Zawarcie umowy
Zaliczka i jej funkcja w prawie cywilnym
Data: 16-05-2009 r.
Instytucja zaliczki nie została zdefiniowana w prawie. Częste występowanie jej w ramach stosunków cywilnych
wymaga jednak określenia funkcji zaliczki, a w szczególności wyraźnego odróżnienia jej od zadatku,
szczegółowo określonego w Kodeksie cywilnym.
Zadatek a zaliczka
Pojęcie zaliczki nie jest równoznaczne z zadatkiem
, a różnica pomiędzy nimi sprowadza się przede wszystkim
do funkcji, jakie prawo nadaje obu tym instytucjom prawnym. Poza tym różne są podstawy ich udzielania, a
także konsekwencje ich zastosowania w stosunkach prawnych.
Zadatek
w szerokim rozumieniu oznacza sumę pieniężną lub rzecz, którą jedna osoba daje drugiej przy zawarciu
umowy. Zadatek ma takie znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron, druga strona
może bez wyznaczenia dodatkowego terminu odstąpić od umowy i zachować otrzymany zadatek, a jeżeli
sama go dała żądać sumy dwukrotnie wyższej. W razie wykonania umowy zadatek ulega zaś zaliczeniu na
poczet świadczenia strony, która go dała. Od stron zależy, czy z zadatkiem będzie związana bezpośrednio
funkcja zabezpieczenia świadczenia należnego wierzycielowi w przypadku niewywiązania się z zawartej
umowy, czy będzie on pełnił funkcję odstępnego. Innymi słowy w braku odmiennego zastrzeżenia umownego
zadatek stanowi pewnego rodzaju odszkodowanie na wypadek, gdy zawarta umowa nie została wykonana.
Przykład:
A (sprzedawca) i B (nabywca) zawierają umowę sprzedaży maszyny. Umowa przewiduje, iż nabywca w ciągu
siedmiu dni od dnia zawarcia umowy uiści zadatek w wysokości Ľ wartości przedmiotu sprzedaży. Pozostałą
kwotę zapłaci natomiast przy odbiorze przedmiotu umowy. Strony ustalają także termin odbioru maszyny, będący
jednocześnie terminem uiszczenia pozostałej części ceny. B uiszcza zadatek w przewidzianym terminie i
wysokości. Nie odbiera jednak maszyny i nie uiszcza pozostałej części w przewidzianym terminie. Wobec tego, iż
B nie wywiązuje się ze zobowiązania, A ma prawo wezwać do wykonania zobowiązania w dodatkowo
wyznaczonym terminie, z zagrożeniem odstąpieniem od umowy. Jeśli B nie wywiąże się ze zobowiązania w
dodatkowym terminie, A może odstąpić od umowy i zatrzymać zadatek. Zasadniczo zadatek jest uznawany za
surogat odszkodowania, co uniemożliwia odstępującemu (A) dodatkowo dochodzić odszkodowania od B.
Szczegółowe informacje na temat zadatku zostały opisane w artykule:
