace gimnastyczne - 2 szt., szarfy - 16 szt.
Bibliografia: Trześniowski R. 1989, Nowicki M. 1988, Kocjasz J. 1984, Bondarowicz M. 1994.

Strona 86

11891

Tok lekcyjny Rodzaj ćwiczeń

Nazwa i opis ćwiczenia
%

Czas dozowania Ilość powtórzeń

Uwagi organizacyjne i metodyczne

I. Cześć wprowadzająca:
• Raport, powitanie, sprawdzenie gotowości do ćwiczeń, przypomnienie ostatniej lekcji, podanie celu lekcji

2 min

Ustawienie w dwuszeregu

Gra oŜywiająca

• „Berek z kozłowaniem". Wszyscy poruszają się po boisku kozłując piłki. Jeden ćwiczący bez piłki usiłuje 
dotknąć jak największą liczbę kozłujących. Dotknięty przez berka zatrzymuje się i wykonuje krąŜenia piłki 
wokół bioder. Ostatni ćwiczący zmienia berka.

3 min

Ćwiczący poruszają się dowolnie po całym boisku do koszykówki. Nie wolno przekraczać linii bocznych i 
końcowych.

Ćwiczenia kształtujące z piłką

• Postawa w lekkim rozkroku, chwyt piłki oburącz z przodu. Podrzut piłki dowolnym sposobem, podskok 
obunóŜ i chwvt piłki. Jw. tylko uderzenie piłki o podłoŜe, podskok obunóŜ i chwyt piłki. • Postawa, piłka 
między podudziami lub stopami. Podskok, podrzut piłki i chwyt piłki oburącz. • Postawa. Chwyt piłki 
jednorącz (piłka leŜy na dłoni). Naprzemienne wznosy i opady nóg z przekładaniem piłki pod wzniesioną 
nogą. • Rozkrok, ramiona w górę, chwyt piłki oburącz. Obszerne krąŜenia tułowia. Jw. tylko energiczne 
skłony i wyprosty tułowia

4 min

Ćwiczący ustawieni w rozsypce, kaŜdy z piłką.

Strona 87

11891

II. Część główna. Ćwiczący ustawieni w dwu szeregach naprzeciw siebie. Podania piłki w parach. • Podania 
piłki w miejscu, bezpośrednio do partnera. • Podania pifki w miejscu, kozłem do partnera. • Podania piłki na 
sygnał (zmiana tempa podań). • Podania piłki w biegu do partnera. • Podania piłki w marszu. Jeden z 
ćwiczących porusza się przodem do kierunku marszu, drugi tyłem.

5 min

•na jedną piłkę.
Zwracanie uwagi na technikę i dokładność podań.

• „Podanie piłki z odbiciem od ściany" - sztafeta. Pierwszy z rzędu na sygnał wykonuje podanie piłki 
odbiciem o ścianę do następnego w druŜynie i biegnie na koniec rzędu. Wygrywa druŜyna, której zawodnicy 
pierwsi ustawią się jak przed rozpoczęciem sztafety.

4 min

Ćwiczący podzieleni na druŜyny i ustawieni w szeregach na linii startu przed ścianą. MoŜna wprowadzić 
utrudnienie: odbicie piłki od drabinek gimnastycznych.

• „Piłka goni piłkę". Ćwiczący ustawieni naprzemiennie w dwu druŜynach na obwodzie koła. Zawodnicy 
przeciwnych druŜyn stojący po cięciwie koła podają na sygnał swoje piłki do swych najbliŜszych zawodników.
Wygrywa zespół, którego piłka dogoni piłkę przeciwnika.

4 min

• "Szybciej podawaj". Dwie druŜyny ustawione na zewnątrz swoich korytarzy rzutów wolnych. Na sygnał 
jeden z ćwiczących rozpoczyna wyścig podaniem do najbliŜszego partnera. Wygrywa druŜyna, której piłka 
szybciej wróci do zawodnika rozpoczynającego grę.

12 min

• Gra uproszczona „śywy kosz"

2 min

Strona 88

11891

Ćwiczenia uspokajające i korekcyjne

III. Cześć końcowa
• LeŜenie tyłem, nogi ugięte w stawach biodrowych i kolanowych, stopy na podłoŜu. Głęboki wdech przez 
nos, wydech przez usta. Ręce wzdłuŜ tułowia. • Postawa jw., wdech przez nos z równoczesnym wznosem 
ramion w górę. Wydech przez usta. Opad rąk do pozycji wyjściowej. • Postawa jw. przed ścianą. Wtaczanie i 
staczanie piłki stopami po ścianie. • Postawa w siadzie prostym. Zwijanie szarfy palcami stóp.

.1 min

• Uporządkowanie i odniesienie przyborów. • Zbiórka omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie. Wymarsz do 
szatni.

2 min

Ustawienie w dwuszeregu

minipiłka siatkowa
WYKAZ ZABAW I GIER
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.

Strona 89

11891

31.
32. 33.
Berek siatkarski w parach
Berek - chroń plecy w parach
Berek z kołem w parach
Berek z kołem - jeden przeciw trzem
Berek zaczarowany
Mróz
Wyścig zajęcy
Sztafeta siatkarska
Chwyć piłkę
Chwyć piłkę w druŜynach
Odbijaj dokładniej
Kto szybciej na drugą stronę
Król odbicia górnego
Sztafeta z odbiciem górnym
Sztafeta z odbiciem dolnym
Koszo-siatkówka
Broń boiska
Zbicie piłką palantową
Celnie zbijaj
Broń boiska przed zbiciem
Zbijak siatkarski
Sztafeta odbić nad siatką
Celnie zagrywaj
Zagrywka do kapitana
Zagrywka na sygnał
Zagrywka druŜynowa
Odbieraj dokładnie zagrywkę
Odbieraj zagrywkę w strefę
Odbierz zagrywkę, wystaw, wykonaj atak
Squash siatkarski
Tenis siatkarski
Piłka siatkowa w siadzie
Rzucanka
.1. Zabawy i gry przygotowujące do piłki siatkowej
j. Berek siatkarski w parach
Ćwiczący poruszają się trzymając się dłońmi za kolana, berek moŜe puścić rękąk°lano tylko w celu dotknięcia 
uciekającego. Po dotknięciu zamiana zadań.
2. Berek - chroń plecy w parach
Ćwiczący poruszają się cwałem bokiem. Berek musi dotknąć pleców uciekającego obiema dłońmi. Po 
dotknięciu zamiana zadań.
3. Berek z kołem w parach
Ćwiczący ustawieni na obwodzie koła. Berek ma za zadanie dotknąć uciekającego. Obaj mogą poruszać się 
tylko krokiem dostawnym na zewnątrz koła.
4. Berek z kołem - jeden przeciw trzem
Ćwiczący ustawieni na obwodzie koła: berek oraz trzech uciekających, którzy trzymają się za ręce. Zadaniem 
berka jest dotknięcie środkowego z trójki. Ćwiczący mogą poruszać się tylko krokiem dostawnym na zewnątrz
koła (rys. 34).

Rys. 34. Berek z kołem - jeden przeciw trzem
5. Berek zaczarowany
Ćwiczący poruszają się dowolnie po boisku. Wyznaczony ćwiczący, oznaczony szarfą, stara się schwytać 
pozostałych. Przed dotknięciem ćwiczący mogą się uchronić przyjmując postawę siatkarską (zaczarowany), ale

Strona 90

11891

tylko na trzy sekundy. Ćwiczący dotknięty przez berka zakłada szarfę i sam staje się berkiem.
6. Mróz
Ćwiczący ustawieni w szeregu na linii końcowej boiska. Na sygnał poruszają się krokiem dostawnym w 
kierunku ćwiczącego stojącego na przeciwnej linii końcowej, tyłem do grupy. Ćwiczący ten liczy: l, 2, 3, woła: 
„mróz!" i odwraca się. Uczestnicy muszą „zamarznąć" w postawie siatkarskiej. Nieprawidłowo usta-
104
105
wieni i poruszający się odsyłani są na linię startu. Wygrywa ćwiczący, kt pierwszy osiągnie przeciwną linię 
końcową.
7. Wyścig zajęcy
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione w rzędach na linii koru wej boiska. Na sygnał pierwsi 
zawodnicy z obu druŜyn poruszają się skoka obunóŜ, przodem do połowy boiska. Następnie skokami obunóŜ 
tyłem do ciwnej linii końcowej. Po dotknięciu tej linii wracają biegiem na linię starti Wyścig rozpoczyna 
następna para. Wygrywa druŜyna, która pierwsza ukork wyścig.
8. Sztafeta siatkarska
Ćwiczący podzieleni na druŜyny ustawione w rzędach na linii startu, sygnał pierwszy z kaŜdego rzędu 
porusza się w postawie siatkarskiej krokie dostawnym do półmetka oznaczonego chorągiewką i z powrotem. 
Wówc2 następny ćwiczący rozpoczyna bieg po klepnięciu się dłońmi z poprzednikk Wygrywa druŜyna, która 
pierwsza ukończy wyścig.
9. Chwyć piłkę
Ćwiczący ustawieni dowolnie na jednej połowie boiska. Po przeciwn stronie siatki wybrany ćwiczący rzuca 
piłkę wysokim łukiem nad siatką (r 35). Jeśli piłka upadnie na boisko chwytających, rzucający moŜe powtói 
rzut. Jeśli któryś z ćwiczących chwyci piłkę naśladując poprawne odbicie sp sobem górnym, zamienia się 
miejscem z rzucającym.
Rys. 35. Chwyć piłkę
10. Chwyć piłkę w druŜynach
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. DruŜyna A ustawiona dowolnie jednej połowie boiska. Po przeciwnej 
stronie siatki zawodnicy druŜyny B wieni w rzędzie, kaŜdy z piłką. Na sygnał pierwszy ćwiczący z druŜyny B 
rz piłkę na boisko przeciwnika. Za chwycenie piłki druŜyna A zdobywa je<
106
punkt. Za prawidłowe odbicie piłki sposobem górnym druŜyna zdobywa dwa ounkty. Po wykonaniu 
wszystkich rzutów przez zawodników druŜyny A nastę-nuje zmiana zadań druŜyn. Wygrywa druŜyna, która 
zdobędzie więcej punktów.
11. Odbijaj dokładniej
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione na zewnątrz swoich kół narysowanych na podłoŜu. Na 
sygnał zawodnicy poruszają się krokiem dostawnym odbijając piłkę sposobem górnym między sobą, nad 
kołem. Za kaŜdy błąd, np. nieprawidłowe odbicie, upadek piłki, przekroczenie linii koła przez zawodnika, 
druŜyna traci punkt. Wygrywa druŜyna, która straci mniej punktów.
12. Kto szybciej na drugą stronę
Ćwiczący ustawieni w szeregu na linii końcowej boiska, kaŜdy z piłką. Na sygnał wszyscy rzucają piłki 
wysokim łukiem w przód, przesuwają się do przodu, odbijają piłkę sposobem górnym i ponownie ją chwytają.
Ćwiczący, który nie odbił i nie złapał piłki po rzucie lub zrobił to nieprawidłowo zostaje na poprzednim 
miejscu. Wygrywa ćwiczący, który pierwszy osiągnie przeciwną linię końcową. Dla ułatwienia moŜna 
zezwolić na odbicie piłki od podłoŜa po rzucie w górę, przed odbiciem sposobem górnym.
13. Król odbicia górnego
Ćwiczący ustawieni dowolnie na boisku, kaŜdy z piłką. Na sygnał wszyscy odbijają piłkę sposobem górnym. 
MoŜna wprowadzić utrudnienia: odbicia w klęku, w siadzie lub zmniejszyć pole, po którym poruszają się 
ćwiczący. Za kaŜdy błąd ćwiczący traci punkt. Wygrywa ćwiczący, który straci najmniej punktów.
14. Sztafeta z odbiciem górnym
Ćwiczący ustawieni w szeregu na linii końcowej boiska, kaŜdy z piłką. Na sygnał ćwiczący poruszają się 
odbijając piłkę sposobem oburącz górnym (po dojściu do siatki odbicie piłki nad siatką i przejście pod siatką). 
Wygrywa ćwiczący, który pierwszy dojdzie do przeciwnej linii końcowej nie popełniając błędu.
15. Sztafeta z odbiciem dolnym
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione w rzędach na linii startu. KaŜdy zawodnik z piłką leŜącą na 

Strona 91

11891

wyprostowanych rękach (jak przy odbiciu oburącz dolnym). Na sygnał pierwsi zawodnicy poruszają się 
krokiem dostaw-nym na przeciwną linię końcową i z powrotem na linię startu. Wówczas następ-ny ćwiczący 
rozpoczyna sztafetę. Wygrywa druŜyna, która pierwsza ukończy sztafetę.
16. Koszo-siatkówka
Ćwiczący ustawieni dowolnie pod koszem. Pierwszy zawodnik stoi na linii rzutów wolnych i rozpoczyna grę 
podrzucając piłkę i odbiciem oburącz górnym
107
usiłuje trafić piłką do kosza. JeŜeli trafi, zdobywa punkt i prawo do nastęj odbicia. JeŜeli odbicie jest niecelne, 
kolejny uczestnik po odbiciu się pi obręczy lub tablicy próbuje trafić do kosza. Piłka przed odbiciem oburącz 
nym moŜe odbić się od podłoŜa. Jeśli odbicie jest celne, ćwiczący zdób punkt i rozpoczyna grę z linii rzutów 
osobistych itd. Wygrywa ćwiczący, pierwszy zdobędzie wyznaczoną ilość punktów.
17. Broń boiska
Jest to gra uproszczona, w której zadaniem zawodnika jest odbicie piłki fjj-boisko przeciwnika i obrona przed 
dwukrotnym odbiciem piłki na własny* boisku. Ćwiczący ustawieni pojedynczo na czterech boiskach (rys. 36).
Zawi nik traci punkt, gdy piłka po odbiciu od jego boiska wyjdzie na aut lub d krotnic odbije się o jego boisko. 
MoŜna stosować tylko zagrywkę dolną i odbi cię oburącz górne. Grę rozpoczyna zawodnik, który popełnił 
błąd i traci pun Wygrywa ćwiczący, który straci najmniej punktów w wyznaczonym czasie. ,,,

'f.
f
M-
Rys. 36. Broń boiska
18. Zbicie piłką palantową
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione w rzędach, kaŜdy ćwiczącSlf z piłką. Przed rzędem po 
przeciwnej stronie siatki leŜy materac gimnastyczny| (rys. 37). Na sygnał ćwiczący wykonują kolejno rozbieg, 
wyskok i rzut naśladi jacy zbicie, starając się trafić w materac. Za celny rzut druŜyna zdobywa punf Wygrywa 
zespół, który zdobędzie więcej punktów.
19. Celnie zbijaj
Jak wyŜej,  tylko ćwiczący wykonują podrzut piłki siatkowej i zbicie z skoku.
108

Rys. 37. Zbicie piłką palantową
20. Broń boiska przed zbiciem
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. Zawodnicy druŜyny A ustawieni w rzędzie przed linią ataku, kaŜdy z 
piłką. Na sygnał wykonują kolejno zbicie piłki z własnego podrzutu. Zawodnicy druŜyny B rozstawieni 
dowolnie na boisku po przeciwnej stronie siatki, usiłują złapać piłkę lub odbić ją za siatkę (rys. 38). Za trafienie
piłką w boisko, druŜyna zbijająca zdobywa punkt. Po wykonaniu wszystkich zbić piłki, druŜyny zamieniają 
się zadaniami. Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów.

Rys. 38. Broń boiska przed zbiciem
21. Zbijak siatkarski cWOich bo-
109
zdobywać punkty starając się trafić piłką w przeciwnika. Wygrywa druŜyna, która pierwsza zdobędzie 
wyznaczoną ilość punktów.
22. Sztafeta odbić nad siatką
Ćwiczący ustawieni w druŜynach podzielonych na dwa rzędy (rys. 39). Pierwsi zawodnicy na sygnał odbijają 
piłkę sposobem oburącz górnym z wła- • snego podrzutu do zawodników ze swoich druŜyn stojących po 
przeciwnej stronie siatki i przechodzą na koniec własnego rzędu. Kolejni ćwiczący odbijają piłkę do swojego 
partnera po przeciwnej stronie siatki. Sztafetę wygrywa druŜyna, której zawodnicy pierwsi ukończą sztafetę.
OOOOO
^OOOOO
Rys. 39. Sztafeta odbić nad siatką
23. Celnie zagrywaj

