„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 

 

 

 
 

MINISTERSTWO EDUKACJI 

NARODOWEJ 

 

 

 

Sławomir Wojtaszko 
Aneta  Dudek  

 

 

 

 

 

 

 

Wykonywanie badań przy uŜyciu tomografu 
komputerowego 322[19].Z3.05 

 

 

 

 

 

 

 

 

Poradnik dla ucznia   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wydawca

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  1 

Recenzenci: 

prof. dr hab. med. Michał Studniarek 

dr n med. Grzegorz Staśkiewicz 

 

 

 

Opracowanie redakcyjne: 

lek med. Sławomir Wojtaszko 
lek med. Aneta Dudek 
 

 

 

Konsultacja: 

mgr Ewa Łoś 

 

 

 

 

 

 

 

Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  322[19].Z3.05 
„Wykonywanie  badań  przy  uŜyciu  tomografu  komputerowego”,  zawartego  w  modułowym 
programie nauczania dla zawodu technik elektroradiolog. 
 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom  2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  2 

SPIS TREŚCI

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.

 

Wprowadzenie 

3 

2.

 

Wymagania wstępne 

5 

3.

 

Cele kształcenia 

6 

4.

 

Materiał nauczania 

7 

4.1.

 

Przygotowanie pacjenta do tomografii komputerowej 

7 

4.1.1.

 

Materiał nauczania 

7 

4.1.2.  Pytania sprawdzające 

11 

4.1.3.  Ćwiczenia 

12 

4.1.4.  Sprawdzian postępów 

13 

4.2.

 

Wykonanie i utrwalanie tomografii komputerowej 

15 

4.2.1.

 

Materiał nauczania 

15 

4.2.2.

 

Pytania sprawdzające 

20 

4.2.3.

 

Ć

wiczenia 

21 

4.2.4.

 

Sprawdzian postępów 

23 

4.3.

 

Analizowanie przykładowych obrazów tomografii komputerowej 

25 

4.3.1.

 

Materiał nauczania 

25 

4.3.2.

 

Pytania sprawdzające 

30 

4.3.3.

 

Ć

wiczenia 

30 

4.3.4.

 

Sprawdzian postępów 

32 

5.

 

Sprawdzian osiągnięć 

34 

6.  Literatura 

41 

 
 
 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  3 

1.  WPROWADZENIE

 

    

 

 

 

 

 
Poradnik  będzie  Ci  pomocny  w  przyswajaniu  wiedzy  i  umiejętności  potrzebnych  do 

wykonywania badań przy uŜyciu tomografu komputerowego. 

W poradniku zamieszczono: 

–

 

wymagania  wstępne  –  wykaz  umiejętności,  jakie  powinieneś  posiadać  aby  bez 
problemów korzystać z poradnika,  

–

 

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie opanujesz podczas pracy z poradnikiem, 

–

 

materiał nauczania niezbędny do wykonania ćwiczeń,  

–

 

ć

wiczenia,  które  pomogą  Ci  zweryfikować  wiadomości  teoretyczne  oraz  ukształtować 

umiejętności praktyczne, 

–

 

sprawdzian  osiągnięć,  przykładowy  zestaw  zadań.  Zaliczenie  testu  potwierdzi 
opanowanie materiału nauczania jednostki modułowej przez Ciebie, 

−

 

literaturę uzupełniającą, w której moŜesz znaleźć treści uzupełniające. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  4 

 
 
 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 

Schemat układu jednostek modułowych 

322[19].Z3.03 

Wykonywanie mammografii 

322[19].Z3.01  

Wykonywanie rentgenografii  

i asystowanie podczas rentgenoskopii 

322[19].Z3.02 

Wykonywanie radiodiagnostyki 

stomatologicznej 

322[19].Z3.04 

Asystowanie podczas wykonywania

 

badań 

ultrasonograficznych 

322[19].Z3.05 

Wykonywanie badań przy uŜyciu tomografu 

komputerowego 

322[19].Z3.06 

Wykonywanie badań przy uŜyciu rezonansu 

magnetycznego 

322[19].Z3.07 

Wykonywanie badań i zabiegów  

z zakresu radiologii interwencyjnej 

oraz hemodynamiki 

322[19].Z3 

Diagnostyka obrazowa 

322[19].Z3.08 

Wykonywanie densytometrii 

322[19].Z3.09 

Wykonywanie badań izotopowych 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  5 

2.  WYMAGANIA WSTĘPNE

 

 

 

 

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: 

−

 

korzystać z róŜnych źródeł informacji, 

−

 

nawiązać kontakt z pacjentem i współpracownikami, 

−

 

komunikować się z pacjentem i współpracownikami,  

−

 

współpracować w zespole terapeutycznym, 

−

 

wykonywać czynności zgodnie ze wskazówkami, 

−

 

przestrzegać praw pacjenta, 

−

 

przestrzegać tajemnicy zawodowej, 

 

−

 

zastosować procedury udzielania pierwszej pomocy osobom dorosłym i dzieciom, 

−

 

scharakteryzować  budowę  i  czynności  układu  narządów  ruchu,  układu  trawiennego, 
układu  oddechowego,  układu  krąŜenia,  układu  krwiotwórczego,  czynności  układu 
chłonnego,  układu  moczowo-płciowego,  układu  nerwowego,  gruczołów  wydzielania 
wewnętrznego, 

−

 

wskazywać połoŜenie poszczególnych układów i narządów organizmu człowieka, 

−

 

wyjaśniać 

mechanizm 

podstawowych 

procesów 

fizjologicznych 

zachodzących 

w organizmie człowieka, 

−

 

posługiwać się normami anatomicznymi, antropometrycznymi oraz fizjologicznymi, 

−

 

posługiwać się podstawową terminologią z zakresu patofizjologii, 

−

 

wyjaśniać podstawowe procesy patologiczne, 

−

 

charakteryzować  typowe  choroby  układu  krwiotwórczego,  układu  krąŜenia,  układu 
chłonnego,  układu  oddechowego,  układu  trawiennego,  układu  moczowego,  układu 
płciowego, układu ruchu, układu nerwowego, narządów wydzielania wewnętrznego, 

−

 

charakteryzować najczęściej występujące choroby wrodzone wieku dziecięcego, 

−

 

posługiwać się podstawowymi prawami i pojęciami z zakresu fizyki i biofizyki, 

−

 

charakteryzować promieniowanie jonizujące – jego powstawanie, rodzaje i właściwości, 

−

 

charakteryzować  promieniowanie  rentgenowskie  –  jego  powstawanie,  rodzaje 
i oddziaływanie z materią oraz określić jego zastosowanie w medycynie, 

−

 

charakteryzować  budowę  i  wyjaśnić  działanie  aparatów  do  wykonywania  tomografii 
komputerowe, 

−

 

określać formy naraŜenia na promieniowanie jonizujące,  

−

 

określać  wpływ  promieniowania  jonizującego  na  organizmy  Ŝywe  i ustrój  ludzki  oraz 
skutki jego oddziaływania,  

−

 

charakteryzować  czynniki  mające  wpływ  na  wielkość  skutków  napromienienia  oraz 
metody zmniejszania ryzyka naraŜenia, 

−

 

określać zasady ochrony radiologicznej, 

−

 

dobierać sposoby ograniczenia oddziaływania promieniowania jonizującego na pacjentów 
i pracowników,  

−

 

stosować urządzenia ochronne i zabezpieczające przed promieniowaniem jonizującym, 

−

 

dobierać środki ochrony indywidualnej, 

−

 

dostosowywać się do regulaminów oraz instrukcji dotyczących ochrony radiologicznej, 

−

 

obsługiwać komputer, 

−

 

uŜytkować aparaturę i sprzęt zgodnie z instrukcją obsługi, 

−

 

zabezpieczać pacjenta i otoczenie w sytuacji awarii sprzętu i aparatury medycznej, 

−

 

przestrzegać  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej, 
ochrony  od  poraŜenia  prądem  elektrycznym,  oraz  ochrony  środowiska  podczas 
wykonywania pracy zawodowej, 

−

 

stosować podstawowe zasady aseptyki i antyseptyki, 

−

 

stosować podstawowe zasady higieny i fizjologii pracy. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  6 

3.  CELE KSZTAŁCENIA   

 

 

 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: 

−

 

określić zasady bezpiecznej pracy w pracowni tomografii  komputerowej,  

−

 

scharakteryzować wyposaŜenie pracowni tomografii komputerowej,  

−

 

określić  wskazania  i  przeciwwskazania  do  wykonania  badania  przy  uŜyciu  tomografii 
komputerowej, 

−

 

scharakteryzować metody skaningu, 

−

 

nawiązać i utrzymać kontakt z pacjentem oraz współpracownikami, 

−

 

zarejestrować pacjenta, 

−

 

udzielić  informacji  dotyczących  przygotowania  pacjenta  do  badania  oraz  miejsca 
i terminu badania, 

−

 

przygotować  psychicznie  i  fizycznie  pacjenta  do  przeprowadzenia  tomografii 
komputerowej bez uŜycia środka cieniującego, 

−

 

przygotować  psychicznie  i  fizycznie  pacjenta  do  przeprowadzenia  tomografii 
komputerowej z uŜyciem środka cieniującego, 

−

 

zorganizować  stanowisko  pracy  do  wykonania  tomografii  komputerowej,  zgodnie 
z wymaganiami ergonomii, 

−

 

ułoŜyć pacjenta do badania, zgodnie ze zleceniem lekarskim i diagnozą wstępną, 

−

 

przygotować sprzęt i aparaturę medyczną do tomografii komputerowej, 

−

 

ocenić sprawność techniczną aparatury do wykonywania tomografii komputerowej, 

−

 

zastosować środki ochrony radiologicznej pacjenta i osoby wykonującej badanie, 

−

 

dobrać środek cieniujący odpowiednio do rodzaju badania i zlecenia lekarza, 

−

 

przeprowadzić tomografię komputerową i przygotować ją do opisu przez lekarza, 

−

 

utrwalić  obraz  tomografii  komputerowej  w  ciemni  automatycznej  i  cyfrowej  oraz 
skopiować jej obraz, 

−

 

określić wartość techniczną i diagnostyczną obrazu tomografii komputerowej, 

−

 

zinterpretować obraz tomograficzny, 

−

 

określić cechy prawidłowego technicznie radiogramu TK,  

−

 

rozpoznać  struktury  uwidocznione  na  obrazie  tomografii  komputerowej  i  zlokalizować 
zmiany patologiczne, 

−

 

udokumentować wyniki przeprowadzonych badań tomograficznych, 

−

 

określić zastosowanie tomografii komputerowej w diagnostyce chorób, 

−

 

posłuŜyć się specjalistycznymi programami komputerowymi, 

−

 

zastosować  zasady  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej,  ochrony 
od  poraŜenia  prądem  elektrycznym,  ochrony  radiologicznej  oraz  zasady  aseptyki 
i antyseptyki. 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  7 

4.  MATERIAŁ NAUCZANIA

  

 

 

 

4.1.  Przygotowanie pacjenta do tomografii komputerowej

   

 

 

 

4.1.1. Materiał nauczania 

    

 

 

 

 

 

 

Fizyczne przygotowanie pacjenta do badań 

Przygotowanie  psychiczne  i  fizyczne  pacjenta  do  badania  tomograficznego  w  duŜym 

stopniu  zaleŜy  od  obszaru  badania,  więc    przy  planowaniu  badania  TK  naleŜy  zdecydować, 
jakiego  przygotowania  wymaga  pacjent.  Wiele  badań  w  nagłych  przypadkach,  moŜna 
wykonać bez przygotowania. 

U  pacjentów,  u  których  istnieją  przeciwwskazania  do  badania  z  podaniem  środka 

cieniującego naleŜy rozwaŜyć inne metody obrazowania. 

Przeciwwskazania do podawania środka cieniującego: 

-  pacjenci  z  zaburzeniami  czynności  nerek:  jodowe  środki  cieniujące  mogą  uszkodzić  nerki 
poprzez  zmiany  w  przepływie  nerkowym  oraz  bezpośredni  wpływ  toksyczny.  Jako  główne 
czynniki ryzyka wymienia się:  
1.

 

wcześniej istniejąca niewydolność nerek,  

2.

 

nefropatię cukrzycową,  

3.

 

zastosowanie duŜej ilości środka cieniującego,  

4.

 

odwodnienie.  

Jako wskaźnik  prawidłowej funkcji nerek stosuje się poziom kreatyniny w osoczu.  
 

Przy przygotowaniu pacjenta do badania TK, w celu zabezpieczenia go przed nefropatią 

wywołaną podaniem środka cieniującego, waŜne jest odpowiednie nawodnienie. Nawadnianie 
powinno  być  równieŜ  kontynuowane  przez  24  godziny  po  badaniu.  W  Ŝadnym  wypadku  nie 
wolno  dopuścić  u  pacjentów  zagroŜonych  nefropatią,  do  zmniejszenia  podaŜy  płynów  przed 
podaniem  środka  kontrastującego.  Przed  badaniem  naleŜy  równieŜ  wyrównać  ewentualne 
zaburzenia  wodno-  elektrolitowe.  Jeśli  jest  to  moŜliwe  pacjent  powinien  równieŜ  na  24 
godziny przed badaniem odstawić leki neurotoksyczne. 

−

 

pacjenci  z  alergią  na  środek  cieniujący:  ryzyko  reakcji  na  jonowy  środek  cieniujący 
moŜemy  zmniejszyć  farmakologicznie,  stosując:  profilaktyczne  krótkotrwałe  podanie 
leków 

przeciwhistaminowych, 

lub 

leczenie 

profilaktyczne 

kortykosteroidami 

(w większości  przypadków  łączy  się  obie  te  metody).  JeŜeli  do  badania  stosujemy 
niejonowe  środki  cieniujące,  leki  przed  badaniem  stosujemy  u  pacjentów,  u  których 
wcześniej wystąpiły cięŜkie reakcje na podobne  środki cieniujące.  

−

 

pacjenci  z  zaburzeniami  czynności  tarczycy:  jawna  nadczynność  tarczycy  jest 
przeciwwskazaniem  do  podawania  jodowych  środków  cieniujących,  ich  podanie  moŜe 
wywołać  przełom  tarczycowy,  poniewaŜ  dawka  podawanego  podczas  badania  jodu 
przekracza  wielokrotnie  minimalne  dzienne  zapotrzebowanie  na  jod.  Podawanie  leków 
tyreostatycznych moŜe być korzystne na terenach z niedoborem jodu, ale nie jest zalecane 
na  obszarach  z  wystarczającą  ilością  jodu.  Podawanie  leków  jest  takŜe  korzystne 
u pacjentów z rakiem tarczycy. 

 

Przygotowanie do badania tomografii komputerowej głowy: 

−

 

przy  wykonywaniu  badania  TK    głowy  z  doŜylnym  podaniem  środka  cieniującego, 
pacjent powinien pozostać na czczo przez 4-6 godzin przed planowanym badaniem,  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  8 

−

 

przy  wykonywaniu  badania  TK    głowy  bez  podania  środka  cieniującego,  nie  jest 
konieczne  by  pacjent  pozostawał  na  czczo,  zaleca  się  to  jednak  ze  względu  na 
ewentualność doŜylnego podania środka cieniującego, jeŜeli zajdzie taka konieczność, 

−

 

pacjent powinien zaŜyć wszystkie leki przyjmowanych na stałe, 

−

 

pacjent  powinien  skompletować  i  dostarczyć  wyniki  wszystkich  poprzednich  badań 
obrazowych głowy i kręgosłupa,  

−

 

w  wypadku  stanów  nagłych,  pacjentów  nieprzytomnych,  nie  jest  wymagane  Ŝadne 
szczególne przygotowanie do badania. 

      

Przed badaniem: 

−

 

zapewnia się dostęp do naczynia, 

−

 

dzieciom i osobom pobudzonym podaje się środki uspokajające, 

−

 

u bardzo małych dzieci stosuje  się znieczulenie ogólne. 

       

Przed badaniem koniecznie zapytaj pacjenta /pacjentkę o: 

−

 

ewentualność ciąŜy, 

−

 

fazę cyklu miesięcznego, jeśli istniała moŜliwość zapłodnienia,  

−

 

uczulenia  na  środki  kontrastowe,  problemy  występujących przy  poprzednich  badaniach 
TK, 

−

 

alergie, choroby nerek, choroby tarczycy, 

−

 

lęk przed pozostawaniem w zamkniętych pomieszczeniach (klaustrofobia).  

 

Przed  wykonaniem  badania  z  podaniem  środka  cieniującego,  waŜne  jest  zapewnienie 

dostępu doŜylnego, poprzez uŜycie odpowiedniej kaniuli, w celu podania środka cieniującego 
lub  leczenia  ewentualnych  powikłań  w  trakcie  i  po  badaniu.  W  niektórych  przypadkach  do 
badania  tomograficznego  wskazane  jest  zapewnie  dostęp  do  Ŝył  głębokich,  Ŝyły  udowej  lub 
dostęp dotętniczy. 
 

Psychiczne przygotowanie pacjenta do badań 

 

Nie przed kaŜdym badaniem tomograficznym pacjent wymaga przygotowania fizycznego, 

natomiast przygotowanie psychiczne powinno być częścią przygotowania do kaŜdego badania 
TK,  niezaleŜnie  od  badanego  obszaru.  Przed  kaŜdym  badaniem  tomograficznym  naleŜy 
poinformować  pacjenta,  jaki  będzie  zakres  badania  i  jak  będzie  przebiegało,  podać 
przybliŜony  czas  jego  trwania.  NaleŜy  zaznaczyć,  iŜ  badanie  tomograficzne  jest  zasadniczo 
niebolesne,  jedynym  dyskomfortem,  który  mogą  odczuwać  pacjenci  jest  nakłucie  naczynia 
i moment  podania  środka  cieniującego.  NaleŜy  jednakŜe  poinformować  pacjenta,  iŜ  badanie 
niesie ze sobą pewne zagroŜenia, związane z działaniem promieniowania rentgenowskiego na 
organizm  oraz  powikłaniami  po  podaniu  środka  cieniującego.  Wyjaśnić  te  zagroŜenia. 
W trakcie rozmowy naleŜy zapytać pacjentkę/pacjenta o ewentualną ciąŜę, uczulenia na środki 
kontrastowe,  inne  uczulenia  lub  stwierdzone  alergie,  choroby  tarczycy,  choroby  nerek,  lęk 
przed  przebywaniem  w  zamkniętych  pomieszczeniach,  problemy  występujące  przy 
poprzednich badaniach TK. NaleŜy poprosić pacjenta o ewentualne pytania, odpowiedzieć na 
nie  i  wyjaśnić  wątpliwości.  NaleŜy  teŜ  bezwzględnie  upewnić  się  czy  pacjent  jest 
poinformowany w zadowalający dla niego sposób i czy wyraŜa zgodę na wykonanie badania. 
Rozmawiając z pacjentem naleŜy unikać pośpiechu i poświęcić mu tyle czasu ile potrzebuje. 
Rozmowę naleŜy przeprowadzić tak aby nie spowodować u pacjenta poczucia lęku. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

  9 

Przy przygotowywaniu dzieci do tomografii komputerowej, naleŜy wziąć pod uwagę wiek 

dziecka i spróbować wyjaśnić mu w sposób odpowiedni do wieku, cel badania, jego przebieg, 
czas  trwania.  Bardzo  waŜne  jest  zaznaczenie,  iŜ  badanie  moŜe  być  przeprowadzone 
w obecności  rodziców  i  jest  zasadniczo  niebolesne,  a  ból  związany  z  nakłuciem  naczynia 
i podaniem  środka  cieniującego  jest  niewielki  i  krótkotrwały.  NaleŜy  poprosić  dziecko 
o ewentualne pytania, odpowiedzieć na nie i wyjaśnić wątpliwości. NaleŜy teŜ bezwzględnie 
upewnić  się  czy  dziecko  poinformowane  jest  w  zadowalający  dla  niego  sposób.  W  trakcie 
rozmowy naleŜy unikać pośpiechu i poświęcić na nią tyle czasu ile potrzebuje dziecko.  
 

UłoŜenie pacjenta w zaleŜności od rodzaju badania 

  

NiezaleŜnie  od  rodzaju  badania  pacjent  powinien  być  ułoŜony  symetrycznie, 

w komfortowej pozycji z zapewnieniem odpowiedniej ochronny przed promieniowaniem. Pod 
głowę,  kolana  lub  podudzia  pacjenta  naleŜy  połoŜyć  poduszkę,  by  zwiększyć  jego  wygodę 
i zredukować  powstawanie  artefaktów  ruchowych.  NaleŜy  chronić  przed  promieniowanie 
narządy  szczególnie  promienioczułe:  piersi,  gonady,  jeŜeli  znajdują  się  one  w  obszarze 
skanowania.  Aby  zapobiec  artefaktom,  ramiona  powinny  być  usunięte  z  pola  skanowania. 
Z pola  badania  powinny  być  takŜe  usunięte  wszystkie  metalowe  przedmioty  (zamki,  spinki, 
biŜuteria, elektrody i inne). 

 

Tabela 1. UłoŜenie pacjenta do badania TK.  

UłoŜenie pacjenta do badania TK w zaleŜności od obszaru badania 
L.p.  Rodzaj badania 

UłoŜenie badanego 

1.

 

  TK głowy 

UłoŜenie  na  plecach,  ręce  ułoŜone  wzdłuŜ  tułowia, 
głowa umieszczona w zagłówku. 
Dla wykonania obrazów w płaszczyźnie osiowej:  
ułoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  plecach  ,  symetrycznie 
wzdłuŜ  osi  długiej  ciała,  ręce  połoŜone  wzdłuŜ  ciała, 
ramiona opuszczone. 

2.

 

  TK szyi 

Dla  wykonania  obrazów  w  płaszczyźnie  czołowej: 
ułoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  brzuchu,  z  odchyloną 
głową. 
Standardowo: ułoŜenie  w pozycji leŜącej na plecach,  
z ramionami uniesionymi ku górze. 

3.

 

  TK klatki piersiowej 

Opcjonalnie: ułoŜenie w pozycji leŜącej, twarzą w dół  
z  wyciągniętymi  ramionami,  np.  dla  odróŜnienia 
nacieku od obrzęku. 

4.

 

  TK serca 

ułoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  plecach  z  uniesionymi 
ramionami. 

5.

 

  TK śródpiersia, opłucnej, 

ś

ciany klatki piersiowej 

UłoŜenie w pozycji leŜącej na plecach z podniesionymi 
ramionami.  

6.

 

  TK wątroby 

UłoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  plecach  z  rękami  nad 
głową. 

7.

 

  TK dróg Ŝółciowych 

UłoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  plecach  z  uniesionymi 
ramionami. 

8.

 

  TK śledziony 

UłoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  plecach  z  uniesionymi 
ramionami. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 10 

Standardowo: ułoŜenie w pozycji leŜącej na plecach  
z uniesionymi rękami. 

9.

 

  TK trzustki 

Opcjonalnie: pozycja leŜąca na prawym boku,  
w  wypadku  gdy  u  pacjenta  są  przeciwwskazania  do 
podania leków rozkurczowych. 

10.

 

  TK przewodu pokarmowego  UłoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  plecach  z  uniesionymi 

ramionami. 

11.

 

  TK jamy otrzewnej  

i przestrzeni zaotrzewnowej 

UłoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  plecach  z  uniesionymi 
ramionami. 

12.

 

  TK nadnerczy 

UłoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  plecach  z  uniesionymi 
ramionami. 

13.

 

  TK nerek 

UłoŜenie w pozycji leŜącej na plecach z uniesionymi  
do góry rękami. 

14.

 

  TK pęcherza moczowego 

UłoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  plecach  z  uniesionymi 
ramionami. 

15.

 

  TK miednicy Ŝeńskiej 

UłoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  plecach  z  uniesionymi 
ramionami. 

16.

 

  TK  miednicy męskiej 

UłoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na  plecach  z  uniesionymi 
ramionami. 
Standardowo: ułoŜenie w pozycji leŜącej na plecach  
z uniesionymi ramionami. 

17.

 

  TK układu naczyniowego 

Do badania tętnic szyjnych, naczyń tętniczych głowy  
i mózgowia: ułoŜenie w pozycji leŜącej na plecach, ręce 
wzdłuŜ tułowia 
Do  wszystkich  badań:  ułoŜenie  w  pozycji  leŜącej  na 
plecach  z  uniesionymi  ramionami.,  dające  komfort 
i pozwalające uniknąć bólu. 
Modyfikacja pozycji przy TK kręgosłupa  
i densytometrii TK: zgięte kolana na podkładce 
Modyfikacja  pozycji  przy  TK  kręgosłupa  szyjnego: 
kończyny górne przywiedzione do tułowia  
Modyfikacja pozycji przy TK stawu barkowego:  
kończyna  górna  po  stronie  przeciwnej  do  badanej 
uniesiona nad głowę, okolica badana w centrum gantry. 
Modyfikacja pozycji przy artrografii TK  stawu  
barkowego: kończyny górne przywiedzione do tułowia, 
badanie 

wykonywane 

w 

rotacji 

zewnętrznej 

i wewnętrznej 
Modyfikacja  pozycji  przy  TK  stawu  łokciowego  i  TK 
ręki:  moŜna  zastosować  pozycje  leŜącą  na  brzuchu, 
kończyny  górne  wyprostowane  nad  głową,  okolica 
badana w centrum gantry. 

18.

 

  TK układu  

mięśniowo- szkieletowego 

Modyfikacja  pozycji  przy  TK  stawu  kolanowego  i  TK 
stopy:    okolica  badana  w  centrum  gantry,  pozycja 
skośna (kolano zgięte nie jest konieczna). 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 11 

UłoŜenie pacjenta do badania tomograficznego głowy 

 

Do badania tomograficznego głowy pacjenta układamy na plecach, z rękami ułoŜonymi 

wzdłuŜ  tułowia.  Dla  uniknięcia  artefaktów  ruchowych  głowę  umieszczamy  w  specjalnym 
zagłówku, ewentualnie pacjenta zabezpieczamy pasami. 

 

UłoŜenie pacjenta do zabiegów wykonywanych pod kontrolą tomografii komputerowej 

 

UłoŜenie  pacjenta do zabiegów wykonywanych pod kontrolą tomografii komputerowej 

jest  bardzo  zmienne,  moŜemy  stosować  ułoŜenie  na  plecach,  brzuchu,  boku  lub  skośne, 
zaleŜnie  od  planowanej  do  zabiegu  drogi  dostępu.  NaleŜy  zwrócić  uwagę,  aby  zapewnić 
pacjentowi  stabilną  i  wygodną  pozycję.  Przynajmniej  jedna  ręka  pacjenta  powinna  być 
uniesiona nad głową, aby uniknąć artefaktów pasmowatych. NaleŜy zastosować odpowiednie 
obłoŜenie  wokół  miejsca  biopsji.  Stół  powinien  być  ustawiony  w  moŜliwie  niskiej  pozycji, 
aby  zapewnić  odpowiednią  ilość  miejsca  do  manipulacji  przy  zabiegu,  odbywającego  się 
wewnątrz gantry. 

 

4.1.2. Pytania sprawdzające  

 

 

 

 

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Czy badanie TK głowy moŜna wykonać bez przygotowania? 

2.

 

Jakie  znasz  przeciwwskazania  do  podawania  środka  cieniującego  przy  wykonywaniu 
tomografii komputerowej? 

3.

 

Jakie  są  szczególne  zalecenia  w    przygotowaniu  do  badania  TK  z  podaniem    środka 
cieniującego u pacjenta z zaburzeniami czynności nerek? 

4.

 

Jakie  są  szczególne  zalecenia  w    przygotowaniu  do  badania  TK  z  podaniem    środka 
cieniującego u pacjenta z alergią na środek cieniujący? 

5.

 

Jakie  są  szczególne  zalecenia  w    przygotowaniu  do  badania  TK  z  podaniem    środka 
cieniującego u pacjenta z zaburzeniami czynności tarczycy? 

6.

 

Jakiego  przygotowania  fizycznego  wymaga  pacjent  do  badania  tomograficznego  głowy 
z podaniem środka cieniującego? 

7.

 

Jakiego  przygotowania  fizycznego  wymaga  pacjent  do  badania  tomograficznego  głowy 
bez podania środka cieniującego? 

8.

 

Jakie  szczególne  postępowanie  moŜemy  zastosować  w  przygotowaniu  do  badania  TK 
u pacjentów pobudzonych i małych dzieci? 

9.

 

O co powinniśmy zapytać pacjenta przed rozpoczęciem badania TK? 

10.

 

W jakim celu zapewniamy dostęp doŜylny przed wykonaniem badania tomograficznego? 

11.

 

Na czym polega psychiczne przygotowanie pacjenta do badania tomograficznego? 

12.

 

Na czym polega psychiczne przygotowanie dziecka do badania tomograficznego? 

13.

 

Jak naleŜy ułoŜyć pacjenta do badania tomograficznego głowy? 

14.

 

O czym powinniśmy pamiętać układając pacjenta do TK niezaleŜnie od rodzaju badania 
i obszaru objętego badaniem? 

15.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT głowy? 

16.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT szyi? 

17.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT klatki piersiowej? 

18.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT serca? 

19.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT śródpiersia, opłucnej, ściany klatki piersiowej? 

20.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT wątroby? 

21.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT dróg Ŝółciowych? 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 12 

22.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT śledziony? 

23.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT trzustki? 

24.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT przewodu pokarmowego? 

25.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT jamy otrzewnej i przestrzeni zaotrzewnowej? 

26.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT nadnerczy? 

27.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT nerek? 

28.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT pęcherza moczowego? 

29.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT miednicy Ŝeńskiej? 

30.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT miednicy męskiej? 

31.

 

Jak układamy pacjenta do badania KT układu naczyniowego? 

32.

 

Jak  układamy  pacjenta  do  badania  KT  układu  mięśniowo-  szkieletowego    w  zaleŜności 
od badanego obszaru? 

33.

 

Jakie zasady powinniśmy stosować przy układaniu pacjenta do zabiegów wykonywanych 
pod kontrolą tomografii komputerowej ? 

 

4.1.3.  Ćwiczenia

 

 
Ćwiczenie 1  

Przygotuj pacjenta do badania TK głowy, zgodnie ze zleceniem lekarskim. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia  

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

odszukać  w  materiałach  dydaktycznych  fragmenty  poświęcone  przygotowaniu  
fizycznemu i psychicznemu   pacjenta do tomografii komputerowej głowy,  

2)

 

ustalić  odrębności  przygotowania  fizycznego  i  psychicznego  pacjentów  do  tomografii 
komputerowej głowy w zaleŜności od ich stanu zdrowia i protokołu badania. 

3)

 

ustalić zalecania, których powinni przestrzegać pacjenci przygotowując się do tomografii 
komputerowej głowy w zaleŜności od  stanu zdrowia i protokołu badania. 

4)

 

przedstawić wyniki w punktach, 

5)

 

przedstawić otrzymane wyniki innym uczniom i nauczycielowi, 

6)

 

porównać otrzymane wyniki z wynikami innych uczniów. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

Poradnik dla ucznia, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

−

 

papier formatu A4 lub zeszyt, 

−

 

długopis. 

 

Ćwiczenie 2  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

UłóŜ pacjenta do tomografii komputerowej trzustki.   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia  

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

odszukać  w  materiałach  dydaktycznych  fragmenty  poświęcone  ułoŜeniu  pacjenta 
w zaleŜności od rodzaju badania i zapoznać się z nim, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 13 

2)

 

obserwować  czynności  wykonywane  przez  osoby  układające  pacjentów  do  tomografii 
komputerowej, 

3)

 

zwrócić uwagę na sposób komunikowania się z pacjentem i wydawane mu polecenia, 

4)

 

obserwować  postępowanie  z  pacjentem  i  jego  ułoŜenie  w  trakcie  wykonywania  badania 
TK, 

5)

 

obserwować postępowanie z pacjentem po wykonaniu badania TK, 

6)

 

poprosić pacjenta o wejście do pracowni tomografii komputerowej, 

7)

 

poprosić  pacjenta  o  skierowanie  na  badanie,  zapytać  pacjenta  o  dane  osobowe,  wiek, 
wyniki badań dodatkowych, 

8)

 

poprosić pacjenta o rozebranie się i zdjęcie wszystkich metalowych przedmiotów, 

9)

 

zwrócić uwagę czy pacjent zdjął wszystkie metalowe przedmioty, 

10)

 

poprosić pacjenta o połoŜenie się na stole, 

11)

 

ułoŜyć pacjenta do badania tomografii komputerowej trzustki w pozycji standardowej lub 
opcjonalnej, w zaleŜności od zaleceń lekarza, 

12)

 

zwrócić uwagę czy pacjent jest ułoŜony  symetrycznie w komfortowej pozycji, 

13)

 

zabezpieczyć pacjenta pasami w celu uniknięcia artefaktów ruchowych, 

14)

 

zapewnić pacjentowi odpowiednią, dodatkową ochronę przed promieniowaniem, jeśli jest 
to moŜliwe, 

15)

 

poinformować  pacjenta,  iŜ  w  trakcie  badania  nie  powinien  się  poruszać  i  wykonywać 
podawane polecenia, 

16)

 

podnieść stół, 

17)

 

pomóc pacjentowi po badaniu, przy schodzeniu ze stołu, 

18)

 

zwolnić pacjenta z gabinetu, poinformować o terminie otrzymania wyniku, 

19)

 

uporządkować stanowisko pracy. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

poradnik dla ucznia, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika,

 

−

 

tomograf komputerowy.

 

 

4.1.4.  Sprawdzian postępów    

 

 

 

 

 
Czy potrafisz: 
 

Tak 

Nie 

1)

 

podać  sytuacje  w  której  badanie  TK  głowy  moŜna  wykonać  bez 
przygotowania? 

 

 

 

 

2)

 

wymienić  przeciwwskazania  do  podawania  środka  cieniującego  przy 
wykonywaniu tomografii komputerowej? 

 

 

 

 

3)

 

wymienić  szczególne  zalecenia  w  przygotowaniu  do  badania  TK 
z podaniem  środka cieniującego u pacjenta z zaburzeniami czynności 
nerek? 

 
 

 

 
 

 

4)

 

wymienić  szczególne  zalecenia  w  przygotowaniu  do  badania  TK 
z podaniem    środka  cieniującego  u  pacjenta  z  alergią  na  środek 
cieniujący? 

 
 

 

 
 

 

5)

 

wymienić  szczególne  zalecenia  w  przygotowaniu  do  badania  TK 
z podaniem  środka cieniującego u pacjenta z zaburzeniami czynności 
tarczycy? 

 
 

 

 
 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 14 

6)

 

przygotować  fizycznie  pacjenta  do  badania  tomograficznego  głowy 
z podaniem środka cieniującego? 

 

 

 

 

7)

 

przygotować  fizycznie  pacjenta  do  badania  tomograficznego  głowy 
bez podania środka cieniującego? 

 

 

 

 

8)

 

opisać  szczególne  postępowanie,  które  moŜemy  zastosować 
w przygotowaniu  do  badania  TK  u  pacjentów  pobudzonych  i  małych 
dzieci? 

 
 

 

 
 

 

9)

 

wymienić  pytania,  które  powinniśmy  zadać  pacjentowi  przed 
rozpoczęciem badania TK? 

 

 

 

 

10)

 

określić  cel  zapewnienia  dostępu  doŜylnego  przed  wykonaniem 
badania tomograficznego? 

 

 

 

 

11)

 

przygotować psychiczne pacjenta do badania tomograficznego? 

 

 

12)

 

przygotować psychiczne dziecko do badania tomograficznego? 

 

 

13)

 

ułoŜyć pacjenta do badania tomograficznego głowy? 

 

 

14)

 

przedstawić  ogólne  zasady  stosowane  przy  układaniu  pacjenta  do 
badania  TK  niezaleŜnie  od  rodzaju  badania  i  obszaru  objętego 
badaniem? 

 
 

 

 
 

 

15)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK głowy? 

 

 

16)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK szyi? 

 

 

17)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK klatki piersiowej? 

 

 

18)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK serca? 

 

 

19)

 

ułoŜyć  pacjenta  do  badania  TK  śródpiersia,  opłucnej,  ściany  klatki 
piersiowej? 

 

 

 

 

20)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK wątroby? 

 

 

21)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK dróg Ŝółciowych? 

 

 

22)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK śledziony? 

 

 

23)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK trzustki? 

 

 

24)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK przewodu pokarmowego? 

 

 

25)

 

ułoŜyć  pacjenta  do  badania  TK  jamy  otrzewnej  i  przestrzeni 
zaotrzewnowej? 

 

 

 

 

26)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK nadnerczy? 

 

 

27)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK nerek? 

 

 

28)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK pęcherza moczowego? 

 

 

29)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK miednicy Ŝeńskiej? 

 

 

30)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK miednicy męskiej? 

 

 

31)

 

ułoŜyć pacjenta do badania TK układu naczyniowego? 

 

 

32)

 

ułoŜyć  pacjenta  do  badania  TK  układu  mięśniowo-  szkieletowego  
w zaleŜności od badanego obszaru? 

 

 

 

 

33)

 

przedstawić  zasady  stosowane  przy  układaniu  pacjenta  do  zabiegów

 

wykonywanych pod kontrolą tomografii komputerowej? 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 15 

4.2. 

Wykonanie i utrwalanie tomografii komputerowej

 

 

   

 

 

4.2.1.  Materiał nauczania 

   

 

 

 

 

 

 

Przygotowanie pacjenta do badania TK jamy brzusznej. 

Tomografia  komputerowa  jest  jedną  z  podstawowych  metod  w  diagnostyce  jamy 

brzusznej. Często stanowi dalszą ocenę zmian wykrywanych w badaniu ultrasonograficznym. 
Przygotowanie do badania TK jamy brzusznej polega na nieprzyjmowaniu pokarmów stałych 
przez  4-6  godzin.  Jeśli  istnieją  specjalne  wskazania  klinicznych  do  zobrazowania  Ŝołądka, 
dwunastnicy  lub  okręŜnicy,  których  ocena  jest  znacznie  utrudniona  przy  zalegającej  w  nich 
treści, postępowanie jest nieco odmienne: 

−

 

badanie  Ŝołądka,  dwunastnicy,  trzustki-  stałe  posiłki  powinny  zostać  odstawione  12 
godzin  przed  badaniem,  na  6  godzin  przed  badaniem  pacjent  powinien  zaprzestać 
przyjmowania  innych  pokarmów  stałych  i  płynnych.  Pacjent  moŜe  przyjmować  leki 
doustne, 

−

 

badanie jelita cienkiego- stosowanie diety ubogoresztkowej, stałe posiłki powinny zostać 
odstawione  na  24  godziny  przed  badaniem  podawanie  duŜej  ilości  płynów,  podawanie 
ś

rodków  przeczyszczających  (siarczan  magnezu,  bisakodyl)  na  jeden  dzień  przed 

badaniem,  

−

 

badanie  okręŜnicy-  stosowanie  diety  ubogoresztkowej,  zaprzestanie  podawania 
pokarmów na 2 dni przed badaniem, podawanie duŜej ilości płynów, podawanie środków 
przeczyszczających (siarczan magnezu, bisakodyl) na 2 dni przed badaniem, opcjonalnie 
moŜna wykonać mały doodbytniczy wlew w dniu badania. 

Wykonanie tomografii komputerowej jamy brzusznej 

 

W  aparatach  jednorzędowych  moŜliwe  było  wykonanie  badania  jamy  brzusznej  bez 

ś

rodka cieniującego i ewentualne uzupełnienie go fazą wrotno- Ŝylną, poniewaŜ faza tętnicza 

mijała  zbyt  szybko.  Aparaty  spiralne  umoŜliwiają  szybki  skaning  całej  jamy  brzusznej 
podczas  jednorazowego  wstrzymania  oddechu.  Uchwycenie  fazy  tętniczej  stało  się  jednak 
moŜliwe  dopiero  przy  zastosowaniu  dwufazowej  TK-  szybkiego  powtórzenia  akwizycji  tego 
samego  obszaru.  Aparaty  wielorzędowe  dają  moŜliwość  jeszcze  szybszego  powtórzenia 
skanowania  tego  samego  obszaru,  co  pozwala  nawet  na  zarejestrowanie  wczesnej  i  późnej 
fazy  tętniczej.  W  związku  z  tym    przy  wykonywaniu  badania  TK  jamy  brzusznej  techniką 
z wyboru,  jest wielorzędowa tomografia spiralna, która pozwala na objęcie w fazie tętniczej 
całej jamy brzusznej. 

 

Planując badanie KT jamy brzusznej powinniśmy wybrać odpowiedni dla niego protokół, 

według, którego przygotujemy pacjenta i wykonamy badanie. Zazwyczaj stosuje się protokoły 
standardowe,  ewentualnie  modyfikowane  dla  indywidualnego  pacjenta  w  zaleŜności  od  jego 
wagi,  upośledzonej  czynności  narządów  itp.  Specjalne  protokoły  badania  stosuje  się  jedynie 
w wypadku,  gdy  diagnostyka  konkretnego  narządu  jest  głównym  celem  badania.  Wtedy 
technika badania jest niestandardowa i dostosowana do wstępnego rozpoznania. 
 

Rozpoczynając badanie TK jamy brzusznej musimy wybrać jego podstawowe parametry.  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 16 

Określają  one  sposób  wykonania  badania,  gdyŜ  pozostałe  parametry  są  zmieniane  tylko 
w wyjątkowych  sytuacjach.  Przy  posługiwaniu  się  jednorzędowym  spiralnym  tomografem 
komputerowym są to:  

1)

 

kolimacja  warstwy-  SC  (section  collimation,  slice  collimation),  określa    rozdzielczość 
przestrzenną  osiąganą  wzdłuŜ  kierunku    przesuwu  stołu,  jest  to  nominalna  grubość 
obrazowanego przekroju, 

2)

 

przesuw stołu przypadający na jeden obrót lampy- TF (table feed per rotation), nazywany 
inkrementem.  Współczynnik  skoku-  P  (pitch  factor)  lub  jest  to  stosunek  wielkości 
przesuwu stołu, przypadającego na jeden obrót lampy, do kolimacji warstwy. JeŜeli więc 
współczynnik  skoku  wynosi  <  1,  oznacza  to,  Ŝe  warstwy  skanowane  nakładają  się 
nawzajem  na  siebie,  bo  nominalna  grubość  warstwy  jest  większa  od  inkrementu. 
Zwiększa  to  dawkę  promieniowania  przyjętą  przez  pacjenta,  ale  poprawia  obraz 
w wypadku  wykonywania  rekonstrukcji  przestrzennych.  JeŜeli  wartość  współczynnika 
skoku  jest  >2,  wówczas  nominalna  grubość  warstwy  jest  mniejsza  od  współczynnika 
skoku,  co    oznacza,  Ŝe  niektóre  fragmenty  badanego  obszaru  są  niedostatecznie 
próbkowane  przy  skanowaniu.  Prowadzi  to  do  powstawania  artefaktów.  Na  ogół  jednak 
nie  powinno  się  stosować  wartości  współczynnika  skoku  >2.  PodwyŜszenie 
współczynnika  skoku  zmniejsza  dawkę  promieniowania  i  zwiększa  dostępny  zakres 
badania, ale nie prowadzi do zwiększenia efektywnej grubości obrazowanego przekroju. 
Przy  stałej  kolimacji  i  wzroście  przesuwu  stołu,  wzrasta  grubość  obrazowanego 
przekroju.  Gdy  kolimacja  wiązki  ulega  zmniejszeniu,  a  przesuw  stołu  pozostaje  stały, 
zmniejsza  się  grubość  obrazowanego  przekroju.  Czas  obrotu  lampy  rentgenowskiej- 
zazwyczaj  wynosi  1  s.  (od  0,4-  2  s)  Szybkość  przesuwu  stołu  TS-  liczymy  dzieląc 
przesuw stołu przez czas obrotu lampy TS= TF/RT,   

3)

 

przedział  rekonstrukcji  -  RI  (reconstruction  interval)  –  oznacza  odstęp  pomiędzy 
poszczególnymi 

obrazami 

rekonstrukcji, 

określa 

wzajemne 

nakładanie 

się 

poszczególnych  przekrojów  rekonstrukcji  wykonanych  w  płaszczyźnie  osiowej. 
Tomografia spiralna umoŜliwia wykonywanie rekonstrukcji wielopłaszczyznowych. Gdy 
obrazujemy małe struktury, dla uzyskania optymalnych rekonstrukcji przestrzennych lub 
wielopłaszczyznowych,  przedział  rekonstrukcji  nie  powinien  przekraczać  połowy 
grubości  obrazowanej  warstwy.  Powoduje  to  wzajemne  nakładanie  się  przekrojów 
i utworzenie  większej  liczby  obrazów  niŜ  w  badaniu  konwencjonalnym.  Rekonstrukcje 
nie  nakładające  się  wzajemnie  prowadzą  do  pominięcia  zmian  znajdujących  się  na 
granicy dwóch sąsiednich warstw. 
 
Podstawowymi  parametrami,  wybieranymi  przez  uŜytkownika,  przy  wykonywaniu 

spiralnej wielorzędowej tomografii komputerowej jamy brzusznej są: 
1)

 

kolimacja  warstwy-  S.C.  determinowana  jest  przez  dostępną  konfiguracje  detektorów. 
Cieńsze warstwy stosowane są w badaniach objętościowych, stwarzają lepsza moŜliwość 
rekonstrukcji. Grubsze warstwy wraz z szybkim badaniem spiralnym mają zastosowanie 
w aplikacjach rutynowych i w razie konieczności szybkiej akwizycji danych, 

2)

 

przesuw stołu przypadający na jeden obrót lampy- TF, 

3)

 

współczynnik skoku- P (pitch) dla tomografów wielorzędowych stosujemy dwie definicję 
współczynnika  skoku,  zaleŜy  ona  od  tego  czy  pod  uwagę  bierzemy  kolimację 
pojedynczego  przekroju,  czy  teŜ  kolimację  całej  wiązki  promieniowania  padającej  na 
rzędy detektorów:  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 17 

−

 

objętościowy  współczynnik  skoku  oznaczany  P*-  współczynnik  skoku  warstwy, 
współczynnik skoku detektora, zwiększa się wraz ze wzrostem liczby detektorów, 

−

 

współczynnik  skoku  oznaczany  P-  współczynnik  skoku  wiązki  promieniowania, 
niezaleŜny od liczby detektorów, 

4)

 

przedział  rekonstrukcji-  RI-  zmieniany  jest  tak  samo  jak  w  spiralnej  jednorzędowej 
tomografii  komputerowej.  Dla  większości  rekonstrukcji  wystarczające  jest  wzajemne 
nakładanie się warstw rzędu 20% ich grubości. Dla rekonstrukcji 3D nakładanie warstw 
powinno być rzędu 50 % ich grubości. 

5)

 

efektywna  grubość  obrazowanego  przekroju-  w  większości  aparatów  wielorzędowych 
grubość  warstwy  rekonstrukcji  moŜe  być  wybierana  niezaleŜnie  od  kolimacji.  Dla 
większości  rutynowo  stosowanych  aplikacji  stosuje  się  warstwy  5-8  mm.  Mniejsze 
grubości warstwy stosuje się jedynie przy specjalnych wskazaniach. 

 

Przy prawie kaŜdym badaniu KT jamy brzusznej, podajemy środek cieniujący za pomocą 

strzykawki  automatycznej.  We  wszystkich  przypadkach  powinien  być  podany  równieŜ 
doustny  środek  cieniujący,  jedynym  wyjątkiem  są  tu  stany  nagłe,  kiedy  badanie  musi  być 
wykonane natychmiastowo. 

 

Tabela.2. Protokół badania jamy brzusznej (wiadomości ogólne) 

Doustny środek cieniujący 

1000-1500 ml na 30-90 minut przed badaniem 

UłoŜenie pacjenta 

pozycja  leŜąca  na  plecach,  z  rękoma  nad 
głową. 

Zakres akwizycji 

Od przepony do spojenia łonowego. 

Faza oddechowa 

Wdech (TK spiralna). 

Ustawienia okna 

Zmienne w zaleŜności od fazy badania  
i ocenianego narządu. 

 

Właściwe  dobranie  protokołu  badania  i  czasu  akwizycji  po  doŜylnym  podaniu  środka 

cieniującego, jest bardzo znaczące dla uzyskania poŜądanych wyników. 
 
TK bez doŜylnego podania środka cieniującego 

Badanie bez podawania środka cieniującego ma znaczenie przy podejrzeniu krwawienia, 

do  oceny  zwapnień,  włóknienia.  Najczęściej  jednak  stanowi  część  badania  wielofazowego, 
koniecznego do oceny narządów miąŜszowych, naczyń i zmian patologicznych. 
 
TK fazy wrotnej 

Akwizycja  w  fazie  wrotnej  stosowana  jest  w  badaniach  całej  jamy  brzusznej,  wskazana 

jest u pacjentów ze znaną patologią. Do oceny przed zabiegami wskazane jest jednak badanie 
dwufazowe.    Wykonując  badanie  w  fazie  wrotnej  podajemy  100-200ml  (1,5  -  2  ml/kg  masy 
ciała) środka cieniującego z szybkością 3-5 ml/sek.  
 
Dwufazowa spiralna TK 

W  badaniu  spiralnym  dwufazowym  wykonuje  się  takŜe  akwizycje  w  fazie  tętniczej. 

Wykorzystuje się podobne parametry akwizycji jak w badaniu jednofazowym, z wykonaniem 
skanowania  w  fazie  tętniczego  wzmocnienia  kontrastowego  (opóźnienie  25sek.)  jak  i  fazie 
wrotnej (opóźnienie 60-90 sek.). Szybki przepływ 4-5 ml/sek, poprawia uwidocznienie zmian 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 18 

bogato  unaczynionych.  Badanie  dwufazowe  wykonuje  się  przy  podejrzeniu  bogato 
unaczynionych zmian w wątrobie. 
 
Trójfazowa spiralna TK 

MoŜe  oznaczać  badanie  wykonane  dwufazowo  poprzedzone  skaningiem  przeglądowym, 

lub  badanie  wykonane  w    trzech  róŜnych  fazach  wzmocnienia.  Przy  wykorzystaniu  aparatu 
spiralnych  jednorzędowych  na  badanie  składają  się  trzy  fazy:  tętnicza,  wrotna 
i śródmiąŜszowa.    Dwie  pierwsze  z wymienionych faz wykonuje się identycznie jak badanie 
dwufazowe.  Ostatnie  skanowanie  wykonuje  się  z  opóźnieniem  3-5  minut  (faza  równowagi 
naczyniowej,  wczesne  opóźnienie)  lub  z  opóźnieniem  10-15  minut  (późne  opóźnienie,  faza 
równowagi miąŜszowej). Faza równowagi naczyniowej pomaga rozpoznać niewielkie torbiele 
i  naczyniaki.  Faza  równowagi  miąŜszowej  pozwala  rozpoznać  niewielkie  torbiele  i  guzy 
z duŜą zawartością tkanki włóknistej.  

