SZTUKA ABSTRAKCYJNA

łac. abstractio - odciągnięcie, odłączenie
art non-objectif - sztuka  bezprzedmiotowa

XX wiek

Przeciwstawienie się odtwarzaniu i sugerowaniu rzeczywistości przedmiotowej.
Postulowanie 

„czystej  formy”

  -  sztuka  nie  jest  bezprzedmiotowa,  ale  zamiast  posługiwać  się 

motywami  zaczerpniętymi  z  otaczającej  nas  rzeczywistości  wykorzystuje  ona  układy  linii,  form  i 
barw - 

system znaków

. 

Sztuka nie interesuje się naturą lub życiem, ale wiąże się i wyraża 

uniwersalne ludzkie problemy

 

filozoficzne, społeczne czy emocjonalne. 

Historia:

-

rozwijała się niezależnie i prawie równocześnie w wielu krajach.

-

1905

 prace Mykolasa K. Ciurlionisa 

-

1910

 „Akwarela abstrakcyjna” Wassily Kandinsky (powszechnie uważane za pierwsze dzieło 

abstrakcyjne)

-

1913

 „Czarny kwadrat na białym tle”

Ugrupowania:

-

1917

, Haga „De Stijl” założona przez Mondariana i van Doesburga

-

1911

, Monachium „Der Blauer Reiter” założona przez Kandinsky’ego

-

1919

, Weimar; uczelnia plastyczna „Bauhaus” założona przez Gropiusa

-

1930

 „Abstraction-Creation”

Ekspozycje:

-

1925

 Hanower

-

1925

 międzynarodowa wystawa w Paryżu „L’art d’aujourd’hui”

-

1931

 wystawa w Łodzi

-

1937

 Museum of non-objective Painting (Muzeum Guggenheima) w Nowym Jorku

Polska:

-

Reprezentowana  przez  artystów  związanych  z  grupami  awangardowymi  „Blok”,  „Preasens”, 
„a.r.”

•

Strzemiński

•

Berlew

•

Stażewski

•

Szczuka

•

Hiller

•

Kryński

ARCHEIROPITA

W  sztuce  chrześcijańskiej  obraz  z  przedstawieniem 

głowy  Chrystusa

,  uważany  za  powstały  w 

sposób nadnaturalny, a w rzeczywistości najczęściej dzieło malarstwa późno-bizantyjskiego.

Typy:

1.

Mandylion

  - 

twarz

  Chrystusa 

nie  cierpiącego

,  zwykle  podtrzymywanego  przez  dwa  anioły, 

popularny na Wschodzie.

2.

Veraikon

  -  chusta  Weroniki, 

twarz

  Chrystusa 

cierpiącego

,  rozpowszechniony  po  1400  r.  w 

sztuce zachodniej.

3.

Sindones

 - odcisk ciała Chrystusa 

zdjętego z krzyża

 (np. całun turyński)

ACTION PAINTING

Malarstwo gestu nacechowane ekspresją.
W 2 połowie lat 40-tych - Willem de Kooning

Uderzenia

  pędzla  z  farbą 

o  powierzchnię  płótna

.  Poprzez  kierunek  i  siłę  uderzenia  oraz  sposób 

położenia farby, długość i szerokość duktu miała ukazać się 

osobowość artysty

. 

AKADEMIZM

XIX wiek
Rozwijany poprzez 

teorię i praktykę

 oraz 

w kręgach oficjalnych instytucji

:

-

akademii

 sztuk pięknych

-

salonów

 wystawowych

-

mecenatu

 urzędowego

Historia:

Akademie  zaczęto  zakładać 

we  Włoszech  w  XVI  wieku

  mając  na  celu 

podniesienie  prestiżu 

artystów i kształcenie młodzieży.

Ostateczny  kształt  akademii  —> 

Francja  czasów  Ludwika  XIV

  -  rok  1648  założenie  Królewskej 

Akademia  Malarstwa  i  Rzeźby,  która  została  włączona  w  system  administracji  państwowej  i 
stanowiła  organ  kontroli  oraz  patronatu.  Z  jej  działalności 

wywodzą  się  obecnie  istniejące  formy

 

instytucjonalnego 

zarządzania twórczością artystyczną

:

-

nauczanie według ustalonego programu

-

zasady eliminacji

-

zasady konkursów

-

zasady stypendiów

-

publiczne pokazy malarstwa

Teoria sztuki:

-

skodyfikowana przez 

teoretyków francuskich w XVII

 wieku

-

przekonanie o 

intelektualnym charakterze twórczości

 artystycznej

-

zasady

  rządzące  sztuką  są 

poznawalne

,  a  ich  przyswojenie  gwarantuje  osiągnięcie 

artystycznej doskonałości

-

sztuka ma 

za zadanie przekazywać idee

 - o wartości dzieła przesądza więc jego treść

-

sztuka 

naśladuje naturę

, ale tą 

wyidealizowaną

 i nieprzypadkową

Akademizm,  pozostając  wiernym  głównym  założeniom,  zmieniał  się  pod  wpływem  prądów 
artystycznych,  takich  jak  romantyzm,  historyzm  czy  realizm. 

Brak  więc  jednoznacznej  i  ogólnie 

przyjętej definicji

.

Przedstawiciele:

-

Baudry

-

Bouguereau

-

Cabanel

-

Makart

-

Siemiradzki

AKSONOMETRIA

Perspektywa równoległa

.

Polega na przedstawieniu figur przestrzennych na płaszczyźnie liniami równoległymi wobec siebie.
Zastosowanie -

 rysunki techniczne

.

Umożliwia wyobrażenie przedmiotu przedstawionego w rzutach geometrycznych.
Pozwala na 

odczytanie z jednego rysunku wszystkich trzech wymiarów

 przedmiotu:

-

długości, 

-

szerokości,

-

wysokości

AKWAFORTA

Technika graficzna 

druku wklęsłego

.

Polega  na 

odbijaniu  wytrawionego  rysunku  na  płycie  miedzianej  lub  cynkowej

  w  prasie 

miedziorytniczej.

Wykonanie:

1. Płytę 

pokrywa się werniksem akwafortowym

:


- wosk, 

- żywica, 

- asfalt

2. Rysunek 

wykonuje się igłą

, nacinając werniks i 

odsłaniając powierzchnię metalu

.

3. Płytę  poddaje  się 

trawieniu  w  wodnym  roztworze  kwasu  azotowego  lub  chlorku 

żelazowego

. 


Natężenie kreski zależy od głębokości (czasu) trawienia

ALBO

 dorysowuje się 

sukcesywnie kreski od najdłużej trawionych

 (najciemniejszych)

ALBO

  wykonuje  się 

całość  rysunku

,  a  poszczególne 

partie

  pokrywa  się 

płynnym 

werniksem

.

4. Wymywa się werniks.
5. Nakłada się farbę drukarską na podgrzaną płytę.
6. Wyciera się farbę tak, aby pozostała ona jedynie w głębi wytrawionych kresek.
7. Wykonuje się odbitkę w prasie na wilgotnym papierze.

Sposoby:

a) odbitka z 

tonem

b) odbitka 

wytarta do czysta dłonią

c) odbitka 

przetarta muślinem na gorąco

Historia:

-

1515

  - akwaforta Grafa

-

1515-1518

 - Durer

-

XVII

 wiek - największy rozwój, Rembrandt

-

XVIII

 wiek - Piranesi

-

XIX

 wiek - Goya, Whistler

Polska:

-

Chodowiecki

-

Norblin

-

Płoński

-

Pankiweicz

-

Wyczółkowski

-

Jurkiewicz

AKWARELA

1.

Farba wodna

 —> o 

spoiwie rozpuszczalnym w wodzie.


Przeważnie z gumy arabskiej, często z dodatkiem miodu, cukru lub gliceryny (w celu nadania 
elastyczności i ułatwienia nabierania farby mokrym pędzlem).

2.

Technika malarska

 —> farby akwarelowe kładzione na papierze, pergaminie.


Stosowana przy wykonywaniu 

miniatur

 na kości słoniowej czy jedwabiu, 

zdobienia wachlarzy

; 

Na Dalekim Wschodzie i w Europie 

XVIII i XIX 

wieku.


Często wykorzystywana w szkicach i projektach obrazów.


Farba

 tworzy

 cienką warstwę

, przez którą 

przebija kolor podłoża

. 

3.

Obraz

 


a) 

wielobarwny

 - malowany farbami akwarelowymi.


b) 

jednobarwny

 - malowany tuszem, bistrem lub sepią.

Historia:

-

Starożytny Egipt

-

Starożytna Grecja

-

Malarstwo ścienne rzymskie - freski pompejańskie

-

Katakumby wczesnochrześcijańskie

-

Technika dodatkowa iluminatorstwa

-

XV w. - w grafice książkowej

-

Renesans  -  rysunki  i  szkice  przygotowawcze  (pojawienie  się  wielobarwnych  akwareli  np. 
Durera)

-

XVII-XIX  w.  -  rozwój,  szczególnie  w  Anglii;  wykorzystywana  w  krajobrazach,  scenach 
rodzajowych, miniaturze portretowej

Polska:
Rozwój w okresie oświecenia.

AKWATINTA

Technika graficzna 

druku wklęsłego

.

Zbliżona do akwaforty.

Rozpowszechniona w XVIII w.
Trawione  są  płaszczyzny

,  a  efekt  plam  o  różnym  natężeniu  osiąga  się  poprzez  odpowiednią 

regulację czasu trawienia poszczególnych tonów. 
Wynaleziona 

przez Le Prince’a w 1768 roku

.

Le Blon stworzył podstawy druku barwnego.

Wykonanie:

1. Płytę miedzianą lub cynkową 

zapyla się

 sproszkowaną kalafonią lub asfaltem.

2.

Stapia się

 na piecyku uzyskując efekt

 jasnych punkcików na ciemnym tle

.

3. Stosuje  się  np.  sól  kuchenną  rozsypaną  na  powierzchni  płyty  pokrytej  werniksem 

akwafortowym, a następnie stopioną na piecyku i spłukaną wodą. 

4.

Po wytrawieniu

 otrzymuje się 

jasną powierzchnię pokrytą ciemnymi punkcikami

.

Sposoby:

a) kolejne zakrywanie werniksem płyty - 

trawienie stanowe

,

b) 

bezpośrednie trawienie

 roztworem kwasu za pomocą pędzla z włókna szklanego 

na płycie (

rysunek lawowany

), np. Picasso

c) stosowanie 

past oksydujących

 (Hopfer) na niezapylonej powierzchni płyty - szare 

tony dla niewielkiej ilości odbitek

ALEGORIA

Umowne  przedstawienie

  treści 

pojęć

  oderwanych  za  pomocą  zastępczego  obrazu  artystycznego 

postaci, zwierząt, sytuacji nasuwającej odpowiednie uogólnienie.
Historia:

-

Występuje 

od  starożytności

  (środek  obrazowania  pojęć  obyczajowych,  moralnych, 

politycznych).

-

W 

renesansie

 rozpowszechniona.

-

W 

baroku

 występująca jako samodzielny temat.

-

W 

XIX i XX wieku

 posługują się nią w szczególności karykatura i satyra.

ALGRAFIA

Technika 

druku płaskiego

.


Odmiana litografii wykonywana w płytach aluminiowych. 

Pozwala na uzyskanie 

dużej gradacji plamy

 oraz 

delikatność rysunku ołówkowego

. 

Stosowana 

od lat 90-tych XIX w

. 

ALLA PRIMA

wł. fa presto

Technika malowania 

szybko

, 

bezpośrednio

, bez podmalowania i przygotowania rysunku.

1) Olejne:

- zróżnicowana faktura,
- wyraźne ślady pociągnięć pędzla
- od 

XVIII

 w.

2) Akwarele:

- silnie rozrzedzone farby
- zacieki
- płynność w łączeniu elementów kolorystycznych
- od 

XIX

 w.

AL SECCO

Technika 

malarstwa ściennego

 (fresk suchy).

Stosowana w 

starożytności

.

Wykonanie:

-

malowanie na 

suchym tynku

-

pigmentami zmieszanymi z wodą

-

spoiwem

 jest np. mleko wapienne, kazeina, klej, olej, żywice, woski, jajo całe lub samo żółtko

ALTERNACJA

Układ

  kilku 

elementów

  dekoracyjnych  lub  konstrukcyjnych,  występujących 

naprzemiennie  w 

rzędzie

. 

Typy

:

1) 

dwóch

 elementów (najczęstsza)

2) jednego z drugim 

powtórzonym dwukrotnie

3) 

grupowa

Najwcześniejszy najprawdopodobniej naszyjnik z zębów i kręgów zwierzęcych (

paleolit

).

ANIMALISTYKA

Przedstawienie 

zwierząt

 lub 

scen ze zwierzętami

.

Historia:

-

Znana od 

paleolitu

.

-

Jako 

temat samodzielny

 odgrywają dużą rolę od wieku 

XVI

.

-

XVII

 w. - w sztuce 

holenderskiej

 i 

flamandzkiej

-

XVIII

 w. - we 

Francji

 i 

Anglii

ANTYTETYCZNY UKŁAD

Układ 

figuralny

 dekoracyjny lub ornamentalny.

a) zamknięty,
b) jako ogniwo układu ciągłego

Elementy 

przeciwstawiają

 się sobie 

po obu stronach osi symetrii

. 

a) element środkowy oraz boczne,
b) same elementy boczne

Historia:

-

Znany od 

starożytności

.

-

Duża rola w kościelnej sztuce 

średniowiecznej

.

-

Występuje w ornamentyce 

renesansowej

 i 

klasycystycznej

.

ART BRUT

franc. sztuka surowa

1. W odniesieniu do 

dziwacznych i prymitywnych prac

 wykonywanych przez 

chorych umysłowo

 i 

w 

ludzi w transie hipnotycznym

.

- szczególnie popularna 

po

 wydarzeniach 

II wojny

 światowej.

2.

„L’art Brut”

 - 

wystawa

 zorganizowana w 

Paryżu

 w 

1956

 roku, gdzie eksponowano 

przedmioty

 

natury, praktycznie 

nieobrobione

.

3. Określenie 

sztuki surowej

, aestetycznej np. formy z zardzewiałego metalu.

ART INFORMEL

Sztuka 

abstrakcyjna bezforemna

.

Nasilenie 

uczuć

 wypowiada się 

za pomocą

:

-

poszarpanych

 linii, 

-

skontrastowanych

 plam barwnych o 

niepokojącym

 profilu, 

-

antyestetyczną

 wymową 

nieregularnych układów

, kojarzących się z rozdartą lub 

rozkładającą się materią organiczną

ATRYBUT

W 

ikonografii

 jest to 

określony przedmiot

, o charakterze 

symbolicznym

, ściśle związany z życiem 

lub działalnością przedstawianej postaci.
Dodawany w charakterze

 znaku rozpoznawczego

 zawsze towarzyszy postaci.

Samodzielnie nabiera znaczenia symbolu.
Występowanie w sztuce:

1) egipskiej
2) greckiej
3) rzymskiej
4) chrześcijańskiej
5) nowożytnej świeckiej

Podział:

1) 

Historyczne lub legendarne

 

- wyobrażające jakiś 

określony fakt z życia lub legendy

 postaci

2) 

Symboliczne

- odnoszące się 

do psychicznych cech

 osoby przedstawionej 

- określające przypisywane danej osobie czynności

3) 

Ogólne

- ogólnie klasyfikujące osobę przedstawioną (np. 

palma = męczennik

)

4) 

Indywidualne

- określają bliżej osobę i odnoszą się tylko do niej (np. 

X = św. Andrzej

)

Przykłady:

- laska z wężem 

=

 Asklepios

- maczuga 

=

 Herkules

- maska 

=

 Melpomena

- puszka 

=

 Pandora

- skrzydlate sandały 

=

 Hermes

- sowa 

=

 Atena

- trójząb 

=

 Posejdon

- waga 

=

 Temida

- wilczyca 

=

 Remus i Romulus

- winorośl 

=

 Dionizos

- klucze 

=

 Piotr Apostoł

- koło 

=

 św. Katarzyna

- łuk 

=

 św. Sebastian

- muszla 

=

 św. Jakub

- smok 

=

 św. Jerzy

AWERS

Strona przednia

, główna monety lub medalu.

Termin  stosowany  nie  tylko  w  numizmatyce,  ale  też  do  plakiet,  rycin,  tkanin,  rysunków,  kart 
iluminowanych, rękopisów, tkanin, przedmiotów liturgicznych.
Również 

wewnętrzna  strona  dwustronnie

  rzeźbionego  lub  malowanego 

skrzydła  ołtarzowego

  w 

tryptyku lub poliptyku.

BLEJTRAM

Rama z listew drewnianych

.

Zwykle 

prostokątna

, czasem 

okrągła

 lub 

owalna

.

Naciąga się na nią i przybija się płótno obrazu, pergamin lub papier.
W 

XVIII

  w.  - 

ulepszenie

  poprzez  wprowadzenie  w  wewnętrznej  stronie  narożników  klinów  do 

regulowania naprężenia płótna.

BLIK

Skupione odbicie światła

, zaznaczone na obrazie

 jasną farbą

.

Stosowany dla podkreślenia plastyki i połyskliwości fragmentów.

Historia:

-

XVI - XX

 w. w technice 

olejnej

.

-

XVIII - XX

 w. w technice 

pastelowej

.

-

XIX - XX

 w. w technice 

akwarelowej

 (użycie gwaszu).

BOLUS

Glinka:

a) czerwonobrązowa

b) żółta (bolus armenica)
c) biała (bolus alba)

Historia:
Stosowana 

od wczesnego średniowiecza

 jako wykończeniowa warstwa zaprawy pod polerowane 

złocenia płatkowe w tłach i nimbach obrazów.
Od 

XVI

 w. stosowana w zaprawach pod malarstwo olejne.

BORDIURA

1.

Ozdobny pas 

obramiający tkaninę, stanowiącą zamkniętą całość dekoracyjną: 


- arrasy, 

- gobeliny, 

- kobierce, 

- kilimy, 

- makaty


2.

Obrzeżenie

  stosowane  w  podobnie  rozwiązanych  kompozycjach  malarskich,  rzeźbiarskich  i 

graficznych.

3. Wzorzysty, 

wąski  pas  kwiatowy

  z  niskim  żywopłotem  stosowany  jako  obrzeżenie  klombów, 

kwietników, gazonów.

CAMAIEU

franc. en camaïeu
Malowidło monochromatyczne - używa się w nim

 jednego koloru w różnych odcieniach

. 

CAMERA OBSCURA

Ciemnia optyczna

.

Skrzynka  z  otworkiem  w  przedniej  ścianie,  z  matową  szybą  w  tylnej,  na  której  powstawał 

odwrócony obraz

 ustawionego przed otworem 

przedmiotu

.

Historia: 

- znana już 

Arystotelesowi

- stosowana przez 

Arabów w X

 w.

- udoskonalona przez 

da Vinci

- stosowana w 

XVIII

 w. przez wielu malarzy i sztycharzy

CARAVAGGIONIZM

 

Formuła 

stylistyczna

 w malarstwie 

barokowym

.

Wprowadzona i rozwinięta około 

1605-1640 roku

 przez kontynuatorów i 

naśladowców Caravaggia

.

Przedstawiciele:

1. W 

Rzymie

a) Manfredi
b) Saraceni
c) Gentileschi

2. W 

Neapolu

a) Caracciolo
b) Ribera

3. Holandia

a) der Brugghen

b) Honthorst
c) van Baburen

4. Flandria

a) Rombouts

5. Francja

a) Valentin de Boulogne
b) Vouet
c) de La Tour

6. Hiszpania

a) Ribalta

7. Niemcy

a) Loth

Wpływ na:

- Rubensa
- Lievensa
- Rembrandta
- Velazqueza
- Zurbarana

Cechy:

1) 

silny światłocień

 z intensywnym 

snopem światła

2) neutralne 

ciemne tło

3) postacie ujęte najczęściej 

w półfigurach lub w 3/4

, ukazane na bliskim planie

4) silne 

stłoczenie

 kompozycji

5) 

iluzjonizm

 w oddaniu faktur i materii przedmiotów oraz ciał

6) dramatyczny 

patos

7) 

dynamiczność

 kompozycji

CHIAROSCURO

1.

Światłocień

 lub malarstwo światłocieniowe

2. Drzeworyt światłocieniowy

- drzeworyt barwny tonowy
- jedna z technik 

druku wypukłego

- 

polega na 

wycinaniu obrazu w 2-6 deskach drzeworytniczych lub płytach metalowych, z 

których  jedna  stanowi  rysunek  właściwy,  a  tony  półcieni  i  cieni  wycina  się  na  oddzielnych 
płytach
- powstał w 

Niemczech około roku 1508

- 

rozwijał

 się we 

Włoszech

 jako technika reprodukcyjna

- wybitniejsi twórcy:

a) Burgkmair
b) Altdorfer
c) Ugo da Carpi
d) Beccafumi

COLLAGE

Zestawienie na płaszczyźnie wycinków różnych materiałów w zamierzoną całość kompozycyjną.
Za pomocą klejenia, spawanie czy innych metod montażu.
Jako 

pierwsi

 zastosowali:

1) Pablo Picasso

2) Georges Barque
3) Juan Gris

Ideę 

przejęli

 i rozwinęli 

dadaiści

 (Kurt Schwitters). 

CZARNOFIGUROWE MALARSTWO

Technika i styl zdobienia 

waz greckich scenami figuralnymi

.

Na 

tle czerwonego lub żółtego

 koloru gliny malowano 

pokostem czarne sylwetki

 postaci.

Szczegóły anatomiczne i dekoracyjne uzupełniano rylcem.
Kompozycja układała się w pasy, zajmujące 

środkową część brzuśca naczynia

.

Tematyka obejmowała 

głównie

 sceny z 

eposów i mitologii

.

Stosowana w 

VI

 w.p.n.e. głównie w Atenach i Chalkis. 

Technika ta stopniowo została 

wyparta przez czerwonofigurową

. 

CZERWONOFIGUROWE MALARSTWO

Technika i styl zdobienia waz greckich scenami figuralnymi.

Sylwetki

  pozostawione  są 

w  czerwonym  kolorze  gliny

,  a 

tło

  pokryte  jest  połyskliwym, 

czarnym 

pokostem

.

Tematyka początkowo oscylowała wokół 

mitów i eposów

, później zaczęto malować 

sceny z życia i 

obyczajowe

.

Podział na okresy:

-

530 - 500 pne -  

styl surowy

-

500 - 475 pne -  

późno-archaiczny

-

475 - 450 pne -

 swobodny wczesny

-

450 - 420 pne - 

swobodny doby klasycznej

-

koniec V w.pne - 

bogaty

-

IV w. pne - malarstwo wazowe wywodzące się od czarnowfigurowego

DEKALKOMANIA

Polega na 

rozciskaniu rozlanej farby

, najczęściej tempery, 

między dwiema warstwami papieru

. 

Daje to efekt wibracji barwy.

Historia:

1935

 r. - pierwsze zastosowanie przez Oscara 

Domingueza

 (Francja)

1936

 r. - Max Ernst

DOMIMANTA

Główny akcent w kompozycji

 plastycznej.

Dominanta  barwna/kolorystyczna  -  plama  barwna  odgrywa  zasadniczą  rolę  w  kompozycji 
kolorystycznej obrazu.

DYPTYK

1.

Dwie  tabliczki

  połączone  zawiasami 

zamykające  się  jak  książka  -

  w  formie  prostokąta  lub 

zbliżonej do kwadratu;

-

starożytność —> służyły do pisania,

-

II  w.  ne  —>  zapisywanie  neofitów,  imion  zmarłych,  imion  dostojników  duchownych  i 
świeckich,

-

IV w.n.e. —> z okazji objęcia urzędu wykonywano 

dyptyki konsularne

 z kości słoniowej, 

przedstawiające portret lub monogram konsula

2.

Ołtarzyki  z  kości  słoniowej

,  zdobione  po  wewnętrznej  stronie  scenami  ze  Starego  i  Nowego 

Testamentu. W gotyku wzbogacone o trójkątne szczyty lub filary.

3.

Nastawa  ołtarzowa

  składająca  się  z  dwóch  ruchomych  skrzydeł    podzielonych  na  kwatery, 

szczególnie popularna w średniowieczu

DRIPPING

Półautomatyczna

 technika.

Polega na 

wylewaniu farby na płótno

 i poprzez jego 

pochylanie

 tworzeniu uciekających form.

Rozwinęła się dzięki amerykańskim twórcom z kręgu abstrakcyjnego ekspresjonizmu (

Pollock

).

Stosowana także przez Maxa Ernsta.

DROLERIE

 

Motyw 

dekoracyjny

 w postaci małych scenek:

-

figuralnych,

-

animalistycznych

Nacechowane:

-

fantazją,

-

humorem,

-

groteskową deformacją

Historia:

-

popularne w 

średniowieczu

•

występowanie:

-

w inicjałach

-

na marginesach rękopisów iluminowanych

-

w rzeźbie

•

portale

•

głowice

-

w snycerstwie - uzupełnienia ornamentu roślinnego

-

w 

renesansie

 

•

malarstwo ścienne

•

grafika

-

w 

baroku

•

połączyły się z groteską 

DYWIZJONIZM

franc. podział

Zapoczątkowany przez 

impresjonistów

.

Inspirowany rozbiciem wiązki światła białego

 na barwy spektralne (

Chevreul

) oraz 

analizy światła

 

(Maxwell i Helmholtz).
Polega  na 

rozbiciu  plamy  koloru  na  drobniejsze

,  stanowiące  zasadnicze  barwy  widma,  położone 

czystymi farbami.
Przy patrzeniu na obraz

 z pewnej odległości

 plamy te 

mieszają się i porządkują na siatkówce

 oka, 

wywołując 

wrażenie jednolitych plam

 koloru o dużej intensywności i świetlistości.

EKSPRESJONIZM

fr. expressionisme (expression = wyraz)

1.

Tendencja

  zmierzająca  do 

spotęgowania  wyrazu  w  dziele  sztuki

  -  osiągnięcia  największego 

napięcia  poprzez  wybór  momentów  treściowych  i  odpowiednią  kompozycję  (często  przy 
pomocy deformacji i kontrastu barw).

2.

Kierunek

 w sztuce

-

od 

XX

 wieku

-

źródła:

a) filozofia 

mistyczno-metafizyczna

b) filozofia 

spirytualistyczna

c) 

niepokój

 wojny

d) 

niestabilność

 polityczna

e) 

symbolizm

 końca XIX wieku

f) teoria 

Freuda

-

świadome zerwanie z realistycznym odtwarzaniem świata

-

dążenie do pokazania 

świata w sposób oddziałujący wymową

 przeżycia

-

inspiracja w:

a) sztuce 

prymitywów

b) plastyce 

murzyńskiej

c) rysunkach 

dzieci

d) sztuce 

ludowej

e) 

gotyku

f) 

manieryzmie

g) sztuce 

archaicznej

i) sztuce 

prehistorycznej

-

zasada 

wszechwładności

 ludzkich 

uczuć

 (żywiołowość; swoboda kształtów i barw)

-

demonstrowanie przeżyć ludzkich

 w ich najwyższym napięciu

a) wyobrażenia 

ludzi

 - w 

egzaltowanych

 pozach i o 

histerycznej

 mimice

b) wyobrażenie 

świata

 - 

krzywe

 linie, 

zdeformowane

 kształty, 

przejaskrawione

 

kolory, subiektywne wizje, 

halucynacje

 i 

koszmary

-

unikanie

 elementów wzbudzających poczucie 

pewności i spokoju

-

głoszenie prymatu ducha nad naturą

-

chęć poznania świata psychicznego poprzez świat zewnętrzny

-

przedstawiciele 

•

już w latach 1885-1905):

a) Vincent van Gogh
b) Henri Toulouse-Lautrec
c) James Ensor
d) Ferdinand Hodler

•

1905, Niemcy - „Die Brücke” 

a) Ernst Ludwig Kirchner
b) Erich Heckel
c) Karl Schmidt-Rottluff
d) Fritz Bleyl
e) Emil Nolde
f) Max Pachstein 

•

Austria - Oskar Kokoshka

•

Norwegia - Edvard Munch

•

Belgia - Frans Masareel

•

Francja - Georges Rouault

•

1917-1922, Polska; poznańskie czasopismo „Zdrój”

a) Jerzy i Witold Hulewiczowie
b) Tytus Czyżewski

•

Polska - formiści

a) Stanisław Ignacy Witkiewicz
b) Tadeusz Kulisiewicz 
c) Wacław Wąsowicz

EMBLEMAT

Przedmiot

 lub jego przedstawienie 

symbolizujące pojęcie, ideę, czynność

.

W sztuce będący elementem uzupełniającym treść wyobrażenia lub spełniał rolę ornamentu.
Historia:

-

znany od 

starożytności

-

popularność zdobył w 

renesansie

-

w 

baroku

 - emblematy 

wiary

-

w 

klasycyzmie

 - emblematy 

wojenne

-

w 

nowożytności

 - 

godła

 państw, symbole 

idei

 politycznych lub społecznych

EN FACE

Sposób przedstawienia postaci w stosunku do patrzącego.

Na wprost

EN PIED

Sposób przedstawienie postaci w stosunku do patrzącego.

W całej postaci

EN TROIS QUARTS

Sposób przedstawienia postaci w stosunku do patrzącego.

W trzech czwartych

ENKAUSTYKA

Antyczna technika malarstwa.
Techika:

-

spoiwo

 - wosk pszczeli

-

pigmenty

  wymieszane  z  woskiem  nakładano  szpachlami  ogrzewanymi  lub  na  gorąco 

pędzlami

Farby

 enkaustyczne:

-

trwałość barwy

-

odporności na wilgoć

-

ulegają ujemnym wpływom zbyt wysokiej temperatury

Historia:

-

znana i udoskonalana w 

Egipcie

 (portrety sepulkralne w Fajum)

-

I i II

 w.n.e. w Grecji i Rzymie

-

zarzucona w 

średniowieczu

 prawie całkowicie

-

próby wskrzeszenia w renesansie i w 

XIX

 wieku - 

bez powodzenia

FAKTURA

Sposób 

kształtowania powierzchni

 dzieła:

-

rzeźbiarskiego

-

malarskiego

-

graficznego

-

rzemiosła artystycznego

Zależna

 od:

-

charakteru tworzywa

-

techniki

-

narzędzi

-

właściwości indywidualnego stylu twórcy

W 

malarstwie

 - szczególne znaczenie sposobu nakładania farby

-

gładka

-

szorstka

-

impastowa

W 

architekturze

 - np. sposób kształtowania powierzchni muru

Badanie faktury 

pomaga w ustaleniu autentyczności lub datowaniu

 dzieł sztuki

FOWIZM

fr. fauves - dzikie bestie

Kierunek w malarstwie francuskim.
Charakter 

ekspresjonistyczny

.

Historia: 

-

powstał w 

1905

 r.

-

artyści skupieni wokół 

Matisse’a

, niezwiązani programem czy manifestem

-

pomiędzy  artystami  istniały  wyraźne 

rozbieżności

,  co  wiązało  się  z  indywidualnością  sztuki 

każdego z nich

-

nazwę

 kierunkowi nadał 

Louis Vauxelles 

podczas Salonu Jesiennego w 1905

-

rozpad

 grupy w 

1907

Założenia:

-

zaczerpnięte od 

Gauguina 

i 

van Gogha

-

chęć udokumentowania 

całkowitej swobody

 artystycznej

-

zerwanie z naśladowaniem natury

Inspiracje:

-

sztuka dawna

-

sztuka dalekiego i bliskiego Wschodu

-

mozaiki bizantyjskie

-

sztuka prymitywów

Cechy:

-

syntetyczne

 kształtowanie formy

-

śmiała 

deformacja

 rysunku

-

stosowanie czystych, płaskich i pełnych światła plam koloru

Przedstawiciele:

-

Henri Matisse

„organizowanie doznań i wrażeń” - szukanie czystej barwy, aby uzyskać przez to 
„maksimum ekspresji”

-

Maurice Vlaminck

ekstatyczny impresjonista
„u podstaw sztuki leży instynkt”

-

Albert Marquet

-

Henri Charles Manguin

-

Charles Camoin

-

Jean Puy

-

Andre Derain

-

Emile-Othon Friesz

-

Raoul Dufy

-

Georges Braque

FRESK

al fresce
buon fresco

Technika 

malarstwa ściennego

Technika:

-

mokry tynk

 pokryty

•

kilkoma warstwami zaprawy 

a) intonaco,
b) arriciato

•

farbami odpornymi na alkaliczne działanie wapna, rozprowadzonymi z wodą deszczową

-

spoiwo

:

samo  podłoże  na  skutek  przemiany  wapna  gaszonego  pod  wpływem  CO2  z  powietrza  w 
krystaliczny węglan wapnia, który wiąże cząsteczki farby

-

wykonuje  się  częściami

,  które  można  zamalować  w  ciągu  jednego  dnia  (partie  dzienne  - 

giornata

)

-

przeniesienie

 projektu na ścianę:

1. Malowidło wykonane na kartonie przenoszone przy pomocy ułatwiającej powiększenie 

siatki

.

2.

Wyciśnięcie

 konturu w ścianie.

3.

Przeprószenie

 węglem drzewnym poprzez otworki zrobione w kartonie.

Jest to technika 

trudna

, ponieważ:

-

nie pozwala na dokonywanie poprawek czy zmian

-

wymaga malowanie częściami

Historia:

-

w 

XVI

 w. prawie wyłącznie we Włoszech

-

rozpowszechniony w 

renesansie

 i 

baroku

-

następnie prawie porzucony

-

w 

XVII-XIX

 w. jako technika 

mieszana

 z al secco

FROTTAGE

Technika 

rysunkowa

Polega  na  p

ocieraniu  grafitem  kartki  papieru

  położonej  na  fakturalnie  ukształtowanych 

powierzchniach różnych materiałów (np. drewno, kamień).
Taki rysunek odznacza duże 

bogactwo efektów i skojarzeń

.

Po raz 

pierwszy

 - lata 20-te XX w., 

Max Ernst

GRISAILLE

fr. en grisaille

Malowidło 

monochromatyczne

 

Naśladuje płaskorzeźbę.
Wykonane różnymi 

odcieniami szarości

.

Rozpowszechnione w 

Holandii

 (XVII w.), we 

Francji

 (XVIII w.)

GWASZ

Nieprzeźroczysta

 farba wodna z domieszką kredy lub bieli.

Właściwości 

kryjące

.

Spoiwo: 

-

guma arabska

Po wyschnięciu 

jaśnieje

 i daje efekt podobny do pasteli

Podłoże:

-

papier biały

-

papier barwny

-

pergamin

-

kość słoniowa

Gwasz 

biały

:

-

do wydobycia świateł

-

do  wprowadzania  poprawek  autorskich  w  akwareli  (gwasz  zmieszany  z  odpowiednimi 
akwarelami)

Historia:

-

stosowany w Europie 

od średniowiecza

 w 

iluminacjach

 

-

rozpowszechnił się w 

XVII

 i 

XVIII

 wieku w malarstwie 

miniatur portretowych

HIPERREALIZM

Zapoczątkowany w 

Stanach

 Zjednoczonych.

Rozkwit w latach 

1970-1973

.

Cechy ogólne:

-

skrupulatna 

wierność

 w odtwarzaniu wybranych motywów z 

rzeczywistości

,

-

programowe 

odrzucenie

 wszelkich elementów pikturalnych czy innych 

cech estetyzmu

,

-

niezwykle 

duże

 wymiary 

płócien

Jean Christoph Amman

-

wyróżnienie zagadnień 

typowych

:

•

optyczna realność pojęta jako metoda

•

optyczna realność odtworzonego przedmiotu

-

obowiązujące 

kryteria

 hiperrealizmu:

•

wzór stanowi zawsze prawie zdjęcie lub diapozytyw 

•

tradycyjną  kompozycję  zastępuje 

wybór  wzoru  fotograficznego

  przenoszonego  drogą 

projekcji na podkład obrazu

•

specyficzne 

cechy indywidualnego warsztatu

 twórczego zostają całkowicie 

odrzucone

•

przedmiot obrazowany oddany jest precyzyjnie,

 zgodnie z wzorem

•

motywy pochodzą zasadniczo

 z codziennego życia i otoczenia 

artysty

•

podkład  fotograficzny  nie  jest  traktowany  jako  środek  pomocniczy,  ale  jako  świadomie 
wybrana sytuacja wyjściowa dla przedstawienia obrazu

Przedstawiciele:

-

USA

•

Duane Hanson

•

John de Andrea

•

Charles Close

•

Stephen Posen

•

Ralph Goings

•

Robert Cottingham

•

Don Eddy

-

RFN

•

Gerhard Richter

-

Szwajcaria

•

Franz Gertsch

HORROR VACUI

Tendencja

  do 

całkowitego  wypełnienia  pola

  powierzchni  przedmiotu  mnogością  motywów 

ornamentalnych.

Bez

 pozostawiania 

pustego

 tła.

W rzemiośle artystycznym lub dekoracji.

HORYZONTALIZM

Zasada

 kompozycyjna

Rozbudowa

 kompozycji dzieła plastycznego 

wszerz

.

Podkreślenie kierunków 

poziomych

, którym podporządkowuje się osie i podziały pionowe.

Kompozycyjne ograniczenie, przecinanie i 

osłabienie

 kierunków 

pionowych

.

Przeciwieństwo wertykalizmu.

IKONA

W sztuce 

wschodnio-chrześcijańskiej

.

Rozwijała się w krajach kręgu 

kultury bizantyjskiej

.

Najbogatsze są ruskie z XIV-XV w.
Tradycja przetrwała do XIX w. w środowiskach wiejskich.
Obraz przedstawiający:

-

osoby 

święte

-

sceny 

biblijne

 

Wykonywanie:

-

malowanie

-

w mozaice

-

w drewnie 

-

w marmurze

-

w steatycie

-

w emalii

Jako 

malowidła

:

-

ujęte  w 

występujące  obramienie

  -  wydrążenie  pola  pod  właściwe  malowidło  (kowczeg)  -  na 

którym z czasem malowano drobne rozmiarami sceny związanie z przedstawieniem głównym

-

najstarsze zdobiono niekiedy szlachetnymi kamieniami

-

od 

XVI

  w. 

zdobione  sukienkami  ze  srebrnej  lub  złotej  blachy

  pokrywającej  cały  obraz  z 

wyjątkiem twarzy i rąk

-

schemat 

ikonograficzny

Technika:

1. Na 

deskach

, najczęściej lipowych lub sosnowych.

2. Powlekano je najpierw 

klejem

, na którym 

przytwierdzano płótno

 (powłoka).

3. Na płótno kładziono 

grunt

 z mieszaniny gipsu alabastrowego i kleju (lewkas).

4. Zaznaczano 

rysunek

 konturów (grafija).

5. Nakładano części 

złocone

 (poliment).

6. Wykonywano 

malowidło farbami temperowymi

, rozpuszczonymi w żółtku i kwasie.

7. Pokrywano malowidło 

werniksem

 (olifa).

8. Przy 

przenoszeniu

 rysunku posługiwano się 

szablonem

.