Strona 92

11891

Ćwiczący podzieleni na dwa zastępy ustawione za linią końcową boiska. Zawodnicy wykonują kolejno po 5 
zagrywek kaŜdy, starając się trafić piłką. w pola narysowane na podłoŜu. Pola te są punktowane w zaleŜności 
od trudności trafienia (rys. 40). Wygrywa ćwiczący, który zdobędzie najwięcej punktów.
Rys. 40. Celnie zagrywaj
110
24. Zagrywka do kapitana
Ćwiczący podzieleni na druŜyny ustawione w rzędach za wyznaczoną linią, pierwszy z rzędu z piłką. Po 
przeciwnej stronie siatki kapitan w wyznaczonym polu (rys. 41). Ćwiczący wykonują kolejno zagrywkę, 
zadaniem kapitana jest chwyt piłki w swoim polu. Za kaŜdą udaną zagrywkę, po której kapitan chwycił piłkę, 
druŜyna otrzymuje punkt. Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów.
OOO
O
Rys. 41. Zagrywka do kapitana
25. Zagrywka na sygnał
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione po przeciwnych stronach siatki. Zawodnicy druŜyny A 
ustawieni, kaŜdy z piłką, w szeregu za linią końcową swojego boiska. Na sygnał wykonują równocześnie 
zagrywkę. Zawodnicy druŜyny B ustawieni dowolnie na przeciwnym boisku chwytają piłki. Za upadek piłki 
na boisko druŜyny B, przeciwnicy otrzymują punkt. Następnie zagrywkę wykonuje druŜyna B. Wygrywa 
zespół, który zdobędzie więcej punktów.
26. Zagrywka druŜynowa
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione w szeregach na przeciwnych liniach końcowych boiska. 
Zawodnicy druŜyny posiadającej piłki wykonują kolejno zagrywkę zdobywając za kaŜdą prawidłowo 
wykonaną punkt. Następnie druŜyna przeciwna wykonuje zagrywki. Wygrywa zespół, który zdobędzie 
więcej punktów.
27. Odbieraj dokładnie zagrywkę
Ćwiczący ustawieni na boisku o wymiarach 3x6 m po przeciwnych stronach siatki. Pierwszy wykonuje kolejno
dziesięć zagrywek. Drugi ćwiczący odbiera zagrywkę tak, aby piłka opadła wysokim łukiem na jego boisko 
(rys. 42). Odbierający za kaŜdą prawidłowo przeprowadzoną akcję lub błąd zagrywającego zdobywa punkt. 
Po dziesięciu zagraniach ćwiczący zamieniają się zadaniami. Wygrywa ćwiczący, który przeprowadzi więcej 
udanych akcji i zdobędzie więcej punktów.
Rys. 42. Odbieraj dokładnie zagrywkę
28. Odbieraj zagrywkę w strefę
Jak wyŜej tylko odbiór zagrywki tak, aby piłka wysokim łukiem opadła w wyznaczone pole po stronie 
odbierającego, np. materac gimnastyczny, strefę wyznaczoną kredą, rozłoŜoną szarfę, ustawione krzesło.
29. Odbierz zagrywkę, wystaw, wykonaj atak
Ćwiczący ustawieni w dwuosobowych zespołach po przeciwnych stronach siatki na boisku o wymiarach 3x6 
m. Pierwszy zespół wykonuje kolejno dziesięć zagrywek (kaŜdy zawodnik po pięć zagrywek). Drugi zespół 
ustawiony na pozycjach wystawiającego i atakującego wykonuje: atakujący - odbiór zagrywki, wystawiający 
nagrywa piłkę do ataku, a atakujący po dojściu do siatki przebija piłkę na drugą stronę (rys. 43). Odbierający 
za kaŜdą prawidłowo przeprowadzoną akcję lub błąd zagrywających zdobywają punkt. Po dziesięciu 
zagraniach druŜyny zamieniają się zadaniami. Wygrywa druŜyna, która przeprowadzi więcej udanych akcji i 
zdobędzie więcej punktów.

Rys. 43. Odbierz zagrywkę, wystaw, wykonaj atak
30. Squash siatkarski
Jest to gra jeden na jednego. Boisko o wymiarach 3*6 metrów, przylegające do ściany, na którym znajduje się 
pozioma linia na wysokości 2 metrów. Jeden z zawodników rozpoczyna grę zagrywką dolną zza linii 
końcowej. Piłka musi odbić się od ściany ponad wyznaczoną linią, a następnie odbić się o wyznaczone boisko. 
Dopiero wówczas moŜe odbić ją drugi zawodnik. Zagrywający wykonuje kolejno trzy zagrywki. KaŜda akcja 
zakończona jest zdobyciem punktu przez jednego z grających. Set do uzyskania 12 punktów.
112
31. Tenis siatkarski
Jest to gra uproszczona jeden na jednego na boiskach o wymiarach 3x5 m. Siatka na wysokości l m. Zagrywka 
dolna, odbicie tylko sposobem oburącz górnym. Piłka moŜe być odbita przez zawodnika bezpośrednio lub po 

Strona 93

11891

odbiciu się jej o własne boisko. Liczenie punktów jak w grze właściwej, set do uzyskania 10 punktów.
32. Piłka siatkowa w siadzie
Jest to gra uproszczona, w której zadaniem druŜyny jest rzucenie lub odbicie piłki nad siatką na boisko 
przeciwnika i obrona przed upadkiem piłki na własne pole gry. Sposób liczenia punktów jak w grze właściwej.
Siatka na wysokości l metra. Zawodnicy obu druŜyn znajdują się w siadzie skrzyŜnym. DruŜyna w jednej z 
akcji moŜe trzy razy dotknąć piłki przed rzuceniem jej na stronę przeciwnika. Błędem jest, jeŜeli zawodnik 
dwa razy pod rząd dotknie piłki. Przed chwytem lub odbiciem piłka moŜe odbić się od podłoŜa. Zagrywka 
wykonywana jest zza linii końcowej sposobem dolnym.
33. Rzucanka
Jest to gra uproszczona, w której zadaniem druŜyny jest rzucenie lub odbicie piłki nad siatką na boisko 
przeciwnika i obrona przed upadkiem piłki na własne pole gry. Sposób liczenia punktów jak w grze właściwej.
Wymiary boiska, liczebność druŜyn, wysokość siatki oraz sposób wykonania rzutu lub odbicia moŜna 
zmieniać zaleŜnie od umiejętności i sprawności ćwiczących oraz załoŜeń lekcji.
Wersja L Zawodnik moŜe chwycić piłkę, lecz musi ją podać do swojego partnera lub przerzucić do 
przeciwnika w ciągu trzech sekund. JeŜeli chwyt nastąpił w padzie, czas liczy się od momentu powstania 
zawodnika. Rzut moŜna wykonać: a) z miejsca oburącz sprzed czoła, naśladując odbicie sposobem górnym, b) 
z wyskoku odbiciem obunóŜ, rzutem oburącz zza głowy, c) z wyskoku odbiciem obunóŜ, rzutem jednorącz 
zza głowy. W wypadku rzutu z wyskoku moŜna dopuścić trzy kroki rozbiegu. DruŜyna w jednej akcji moŜe 
trzy razy dotknąć piłki przed rzuceniem jej na stronę przeciwnika. Błędem jest, jeŜeli zawodnik dwa razy pod 
rząd odbije lub chwyci piłkę. Zagrywka wykonywana jest: a) rzutem jednorącz zza linii końcowej, b) 
zagrywka sposobem dolnym.
Wersja II. Piłkę moŜna chwytać lub odbijać, ale gdy któryś z zawodników złapie piłkę, musi jąprzerzucić na 
drugą stronę siatki. Pozostałe przepisy jak w wersji 1.
7.2. Przepisy gry w minipiłkę siatkową
Zawody w ramach Igrzysk MłodzieŜy Szkolnej rozgrywane są zgodnie zobowiązującymi przepisami PZPS z 
ułatwieniami: rozsądną tolerancją czystości odbić, wszyscy grający w druŜynie mogą atakować i zastawiać w 
dowolnym miejscu przy siatce.
7.3. Przykłady o

Gra do dwóch wygr łów startujących mo

O
3"

f
O
i:
Cl>
1
Q.
Li.

Zmiany zawodników Boisko: 4,5x7 m

Wiek zawodników: \ DruŜyna: 8 zawodni

H 1
o
3"

Wysokość siatki: dzi

rozgrywanym w pr dwójka wyznaczona Boisko: 3x5 metrów

Strona 94

11891

Zmiany zawodników wowy. W drugim se

Dwójki
Wiek zawodników: \ DruŜyna: 6 zawodni

Według przepisów piłce siatkowej plaŜi

s
0

N-   ja
%ą
<Ę   §-

o" o

o
N
^2-

P'
TT N

TT  — O^    \

o"
T5 O

co
o
S

N   ^ oo   T-J N    p O'  o.

o   • .
N   "2.

TT OJ C"  _
5"      ^3
.         r-f-

u -n $ o
?. g-
'     3

^

^   0

p'

3

Strona 95

11891

Eó"

r-f-P

?" c

0    ^

3.

O

*-•

^j      r-f-

K>

K)

p"

Ni

, _ .

3-   ^

o"

D"

?T"

OŚ      2"

— •

O

3

O

^O

Strona 96

11891

ć: 3

N    <?

o.

•o

O

Cu  ^

L/i

c/1

^

L/l

L/l

cc   3

P   ^

oo

o

O

O

^

O

o

o. 2.

1  3

~ '

Strona 97

11891

•o

c   "~"
CTQ   ^ o 2

3

3

"o.

3

3

CC    J?

g- g

I

m

5 o.
ĆC    CD

t

CO    # N
2   T3

o- ćć'

3

Strona 98

11891

S"

oo*   O

?r

^   CTQ

ffO

§1

PS

Ź     2'

*3

Ss

Strona 99

11891

o

O    3

"ŃJ   3

*^

__

cc i.

-^

^    ^

^

«2.

"o ^5

Strona 100

11891

— o>

I

N    — P    C

O

-!      O
fC    3"

C/l

00    O"

Strona 101

11891

N

F -o

Q.

3    g

•^

-i

C

0   0

^

Strona 102

11891

00

^   CL

3

o.

CC

V-    3

G'

f.

Strona 103

11891

1

7>~

N-

o'

CTQ

"   •"

O

N

Strona 104

11891

•-i

cc   cc

Q.

O"

0     O.

"-<

Osnowa lekcji dla klasy V Minipiłka siatkowa
CELE GŁÓWNE
Umiejętności: odbicie piłki sposobem oburącz górnym
Psychomotoryczność: kształtowanie sprawności koordynacyjnej
Wiadomości: zasady sędziowania wybranych gier i zabaw
Wychowawcze: przestrzeganie obowiązujących przepisów, pełnienie roli organizatora i sędziego
l
1. Zbiórka, raport, powitanie
2. Gra oŜywiająca „Berek ranny".
3. Ćwiczenia kształtujące w dwójkach
• „Piłowanie drzewa". Siad prosty naprzeciw siebie, stopy stykają się podeszwami, ramiona w przód, ręce 
splecione. Naprzemienne skłony i wyprosty tułowia.
• „Pompowanie wody". Postawa zwieszona przodem w dwójkach naprzeciw siebie, ramiona wyprostowane, 
ręce splecione, stopy stykają się palcami. Przysiady naprzemienne.
• „Wiatrak". Postawa tyłem do siebie, plecy stykają się, ramiona w bok, ręce splecione. Jednoczesne skręty 
tułowia.

Strona 105

11891

• „Winda". Postawa tyłem do siebie, plecy stykają się, ramiona splecione. Jednoczesne przysiady.
• „Kolo młyńskie". Postawa przodem do siebie w odległości jednego metra. Ramiona w dół w skos, ręce 
splecione. Jednoczesny obrót do pozycji wyjściowej.
1...
2. Zabawa oŜywiająca „Natarcie".
3. „Dodawanie skoków". Uczestnicy ustawieni w szeregu na linii bocznej boiska. KaŜdy kolejno wykonuje 
skoki obunóŜ. Wygrywa ćwiczący, który wykona najmniej skoków i znajdzie się na przeciwległej linii bocznej.
4. „Przejdź pod piłką". Ćwiczący, kaŜdy z piłką, ustawieni w rozsypce na boisku. Podrzut piłki w górę. 
Wygrywa ćwiczący, który przeszedł najwięcej razy pod własną piłką po kaŜdym odbiciu się jej od podłoŜa.
5. „Lawina". Uczestnicy poruszają się dowolnie po boisku. Oznaczony szarfą berek ma za zadanie dotknąć jak 
najwięcej ćwiczących. Dotknięty uczestnik zakłada szarfę i chwyta pozostałych.
2. „Walka kogutów". Ćwiczący podzieleni na dwójki. KaŜda dwójka w przysiadzie naprzeciw siebie, ramiona 
ugięte. Obaj ćwiczący starają się wytrącić przeciwnika z równowagi, przepychając go dłońmi.
3. Ćwiczenia kształtujące z piłką.
• Postawa. Podskoki obunóŜ nad piłką.
• Postawa. Toczenie piłki po podłoŜu rękami.
• LeŜenie tyłem. Podrzut piłki nogami, chwyt rękami.
• LeŜenie przodem. Przetoczenia piłki z ręki do ręki pod wzniesionym tułowiem.
__________l______________
4. Odbicia piłki sposobem oburącz górnym w postawie wysokiej.
• Odbicia piłki naprzemiennie z chwytem piłki i samokontrolą ułoŜenia palców na piłce.
• Odbicia piłki z akcentowaniem pracy nóg.
• Odbicia piłki, po kaŜdym odbiciu klaśnięcie dłońmi.
5. „Szybko podawaj". Ćwiczący podzieleni na dwójki. Zawodnicy kaŜdej dwójki na sygnał podająjak 
najszybciej między sobą piłkę. Wygrywa dwójka, która w ciągu l minuty wykona najwięcej podań.
6. „Rzucanka". Gra uproszczona. Zawodnik moŜe chwycić piłkę, lecz musi ją podać do partnera lub przerzucić
do przeciwnika w ciągu trzech sekund.
6. Odbicia piłki siatkowej i rzuty piłki lekarskiej w dwójkach
• Toczenie piłki lekarskiej po podłoŜu w leŜeniu przodem
• Odbicia piłki siatkowej w siadzie skrzyŜnym w dwójkach naprzeciw siebie.
• Odbicia piłki do siatkówki naprzemiennie z rzutami piłki lekarskiej w dwójkach naprzeciw siebie.
• Odbicia piłki do siatkówki w dwójkach naprzeciw siebie.
7. „Król odbicia górnego". Ćwiczący ustawieni na boisku, kaŜdy z piłką. Odbicia piłki sposobem górnym nad 
głową. Wygrywa ćwiczący, który najdłuŜej odbijał piłkę.
8. Rzucanka. Gra uproszczona. Piłkę moŜna chwytać lub odbijać, ale gdy któryś z zawodników chwyci piłkę, 
musi ją przerzucić na drugą stronę siatki.
4. • Odbicia piłki sposobem górnym po odbiciu piłki od podłoŜa.
• Odbicia piłki sposobem górnym, po odbiciu przysiad.
• Odbicia piłki  sposobem górnym, odbicie piłki głową.
• Dowolne odbicia piłki sposobem oburącz górnym.
5. Zabawa „Złap piłkę" w trudniejszej formie: ćwiczący powinni odbić piłkę.
6. „Zagrywka do kapitana". Ćwiczący ustawieni w rzędzie wykonują kolejno zagrywkę. Zadaniem jednego z 
ćwiczących stojącego po przeciwnej stronie siatki jest chwyt piłki swojej druŜyny.
7. Turniej gier 2x2 lub 3x3.
7. pĆwiczenia uspokajające i korekcyjne przeciw płaskostopiu. Uporządkowanie   i   odniesienie  przyborów. 
Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.
9. Zabawa uspokajająca „Minutka". Ćwiczenia korekcyjne. Uporządkowanie i odniesienie przyborów. Zbiórka,
omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.
. Ćwiczenia uspokajające i korekcyjne. Uporządkowanie i odniesienie przyborów. Zbiórka, omówienie 
przebiegu lekcji. PoŜegnanie.

Konspekt lekcji dla klasy V Minipiłka siatkowa
CELE GŁÓWNE:

Strona 106

11891

Umiejętności: odbicie piłki sposobem oburącz górnym
Psychomotoryczność: kształtowanie sprawności koordynacyjnej
Wiadomości: zasady sędziowania wybranych gier i zabaw
Wychowawcze: przestrzeganie obowiązujących przepisów, pełnienie roli organizatora i sędziego
Miejsce zajęć: sala sportowa
Liczba ćwiczących: 15
Pomoce: 15 piłek do siatkówki, kreda
Bibliografia: Trześniowski R. 1989, Kowalski L. 1987, Woluch I. i wsp.
Tok lekcyjny Rodzaj ćwiczeń
Nazwa i opis ćwiczenia
Czas dozowania Ilość powtórzeń
Uwagi organizacyjne i metodyczne
I. Cześć wprowadzająca:
• Raport, powitanie, sprawdzenie gotowości do ćwiczeń, przypomnienie ostatniej lekcji, podanie celu lekcji
2 min
Ustawienie w dwuszeregu
Zabawa oŜywiająca
Ćwiczenia kształtujące z piłką
1 „Walka kogutów". Ćwiczący podzieleni na dwójki. KaŜda dwójka w przysiadzie naprzeciw siebie: ramiona 
ugięte. Obaj starają się wytrącić przeciwnika z równowagi przepychając go dłońmi
2 min
Ustawienie w dwójkach, rozsypka na całym boisku
• Postawa. Piłka na podłoŜu przed stopami. Podskoki obunóŜ nad piłką w przód i w tył.
• Postawa w rozkroku. Piłka na podłoŜu. Skłon tułowia i toczenie piłki ósemką między
stopami. 1 LeŜenie tyłem. Piłka między stopami. Energiczny wznos nóg, podrzut piłki i chwyt piłki
rękami. 1 LeŜenie tyłem. Ramiona w górę. Piłka między stopami. Wznos nóg do leŜenia
przewrotnego i przechwyt piłki rękami. Opad nóg. skłon tułowia w przód. Przechwyt
piłki stopami. ' LeŜenie przodem. Ramiona w bok. Piłka na podłoŜu pod dłonią. Wznos tułowia i
przetoczenie piłki z lewej do prawej dłoni.

II. Część główna
• Podrzut pitki w górę, odbicie sposobem oburącz górnym, odbicie piłki od podłoŜa (kozioł), odbicie 
sposobem oburącz górnym nad głową. • Odbicia piłki sposobem oburącz górnym nad głową. Po kaŜdym 
odbiciu przysiad i dotknięcie dłońmi podłoŜa. • Podrzut piłki w górę, odbicie sposobem oburącz górnym, 
odbicie piłki głową, ponowne odbicie sposobem oburącz górnym. • Odbicia piłki sposobem oburącz górnym 
przez siatkę.

5 min

Ustawienie: rozsypka.
Ustawienie ćwiczących dwójkami po przeciwnych stronach siatki w odległości 3 metrów od siatki

• „Złap piłkę". Ćwiczący starają się odbić piłkę na przeciwną stronę siatki. Piłkę zagrywa lub rzuca wybrany 
ćwiczący z przeciwnego boiska. Jeśli piłka upadnie na boisko, rzucający powtarza rzut. Jeśli zostanie odbita 
prawidłowo ćwiczący zmienia się z rzucającym.

3 min

Ćwiczący ustawieni dowolnie na jednej połowie boiska.

Strona 107

11891

• „Zagrywka do kapitana". Ćwiczący ustawieni w rzędzie wykonują kolejno zagrywkę. Zadaniem jednego z 
ćwiczących stojącego po przeciwnej stronie siatki jest chwyt piłki swojej druŜyny.

3 min

Utrudnienie - ćwiczący po przeciwnej stronie siatki ma za zadanie odbić piłkę sposobem oburącz górnym i tak 
aby piłka spadła na jego połowie boiska

• Turniej gier trzech na trzech na dwu boiskach o wymiarach 3x6 metrów. Czas trwania jednego meczu 4 
minuty.