 

Badanie naczyniowe jamy brzusznej (angio-TK) 

 

Wykonując  badanie  naczyniowe  jamy  brzusznej  posługujemy  się  cienkowarstwowym 

obrazowaniem spiralnym sprzęŜonym z podaniem środka kontrastującego. Parametry badania 
ustawiamy tak aby osiągnąć jak najmniejszą grubość warstwy, wystarczająca grubość warstwy 
wynosi  1,25-3  mm.  Protokół  podania  środka  cieniującego  dobieramy  indywidualnie 
w zaleŜności od stanu wydolności krąŜenia pacjenta.  

Zakres  badania  zaleŜy  od  rodzaju  wykorzystanego  do  badania  tomografu.  W  tomografii 

wielorzędowej  nie  ma  szczególnych  ograniczeń  zakresu  badania.  Badanie  rozpoczyna  się 
ponad pniem trzewnym, a kończy w okolicy pachwinowej. W badaniach wykonywanych przy 
pomocy  spiralnej  tomografii  komputerowej  zakres  badania    rozpoczyna  się  ponad  pniem 
trzewnym, a kończy w okolicy podziału tętnic biodrowych lub okolicy  pachwinowej. Badanie 
wykonujemy  na  wdechu,  co  minimalizuje  artefakty  ruchowe.  Stosujemy  standardowe 
parametry:  najniŜsza  moŜliwą  kolimacje  i  wartość  współczynnika  skoku  bliską  2,  obrazy 
powinny  być  rekonstruowane  z  duŜym  stopniem  nakładania.  Podanie  środka  cieniującego 
w badaniu  angio-KT  ma  zasadnicze  znaczenie,  dla  uzyskania  wystarczającego  stopnia 
zakontraktowania  naczyń.  W  rutynowych  badaniach  środek  cieniujący  podajemy 
jednofazowo.  NaleŜy  określić  objętość  i  szybkość  podania  środka  cieniującego,  oraz  czas 
opóźnienia skanowania.  
 
Dokumentowanie badań tomograficznych 

 

Wynik badania powinien być przedstawiony w formie pisemnej, ewentualnie uzupełniony 

dokumentacja  zdjęciową  lub  nagraniem  na  płycie  DVD/CD.  Opis  badania  tomograficznego 
powinien składać się z: 
1)

 

opisu  istotnych  z  diagnostycznego  punktu  widzenia  cech  obrazu  tomograficznego- 
połoŜenia,  wielkości,  kształtu,  struktury  densyjności,  wzmocnienia  kontrastowego 
struktur prawidłowych i zmian patologicznych itp. 

2)

 

medycznej oceny opisywanych zmian, 

3)

 

ewentualnych zaleceń, co do dalszego postępowania z pacjentem. 

 

Sam  opis  badania  TK  jest  często  wystarczającą  jego  dokumentacją,  jednakŜe 

dokumentacja obrazów tomograficznych jest waŜna ze względu na moŜliwość przedstawienia 
poprawności  rozpoznania  lub  bliŜszych  szczegółów  badania  lekarzowi  kierującemu,  daje  teŜ 
moŜliwość  obejrzenia  wcześniejszych  obrazów  w  czasie  monitorowania  przebiegu  procesu 
chorobowego.  Przy  wykonywaniu  badania  za  pomocą  konwencjonalnych  skanerów  TK, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 19 

obrazy  w  celu  ich  oceny  i  opisu  są  zazwyczaj  drukowane  na  kliszach.  WaŜne  jest  aby 
wówczas udokumentować okna o wszystkich parametrach, obrazujących badaną okolicę. Przy 
wykonywaniu  badania  tomografii  komputerowej  za  pomocą  skanerów  spiralnych 
i wielorzędowych  oraz  systemów  archiwizacji  cyfrowej  i transmisji obrazu, często rezygnuje 
się z wykonywania zdjęć na błonach, a ocenę przeprowadza się bezpośrednio na monitorach 
kineskopowych lub ciekłokrystalicznych. Daje to równieŜ moŜliwość przechowywania całych 
badań  i  danych  w  archiwach  elektronicznych,  ich  nieograniczone  kopiowanie,  przesyłanie 
w sieci  w  formie  cyfrowej  (teleradiologia)  jak  i  ich  przedstawienia  na  kliszach  cyfrowych. 
Taka  forma  archiwizacji  pozwala  równieŜ  na    wizualne  udokumentowanie  całego  wyniku 
badania, w postaci nagrania wszystkich uzyskanych skanów na płytach DVD/CD. Nagrania na 
płycie  DVD/CD  nie  mają  ograniczenia  jeśli  chodzi  o  liczbę  dokumentowanych  obrazów, 
moŜna  dokumentować  całe  badanie  wraz  z  róŜnorodnymi  rekonstrukcjami  uwidocznionych 
w badaniu obszarów. PoniewaŜ nagranie na płycie DVD/CD zawiera całe badanie (wszystkie 
skany) często jest ono jedynym i wystarczającym wynikiem tomografii komputerowej, lekarz 
kierujący  nie  wymaga  opisu  badania.  Często  dokumentacja  DVD/CD  jest  uzupełniana 
rekonstrukcjami  wielopłaszczyznowymi  i  przestrzennymi  3D,  skanami  zawierającymi 
pomiary struktur patologicznych itp. jeŜeli są one znaczące dla procesu diagnostycznego.  

Przy  wykonywaniu  zdjęcia  cyfrowego  z    badania  TK  zazwyczaj  unika  się  drukowania 

wszystkich  skanów,  ze  względu  na  zbyt  duŜą  ich  liczbę.  Wówczas  przy  wykonywaniu 
dokumentacji zdjęciowej naleŜy zwrócić uwagę aby zawierała ona skany obejmujące zmiany 
patologiczne,  skany  wykonane  w  róŜnych  fazach,  w  wypadku  kiedy  badanie  wykonano 
fazowo, 

skany 

w 

róŜnych 

oknach, 

a 

takŜe 

rekonstrukcje 

przestrzenne 

3D 

i wielopłaszczyznowe,  skany  przedstawiające  pomiary  róŜnych  struktur,  jeŜeli  są  one 
znaczące  dla  procesu  diagnostycznego.  JeŜeli  badanie  jest  w  granicach  normy,  wykonując 
dokumentacje zdjęciową powinniśmy przedstawić niektóre przekroje znajdujące się od siebie 
w  podobnej  odległości,  skany  wykonane  w  róŜnych  fazach,  w  wypadku  kiedy  badanie 
wykonano  fazowo,  skany  wykonane  w  róŜnych  oknach,  a  dokumentacją  objąć  cały  zakres 
badania.  MoŜna  teŜ  dokładniej  przedstawić  okolicę  w  której  podejrzewano  patologię,  aby 
udokumentować  brak  zmian  podejrzanych.  Dokumentację  zdjęciową  i  wybór  skanów 
wykonuje  się  korzystając  z  konsoli  diagnostycznej,  a  następnie  przesyła  się  ją  na  kamerę 
cyfrową, słuŜącą do wydruku zdjęć cyfrowych.  
 

Podstawowymi  urządzeniami  do  dokumentowania  badań  tomograficznego  są 

nagrywarki płyt DVD/CD, kamera cyfrowa do wykonywania zdjęć w technice cyfrowej. 

Dokumentacja  na  płytach  DVD/CD  jest  pełna  i  tańsza  od  zdjęć  cyfrowych,  jednak 

wykonywanie  zdjęć  cyfrowych  daje  moŜliwość  ich  obejrzenia  praktycznie  zawsze  i  szybko, 
bez  konieczności  dostępu  do  komputera  i  często  długotrwałego  przeglądania  badań.  Przy 
dokumentowaniu  badań  wykonanych  za  pomocą  tomografii  spiralnej  stosuje  się  opcję 
„pokazu  kinowego”.  Jednak  na  filmie,  w  zaleŜności  od  typu  badania, rejestruje się co drugi, 
trzeci  lub  czwarty  obraz.  Jednak  zmiany  patologiczne  muszą  być  rejestrowane 
w wystarczającym  stopniu,  aby  móc  jej  lepiej  ocenić.  W  celu  poprawienia  jakości  obrazu 
stosuje się zwiększenie grubości warstwy podczas rekonstrukcji obrazu.  

Jeśli  wydajesz  dokumentację  badania  TK  pacjentowi,  umieść  opis  i  zdjęcie  lub  płytę 

w specjalnej podpisanej kopercie, sprawdź zawsze, czy wydajesz właściwy opis i zdjęcie lub 
płytę, sprawdź imię i nazwisko pacjenta na opisie i  zdjęciu lub płycie. Zdjęcia i płyty bardzo 
łatwo  trafiają  do  niewłaściwych  kopert.  Dołącz  dokumentacje  wcześniej  wykonywanych 
badań,  jeŜeli  była  ona  dostarczona  przez  pacjenta.  Przed  oddaniem  dokumentacji  zapytaj 
pacjenta o dane personalne. Poinformuj pacjenta jak powinien postępować ze dokumentacją, 
aby  zachowała  ona  długo  wartość  diagnostyczną.  Klisz  cyfrowych  nie  wolno  składać,  ani 
rolować. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 20 

4.2.2. Pytania sprawdzające  

 

 

 

 

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

W jaki sposób przygotowujemy pacjenta fizycznie do badania TK jamy brzusznej? 

2.

 

Jakie  są  szczegółowe  zalecenia  w  przygotowaniu  pacjenta  do  badania  TK  Ŝołądka, 
dwunastnicy i trzustki ? 

3.

 

Jakie są szczegółowe zalecenia w przygotowaniu pacjenta do badania TK jelita cienkiego? 

4.

 

Jakie są szczegółowe zalecenia w przygotowaniu pacjenta do badania TK okręŜnicy? 

5.

 

W jaki sposób podajemy środki cieniujące przy wykonywaniu tomografii jamy brzusznej? 

6.

 

Jak układamy pacjenta do badania tomograficznego jamy brzusznej? 

7.

 

Jaki jest zakres akwizycji przy wykonywaniu tomografii jamy brzusznej? 

8.

 

W jakiej fazie oddechowej wykonujemy badanie TK jamy brzusznej? 

9.

 

W  jakich  przypadkach  wykonujemy  TK  jamy  brzusznej  bez  doŜylnego  podania  środka 
cieniującego? 

10.

 

Co oznacza pojęcie TK fazy wrotnej? 

11.

 

Co oznacza pojęcie dwufazowa spiralna TK? 

12.

 

Co oznacza pojęcie trójfazowa spiralna TK? 

13.

 

Jak wykonujemy badanie naczyniowe jamy brzusznej? 

14.

 

Z jakich elementów powinna składać się dokumentacja badania TK? 

15.

 

Jakie elementy powinien zawierać opis badania tomograficznego? 

16.

 

Z jakich przyczyn do wyniku badania tomograficznego dołącza się dokumentację zdjęciową? 

17.

 

Jaki  jest  sposób  dokumentacji  obrazów  uzyskanych  przy  wykonywaniu  badania  za 
pomocą konwencjonalnych skanerów TK? 

18.

 

W  jaki  sposób  przeprowadza  się  ocenę  badań  TK  wykonanych  za  pomocą  skanerów 
spiralnych i wielorzędowych? 

19.

 

Jaki  jest  sposób  dokumentacji  obrazów  uzyskanych  przy  wykonywaniu  badania  za 
pomocą skanerów spiralnych i wielorzędowych? 

20.

 

Co to jest teleradiologia? 

21.

 

Jakie znasz sposoby dokumentacji obrazu w badaniu TK? 

22.

 

Czy  nagranie  na  płycie  DVD/CD  jest  wystarczającą  dokumentacją  badania 
tomograficznego? 

23.

 

Jakie są zasady wyboru skanów przy wykonywaniu zdjęcia cyfrowego dokumentującego 
badanie TK? 

24.

 

Do czego słuŜy kamera cyfrowa przy wykonywaniu dokumentacji badania tomograficznego? 

25.

 

Do  czego  słuŜy  nagrywarka  DVD/CD  przy  wykonywaniu  dokumentacji  badania 
tomograficznego? 

26.

 

Jakie są zalety i wady dokumentowania badań na płytach DVD/CD? 

27.

 

Jakie są zalety i wady dokumentowania badań na zdjęciach cyfrowych? 

28.