IKONASTAS

W cerkwiach  - 

ściana dzieląca nawę od miejsca ołtarzowego

:

-

wysoka

-

całkowicie zamknięta

-

pokryta ikonami

-

trójdrzwiowa

:

a) środkowe - 

wrota carskie

;

mógł przez nie przechodzić jedynie kapłan i car w dzień swojej koronacji

b) prawe - 

diakońskie

c) lewe - dla 

innych

 duchownych

Wywodzi się z balustradowej przegrody oddzielającej nawę od części ołtarzowej.
Ukształtowanie:

-

XIV-XV w. na Rusi

Program ikonograficzny:

-

ściśle 

określony

 

-

w większych obrazy wiszą 

zwykle w 5-ciu rzędach

:

1. Popiersia 

patriarchów z Bogiem

 Ojcem pośrodku.

2. Popiersia 

Matki Boskiej

, 

Dawida

, 

Salomona

 i 

proroków

.

3. Przedstawiciele 

ważniejszych świą

t roku.

4. Przedstawienie 

Dieris

,  archaniołów 

Gabriela

  i 

Michała

,  św. 

Piotra

  i  św. 

Pawła

  oraz 

innych 

świętych

.

5. Przedstawienie 

komunii Apostołów nad carskimi

 wrotami.

6.

Na carskich

 wrotach - scena 

Zwiastowania

 oraz 4 

ewangeliści

.

7. Po obu stronach ikony świętych 

miejscowych

.

ILUMINACJA

Miniatura do tekstu

 rękopiśmiennego na pergaminie.

Występuje głównie w sztuce 

średniowiecznej

 do XVI w.

Iluminator

 - malarz wykonujący takie miniatury.

ILUZJONIZM

W malarstwie i rzeźbie.
Założenia:

-

możliwie 

najwierniejsze oddanie złudzenia

 rzeczywistości

-

zaakcentowanie

 przestrzeni oraz budowy anatomicznej

-

dążenie do 

wiernego oddania barwy i materialności

 postaci i przedmiotów

Malarstwo iluzjonistyczne - 

monumentalne malarstwo ścienne

Przedstawienie powierzchni sklepienia i ścian jako przestrzeni uciekającej w głąb:

-

zupełnie otwartej

-

ograniczonej architekturą

Historia:

-

rozwijał się we 

Włoszech

-

rozkwit w 

baroku

-

tematyka religijna w kościołach

-

tematyka świecka w pałacach

-

Polska:

-

wnętrza kościelne

-

2 poł. XVII w.

-

XVIII w.

IMPAST

W malarstwie głównie olejnym, rzadziej temperowym.

Wypukłe nałożenie farby 

pędzlem lub szpachlą.

Początkowo dla 

zaakcentowania efektów światła

.

Historia:

-

XVI

 i 

XVII

 w. w malarstwie:

•

holenderskim

•

flamandzkim

•

włoskim

-

XVIII

 w. w malarstwie: 

•

angielskim

-

2 poł. XIX

 w.

—> impresjoniści pokrywali impastem większe partie obrazu dla urozmaicenia faktury

IMPRIMITURA

Cienka warstwa laserunku

:

-

olejnego

-

olejno-żywicznego

Wcierana w gesso sottile w celu 

uodpornienia jej na farby o spoiwach wodnych lub temperowych

.

Bezbarwna

 lub 

zabarwiona

.

Stosowana głównie 

XV-XVII w

.:

-

Niderlandy 

-

Włochy

IZOKEFALIZM

gr. równa wysokość głów

Rodzaj 

kompozycji

 wielofigurowego reliefu albo malowidła.

W całości lub w części 

przedstawienia głów odtworzonych postaci są na tej samej wysokości

.

Nadaje surowości i przejrzystości
Historia:

-

reliefy 

antyczne

-

malarstwo 

wczesnośredniowieczne

-

francuskie

 reliefy 

gotyckie

 z XIII w.

-

malarstwo 

włoskie wczesnego renesansu

 (np. Masaccio)

-

zarzucony od pełnego renesansu

KOMPOZYCJA

Sposób 

powiązania  elementów  formalnych  dzieła

  tak,  aby  tworzyły  całość  zgodną  z  intencją 

twórcy

-

linii

-

brył

-

płaszczyzn

-

plam barwnych

-

rozłożenia światła i cienia

Schemat kompozycyjny - 

stały układ

 poszczególnych 

elementów

 kompozycji, charakterystycznych 

dla danego kierunku, epoki

-

elementy kompozycji, które 

nie wchodzą 

w skład schematu:

•

stopień 

konkretności

 przedstawienia

•

stopień 

szczegółowości

 opracowania poszczególnych fragmentów dzieła

•

elementy 

faktury

 itp. 

-

elementy kompozycji 

wchodzące

 w skład schematu:

•

ramy 

zewnętrzne

 

np. 

a) otoczenie przestrzenne w przypadku rzeźby czy architektury
b) rama malowidła

•

ramy 

wewnętrzne

a) wyznaczające zasięg przestrzenny samej kompozycji
b) 

osie

 kompozycyjne - zazwyczaj ze sobą sprzężone 

c) 

podziały

 kompozycyjne - wprowadzające rozgraniczenia wewnątrz kompozycji

d) 

napięcia

 kierunkowe - sugerujące ruch rzeczywisty lub wyobrażeniowy

-

nigdy nie jest oderwany

 (wyjątek: abstrakcyjna), ale wynika z:

•

programu i celowości dzieła

•

tematyki

-

Historia - stanowią jeden z wykładników stylu epok

•

starożytny Egipt —> kompozycja 

strefowa

•

Bizancjum —> 

izokefalizm

•

renesans —> 

figura

 piramidalna

•

barok —> 

diagonalizm

Rodzaje kompozycji:

-

ze względu na 

charakter schematu

:

•

zamknięta

•

otwarta

•

zwarta 

•

luźna

•

dynamiczna

•

statyczna

•

symetryczna

•

diagonalna

KONTUR

Zarys kształtu 

postaci czy przedmiotu.

Linia 

obwodząca

 kształt przedstawiony na rysunku lub malowidle.

Linia 

odgradzająca

 jedną płaszczyznę od drugiej.

Konturowanie

 - akcentowanie przez przesadne pogrubienie linii (np. w secesji).

KRAKELURA

Spękania:

-

w warstwach powierzchniowych 

-

w obrazach

-

w rzeźbach polichromowanych

-

werniksu

Powstaje na wskutek:

-

normalnego starzenia

 się materiałów stanowiących tworzywo obiektu

-

przedwczesnego starzenia

 się - wadliwe zastosowanie techniki 

-

ruchów podłoża

 spowodowanych niewłaściwymi warunkami otoczenia

Charakterystyczną dla siebie krakelurę daje każdy rodzaj:

-

podłoża

-

techniki

-

materiałów

-

uszkodzeń mechanicznych

Różnice pomiędzy krakelurami:

-

rozmieszczenie

 na powierzchni obiektu

-

głębokość

 pęknięć

-

szerokość

 pęknięć

W wyrobach ceramicznych - spękania 

siatkowe

 powstałe wskutek:

-

użycia 

dwu szkliw

 o 

różnych

 stopniach 

kurczliwości

-

zwiększenia kurczliwości

 

szkliwa

 przy równoczesnym 

zmniejszeniu kurczliwości czerepu

-

działania 

czasu

LASERUNEK

Wykończeniowa 

przezroczysta

  warstwa 

farby

  położona 

na  powierzchni  obrazu

  olejnego  lub 

temperowego.

Zmienia

 zabarwienie w partii pokrytej.

Otrzymywanie farb laserunkowych:

-

przez użycie 

laserunkowych pigmentów 

organicznych i nieorganicznych

-

przez 

zwiększenie ilości spoiwa

 w stosunku do ilości pigmentu kryjącego

-

przez użycie 

barwnika rozpuszczalnego w spoiwie

 lub laki

Historia:

-

znany w 

starożytności

-

w 

średniowieczu

 początkowo do pokrywania srebra mającego naśladować złoto

-

od 

XVI

 w. w partiach malowanych obrazu

LAWOWANIE

Cieniowanie

 i 

podmalowanie

 rozwodnionym tuszem lub farbą akwarelową 

niektórych partii rysunku

w celu pogłębienia plastyczności.
Poprzez 

wzmocnienie kontrastów

 światłocienia.

Używano:

-

tuszu chińskiego

-

akwareli

-

bistru

-

sepii

LINEARYZM

Sposób 

kształtowania kompozycji

 malarskiej lub graficznej.

Wydobycie  kształtu,  plastyki  i  ekspresji  przedstawianego  przedmiotu  czy  postaci  przez 

akcentowanie wartości dekoracyjnych

.

LINORYT

Technika 

graficzna

 

druku wypukłego

.

Stosowana od końca 

XIX

 wieku.

Technika:

-

wycięcie

 rysunku w linoleum

-

pokrycie

 wyciętych części wypukłych farbą

-

wykonanie

 odbitki

Charakter odbitek:

-

wielkie, kontrastowe płaszczyzny biało-czarne - Fijałkowski

-

drobniejsze elementy linearyczne - Gielniak

LITOGRAFIA

Technika 

graficzna

 

druku płaskiego

.

Rysunek przeznaczony do odbicia ryciny wykonuje się 

na kamieniu litograficznym

.

Oparta na 

właściwościach tłuszczu i wody

.

-

Przyjmowanie

 farby w miejscu zatłuszczonym kredką lub tuszem litograficznym.

-

Odpychanie

 farby z miejsc na kamieniu lub blasze zwilżonych wodą.

Partie drukujące i niedrukujące leżą 

na tej samej płaszczyźnie

.

Rodzaje ze względu na 

sposób wykonania

:

1. Sposób 

bezpośredni

 - rysunek wykonywany na 

powierzchni kamienia lub blachy

.

2. Sposób 

pośredni

  [przedruk]  -  rysunek  wykonany 

na  papierze  przenosi 

się  w  prasie  na 

formę litograficzną.