20 min

Ćwiczenia uspokajające i korekcyjne

III. Cześć końcowa
• LeŜenie przodem. Ręce pod brodą. Wdech i uniesienie głowy i barków w górę. Wydech, powrót do pozycji 
wyjściowej. • Klęk podparty. Wdech i wznos prawej ręki i wydech, powrót do pozycji wyjściowej. Jw. tylko 
wznos lewej ręki i prawej nogi. • LeŜenie przodem. Ramiona wzdłuŜ tułowia, noŜyce pionowe tuŜ nad 
podłoŜem. • Pozycja j. w. tylko napinanie pośladków i unoszenie prostych nóg w górę.

5 min

• Uporządkowanie i odniesienie przyborów. • Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie. Wymarsz do
szatni.

2 min

Ustawienie w dwuszeregu

3
O
N* K:

WYKAZ ZABAW I GIER ————
1. Uciekaj do bramki
2. Wypchnij przeciwnika z koła
3. Szybciej na linię
4. Sztafeta par z podaniem piłki
5. Wyścig par z podaniem piłki
6. Berek z piłką
7. śonglerka w dwójkach
8. Sztafeta z podaniem piłki

Strona 108

11891

9. Dokładnie podawaj
10. Szybciej strzelaj
11. Wyścig z odbiciem piłki o ścianę
12. Traf piłką w środkowego
13. Strzelnica
14. Traf w piłkę lekarską
15. Traf piłką do skrzyni
16. Wybij piłkę z koła
17. Sąuash piłkarski
18. Sztafeta ze strzałem do bramki
19. Traf piłką w strefę
20. Siatko-noga
21. Jeden przeciw jednemu na jedną bramkę
22. Wybij piłkę poza boisko
23. Piłka noŜna z polem neutralnym
24. Piłka noŜna graniczna
25. Piłka noŜna strefowa
26. Piłka do pomocnika
27. Nie daj piłki berkowi
28. Gra do kilku bramek
29. Gra do jednej bramki
30. Gra do czterech bramek
31. śywa bramka
120

8.1. Zabawy i gry przygotowujące do piłki noŜnej
1. Uciekaj do bramki
Ćwiczący podzieleni na druŜyny ustawione w szeregach, tyłem do siebie. Szeregi w odległości l metra od linii 
środkowej boiska. DruŜyny oznaczone szarfami np. czerwonymi i zielonymi (rys. 44). Na sygnał: „czerwoni!" 
zawodnicy oznaczeni tym kolorem odwracają się i gonią zawodników druŜyny przeciwnej, którzy starają się 
uciec do bramki. Za dotknięcie uciekającego druŜyna przeciwna zdobywa punkt. Wygrywa druŜyna, która 
zdobędzie więcej punktów w wyznaczonej ilości prób.
O O O
o o o o
Rys. 44. Uciekaj do bramki
2. Wypchnij przeciwnika z koła
Ćwiczący podzieleni na dwójki. KaŜda dwójka ustawiona w kole o średnicy 2 metrów. Ćwiczący przepychają 
się nawzajem, poruszając się podskokami na jednej nodze z rękami splecionymi na plecach. Punkt 
przyznawany jest za wypchnięcie przeciwnika poza koło lub wytrącenie go z równowagi. Wygrywa ćwiczący,
który zdobędzie więcej punktów w wyznaczonym czasie.
3. Szybciej na linię
Ćwiczący poruszają się po całym boisku, kaŜdy prowadzi swoją piłkę. Na sygnał wszyscy starają się ustawić 
piłkę na dowolnej linii boiska do piłki noŜnej. Wygrywa ćwiczący, który zrobi to najszybciej.
4. Sztafeta par z podaniem piłki
Ćwiczący podzieleni na druŜyny ustawione parami w dwu rzędach na linii startu (rys. 45). Pierwsze pary z 
piłką. Na sygnał pierwsze dwójki biegną poda-
121
jąć między sobą piłki, okrąŜają półmetek, wracają w ten sam sposób, przekazując piłki następnym dwójkom i 
ustawiają się na końcu swoich rzędów. Wówczas sztafetę rozpoczyna następna para. Wygrywa druŜyna, która
pierwsza ukończy sztafetę.
.'r

•J .'?

Strona 109

11891

oooo
oooo
Rys. 45. Sztafeta par z podaniem piłki
5. Wyścig par z podaniem piłki
Ćwiczący podzieleni na dwójki ustawione na linii końcowej boiska. KaŜda dwójka z piłką, zawodnicy 
trzymają się za ręce. Na sygnał ćwiczący w parach prowadzą swoje piłki nogą. Wygrywa dwójka, która 
pierwsza doprowadzi swoją piłkę na przeciwną linię końcową.
6. Berek z piłką
Ćwiczący ustawieni na zewnątrz koła w odległości 3 metrów jeden od drugiego. Podają między sobą piłkę, ale 
tylko do najbliŜej stojącego partnera (rys. 46). Jeden z ćwiczących (berek) stara się biegając poza kołem 
przechwycić lub dotknąć piłki. Berkiem zostaje ćwiczący, który ostatni był w posiadaniu piłki.
7. śonglerka w dwójkach
Ćwiczący podzieleni na dwójki rozstawione dowolnie na boisku. KaŜda dwójka z piłką. Na sygnał pierwszy 
zawodnik podbija piłkę aŜ do momentu, gdy piłka dotknie podłoŜa. Wówczas moŜe rozpocząć Ŝonglerkę 
drugi z pary, a pierwszy jest gotowy do przejęcia piłki po błędzie poprzednika. Piłka moŜe odbić się tylko raz 
od podłoŜa przed przejęciem piłki przez kolejnego zawodnika. Wygrywa dwójka, która będzie najdłuŜej 
odbijała piłkę.
122

Q
O

O
Rys. 46. Berek z piłką
8. Sztafeta z podaniem piłki
Ćwiczący podzieleni na druŜyny. KaŜda druŜyna ustawiona w dwu rzędach. Między rzędami bramka 
utworzona z dwu piłek lekarskich rozstawionych na szerokość l metra (rys. 47). Na sygnał pierwsi zawodnicy 
z druŜyn podają piłkę przez bramkę do pierwszego zawodnika przeciwnego rzędu. Kolejni ćwiczący podają 
piłkę w ten sam sposób. Wygrywa druŜyna, która pierwsza ukończy sztafetę.
OOOOO
tfoooó*
Rys. 47. Sztafeta z podaniem piłki
9. Dokładnie podawaj
Ćwiczący podzieleni na dwójki, kaŜda posiada jedną piłkę. Zawodnik A na linii końcowej boiska, zawodnik B 
naprzeciw niego w odległości 3 metrów (rys. 48). Zawodnik A podaje piłkę do zawodnika B, który oddaje ją 
do zawodnika A i po celnym podaniu wykonuje krok do tyłu. Porusza się w ten sposób po wykonaniu 
kaŜdego celnego podania. Wygrywa dwójka, której zawodnik pierwszy dojdzie do linii środkowej boiska.
123

Rys. 48. Dokładnie podawaj
10. Szybciej strzelaj
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. DruŜyna A rozstawiona dowolnie na całym boisku. DruŜyna B 
ustawiona na liniach końcowych boiska, kaŜdy zawodnik z piłką (rys. 49). Na sygnał zawodnicy druŜyny B 
wykopują swoje piłki na boisko. Zawodnicy druŜyny A po opanowaniu piłek strzelają spoza linii pola karnego
do bramek. Jeśli strzał jest niecelny zawodnicy druŜyny B mogą ponownie wybić piłkę spoza linii końcowej. 
Gdy wszystkie piłki znajdą się w bramkach, druŜyny zamieniają się zadaniami. Wygrywa druŜyna, która 
szybciej umieści wszystkie piłki w bramce.
O. O. O.
o. o. o.
*0
•o
•o

Strona 110

11891

•o
•o
•o
Rys. 49. Szybciej strzelaj
124

11. Wyścig z odbiciem piłki o ścianę
Ćwiczący podzieleni na druŜyny ustawione w rzędach na wyznaczonej linii przed ścianą, na której 
zawieszono siatkę na wysokości l m (rys. 50). Na sygnał pierwsi zawodnicy z druŜyn uderzają piłkę o ścianę, 
ponad siatką i biegną na koniec swojego rzędu. Następni zawodnicy uderzają kolejno piłkę. Wygrywa 
druŜyna, która pierwsza ukończy wyścig.
"óooob
Rys. 50. Wyścig z odbiciem piłki o ścianę
12. Traf piłką w środkowego
Ćwiczący ustawieni na zewnątrz koła o średnicy 4 metrów, wewnątrz koła jeden ćwiczący. Na sygnał 
ćwiczący podają między sobą piłkę starając się trafić nią w środkowego. Środkowy zmienia się z tym 
ćwiczącym z obwodu koła, który trafił go piłką. Wygrywa ćwiczący, który będzie najdłuŜej przebywał w 
środku koła. Środkowego wolno trafić tylko poniŜej bioder.
13. Strzelnica
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione przed ścianą na wyznaczonej linii. KaŜdy zawodnik z piłką. 
W odległości 2 metrów od ściany przed kaŜdą druŜyną leŜy piłka lekarska (rys. 51). Na sygnał zawodnicy obu 
druŜyn uderzają swoje piłki starając się trafić nimi w piłkę lekarską. Wygrywa druŜyna, której piłka lekarska 
pierwsza dotknie ściany.
14. Traf w piłkę lekarską
Ćwiczący ustawieni na zewnątrz koła o średnicy 9 metrów. W środku koła leŜy piłka lekarska. Ćwiczący 
podają między sobą piłkę noŜną i starają się trafić nią w piłkę lekarską. Piłki tej broni jeden z ćwiczących 
znajdujący się wewnątrz
125

ooooooo
Rys. 51. Strzelnica
koła (rys. 52). JeŜeli któryś z ćwiczących trafi w piłkę lekarską, zamienia się z obrońcą. Wygrywa ćwiczący, 
który będzie najdłuŜej przebywał wewnątrz koła.