 

O  czym  powinieneś  pamiętać,  jeśli  wydajesz  pacjentowi  dokumentację  badania 
tomograficznego? 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 21 

4.2.3.  Ćwiczenia  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ćwiczenie 1  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

UłóŜ pacjenta do badania TK jamy brzusznej. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
Sposób wykonania ćwiczenia  

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

odszukać  w  materiałach  dydaktycznych  fragment  poświęcony  wykonaniu  tomografii 
komputerowej jamy brzusznej

 

i zapoznać się z nim, 

2)

 

zapoznać się z zasadami wykonywania badania tomograficznego jamy brzusznej, 

3)

 

zapoznać się z algorytmami wykonywania badania tomograficznego jamy brzusznej, 

4)

 

zapoznać się z obsługą konsoli w zakresie wykonywania badania tomograficznego, 

5)

 

obserwować  czynności  wykonywane  przez  osoby  wykonujące  tomografię  komputerową 
jamy brzusznej, 

6)

 

zwrócić  uwagę  na  sposób  rejestracji  pacjenta  oraz  sposób  wykonywania  i  kolejność 
czynności podczas przeprowadzania TK jamy brzusznej, 

7)

 

wypisać  w  punktach  czynności  wykonywane  podczas  badania  TK  w  zaleŜności  od 
zastosowanego protokołu. 

8)

 

obserwować  postępowanie  z  pacjentem  i  jego  ułoŜenie  w  trakcie  wykonywania  badania 
TK, 

9)

 

prowadzić samodzielnie protokół badania jamy brzusznej pod kontrolą nauczyciela. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

Poradnik dla ucznia, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

−

 

tomograf komputerowy, 

−

 

algorytmy wykonywania badań komputerowych, 

−

 

specjalistyczne programy komputerowe do rejestracji pacjentów, dokumentowania badań, 

−

 

zeszyt, 

−

 

długopis. 

 
Ćwiczenie 2  
 

Utrwal i skopiuj obraz TK śródpiersia. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia  
 
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

odszukać  w  materiałach  dydaktycznych  fragment  poświęcony  dokumentowaniu  badań 
tomograficznych i zapoznać się z nim, 

2)

 

zapoznać się z zasadami wykonywania dokumentacji badania tomograficznego,  

3)

 

zapoznać się z obsługą komputera i drukarki do wydruku opisu badania, 

4)

 

zapoznać  się  z  obsługą  konsoli  diagnostycznej  w  zakresie  przygotowania  i  obróbki 
dokumentacji badania tomograficznego do jego zapisu na nośniku, 

5)

 

zapoznać  się  z  obsługą  konsoli  diagnostycznej  w  zakresie  przygotowania  badania  do 
wykonania 

dokumentacji, 

w 

tym 

równieŜ 

wykonanie 

rekonstrukcji 

wielopłaszczyznowych w standardowych przekrojach,  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 22 

6)

 

zapoznać  się  z  obsługą  konsoli  diagnostycznej  w  zakresie  kopiowania  badania 
tomograficznego na płytę DVD/CD, 

7)

 

zapoznać się z obsługą i działaniem nagrywarki, 

8)

 

zapoznać  się  z  obsługą  konsoli  diagnostycznej  w  zakresie  przesyłania  przygotowanej 
dokumentacji zdjęciowej na kamerę cyfrową, 

9)

 

zapoznać się z obsługą i działaniem kamery cyfrowej, 

10)

 

zapoznać się z obrazem prawidłowej klatki piersiowej i śródpiersia w badaniu TK, 

11)

 

wyszukać, pod kierunkiem nauczyciela, badanie TK klatki piersiowej do skopiowania na 
płytę DVD/CD, 

12)

 

obejrzeć  wybrane  badanie  wyszukać  widoczne  w  nim  patologię  (moŜna  posłuŜyć  się 
opisem, jeŜeli jest on dostępny), 

13)

 

dokonać  obróbki  obrazów  i  uzupełnić  badanie  o  dodatkowe  obrazy:  rekonstrukcje 
wielopłaszczyznowe  i  przestrzenne  3D,  skany  zawierającymi  pomiary  struktur  patologicznych 
itp., pomocne w obrazowaniu struktur anatomicznych i patologicznych w klatce piersiowej, 

14)

 

przedstawić  i  przedyskutować  wyniki  swojej  pracy  z  nauczycielem,  wprowadzić 
ewentualne poprawki  i uzyskać zgodę nauczyciela na skopiowanie badania, 

15)

 

skopiować badanie na płytę DVD/CD,  

16)

 

sprawdzić czy badanie zostało prawidłowo skopiowane, 

17)

 

podpisać płytę danymi personalnymi pacjenta i numerem badania, 

18)

 

skompletować całą dokumentację badania tomograficznego i wydać ją pacjentowi, 

19)

 

wyszukać,  pod  kierunkiem  nauczyciela  badanie  TK  klatki  piersiowej,  do 
udokumentowania w postaci zdjęć cyfrowych, 

20)

 

obejrzeć  wybrane  badanie  wyszukać  widoczne  w  nim  patologię  (moŜna  posłuŜyć  się 
opisem, jeŜeli jest on dostępny), 

21)

 

wybrać  obrazy,  które  muszą  znaleźć  się  na  wykonanym  zdjęciu  cyfrowym  (wziąć  pod 
uwagę:  skany  obejmujące  zmiany  patologiczne,  skany  wykonane  w  róŜnych  fazach, 
w wypadku, kiedy badanie wykonano fazowo, skany w róŜnych oknach), 

22)

 

dokonać  obróbki  obrazów  i  uzupełnić  dokumentacje  zdjęciową  o  dodatkowe  obrazy: 
rekonstrukcje wielopłaszczyznowe i przestrzenne 3D, skany zawierające pomiary struktur 
patologicznych  itp.,  pomocne  w  obrazowaniu  struktur  anatomicznych  i  patologicznych 
w klatce piersiowej, 

23)

 

przedstawić  i  przedyskutować  wyniki  swojej  pracy  z  nauczycielem,  wprowadzić 
ewentualnie poprawki i uzyskać od nauczyciela zgodę na wydruk, 

24)

 

przesłać, przygotowane zdjęcie lub zdjęcia do druku na kamerę cyfrową, 

25)

 

sprawdzić czy zdjęcie zostało prawidłowo wykonane, 

26)

 

sprawdzić na zdjęciu dane personalne pacjenta i numer badania, 

27)

 

skompletować całą dokumentację badania i wydać ją pacjentowi. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

Poradnik dla ucznia, 

−

 

przykładowe obrazy tomograficzne prawidłowej klatki piersiowej i śródpiersia, 

−

 

konsola do wykonywania dokumentacji badania tomograficznego, 

−

 

nagrywarka DVD/CD, 

−

 

kamera cyfrowa, 

−

 

komputer i drukarka do wykonania i wydruku opisu badania. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 23 

4.2.4.  Sprawdzian postępów    

 

 

 

 

 
Czy potrafisz: 
 

Tak 

Nie 

1)

 

opisać  fizyczne  przygotowanie  pacjenta  do  badania    TK  jamy 
brzusznej? 

 

 

 

 

2)

 

opisać  szczegółowe  zalecenia  w  przygotowaniu  pacjenta  do  badania 
TK Ŝołądka, dwunastnicy i trzustki? 

 

 

 

 

3)

 

opisać  szczegółowe  zalecenia  w  przygotowaniu  pacjenta  do  badania 
TK jelita cienkiego? 

 

 

 

 

4)

 

opisać  szczegółowe  zalecenia  w  przygotowaniu  pacjenta  do  badania 
TK okręŜnicy? 

 

 

 

 

5)

 

wymienić 

sposoby 

podawania 

ś

rodków 

cieniujących 

przy 

wykonywaniu tomografii jamy brzusznej? 

 

 

 

 

6)

 

ułoŜyć pacjenta do badania tomograficznego jamy brzusznej? 

 

 

7)

 

określić  zakres  akwizycji  przy  wykonywaniu  tomografii  jamy 
brzusznej? 

 

 

 

 

8)

 

określić  fazę  oddechową,  w  jakiej  wykonujemy  badanie  TK  jamy 
brzusznej? 

 

 

 

 

9)

 

wymienić  sytuacje,  w  których  wykonujemy  TK  jamy  brzusznej  bez 
doŜylnego podania środka cieniującego? 

 

 

 

 

10)

 

wyjaśnić pojęcie TK fazy wrotnej? 

 

 

11)

 

wyjaśnić pojęcie dwufazowa spiralna TK? 

 

 

12)

 

wyjaśnić pojęcie trójfazowa spiralna TK? 

 

 

13)

 

opisać sposób wykonania badania naczyniowego jamy brzusznej? 

 

 

14)

 

Poprowadzić protokół TK jamy brzusznej zgodnie z zaleceniem lekarza? 

 

 

15)

 

 wymienić  elementy  z  jakich  powinna  składać  się  dokumentacja 
badania TK? 

 

 

 

 

16)

 

wymienić  elementy  jakie  powinien  zawierać  opis  badania 
tomograficznego? 

 

 

 

 

17)

 

wymienić  powody  dla  których  do  wyniku  badania  dołącza  się 
dokumentacje zdjęciową? 

 

 

 

 

18)

 

opisać sposób dokumentacji obrazów uzyskanych przy wykonywaniu 
badania za pomocą konwencjonalnych skanerów TK? 

 

 

 

 

19)

 

wyjaśnić  sposób  przeprowadzania  oceny  badań  TK  wykonanych  za 
pomocą skanerów spiralnych i wielorzędowych? 

 

 

 

 

20)

 

opisać  sposoby  dokumentacji  obrazów  uzyskanych  przy  wykonywaniu 
badania za pomocą skanerów spiralnych i wielorzędowych? 

 

 

 

 

21)

 

wyjaśnić pojecie teleradiologia? 

 

 

22)

 

wymienić sposoby dokumentacji obrazu w badaniu TK? 

 

 

23)

 

uzasadnić,  Ŝe  nagrane  na  płycie  DVD/CD  badanie  tomograficzne 
moŜe być wystarczającą jego dokumentacją? 

 

 

 

 

24)

 

przedstawić  zasady  wyboru  skanów  przy  wykonywaniu  zdjęcia 
cyfrowego dokumentującego badanie TK? 

 

 

25)

 

wyjaśnić funkcję drukarki cyfrowej przy wykonywaniu dokumentacji 
badania tomograficznego? 

 

 

 

 

26)

 

wyjaśnić 

funkcję 

nagrywarki 

DVD/CD 

przy 

wykonywaniu 

dokumentacji badania tomograficznego? 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 24 

27)

 

wymienić  zalety  i  wady  dokumentowania  badań  na  płytach 
DVD/CD? 

 

 

 

 

28)

 

wymienić zalety i wady dokumentowania badań na zdjęciach cyfrowych? 

 

 

29)

 

wymienić  zasady  jakie  powinieneś  stosować,  jeśli  wydajesz 
pacjentowi dokumentację badania tomograficznego? 

 

 

 

 

30)

 

skopiować badanie tomograficzne na płytę DVD/CD? 

 

 

31)

 

wybrać obrazy które powinny znaleźć się w dokumentacji zdjęciowej 
badania tomograficznego? 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 25 

4.3. 

Analizowanie 

przykładowych 

obrazów 

tomografii 

komputerowej 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

4.3.1.  Materiał nauczania  

  

 

 

 

 

 

 

Podstawowe zasady analizy obrazu tomografii komputerowej 

 

Badanie  tomograficzne  ma  ogromne  znaczenie  w  diagnostyce  chorób,  jego  głównym 

celem  jest  wykrycie  i  ocena  zmian  patologicznych.  Obraz  tomograficzny  rzadko  jest 
jednoznaczny,  a  pewne  rozpoznanie  moŜe  dać  jedynie  diagnostyka  histopatologiczna.  Przy 
pomocy  TK  moŜliwe  jest  postawienie  wstępnego  rozpoznania,  zadanie  to  ułatwiają  badania 
przedmiotowe, podmiotowe i dodatkowe, które zawęŜają diagnostykę róŜnicową. Dlatego tak 
waŜnym  jest  by  pacjent,  zgłaszający  się  na  badanie  TK,  dostarczył  dotychczasową 
dokumentacje  medyczną.  W  ocenie  zmian  patologicznych  waŜna  jest  równieŜ  znajomość 
moŜliwych artefaktów, które mogą ukrywać, albo symulować patologię.  
 

Podstawową  zasadą  przy  ocenie  obrazów  TK  jest  ocena  wszystkich  uzyskanych 

w badaniu  skanów.  WaŜne  jest  by  odnaleźć  i  ocenić  wszystkie  objęte  badaniem  struktury. 
Wszystkie zmiany, które nie mogą być uznane za prawidłowe wymagają dalszej oceny.  
Za pomocą badania moŜna określić ich współczynnik osłabienia promieniowania, lokalizacje, 
wielkość, objętość, wpływ na sąsiednie struktury, stopień wzmocnienia kontrastowego, jeŜeli 
badanie wykonywane było z kontrastem. 
 
Analiza obrazów 
 

Bezpośrednio po badaniu dokonujemy wstępnej oceny uzyskanych skanów, kiedy pacjent 

jest jeszcze na stole. Daje to moŜliwość wykonania dodatkowych skanów, dodatkowej późnej 
fazy,  lub  rozszerzenia  zakresu  badania,  jeśli  uznamy  to  za  konieczne  (np.  ocena  układu 
moczowego,  zmian  ogniskowych  w  wątrobie).  WaŜne  jest  wcześniejsze  ustalenie  protokołu, 
według  którego  będzie  wykonywane  badanie,  fazy  opóźnione  moŜna  wykonywać  rutynowo 
w pewnych określonych przypadkach klinicznych lub po przeglądzie wykonanych skanów. 
 