3. Sposób 

druku  wklęsłego

  [kamienioryt;  kwasoryt]  -  rysunek 

rytuje  się  lub  trawi

  na 

wypolerowanej powierzchni kamienia.

Stosowane kamienie:

-

gładkie

•

rysunki piórkiem

•

rysunki prószone

•

przedruki

-

groszkowane

•

rysunki kredką

•

rysunki lawowane

•

rysunki tamponowane

•

ossa-sepia

Poddaje  się  rysunek 

trawieniu  słabymi  roztworami 

kwasu  azotowego  lub  fosforowego  i  gumy 

arabskiej.
Historia:

-

1796

 r. - wynalezienie przez Alojzego 

Senefeldera 

-

1 połowa XIX

 wieku - 

rozpowszechnienie

 jako techniki artystycznej

-

ok. 1830

 - rozwinięcie litografii 

barwnej

-

koniec XIX

 w. - druk 

plakatów

 (Henri de Toulouse-Lautrec)

-

od końca XIX

 w. - stosowanie płyt 

aluminiowych lub cynkowych

-

PL

 - Jan Siestrzyński 

LUMINIZM

Sposób 

kształtowania kompozycji

 za pomocą

 gry światła

.

Charakterystyczny dla malarstwa 

baroku

.

Rodzaje:

-

monochromatyczny

 - uwypuklenie światła przy dominacji 

tonacji jednobarwnej

.

•

Caravaggio

•

Rembrandt

-

kolorystyczny

 - światło jako czynnik wyzwalający 

wibrację kolorystyczną

.

•

Pierro della Francesca 

•

Terbrughen

•

Lorrain

•

Turner

•

impresjoniści

MARINA

Przestawienie w dowolnej technice 

krajobrazu morskiego

:

-

morze z łodziami, okrętami i partią brzegu

-

scena odbywająca się na morzu - bitwa morska jeżeli przeważa element krajobrazowy

-

fragment portu i zabudowań nadbrzeżnych (połączenie z wedutą)

Historia:

-

starożytność

 - jako tło scen figuralnych krajobrazu

-

średniowiecze

 - wprowadzona w niektórych kompozycjach religijnych

-

przełom

 średniowiecza i renesansu - Lukas Moser, bracia van Eyck

-

XVI

 w. - panoramiczne krajobrazy morskie

•

Patinir

•

Breughel

-

XVII

  w.  -  rozwinięcie  się  w 

samodzielny  gatunek

  na  skutek  rozwoju  malarstwa 

krajobrazowego Holandii:

a) sceny bitew morskich
b) pejzaże morskie oparte na realistycznych studiach natury

•

uwzględnienie 

•

perspektywy powietrznej

•

zjawisk atmosferycznych

van Ruysdael
van Ruisdael

-

XVII

 - popularność we Francji i Włoszech

Vernet
Guardi

-

XVIII/XIX

 w. - Anglia

W. Turner
R.P. Bonington

-

romantyzm

impresjoniści i postimpresjoniści

MIEDZIORYT

Technika graficzna 

druku wklęsłego

.

Technika:

-

rytowanie

 rysunku na gładkiej i zagruntowanej płycie miedzianej

-

przeszlifowanie

 węglem drzewnym

-

podgrzanie

-

wtarcie

 farby w wycięte bruzdy

-

usunięcie

 farby z gładkich partii metalu

-

odbicie

 na wilgotnym papierze pod prasą

Używa się do odbicia:

-

papieru

-

pergaminu

-

płótna

-

atłasu

itp.

Kreska charakteryzująca technikę:

-

cienka

-

sucha

-

ostro zakończona

Historia:

-

najstarsza

 technika graficzna na metalu

-

XV

 w. - najprawdopodobniej wynalazł ją włoski złotnik Finiguerra

-

XVI

 w. - głównie wykorzystywano rylec

•

Durer

•

Schongauer

•

Mantegna

•

van Leyden

•

Duvet

-

XVII/XVIII

 w. - łączenie z rylcem suchej igły - technika akwaforty

•

Goltzius

•

Nenteuil

•

Bosse

•

Moreau le Jeune

-

XVI-XVIII

 - wykorzystywana w ilustracji książkowej czy planszy kartograficznej

Najważniejsze ośrodki:

-

Włochy

-

Francja

-

Niderlandy

-

Niemcy

Rodzaje:

1. Miedzioryt 

barwny

 - odbitka uzyskana przez nakładanie różnych 

kolorów za pomocą tamponów

 

na jedną płytę

2. Miedzioryt 

punktowy

 - zastosowanie zamiast rylca 

stalowych stempli

 (punc) o jednym lub kilku 

ostrych końcach; 

wybija się nimi drobne punkciki

; modelunek o bardzo miękkich przejściach

MODELUNEK

Wydobycie plastycznego kształtu postaci lub przedmiotu.

Środki rzeźbiarskie:

-

wydobycie  przez 

bezpośrednie  odtworzenie  kształtu  w  bryle

  o  odpowiednio  uformowanej 

powierzchni

Środki malarskie:

-

modelunek 

światłocieniowy

 - odpowiednie 

zróżnicowanie partii oświetlonych i zacienionych

 z 

uwzględnieniem zjawisk takich jak:

•

cień własny 

•

cień rzucony

•

półcień

•

refleks świetlny

-

modelunek 

kolorystyczny

  -  przeciwstawienie  t

onom  ciepłym  partii  oświetlonych  tonów 

zimnych partii

 pozostających w cieniu

Środki rysunkowe:

-

akcentowanie 

linią zarysów

 pewnych wypukłości czy wklęsłości

-

szrafowanie

 - zróżnicowanie walorowe przedstawienia

MONOCHROMATYZM

W malarstwie:
Operowanie tylko 

jedną barwą w kilku odcieniach

.

W celu uzyskania jednolitego tonu całego malowidła.
Historia:

-

występował w 

średniowieczu

 i 

renesansie

-

XVII

 w. - zdobył popularność w malarstwie holenderskim

MONOTYPIA

Technika 

rysunkowa

Technika:

-

na płycie metalowej lub szklanej - rysunek farbami olejnymi lub drukarskimi

-

odbicie ręczne w prasie na papierze

-

otrzymanie zasadniczo jednej odbitki

Historia:

-

XVII

 w. - wynalezienie

-

od połowy XIX

 w. - popularna 

-

współcześnie

 - stosowana odmiana tej techniki 

PANORAMA

1. Malowidło przedstawiające krajobraz lub scenę batalistyczną.


Dzięki 

kolistemu ułożeniu płótna

 daje 

złudzenie dużej głębi

 przestrzeni.


Wywodzi się z barokowego iluzjonistycznego malarstwa teatralnego.

Historia: 

- znana już w końcu 

XVIII

 w. 


- rozkwit w 2 połowie 

XIX

 w.




Odmiany: 

a) 

cyklorama

 - horyzont pełny; 


b) 

diorama

  -  obraz  malowany  na  przeźroczystej  tkaninie  z  obu  stron  jednocześnie,  co  przy 

odpowiednim oświetleniu dawało złudzenie plastyczności przedmiotów

c) 

georama

 - malowidło przedstawiajace rzeźbę Ziemi uplastycznioną oświetleniem


d) 

kosmorama

 - malowidło przedstawiające widoki miast


e) 

neorama

 - malowidło przedstawiające wnętrza gmachów przy ruchomym oświetleniu


2. Określenie 

budynku

 mieszczącego panoramę - malowidło 


- zwykle okrągły, 

- przykryty kopułą


3. Szeroki,  rozległy  widok  lub  obraz  obserwowany  z  pewnej  odległości  z  wyżej  położonego 

miejsca

w malarstwie, rysunku, grafice

PASTEL

1.

Farba

 uformowana w cienkie, miękkie 

pałeczki z pigmentów

 kredy, gipsu i małej ilości spoiwa.


2.

Technika

 malarska mająca charakter pośredni między rysunkiem a malarstwem; 


Farby 

wcierane

 w szorstkie podobrazie: 


- papier, 

- płótno, 

- karton, 

- pergamin (XVII-XVIII); 



Charakterystyka: 

- jasne, 

- delikatne, 

- miękko przenikające się kolory; 

- barwy nie ulegają zmianom z biegiem czasu, chyba że w skutek wstrząsów mechanicznych 
(zapobiega się temu poprzez utrwalanie fiksatywami - zmieniają nasilenie barw); 



Historia: 

- znany od 

XV

 w.; 


- rozkwit w 

XVIII

 w. we Francji - portretowe, rodzajowe; 


- zarzucona w 

1 połowie XIXw

.; 


- podjęta 

w końcu XIX

 w.

PASTOSO

Szorstka

, jakby rzeźbiona 

faktura obrazu

.

Uzyskiwana poprzez 

położenie impastu

 na całej powierzchni obrazu lub na dużych jego partiach

PENTAPTYK

Poliptyk składający się 

z pięciu 

części:

-

szafy środkowej

-

dwóch nieruchomych skrzydeł bocznych

-

dwóch skrzydeł ruchomych zamykających część środkową

PERSONIFIKACJA

Przedstawienie

 w postaci ludzkiej pojęć

 głównie abstrakcyjnych

W ikonografii:

-

świeckiej 

-

religijnej

Historia:

-

od 

starożytności

-

popularne w 

średniowieczu

 

Skomplikowana symbolika
Najczęściej przedstawiane:

-

Eklezja i Synagoga

-

cnoty i grzechy

-

sztuki wyzwolone

-

cztery żywioły

-

pory toku

-

zajęcia miesięczne

PERSPEKTYWA MALARSKA

Umiejętność ukazania trójwymiarowych przedmiotów na płaszczyźnie.
Zgodnie z prawami widzenia.