Rys. 52. Traf w piłkę lekarską
15. Traf piłką do skrzyni
Ćwiczący podzieleni na druŜyny, kaŜda druŜyna podzielona na dwa zastępy. Zawodnicy pierwszego z nich 
ustawieni jeden za drugim naprzeciw swojej skrzyni gimnastycznej (bez górnego segmentu). KaŜdy zawodnik 
z piłką. Drugi zastęp, bez piłek, w rozsypce wokół skrzyni (rys. 53). Zawodnicy pierwszego zastępu 
uderzeniem z własnego podrzutu kolejno starają się trafić piłką do środka skrzyni. Za trafienie piłką do 
skrzyni druŜyna zdobywa punkt. Zawodnicy drugiego zastępu mogą wykonywać dobitki głową lub nogą, 
równieŜ po odbiciu
126
piłki od podłoŜa. KaŜdy moŜe wykonać jedno uderzenie. Po wykonaniu wszystkich strzałów następuje 
zmiana zadań między zastępami. Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów.
'OO.OOjCL
\.
o

Rys. 53. Traf piłką do skrzyni
16. Wybij piłkę z koła
Ćwiczący ustawieni na obwodzie koła o średnicy ok. 6 metrów w odległości ok. l metra jeden od drugiego. 
Wewnątrz koła jeden ćwiczący z piłką stara się wybić ją poza koło. Gdy piłka przekroczy linię koła, powyŜej 
kolan broniących, do środka wchodzi następny ćwiczący. Wygrywa ten, który w najkrótszym czasie wybije 

Strona 111

11891

piłkę poza koło. Piłka moŜe opuścić koło tylko poniŜej kolan ćwiczących.
17. Squash piłkarski
Ćwiczący podzieleni na dwójki i ustawieni przed ścianą, na której wyznaczono strefę odbić (np. o wymiarach 
2x5 m). Ćwiczący kolejno odbijają piłkę o ścianę. Punkt zdobywa ten ćwiczący, którego przeciwnik nie zdoła 
trafić w wyznaczoną strefę. Następnie grę rozpoczyna drugi zawodnik. Wygrywa zawodnik, który pierwszy 
zdobędzie wyznaczoną ilość punktów.
18. Sztafeta ze strzałem do bramki
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione w rzędach na liniach startu (rys. 54). Na sygnał pierwsi 
zawodnicy prowadząc piłkę mijają chorągiewki i sprzed pola karnego strzelają do bramki. Punkt otrzymuje 
druŜyna, której zawodnik pierwszy umieści piłkę w bramce. Następna para na sygnał rozpoczyna sztafetę. 
Wygrywa druŜyna, która zdobędzie najwięcej punktów.

127
ooooo.- —
^^
o
^
r/ i r
\
Rys. 54. Sztafeta ze strzałem do bramki
19. Traf piłką w strefę
Ćwiczący podzieleni na druŜyny, kaŜda ustawiona przed swoją strefą wyznaczonych na podłoŜu pól. KaŜde 
pole oznaczone jest, w zaleŜności od trudności trafienia, odpowiednią ilością punktów (rys. 55). Na sygnał 
pierwsi zawodnicy z druŜyn wykonują uderzenie piłki z własnego podrzutu, starając się trafić w pole z 
największą ilością punktów. Po wykonaniu kopnięcia biegną w kierunku piłki i podają ją do następnego 
zawodnika. Kolejny zawodnik moŜe wykonać kopnięcie, gdy jego poprzednik minie linię startu. Wygrywa 
druŜyna, która zdobędzie więcej punktów.
OOOOO
N
Rys. 55. Traf piłką w strefę
128
20. Siatko-noga
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione na przeciwnych połowach boiska do piłki siatkowej. Siatka 
zawieszona na wysokości jednego metra. Zawodnicy mogą odbijać piłkę zgodnie z przepisami piłki noŜnej 
(głową, tułowiem, nogami). Zagrywkę wykonuje zawodnik uderzeniem nogą piłki leŜącej na linii końcowej 
boiska. KaŜda akcja zakończona jest zdobyciem punktu przez jedną z druŜyn. Wygrywa druŜyna, która 
pierwsza zdobędzie wyznaczoną ilość punktów. W trakcie jednej akcji druŜyna moŜe odbić piłkę trzy razy. 
KaŜdy zawodnik moŜe odbić piłkę tylko raz. Piłka moŜe dotknąć podłoŜa między odbiciami piłki przez 
zawodników.
21. Jeden przeciw jednemu na jedną bramkę
Ćwiczący podzieleni na dwójki. KaŜda dwójka gra jedną piłką do swojej bramki. Bramki są utworzone przez 
dwie chorągiewki rozstawione na całym boisku. Gdy jeden z zawodników zdobędzie bramkę, piłka po 
przejściu między chorągiewkami pozostaje w grze. Piłka moŜe być rozgrywana na całym boisku.
22. Wybij piłkę poza boisko
Jest to gra uproszczona, w której obowiązują przepisy piłki noŜnej z tą róŜnicą, Ŝe druŜyna A zdobywa punkt 
za wybicie piłki poza boisko. Zadaniem druŜyny B jest utrzymanie piłki w obrębie boiska. Grę na sygnał 
rozpoczyna druŜyna B ze środka boiska. Gdy druŜynie A uda się wybić piłkę, zdobywa punkt i wznawia grę. 
Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów w wyznaczonym czasie.
23. Piłka noŜna z polem neutralnym
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny rozstawione dowolnie wokół koła o średnicy 4 metrów, tworzącego 
pole neutralne. Wewnątrz koła znajdują się chorągiewki lub piłki lekarskie ustawione w trójkącie w odległości 
l metra od siebie (rys. 56). Tworzą one bramkę, do której moŜna strzelać z kaŜdej strony. Po zdobyciu bramki 
przez którąś z druŜyn, piłka pozostaje nadal w grze i moŜe być rozgrywana z drugiej strony. Zawodnicy mogą
poruszać się tylko poza polem neutralnym. Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów w 

Strona 112

11891

wyznaczonym czasie.
24. Piłka noŜna graniczna
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione na swoich połowach boiska. Linie końcowe oznaczone są 
chorągiewkami stojącymi w naroŜnikach boiska. Punkt zdobywa druŜyna za uderzenie piłki z własnego 
boiska tak, aby piłka przekroczyła linię końcową boiska przeciwników poniŜej poziomu chorągiewek (rys. 57).
W jednej akcji druŜyna moŜe odbić piłkę trzy razy. Jeden zawodnik nie moŜe odbić piłki kolejno dwa razy. 
Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów w wyznaczonym czasie.
129
o

Rys. 56. Piłka noŜna z polem neutralnym
o
o
o
o
o
Rys. 57. Piłka noŜna graniczna
25. Piłka noŜna strefowa
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione w sześciu strefach (rys. 58). DruŜyna zdobywa punkt za 
podanie piłki z pierwszej strefy do drugiej, w obrębie swojej druŜyny. Przeciwnicy starają się przechwycić 
piłkę i podać do swojej drugiej strefy. Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów w wyznaczonym 
czasie.
•

o

•

o

•

o

•

o

•

o

o

•

o

o

Strona 113

11891

•

•

•

o

Rys. 58. Piłka noŜna strefowa
26. Piłka do pomocnika
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny rozstawione dowolnie na boisku. Równolegle do linii końcowych 
wyznaczone są dwie strefy o szerokości 2 metrów. W kaŜdej strefie jeden zawodnik z druŜyny. DruŜyna 
zdobywa punkt za podanie piłki do zawodnika w strefie. Piłka moŜe być podana do niego tylko przez jednego
zawodnika - „pomocnika" wyznaczonego w kaŜdej druŜynie (rys. 59). Wygrywa druŜyna, która zdobędzie 
więcej punktów w wyznaczonym czasie.
o

0
0
o
Rys. 59. Piłka do pomocnika 27. Nie daj piłki berkowi
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny, kaŜda na swojej połowie boiska DruŜyny  typują po  dwu   berków,   
którzy  przechodzą na   pole   przeciwnika
(rys. 60). Na sygnał, zawodnicy kaŜdej druŜyny podają między sobą swój ą piłkę. Zadaniem berków jest 
przechwycenie piłki przeciwnika, za co jego druŜyna otrzymuje punkt. Wygrywa druŜyna, która zdobędzie 
więcej punktów w wyznaczonym czasie.
O
O
O
O
O O -O
Rys. 60. Nie daj piłki berkowi
28. Gra do kilku bramek
Ćwiczący podzieleni na dwójki. KaŜda dwójka gra jedną (swoją) piłką do dowolnej bramki. Bramki 
rozstawione są na liniach bocznych i środkowych i są bronione przez bramkarzy neutralnych. Wygrywa 
druŜyna, która zdobędzie więcej punktów w wyznaczonym czasie.
29. Gra do jednej bramki
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. Jeden ćwiczący pełni rolę neutralnego bramkarza. Grę rozpoczyna 
bramkarz, wybijając piłkę na pole gry, po zdobyciu bramki i wybiciu piłki poza linię końcową przez 
zawodnika jednej z druŜyn. Po przechwyceniu piłki, która była w posiadaniu druŜyny przeciwnej, zawodnicy 
muszą wycofać piłkę poza linię środkową boiska, aby rozpocząć akcję ofensywną. Wygrywa druŜyna, która 
zdobędzie więcej punktów w wyznaczonym czasie.
30. Gra do czterech bramek
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny. KaŜda broni dwu swoich bramek i strzela do dwu bramek 
przeciwnika. Bramki mogą być ustawione w naroŜnikach boiska lub na środku linii bocznych i końcowych. 
Wygrywa druŜyna, która zdobędzie więcej punktów w wyznaczonym czasie.