Interpretacja 
 

Ocenę badania rozpoczynamy zazwyczaj od  przeglądu topogramu i skanów wykonanych 

bez wzmocnienia środkiem kontrastowym, a następnie oceniamy skany po doŜylnym podaniu 
ś

rodka cieniującego i porównujemy obie serie. Przy ocenie badania waŜne jest  poszukiwanie 

„przypadkowych  znalezisk”,  mogących  nie  dawać  ewidentnych  objawów  klinicznych,  ale 
stanowiących patologię np.: zakrzepica Ŝył udowych, drobne krwawienia. 

W  przypadku  odnalezienia  zmian  patologicznych,  naleŜy  poszukiwać  zmian 

towarzyszących.  NaleŜy  zawsze pamiętać o ocenie wszystkich struktur i narządów, nie tylko 
tych  które  są  objęte  patologią.  Skupienie  uwagi  na  jednej  patologii  często  prowadzi  do 
przeoczenia  innych!  Przy  ocenie  badania  szczególnie  wykonanego  w    tomografii  spiralnej 
wielorzędowej  moŜemy  zastosować  interaktywną  ocenę  obrazu:    wykonać  rekonstrukcje 
wielopłaszczyznowe,  przestrzenne  (3D),  projekcje  maksymalnej  intensywności  (MIP), 
ułatwiające oglądanie i opisywanie badania tomograficznego. W przypadku wykrycia zmiany, 
której  nie  moŜna  rozpoznać,  ani  przyporządkować  określonej  strukturze  anatomicznej, 
musimy  prześledzić  ją  na  kolejnych  przekrojach.  JeŜeli  nie  moŜemy  zakwalifikować  zmiany 
jako prawidłowej, uznajemy ją za patologię. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 26 

Współczynnik  osłabienia  promieniowania  (pochłaniania  promieniowania,  gęstość, 

densyjność). 

Jednostka Hounsfielda  (j.H.) - to jednostka osłabienia promieniowania rentgenowskiego 

w  TK.  Stworzono  skalę  jednostek  Hounsfielda,  gdzie  0  jest  wartością  osłabienia 
promieniowania  dla  wody,  (-)1000  dla  powietrza.  Nie  jest  ustalona  górna  granica  tej  skali. 
Ś

ciśle  określony  współczynnik  osłabienia  mają  powietrze,  tłuszcz,  płyny  o  małej  zawartości 

białka  i  świeŜa  krew.  Im  gęstsza  substancja  tym  wyŜszym  współczynnikiem  osłabienia  się 
charakteryzuje, na tej podstawie moŜna w uzyskać przybliŜoną charakterystykę danej tkanki, 
nie moŜna jednak nigdy przeprowadzić pewnego róŜnicowania tkankowego. 
 

 
Biorąc pod uwagę pochłanianie promieniowania względem otoczenia,  struktury moŜemy 

podzielić na hiperdensyjne, izodensyjne i hipodensyjne. Densyjność zmiany ocenia się zawsze 
mając  na  uwadze  densyjność  otoczenia.  Zmiana  o  określonym  stałym  współczynniku 
osłabiania  promieniowania,  moŜe  być  hipo-,  izo-  lub  hiperdensyjna  i  zaleŜy  to  jedynie  od 
otoczenia w jakim ją obserwujemy.  
 

Tabela. 3. Densyjność zmian 

Struktura 

Pochłanianie 
promieniowania  
względem otoczenia 

Współczynnik  osłabiania 
promieniowania 

danej 

zmiany, 

względem 

otoczenia 

Jasność  zmiany 
względem 
otoczenia 

Hiperdensyjna  znaczne 

większy 

jaśniejsza 

Izodensyjna 

w równym stopniu 

równy 

równa 

Hipodensyjna 

słabo 

mniejszy 

ciemniejsza 

  
 

Ilościowego  pomiaru  współczynnika  osłabienia  promieniowania  z  podaniem  jego 

wartości  liczbowej,  dokonujemy  w  sytuacjach  wątpliwych,  często  wystarczające  jest 
porównanie  densyjności  wzrokowo  ze  „standardami  widocznymi  w  obrazie”  tj.  otaczające 
powietrze,  tkanka  tłuszczowa  podskórna,  kości.  Najlepiej  gdy  współczynnik  mierzymy  na 
obszarze przekraczającym 5 mm

2 

(jeśli pozwala na to rozmiar zmiany), a pomiar powtarzamy  

na  kolejnym  przekroju.  Obszar  pomiaru  powinien  znajdować  się  w  centralnym  punkcie 
zmiany,  poza  miejscem  naraŜonym  na  występowanie  artefaktów.  Do  pomiaru  najlepiej 
uŜywać  standardowego  algorytmu  rekonstrukcji.  Współczynnik  osłabienia  promieniowania 
ma  jednak  ograniczone  zastosowanie  w  przeprowadzaniu róŜnicowania tkankowego, dlatego 
iŜ ściśle określony współczynnik osłabienia mają powietrze, tłuszcz, płyny o małej zawartości 
białka i świeŜa krew. 
 

Powietrze  i  jego  zbiorniki  najlepiej  oceniać  w  oknie  płucnym,  w  razie  wątpliwości 

równieŜ dla obszarów poza klatką piersiową. Powietrze lub inne gazy poza tkanką płucną są 
zazwyczaj dość łatwe do rozpoznania, gdyŜ ich współczynnik osłabienia promieniowania jest 
znacznie  niŜszy.  Współczynnik  osłabiania  w  tkankach  miękkich  <-150  jednoznacznie 
wskazuje na obecność gazu. 

Tłuszcz, ma współczynnik osłabiania promieniowania wynoszący -100j.H. (+ /- 20 j.H.). 

JeŜeli  narządy  gromadzą  tłuszcz  i  ulegają  stłuszczeniu  ich  prawidłowy  współczynnik 
osłabienia  promieniowania  zmniejsza  się  o  ok.  10  lub  więcej  j.H.  ObniŜenie  współczynnika 
osłabiania  promieniowania  jest  proporcjonalne  do  nagromadzenia  tkanki  tłuszczowej 
w danym narządzie. 

Tkanka  mieszana,  jej  densyjność  ma  wartość  pośrednią  pomiędzy  densyjnościami 

tworzących  ją  składników,  moŜe  to  powodować  błędy  interpretacyjne,  np.  współczynnik 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 27 

osłabienia  promieniowania  wynoszący  0  j.H.  dla  wody,  moŜe  być  równieŜ  zmierzony  gdy 
w tkance mieszanej występuje tłuszcz o ujemnym współczynniku osłabienia promieniowania. 

Płyn  -  woda  ma  współczynnik  osłabienia  promieniowania  równy  0  j.H,  nie  jest  jednak 

moŜliwe  dokładne  róŜnicowanie  płynów  na  podstawie  ich  współczynnika  osłabiania 
promieniowania.  Błąd  pomiaru  przy  pomiarze  densyjności  wynosi  od  około  5  do  10  j.H. 
w zaleŜność  od  aparatu.  Przy  dobrze  skalibrowanym  aparacie  zmiana  o  współczynniku 
osłabienia mniejszym niŜ 10 j.H. sugeruje przesięk, powyŜej 25 j.H. wysięk lub krwawienie. 
Nie  moŜna  jednak  dokonać  pewnego  zróŜnicowania  pomiędzy  płynami  o  densyjności 
mieszczącej  się  pomiędzy  10-25  j.H.,  płyny  bogatobiałkowe  oraz  wynaczyniona  krew  mogą 
wykazywać  densyjność  powyŜej  35  j.H.  densyjność.  Nie  moŜna  jednak  uznać  z  całą 
pewnością,  Ŝe  tkanka  której  densyjność  zbliŜa  się  do  0,  jest  płynem,  gdyŜ  moŜe  to  być 
równieŜ  stłuszczała  tkanka  miękka.  Zmiany  torbielowate  zawierające  płyn  od  zmian  litych, 
moŜna  jedynie  odróŜnić  tylko  po  doŜylnym  podaniu  środka  cieniującego  i  obserwacji 
występującego wzmocnienia kontrastowego. 

Krew, współczynnik osłabienia osocza krwi wynosi ok. 28 j.H, w przypadku pełnej krwi 

jest on proporcjonalny do hematokrytu (im wyŜszy hematokryt, tym wyŜsza densyjność). 

Krwotok,  wartość  współczynnika  osłabienia  promieniowania  dla  wynaczynionej  krwi, 

zaleŜy  od  miejsca  wynaczynienia,  od  czasu  jaki  upłynął  od  wynaczynienia,  od  obecności 
skrzeplin.  Krwotok  świeŜy  i  skrzepliny  prowadzą  do  zwiększenia  wartości  hematokrytu  w 
danym  miejscu,  a  więc  mają  większy  współczynnik  osłabienia  promieniowania  (do  80  j.H.). 
Wraz z rozkładem wynaczynionej krwi, zmniejsza się jej hematokryt, tak więc współczynnik 
osłabienia promieniowania dla krwiaka będzie malał z czasem. Krwawienie w początkowym 
stadium jest hiperdensyjne w stosunku do otaczających tkanek, a następnie z czasem staje się 
hipodensyjne. 

Współczynnik osłabienia promieniowania > 100 j.H. jest charakterystyczny dla zwapnień, 

metalu lub środka cieniującego.  

Densyjność  ciał  obcych  zaleŜy  od  ich  gęstości,  bardzo  gęste  ciała  obce  takie  jak  metale 

(np.>3000  jH)  pochłaniają  całkowicie  promieniowanie  i  powodują  powstawanie  artefaktów 
o charakterze pasm hiper- i hipodensyjnych.  
 
Ocena morfologiczna zmian 
 

Wielkość - na dokładność pomiaru wielkości mają wpływ:  

−

 

ostrość obrazu,  

−

 

parametry skanowania przede wszystkim grubość warstwy, 

−

 

przy  pomiarze  objętości  waŜne  jest  czy  pacjent  zdołał  wstrzymać  oddech  na  cały  okres 
skanowania, 

−

 

dobór okna o właściwym zakresie. 
 
Znacznik  narzędzia  pomiarowego  powinien  być  umieszczany  w    środkowych  częściach 

krzywej  stanowiącej  zarys  zmiany.  Zmiany  ogniskowe  mierzymy  poprzez  przeprowadzenie 
dwóch  prostopadłych  linii  określającym  maksymalne  wymiary  zmiany.  Wymiar  podłuŜny 
określamy  poprzez  pomiar  zmiany  w  rekonstrukcji  wielopłaszczyznowej  lub  określenie 
pozycji  stołu  dla  pierwszego  i  ostatniego  skanu,  na  którym  zmiana  jest  jeszcze  widoczna. 
JeŜeli zmiana ma kształt elipsoidalny jej objętość moŜemy liczyć  z równania V=(a x b x c)/2, 
gdzie  a,  b,  c  są  wzajemnie  prostopadłymi  wymiarami  zmiany.  Obecnie  przy  pomiarze 
objętości coraz częściej korzysta się z programów automatycznego pomiaru objętości. 

Powierzchnie  graniczne  -  aby  lepiej  określić  powierzchnie  graniczne  między 

zobrazowanymi  strukturami,  moŜemy  zastosować  cienkie  warstwy  i  rekonstrukcje 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 28 

wielopłaszczyznowe.  JednakŜe  w  przypadku  gdy  kontrast  między  zmianą,  a  jej  otoczeniem 
jest  mały,  czasami  nie  moŜna  jednoznacznie  stwierdzić  czy  granica  między  zmianami  jest 
wyraźna (brak naciekania) czy teŜ nie (naciekanie nowotworowe). 

Lokalizacja  zmiany-  czyli  przypisanie  jej  do  konkretnego  narządu,  nie  powoduje 

trudności gdy zmiana szeroka podstawą kontaktuje się tylko z jednym narządem. Gdy zmiana 
obejmuje  przynajmniej  dwa  narządy,  oceniamy  kąt  pomiędzy  zmianą  a  narządem.  Kąt 
rozwarty  lub  wzajemne  wpuklanie  się  zmiany  i  narządu  sugeruje,  iŜ  zmiana  wywodzi  się 
właśnie z niego. Kąt ostry lub wcięcie sugeruje połoŜenie zmiany poza narządem. 
 
Ocena wzmocnienia kontrastowego 
 

Stopień  zakontrastowania  zaleŜy  od  wartości  parametrów  wstrzyknięcia  i  pojemności 

minutowej serca. Krew zakontraktowana i niezakontrastowana mieszają się ze sobą w prawej 
komorze  serca,  stąd  maksymalne  wzmocnienie  kontrastowe  naczyń  płucnych  i  aorty  jest 
prawie  jednakowe.  Tętnice  płucne  wzmacniają  się  ok.  5  sek.  wcześniej  niŜ  Ŝyły  płucne. 
Najlepsze  zróŜnicowanie  kontrastowe  na  poszczególne  fazy  uzyskuje  się  przy  podaniu 
krótkiego bolusa, o określonej objętości i duŜej prędkość przepływu. 