Perspektywa linearna:

-

geometryczna

-

centralna

-

podstawowe 

prawa

:

•

pozorne zmniejszanie

 się przedmiotów 

w miarę

 ich 

oddalania

 się 

od oka

•

pozorna zbieżność ku horyzontowi

 wszelkich 

linii

 biegnących w głąb oka

-

obserwacja  powstałego  na  płaszczyźnie  obrazu  wywołuje 

iluzję

  postrzegania  takich  samych 

stosunków przestrzennych jak gdy obserwujemy 

rzeczywistość

-

powstaje  na  skutek  przecięcia  przez  płaszczyznę  obrazu  wiązki  linii  łączących  oko 
obserwatora  z  przedmiotami  -  rzutowanie  rozmieszczonych  w  przestrzeni  obiektów  na 
płaszczyznę

-

cechy obrazu:

•

wszystkie  linie  równoległe  do  płaszczyzny  obrazu  pozostają  równoległe  wobec  siebie

  i  w 

obrazie

•

wszystkie  linie  prostopadłe  do  płaszczyzny  obrazu  przecinają  się  w  „punkcie  zbiegu”

 

wyznaczonym przez prostopadłą prowadzoną od oka do płaszczyzny obrazu

•

wszystkie  przedmioty  ulegają  pomniejszeniu  zgodnie  z  oddaleniem

  się  ich  od  oka 

obserwatora

•

linia  pozioma  przeprowadzona  przez  punkt  widzenia

  -  horyzont  -  stanowi 

„miejsce 

geometryczne”  punktów  zbiegu

  wszystkich  prostych  równoległych  do  płaszczyzny 

ustawionej prostopadle do płaszczyzny obrazu

-

odmiany:

•

z lotu 

ptaka

 - wysoko w stosunku do obrazu

•

żabia

 - bardzo nisko

•

boczna

•

ukośna

•

da  sotto  in  su

  -  przedstawienie  obiektów  lub  postaci  w  widoku  z  dołu,  częste  w 

iluzjonistycznym malarstwie sklepień

Perspektywa odwrócona:

-

w 

średniowieczu

-

podporządkowanie stosunku 

wielkości

 obiektów ich 

znaczeniu

 

-

wielkość  postaci  uzależniona  od  ich  znaczenia  zgodnie  z  obowiązującym  ówcześnie 
światopoglądem

Perspektywa barwna:

-

wykorzystanie  zjawiska,  w  którym 

złudzenie  głębi

  wywołane 

przez

  różne 

kolory

  jednakowo 

oddalone od obserwatora

-

czerwień i żółcień - występują ku przodowi

-

błękit - cofanie w głąb

Perspektywa powietrzna:

-

uwzględnienie zjawiska, że z dużej odległości 

przedmioty maleją oraz zmieniają kolor

-

warstwa atmosfery sprawia, że barwy sprowadzają się do szaroniebieskiej tonacji

-

zmiany w kolorze

-

do barw ciemnych i zimnych

-

jasne i ciepłe - zachowują większa widoczność

-

historia:

•

XVI

 w. - malarze niderlandzcy w celu wywołania sugestywnego złudzenia głębi pejzażu:

-

schemat barwny trójplanowy

:

1. plan pierwszy - brunatny
2. plan drugi - ciepły zielony
3. plan trzeci - zimny niebieski

PIKTURALIZM

łac. pictus

Termin używany w kręgu 

polskich postimpresjonistów

.

Określenie 

czystych

 wartości malarskich:

-

kolorystycznych

-

fakturowych

PLAFON

Duże pole 

dekoracyjne

 obejmujące 

centralną

 część:

-

sufitu

-

podniebienia sklepienia:

•

zwierciadlanego

•

spłaszczonego

•

kolebkowego

•

żagielkowego

•

kopuły nie przebitej latarnią

Wykonywane najczęściej jako:

-

malowidła 

na tynku

 technikami malarstwa 

ściennego

:

•

fresk

•

al secco

-

malowidła 

olejne

 na płótnie założonym pod podniebieniem 

-

dekoracja 

stiukowa

Historia:

-

w 

starożytności

-

w epoce 

wczesnego chrześcijaństwa

-

termin używany od 

renesansu

-

rozwój we Włoszech w

 2 połowie XV

 w.

-

rozkwit w późnym 

renesansie

 i 

baroku

-

zdobienie budowli publicznych w 

XIX

 w.

PODOBRAZIE

Materiał, na którym wykonane zostało malowidło. 
Podłożem może być:

-

płótno

-

drewno

-

metal

-

papier

-

kamień

-

szkło

-

itp.

Malowidło  najczęściej 

nie

  jest  wykonane 

bezpośrednio

  na  podobraziu  lecz  na  pokrywającej  je 

warstwie zaprawy:

-

funkcja 

izolacyjna

-

umożliwienie 

nadania

 wymaganej 

gładkości

 i właściwego 

koloru

 powierzchni podłoża

Zaprawa  i  podłoże  są 

zróżnicowane  technicznie  i  estetycznie

  w  zależności  od  czasu  i  miejsca  - 

może być wskaźnikiem przy 

datowaniu

 dzieła.

Przed położeniem zaprawy - przygotowanie podłoża:

-

nadanie odpowiedniej 

chropowatości

 dla lepszej przyczepności

-

wzmocnienie

 słabszych miejsc poprzez zaklejenie płótnem

-

przyklejenie

  powierzchni  cienką  warstwą  kleju  zwierzęcego  dla 

uniknięcia  wsiąkania

  w 

podłoże spoiwa zaprawy i farby

Rodzaj podłoża i sposób jego przygotowania zależą od: 

-

techniki malowidła

-

wyposażenia warsztatu

-

staranności wykonawcy

PODMALÓWKA

Pierwsza

 warstwa farby kładziona 

jednolicie

 na całym podłożu.

Czasem z zaznaczeniem głównych zarysów kompozycji.
Stosowana dla:

-

osiągnięcia 

głębi

 tonacji barwnej, 

-

zabezpieczenia

 wierzchniej warstwy farby przed spękaniem

POINTYLIZM

Rozwinięty 

z dywizjonizmu

 przez neoimpresjonistów. 

Plamki

 koloru są bardzo 

drobne

 i 

regularne

.

Odległość

, z jakiej plamki mają zlać się w jednolitą plamę jest 

ściśle obliczona

 w stosunku do ich 

wielkości.
Dawał nieosiągalną dotychczas:

-

świetlistość, 

-

intensywność,

-

soczystość koloru,

-

niezwykłą wibrację powierzchni płótna

POLICHROMIA

Wielobarwne malowidła

 zdobiące:

-

ściany

-

stropy

-

sklepienia

-

rzeźby

-

wyroby rzemiosła artystycznego 

Historia:

-

w 

starożytności

 - rzeźby; elementy architektoniczne; wnętrza budowli

-

wczesnochrześcijański

 - wnętrza kościołów

-

średniowiecze

  -  wnętrza  kościołów  bizantyjskich  i  romańskich;  rozwój  rzeźby  (głównie 

drewnianej)

-

renesans

 - jeden z najczęściej stosowanych sposobów dekoracji reprezentacyjnych wnętrz

-

XX

 w. - ozdoba elewacji monumentalnych gmachów użyteczności publicznej

POLIPTYK

Wieloskrzydłowy 

ołtarz

 szafiasty.

Charakterystyczny dla 

gotyku

.

Rozróżnienie w zależności od liczby skrzydeł:

-

tryptyk

 - 3 skrzydła

-

pentaptyk

 - 5 skrzydeł

POMPEJAŃSKIE MALARSTWO

Rzymskie malarstwo 

ścienne

.

Znane  głównie  z  wnętrz  mieszkalnych  w 

Pompejach

  i 

Herkulanum

  zasypanych  przez  wybuch 

Wezuwiusza w 79 r.n.e.
Charakterystyczne dla 

I w.p.n.e. 

- 

I w.n.e

.

Style:

-

inkrustacyjny

:

•

do około 80 r.p.n.e.

•

imitujący 

okładzinę

 z barwnych murów

-

architektoniczny

:

•

około 90-15 r.p.n.e.

•

stworzenie iluzji głębi przestrzennej za pomocą 

malowanych elementów architektonicznych

-

egiptyzujacy

:

•

około 15 r.p.n.e. - około połowy I w.n.e.

•

malowidła

 imitujące obraz sztalugowy

 były zdobione drobnymi motywami często pochodzenia 

egipskie

-

iluzjonistyczne

:

•

2 połowa I w.

•

sztucznie  powiększający  wnętrza  przez  malowanie 

dekoracyjnych  ram  o  motywach 

fantastycznej architektury

 dla scen mitologicznych, pejzaży, martwych natur

POSTIMPRESJONIZM

franc. postimpressionnisme

Działalność artystów 

rozwijających

 doświadczenia impresjonizmu.

Według  francuskich  historyków  sztuki,  np. 

Revalda

,  działania  malarzy  przekształcających 

impresjonizm w nowe zasady malarskie w latach 

1885

 - 

1905

.

Zróżnicowane postawy artystyczne:

-

neoimpresjonizm

•

Georges Seurat

-

syntetyzm

•

Paul Gauguin

-

Paul Cezanne

-

Vincent van Gogh

-

Henri Toulouse-Lautrec

-

późny Edward Degas

-

późny August Renior

Niekiedy zalicza się też rzeźbiarzy:

-

Aristide Maillol

-

Charles Despiau

-

Antoine Bourbelle

Polska:

-

nawiązanie do

 tradycji impresjonizmu 

w sensie węższym

-

„polski 

koloryzm

”

-

rozwijał się w latach 

20stych

-

główni reprezentanci:

•

kapiści

 - Komitet Paryski, 1923:

-

Jan Cybis

-

Józef Czapski

-

Józef Jarema

-

Artur Stefan Nacht-Samborski

-

Tadeusz Piotr Potworowski

-

Hanna Rudzka-Cybisowa

-

Zygmunt Waliszewski

•

grupy

:

-

„Jednoróg” 1925

-

„Zwrotnik” 1928

-

„Pryzmat” 1931

-

pozycja dominująca w malarstwie polskim już w latach 30stych

-

trwał po II wojnie światowej

POWIDOK

Termin medyczny
Wprowadzony do sztuki 

przez Strzemińskiego

.

Zjawisko fizjologiczne 
Pojawienie  się  na  siatkówce  oka  podrażnionego  światłem  lub  agresywną  plamą  barwną, 

krótkotrwałych

 doznań o charakterze 

przeciwstawnym

 wobec świetlno-barwnych bodźców.

Obserwując plamę światła:

-

na ciemnym tle

 po przeniesieniu wzroku na płaszczyznę koloru neutralnego - złudne wrażenie 

dostrzegania plamy o tym samym kształcie i wielkości - 

ciemnej na tle jasnym

Obserwując plamę barwną:

-

pojawia się 

plama

 koloru 

dopełniającego

-

czerwona - zielona

-

żółta - fioletowa

-

niebieska - pomarańczowa

REFLEKS

Przedstawienie 

odbicia

 światła: 

-

naturalnego

-

sztucznego

Na przedmiotach otaczających obiekt.

Uzyskiwany poprzez:

-

położenie

 farbą 

jaśniejszej plamy

 we właściwym temu przedmiotowy kolorze

-

ściemnienie

 barwy przedmiotów 

otaczających

-

charakterystyczny dla malarstwa 

światłocieniowego

SFUMATO

Modelunek malarski 

miękki

.

O 

łagodnych

 przejściach światłocieniowych. 

Zacierający

 wyrazistość konturu.

Wrażenie oglądania malowidła 

przez mgłę

 lub dym.

Typowy dla:

-

Leonarda da Vinci i jego szkoły

-

Coreggia

-

Prud’hona

SGRAFITTO

1. 

Technika dekoracyjnego

 malarstwa 

ściennego

:

-

pokrycie muru kilkoma warstwami 

barwnego tynku

-

częściowe 

zeskrobywanie

 wilgotnych warstw górnych za pomocą ostrych narzędzi

-

w wydrapywanych partiach odsłania się kolor warstwy dolnej

-

powstaje dwukolorowa lub kilkubarwna kompozycja

-

oparta najczęściej na ornamencie 

geometrycznym

-

najczęściej stosowana do dekoracji 

fasad

 w architekturze 

włoskiej

2. W 

ceramice

:

-

wycina się lub wydrapuje rysunek w angobie białej lub kontrastowej do koloru czerepu

-

stosowana głównie w 

Chinach

-

w Europie - 

XV

 w. ceramika 

włoska

SPOIWO MALARSKIE

Substancja 

wiążąca

 cząsteczki pigmentu w wyschniętej farbie.

W momencie 

użycia

 musi być w postaci 

ciekłej

.

-

wodne

-

niewodne

-

emulsje

-

roztwory wodne

•

ciecze

:

-

oleje

-

roztopione woski

•

roztwory

:

-

werniksy

-

sztuczne żywice organiczne

-

emulsje w środowisku wodnym

•

wiążą przez:

-

odparowanie

 składników wodnych:

•

woda

•

rozpuszczalnik organiczny

-

reakcje

 chemiczne:

•

olej lniany

•

woda wapienna

Najczęściej stosowane spoiwa:

-

organiczne

:

•

kleje roślinne:

-

guma wiśniowa

-

guma arabska

•

głównie do wyrobu

-

akwareli

-

pasteli

-

temper

•

kleje zwierzęce:

-

stolarski

-

kazeinowy

•

głównie do wyrobu:

-

temper

•

oleje:

-

lniany

-

orzechowy

-

makowy

•

głównie do wyrobu:

-

farb olejnych

•

żywice:

-

mastyks

-

szelak

•

stosowane jako dodatkowe spoiwa w:

-

farbach olejno-żywicznych

-

temperach bezoleistych

-

nieorganiczne

:

•

zastosowanie głównie w malarstwie ściennym

STREFIZM

Doktryna malarska 

Leona Chwistka

.

Dzielenie

 płaszczyzny na 

strefy

 geometryczne i barwne.

Każda ze stref miała skupiać inne formy i tonacje.

SUPERMATYZM

Kierunek malarstwa kreowany przez 

Kazimierza Malewicza

 - twórcę abstrakcji geometrycznej.

Ograniczenie

 stosowanych 

form

 do:

-

kwadratu

-

prostokąta

-

prostej linii

-

koła

-

krzyża

Dążenie do 

wyzwolenia sztuki

 od świata przedmiotowego i wszelkiej ekspresji.

Brak celów społecznych

, które według Malewicza przeszkadzają w wyzwoleniu czystej formy.

Odegrał znaczną rolę w dziejach 

architektury nowoczesnej

.

Historia:

-

1913

 „Czarny kwadrat na białym tle”

Malewicz
jako najpełniejszy wyraz nieobecności przedmiotu

-

1915

 ogłoszenie manifestu ruchu

Majakowski i awangardowi pisarze rosyjscy

-

1919

 „Biały kwadrat na białym tle”

całkowite wyzwolenie „czystej formy”

-

1919

 „Czarne na czarnym”

Aleksander Rodczenko
non-obiektywistyczny

SYMULTANIZM

Kompozycja symultaniczna.

1.

Zasada

  przedstawienia 

w  jednej  kompozycji  kilku  wydarzeń

,  z  których  każde  rozegrało  się  w 

innym czasie lub miejscu

Tylko wtedy, 

gdy różne czasowo

 wydarzenia skomponowane są 

łącznie

,


NIE

 gdy są wyraźnie 

rozbite

 na oddzielne obrazy (cykl obrazów).


Historia:

- typowe dla okresów, w których przedstawienie 

figuralne zastępowały teksty

 pisane


- 

starożytność




- 

starochrześcijański




- 

średniowiecze




- zanik około XVI w.

2. W sztuce 

nowoczesnej




G. Apollinaire

Określenie kompozycji budowanych na zasadzie 

kontrastów kolorystycznych

. 


Charakterystyczny dla malarzy z kręgu 

orfizmu

.

SZAFOWANIE

1.

Cieniowanie

 rysunku lub ryciny równoległymi albo krzyżującymi się 

liniami

.

2. W 

konserwacji

 malarstwa - kreskowanie 

punktowe

.

SZTAFAŻ

Zazwyczaj 

niewielkie postacie

 ludzkie i zwierzęce lub 

skromne sceny

 rodzajowe.

Wprowadzone 

do kompozycji krajobrazowych

 w celu ich ożywienia lub upiększenia.

TEMPERA

1. Malarskie 

spoiwo emulsyjne




Zawieszone

 w środowisku wodnym substancje:


- oleiste

- żywiczne

- tłuszcze

- woski



Historia:

- od 

XV

 w. - wszelkie spoiwa ze stopniową przewagą substancji oleistych.


-  granice  znaczenia  zacierały  się,  gdy  zaczęto  utożsamiać  temperę  ze  spoiwem 

przygotowanym z jaj.


2.

Technika

 malarska


Najpospolitsza i najtrwalsza obok woskowej.

Historia:

- znana od 

starożytności




- szeroko stosowana 

do końca XV

 w. 


- powoli 

traciła

 supremację 

na rzecz

 techniki 

olejnej

 


- odzyskała 

znaczenie w XIX

 w. 


3.

Farba

:


Dla określenia rodzaju emulsji nadaje się nazwy poszczególnym temperom:



np.

- tempera jajeczna

- tempera żywiczna

- tempera żywiczno-olejna

TENEBRYZM

Sposób ujęcia obrazu.
Użycie 

ciemnej

 tonacji barwnej.

Postacie i przedmioty wydobyte są 

z mrocznego

 tła 

ostrym światłocieniem

.

Stosowany w:

-

malarstwie 

północnowłoskim

 w 2 połowie XVI w. (maniera tenebrosa)

-

malarstwie 

barokowym

•

Caravaggio

•

Rembrandt

UNIZM

Koncepcja 

Władysława Strzemińskiego

.

Podbudowana teorią i praktyką artysty.
Historia:

-

1928

 r., „Unizm w malarstwie”, Strzemiński

-

1931

  r.,  „Kompozycja  przestrzeni  -  obliczanie  rytmu  czasoprzestrzennego”,  Strzemiński, 

Katarzyna Kobro

Wymaga 

jednozgodności

 wszystkich 

elementów

 obrazu.

Obraz po namalowaniu powinien 

tworzyć powierzchnię jednolicie płaską

.

Dążenie do 

ujednolicenia powierzchni

 i

 jednolitego natężenia formy

:

-

zestawienia kolorystyczne o wielkiej subtelności, sprowadzone niemal do jednego tonu

-

jednostajnie zagęszczone wypełnienie płaszczyzny reliefowo wypukłymi, swobodnie wijącymi 
się liniami, związanymi organicznie z płaszczyzną płótna i jego prostokątną formą

WEDUTA

-

obraz

-

rysunek

-

rycina

Przedstawienie:

-

ogólnego

 widoku miasta

-

poszczególnych

:

•

placów

•

ulic

•

zespołów architektonicznych

•

budowli

Rodzaje:

-

rzeczywista

 - zwana krajobrazem miejskim

-

idealna

•

fantastyczna 

•

kaprys architektoniczny:

-

istniejące budowle występują w fantazyjnym zestawieniu:

•

razem z budowlami wymyślonymi przez artystę

•

w całości będąca tworem wyobraźni artysty

Historia:

-

starożytność

-

średniowiecze

-

późne

 średniowiecze i renesans - rozwój

-

XVII

 w. - usamodzielnienie, Holandia

-

XVIII

 w. - Wenecja

•

Canale

•

Bellotto - Canaletto

•

Marieschi

•

Guardi

-

2 połowa XVIII

 w. - rozpowszechnienie w całej Europie

-

1 połowa XIX

 w. - przejęcie cech romantycznych

WERTYKALIZM

Zasada 

kompozycyjna

.

Budowanie  kompozycji  dzieła  ze  specjalnym 

podkreśleniem

  i 

wydobywaniem

  kierunków  osi 

pionowych

.

Zaniechanie

 akcentów i podziałów w kierunku 

poziomu

.

Przeciwieństwo horyzontalizmu.