Strona 114

11891

31. śywa bramka
Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny, oznaczone szarfami. Dwaj zawodnicy z kaŜdej druŜyny pełnią rolę 
Ŝywej bramki trzymając między sobą szarfę,
132
laskę gimnastyczną itp. Nie wolno im zasłaniać jakąkolwiek częścią ciała światła bramki. śywa bramka moŜe 
się poruszać tylko po boisku swojej druŜyny. Strzelać do bramki moŜna z dowolnej strony. Wygrywa druŜyna,
która zdobędzie więcej punktów w wyznaczonym czasie.
8.2. Przepisy gry w minipiłkę noŜną
Zawody w ramach Igrzysk MłodzieŜy Szkolnej rozgrywane są zgodnie z obowiązującymi przepisami PZPN i 
modyfikacjami, jak poniŜej: Wiek uczestników: 13 lat i młodsi.
DruŜyna: 8-9 zawodników, 4-5 zawodników w polu i bramkarz. Czas gry: 2x20 minut, 5-minutowa przerwa. 
Boisko: 40><20 metrów. Bramki: 3x2 metry. Piłka: piłka noŜna nr 4. Pole bramkowe: półłuk o promieniu 6 m.
Zmiany zawodników: zmiany zawodników bez zatrzymywania gry. Za przepisową zmianę zawodnika z pola 
gry druŜyna ukarana zostaje stratą piłki. Za nieprzepisową zmianę bramkarza druŜyna zostaje ukarana 
rzutem karnym. Rzut karny: wykonywany jest z odległości 7 metrów od linii bramkowej. Nie obowiązuje 
przepis o „spalonym".
W momencie wykonywania rzutu z autu, rzutu wolnego, rzutu roŜnego zawodnicy druŜyny przeciwnej nie 
mogą stać bliŜej niŜ 5 metrów od miejsca wykonywania rzutu.
8.3. Przepisy gry w Street Soccer
Zawody w ramach turnieju firmy „PUMA" rozgrywane są według przepisów PZPN i modyfikacjami, jak 
poniŜej:
Wiek uczestników: I grupa wiekowa - 10-13 lat, II grupa wiekowa - 14-16 lat. DruŜyna: 6 zawodników, 
bramkarz, 3 zawodników w polu, 2 rezerwowych. Czas gry: 2x5 minut efektywnej gry.
Boisko: 20x)4 metrów, otoczone bandą o wysokości l metra. Bramka: l ,3 X4 metry.
Zmiany zawodników: bez zatrzymywania gry, ilość zmian bez ograniczeń. Pole bramkowe: łuk o promieniu 2 
metrów. MoŜe w nim przebywać tylko bramkarz. Gdy gracz druŜyny atakującej znajdzie się na polu karnym 
przeciwnika, sędzia dyktuje rzut wolny dla druŜyny broniącej. Gdy gracz druŜyny broniącej znajdzie się 
celowo na własnym polu karnym, sędzia dyktuje rzut karny dla przeciwnej druŜyny.
Bramkarz: moŜe chwytać piłkę tylko w obrębie pola bramkowego. Bramkarz nie moŜe opuszczać pola 
bramkowego.

8.4. Przykłady osnowy i koi

punktu pola bramkowego.

z której piłka opuściła pole gry. Rzut bramkowy: gdy piłka zostani druŜyny atakującej. Wprowadzeń:

Ŝyny broniącej. Wprowadzenie pi nej z dowolnego punktu linii wyŜ

So-g >x
Is s
ii*
l|u
<g. 5' ^
•< "H. N
ug|
TT   1-1    6? P   r<D    3
gjn
?^<| 3  T3    S" 5'  g.  P
f &•§

fez/r /tcrrwy: wykonywany jest ze śi /few^ wo/«y: wszystkie rzuty wolne Strzał do bramki: tylko spoza pola

M ft

Strona 115

11891

u,|

o

Ł

CT

-

a-
•^

VI rP
•o

a

ft^

— S-

<— i.

^

0

i— •

?1.

0

^^

t^.

Strona 116

11891

rP

°Ę

N

rC

?

*•<*

K"

C

f-^ &

O

P

^

fP

M*

o -a

i?B.

^

Strona 117

11891

§"

n

""'

n"
Z

^ B

T3
0_

T3

3"

o
S

o

s_

1

?.

p~*

<^

N

TT

Strona 118

11891

rP

""

S ^'

p

N

O O

cr o

8

N    P^-
_. O

3

0

O

w'
?r

Strona 119

11891

•s'

O^  3'

o

i §

o

3.

•T3

^

,2.

Strona 120

11891

ft

?^

•-*

-o

T3

^

O_

& ^

Strona 121

11891

o

O-   N

o

N  "S

rr\

P

N

^

CT

P    N

=t .N: S       a.

P

N    g

Strona 122

11891

o

*<;

<

N

3

a. N

„

V^

Q

3

O    P

0)

-Q

Strona 123

11891

rt

o"

0    0

a

TT

O.

m

3"  Q.

?3

a>

V*

O

Strona 124

11891

S  3

3

o

a

<?Ę

CTQ   r?

Strona 125

11891

x

5

r"

O    P

j"

i

T

X

Osnowa lekcji dla klasy IV Minipiłka noŜna
CELE GŁÓWNE
Umiejętności: prowadzenie i podanie piłki nogą
Psychomotoryczność: podnoszenie sprawności ogólnej i kształtowanie orientacji przestrzennej
Wiadomości: przepisy gry w piłkę noŜną
Wychowawcze: stosowanie zasad „fair-play"
l
1. Zbiórka, raport, powitanie
2. „Ogonki". KaŜdy ćwiczący z szarfą załoŜoną z tyłu za spodenki. Wszyscy poruszają się dowolnie po boisku i
starają się zabrać innym szarfę nie tracąc własnej.
3. „Wypchnij przeciwnika z koła". Ćwiczący w dwójkach ustawionych w kole o średnicy 2 metrów. Ćwiczący 
przepychają się nawzajem, poruszając się podskokami na jednej nodze z rękami splecionymi na plecach.

Strona 126

11891

4. „Uciekaj do bramki". Ćwiczący podzieleni na druŜyny ustawione w szeregach, na linii środkowej boiska. 
DruŜyny oznaczone szarfami. Na sygnał „czerwoni!" zawodnicy oznaczeni tym kolorem odwracają się i gonią 
zawodników druŜyny przeciwnej, którzy starają się uciec do bramki.
5. „śonglerka w dwójkach". Ćwiczący podzieleni na dwójki rozstawione dowolnie na boisku. KaŜda dwójka z 
piłką. Na sygnał pierwszy zawodnik podbija piłkę aŜ do momentu, gdy piłka dotknie podłoŜa. Wówczas moŜe
Ŝonglerkę rozpocząć drugi z pary, a pierwszy jest gotowy do przejęcia piłki po błędzie przeciwnika. Piłka 
moŜe odbić się tylko raz od podłoŜa.
2...
3. Ćwiczenia kształtujące
• Postawa, ramiona w bok. Skręty tułowia w lewo i w prawo.
• Postawa w rozkroku. Skłony tułowia do prawej i lewej nogi z pogłębianiem.
• Postawa. Ramiona w bok, odmachy w tył.
• Klęk. Szybkie ruchy ramion jak w biegu.
• Siad prosty w rozkroku. Skłony do prawej i lewej nogi z pogłębieniem.
• Postawa. Bieg w miejscu z wysokim unoszeniem kolan i klaśnięciem dłońmi pod wzniesioną nogą.
• Podskoki w miejscu. Na sygnał energiczny podskok z dotknięciem kolanami klatki piersiowej.
2. „Berek zaczarowany". Ćwiczący biegają po
wyznaczonym polu. Dwaj wybrani ćwiczący starają się dotknąć jak największej ilości ćwiczących. Dotknięci 
przez berka stają w rozkroku (zaczarowani). MoŜna ich odczarować, gdy inny ćwiczący przejdzie między ich 
nogami.
6.  „Piłka noŜna strefowa".  Ćwiczący podzieleni na dwie   druŜyny       ustawione   w   sześciu   strefach 
naprzemian. DruŜyna zdobywa punkt   za podanie piłki z pierwszej strefy do drugiej w obrębie swojej 
druŜyny.
7. „Strzelnica". Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny ustawione przed ścianą na wyznaczonej linii. KaŜdy 
zawodnik z piłką. W odległości    2    metrów od ściany przed kaŜdą druŜyną leŜy piłka lekarska. Na sygnał 
zawodnicy obu druŜyn uderzają swoje piłki starając się trafić nimi w piłkę lekarską.
8.   „Piłka  noŜna   z   polem   neutralnym".   Ćwiczący podzieleni na dwie druŜyny rozstawione dowolnie 
wokół koła o średnicy 4 metrów, tworzącego pole neutralne. Wewnątrz koła znajdują się chorągiewki lub   
piłki   lekarskie   ustawione   w   trójkącie   w odległości 1 metra od siebie. Tworzą one bramkę, do której 
moŜna strzelać z kaŜdej strony.

4...
ś. „Wybij piłkę z boiska". Jest to gra uproszczona, w której obowiązują przepisy piłki noŜnej z tą róŜnicą, Ŝe 
druŜyna A zdobywa punkt za wybicie piłki poza boisko. Zadaniem druŜyny B jest utrzymanie  piłki w obrębie
boiska.
6.   „śywa  bramka".   Ćwiczący  podzieleni   na  dwie druŜyny oznaczone szarfami. Dwu zawodników z 
kaŜdej druŜyny pełni rolę Ŝywej bramki trzymając między sobą szarfę, do której strzelają pozostali zawodnicy.

4. • Podania piłki po przyjęciu od partnera. • Przyjęcie piłki, prowadzenie piłki nogą do połowy boiska, 
podanie do partnera i wycofanie się na linię przyjęcia piłki. • Bezpośrednie   uderzenie   piłki    z   podania   od
partnera. • Przyjęcie, podanie piłki do partnera naprzeciw i zmiana miejsc ze stojącym obok.
5. „Szybciej na linię". Ćwiczący poruszają się po całym boisku, kaŜdy prowadzi swoją piłkę. Na sygnał 
wszyscy starają się ustawić piłkę na dowolnej linii boiska do piłki noŜnej.
6. „Nie daj piłki berkowi". Ćwiczący podzieleni na druŜyny, kaŜda na swojej połowie boiska. DruŜyny typują 
po dwu berków, którzy przechodzą na pole przeciwnika. Zadaniem berków jest przechwycenie piłki 
przeciwnika.
7. Turniej gier do jednej bramki.

9. Ćwiczenia   uspokajające    i    korekcyjne   przeciw płaskostopiu. Uporządkowanie i odniesienie przyborów. 
Zbiórka omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.

7. Zabawa uspokajająca. Ćwiczenia korekcyjne. Uporządkowanie i odniesienie przyborów. Zbiórka, 
omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.

Strona 127

11891

8. Ćwiczenia uspokajające i korekcyjne, oddechowe i odcinka piersiowego kręgosłupa. Uporządkowanie i 
odniesienie przyborów. Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie.

Konspekt lekcji dla klasy IV Minipiłka noŜna
CELE GŁÓWNE:
Umiejętności: prowadzenie i podanie piłki nogą
Psychomotoryczność: podnoszenie sprawności ogólnej i kształtowanie orientacji przestrzennej
Wiadomości: przepisy gry w piłkę noŜną
Wychowawcze: stosowanie zasad „fair-play".
Miejsce zajęć: boisko piłkarskie trawiaste
Liczba ćwiczących: 16
Pomoce: 16 piłek do piłki noŜnej, chorągiewki lub pachołki do wyznaczenia bramek
Bibliografia: Bondarowicz M. 1986, Karpiński S. 1985, Trześniowski R. 1989.
Tok lekcyjny Rodzaj ćwiczeń
Nazwa i opis ćwiczenia
Czas dozowania Ilość powtórzeń
Uwagi organizacyjne i metodyczne
I. Cześć wprowadzająca:
• Raport, powitanie, sprawdzenie gotowości do ćwiczeń, przypomnienie ostatniej lekcji, podanie celu lekcji
2 min
Ustawienie w dwuszeregu
Zabawa oŜywiająca
1 „Berek zaczarowany". Ćwiczący biegają po wyznaczonym polu. Dwaj wybrani ćwiczący starają się dotknąć 
jak największej ilości ćwiczących. Dotknięci przez berka stają w rozkroku (zaczarowani). MoŜna ich uwolnić, 
gdy inny ćwiczący przejdzie między ich rozstawionymi nogami.
Ilość berków wyznaczamy w zaleŜności od ilości i sprawności ćwiczących oraz wielkości pola. Kolejnych 
berków wyznaczamy spośród ćwiczących dotkniętych przez berków jako ostatni
Ćwiczenia kształtujące
Postawa. Ramiona w bok, energiczne skręty tułowia w lewo i prawo.
Postawa w rozkroku. Skłony tułowia do prawej i lewej nogi z pogłębianiem.
Postawa. Ramiona w bok, odmachy w tył.
Klęk. Szybkie ruchy ramion jak w biegu.
Siad prosty w rozkroku. Skłony do prawej i lewej nogi z pogłębieniem.
Postawa. Bieg w miejscu z wysokim unoszeniem kolan i klaśnięciem dłońmi pod
wzniesioną nogą.
Podskoki w miejscu. Na sygnał energiczny podskok z dotknięciem kolanami klatki
piersiowej.
7 min
Ustawienie ćwiczących w rozsypce

II. Część główna
• Podania piłki po przyjęciu od partnera. • Przyjęcie piłki, prowadzenie piłki nogą do połowy boiska, podanie
do partnera i wycofanie się na linię przyjęcia piłki. • Bezpośrednie uderzenie piłki z podania od partnera. • 
Przyjęcie, podanie piłki do partnera naprzeciw i zmiana miejsc z partnerem obok.

7 min

Ustawienie ćwiczących w dwójkach naprzeciw siebie. KaŜda dwójka z piłką. Odległość między ćwiczącymi 
uzaleŜniona od umiejętności, moŜnają zwiększać w trakcie ćwiczenia.

• „Szybciej na linię". Ćwiczący poruszają się po całym boisku, kaŜdy prowadzi swoją piłkę. Na sygnał wszyscy

Strona 128

11891

starają się ustawić piłkę na dowolnej linii boiska do piłki noŜnej.

4 min

• „Nie daj piłki berkowi". DruŜyny rozstawione w rozsypce na swojej połowie boiska. Wytypowani ćwiczący 
przechodzą na boisko przeciwnika. Zadaniem berków jest przechwycenie piłki przeciwnika. Wygrywa 
druŜyna, która zdobędzie więcej punktów w określonym czasie (3 min).

4 min

Ćwiczący podzieleni na druŜyny. Ilość berków uzaleŜniona od ilości ćwiczących i wielkości boiska.

• Turniej gier do jednej bramki.

10 min

Ćwiczenia uspokajające i korekcyjne

III. Cześć końcowa
• LeŜenie tyłem, ręce wzdłuŜ tułowia, nogi ugięte. Wdech z uwypukleniem brzucha, wydech z wciągnięciem 
brzucha. • Jw.^tylko dłonie na brzuchu. Uwypuklenie i wciągnięcie brzucha z samokontrolą. • LeŜenie 
przodem. Ręce splecione na karku. Unoszenie łokci w górę. • LeŜenie przodem. Ramiona w bok. Uniesienie 
głowy i ramion w górę, krąŜenia ramion w tył.

6 min

• Uporządkowanie i odniesienie przyborów. • Zbiórka, omówienie przebiegu lekcji. PoŜegnanie. Wymarsz do
szatni.

2 min

W
o w
M
S5 »
25. Przewęda R.: O zmianach motorycznych w Ŝyciu czlowieka. PTNKF, Warszawa 1980.
26. Raczek J.: Motoryczność czlowieka w świetle współczesnych poglądów i badań, „Wychowanie Fizyczne i 
Sport" 1987, nr l, s. 5-25.
27. Raczek J.: „Okresy krytyczne" w treningu sportowym dzieci i młodzieŜy. „Sport Wyczynowy" 1988, nr 12, 

Strona 129

11891

s. 9-18.
28. StrzyŜewski S.: Proces wychowania w kulturze fizycznej. WSiP, Warszawa 1986.
29. Talaga J.: Technika piłki noŜnej. SiT, Warszawa 1987.
30. Talaga J.: Trening piłki noŜnej. SiT, Warszawa 1989.
31. Trześniowski R.: Gry i zabawy ruchowe. SiT, Warszawa 1989.
32. Ulatowski T.: Podstawowe wiadomości z zakresu teorii i praktyki zespo/o-wych gier sportowych. W: Gry 
sportowe (zespołowe), (red. T. Ulatowski), PZWS, Warszawa 1968.
33. Wolański N., Parizkowa J.: Sprawność fizyczna a rozwój czlowieka. SiT, Warszawa 1976.
34. Woluch J., Szuppe W., Doniek R., Jarochowski J., Ojrzamowski A., Wrze-śniewska E.: Piłka siatkowa. AWF,
Warszawa 1981.

Strona 130