Faza  tętnicza  -  czas  silnego  wzmocnienia  narządów  uzaleŜnionego  od  obecności  środka 

cieniującego  w  naczyniach  tętniczych.  Wzmocnienie  wzrasta  wraz  z  podawaniem  środka 
cieniującego i spada po zaprzestaniu jego podawania. Wzmocnienie kontrastowe aorty, zaleŜy 
od  prędkości  przepływu  krwi  i  rozpoczyna  się  10-60  sek.  po  podaniu  środka  cieniującego. 
Faza  tętnicza  trwa  10-15  sekund,  do  momentu  utrzymywania  się  duŜego  stęŜenia  środka 
cieniującego  dostarczanego  przez  w  aortę.  Dlatego  indywidualnie  dla  kaŜdego  pacjenta 
powinno  stosować  się  bramkowanie  lub  bolus  testowy.    Skanowanie  duŜego  obszaru  w  tej 
fazie wymaga uŜycia tomografu wielorzędowego. 
 

Tabela 4. Wzór wzmocnienia kontrastowego narządów w fazie tętniczej. 

Narząd 

Wzór wzmocnienia kontrastowego w fazie tętniczej 

ś

ledziona 

kręte  hiper-  i  hipodensyjne  obszary,  jako  wynik  zróŜnicowanej  perfuzji 
między czerwona i białą miazgą - wzór tygrysi 

nerki 

faza  korowo-  rdzeniowa  (intensywne  wzmocnienie  korowe  i  słabe 
rdzeniowe 

wątroba 

niewielkie  wzmocnienie  prawidłowego  miąŜszu,  większość  krwi 
w układzie wrotnym 

trzustka 

silne wzmocnienie na koniec fazy 

tarczyca 

intensywne wzmocnienie całego narządu 

 

Faza  wrotna  -  po  20-30  sekund  od  początku  wzmocnienia  tętniczego,  zakontraktowaniu 

ulega  układ  wrotny,  środek  cieniujący  pojawia  się  w  Ŝyle  śledzionowej,  następnie  w  Ŝyłach 
krezkowych, Ŝyły kończyn dolnych i układ Ŝył nieparzystych kontrastują się najwolniej.  
 

Faza  miąŜszowa  -  czas  silnego  wzmocnienia miąŜszu narządów. Prędkość wzmocnienie 

zaleŜy  od  narządu.  Faza  często  nakłada  się  na  fazę  tętniczą  i  śródmiąŜszową.  Wzmocnienie 
kontrastowe  trzustki  zaleŜy  od  dystrybucji  tętniczej  (40-60  sekund  od  początku  iniekcji). 
Wzmocnienie  wątroby  zaleŜy  od  dystrybucji  kontrastu  Ŝyłą  wrotną,  w  związku  z  czym 
maksymalne  zakontraktowanie  pojawia  się  w  czasie  fazy  wrotnej  60-90  sekund  od  początku 
iniekcji.  Faza  miąŜszowa  w  obrębie  nerek  rozpoczyna  się  w  chwili  równomiernego 
zakontraktowania kory i rdzenia czyli 80-100 sekund po rozpoczęciu iniekcji. Błona śluzowa 
jelita  najsilniej  wzmacnia  się  na  początku  fazy  miąŜszowej.  Mięśnie  nie  wykazują 
wzmocnienia w fazie miąŜszowej. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 29 

 
Tabela 5. Wzór wzmocnienia kontrastowego narządów w fazie miąŜszowej. 

Narząd 

Wzór wzmocnienia kontrastowego w fazie miąŜszowej 

ś

ledziona 

wzmocnienie jednorodne po 60 sek. od początku iniekcji 

nerki 

wzmocnienie jednorodne po 80-100 sek. od początku iniekcji 

wątroba 

wzmocnienie jednorodne po 40-60 sek. od początku iniekcji 

trzustka 

wzmocnienie maksymalne po 60-120 sekundach od początku iniekcji 

jelita 

słabnące wzmocnienie śluzówkowe 

 

Faza  wzmocnienia  śródmiąŜszowego-  faza  uzaleŜniona  od  dyfuzji  kontrastu  do  tkanki 

ś

ródmiąŜszowej  i  z  powrotem.  Utrzymuje  się  wzmocnienie  małych  narządów,  naczynia 

w większości narządów są izodensyjne w stosunku do ich miąŜszu. 

Faza  wydalnicza-  środek  cieniujący  po  3-5  minutach  od  początku  iniekcji  pojawia  się 

w układzie  moczowym.  Faza  pomocna  jest  przy  ocenie  układu  moczowego  i  narządów 
miednicy.  Środek  cieniujący  rzadko  wypełnia  pęcherz  moczowy  w  całości,  tak  więc  ocena 
pęcherza wymaga zazwyczaj podania środka cieniującego bezpośrednio do pęcherza. Ok. 2 % 
ś

rodka  cieniującego  wydalane  jest  z  Ŝółcią,  zakontraktowanie  pęcherzyka  Ŝółciowego 

występuje od 6 do 24 godzin po podaniu środka cieniującego. 
 
Ocena wybranych zmian ogniskowych 

Patologiczne  zmiany  ogniskowe  mają  zazwyczaj  zbliŜoną  densyjność  do    miąŜszu 

narządu,  ale  ich  unaczynienie  jest  zazwyczaj  patologiczne.  Podanie  środka  cieniującego 
pozwala  na  uwidocznienie  zmiany  oraz    jej  diagnostykę.  Najlepsza  do  wykrywania  zmiany 
jest  ta  faza,  w  której  uzyskamy  najlepsze  jej  odgraniczenie  od  otaczających  tkanek.  JeŜeli 
zmiana  jest  dobrze  unaczyniona,  uzyskamy  jej  silne  wzmocnienie  w  fazie  tętniczej 
i uwidoczni się ona jako ognisko hiperdensyjne, jeŜeli skaning zostanie wykonany zbyt późno 
wówczas  niektóre  z  takich  zmian  mogą  zostać  przeoczone.    Do  zmian  tego  typu  zaliczamy: 
raka jasnokomórkowego nerki, mięsaki, złośliwe guzy hormonalnie czynne, gruczolaki nerek 
i inne. 

Guzy charakteryzujące się obrączkowym wzmocnieniem kontrastowym w fazie tętniczej,  

a niekiedy równieŜ w fazach późniejszych, z powodu silniejszego unaczynienia na obwodzie, 
obserwujemy najczęściej w wątrobie. Zazwyczaj są to przerzuty. 

Guzy  słabo  unaczynione,  są  wyraźniejsze    fazie  największego  wzmocnienia  narządu,  w 

której  mają  niŜszą  densyjność  niŜ  otaczające  tkanki.  Mogą  być  to  przerzuty  w  wątrobie,  rak 
trzustki.  Dobranie  właściwego  czasu  skanowania  zaleŜy  od  czasu  maksymalnego 
wzmocnienia narządu, w którym podejrzewamy zmiany. 

Zmiany  poza  narządami  miąŜszowymi  są  zazwyczaj  słabo  lub  umiarkowanie 

unaczynione.  Wzmocnienie  tych  guzów  następuje  w  fazie  tętniczej  lub  w  fazie 
ś

ródmiąŜszowej.  Optymalne  obrazowanie  takich  zmian  wymaga  opóźnienia  60  i  więcej 

sekund oraz doboru odpowiedniego okna. 

Torbiele nie są unaczynione stąd tez nie ulegają wzmocnieniu kontrastowemu. Kryterium 

diagnostyczne  stanowi  brak  zmiany  densyjności  (<10j.H.)  podczas  wszystkich  faz 
wzmocnienia kontrastowego.  

Wzmocnienie  błony  śluzowej  w  fazie  tętniczej  jest  charakterystyczne  dla  zapalenia. 

O obecności  ropnia  świadczy  centralny  obszar  nie  ulegający  wzmocnieniu  kontrastowemu 
(ok. 30 j.H.) otoczony rąbkiem wzmocnienia, najlepiej widocznym w fazie śródmiąŜszowej. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 30 

4.3.2. Pytania sprawdzające  

 

 

 

 

 

 

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 

1.

 

Co pomaga przy zawęŜeniu diagnostyki róŜnicowej i postawieniu wstępnego rozpoznania 
przy opisywaniu badania TK? 

2.

 

Jakie znasz podstawowe zasady przy ocenie badania TK? 

3.

 

W jakim celu dokonuje się wstępnej analizy obrazów uzyskanych w badaniu TK? 

4.

 

Od czego rozpoczynamy interpretacje badania? 

5.

 

Co nazywamy interaktywną oceną obrazu? 

6.

 

Co nazywamy „przypadkowym znaleziskiem” w badaniu TK? 

7.

 

Co nazywamy współczynnikiem osłabienia promieniowania? 

8.

 

Jakie struktury mają ściśle określony współczynnik osłabienia? 

9.

 

Co oznacza pojęcie hiperdensyjność? 

10.

 

Co oznacza pojęcie izodensyjność? 

11.

 

Co oznacza pojęcie hipodensyjność? 

12.

 

Jaki jest współczynnik osłabienia promieniowania dla powietrza? 

13.

 

Jaki jest współczynnik osłabienia promieniowania dla tłuszczu? 

14.

 

Jaki jest współczynnik osłabienia promieniowania dla wody, przesięku, wysięku? 

15.

 

Jaki  zmienia  się  współczynnik  osłabienia  promieniowania  dla  wynaczynionej  krwi 
w zaleŜności od czasu? 

16.

 

Jakie struktury charakteryzuje densyjność >100 j.H.? 

17.

 

Jakie są zasady pomiar wielkości w badaniu tomograficznym? 

18.

 

Jakie są zasady pomiaru objętości w badaniu tomograficznym? 

19.

 

Jakie są cechy charakterystyczne fazy tętniczej? 

20.

 

Jaki jest wzór wzmocnienia kontrastowego w fazie tętniczej dla śledziony i wątroby? 

21.

 

Jakie są cechy charakterystyczne fazy miąŜszowej? 

22.

 

Jaki jest wzór wzmocnienia kontrastowego w fazie miąŜszowej dla śledziony i wątroby? 

23.

 

Jakie są cechy charakterystyczne fazy śródmiąŜszowej? 

24.

 

Jakie są cechy charakterystyczne fazy wrotnej? 

25.

 

Jaki jest charakter wzmocnienia dla dobrze unaczynionych zmian patologicznych? 

26.

 

Jaki jest charakter wzmocnienia dla słabo unaczynionych guzów? 

27.

 

Jaki  jest  charakter  wzmocnienia  dla  zmian  patologicznych  poza  narządami 
miąŜszowymi? 

28.

 

Jaki jest charakter wzmocnienia dla torbieli? 

29.

 

Jaki jest charakter wzmocnienia dla ropnia? 

 

4.3.3.  Ćwiczenia  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ćwiczenie 1  
 

Przeanalizuj obraz TK głowy. 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia  

 

Aby wykonać  ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

odszukać w materiałach dydaktycznych fragment poświęcony analizie obrazu tomografii

 

komputerowej głowy i zapoznać się z nim, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 31 

2)

 

zapoznać  się,  pod  kontrolą  nauczyciela,  z  obsługą  konsoli  diagnostycznej  w  zakresie 
wyszukiwania,  otwierania,  przeglądania,  zamykania  badania,  obróbki  obrazów  badania 
tomograficznego, 

3)

 

zapoznać  się,  pod  kontrolą  nauczyciela,  z  obsługą  konsoli  diagnostycznej  w  zakresie 
pomiaru densyjności, wielkości i objętości struktur widocznych w badaniu TK głowy, 

4)

 

wyszukać, pod kierunkiem nauczyciela badania TK głowy do analizy,   

5)

 

określić zakres wykonanego badania, liczbę faz,  

6)

 

obejrzeć wybrane badanie, wyszukać widoczne w nim patologię, jeŜeli występują, 

7)

 

dokonać 

obróbki 

obrazów 

i 

obejrzeć 

badanie 

za 

pomocą 

rekonstrukcji 

wielopłaszczyznowych rekonstrukcji przestrzennych 3D, itp., pomocnych w obrazowaniu 
struktur anatomicznych i patologicznych, 

8)

 

wypisać  w  zeszycie  struktury  anatomiczne  głowy,  które  są  w  normie  oraz  zmiany 
patologiczne, 

9)

 

określić  cechy  rozpoznanych  struktur  prawidłowych  i  patologicznych,  tj.  densyjność, 
wielkość,  objętość,  wzmocnienie  kontrastowe  itp.  (jeŜeli  dysponujesz  konsolą 
diagnostyczną), 

10)

 

przedstawić wyniki swojej pracy nauczycielowi i kolegom, uzasadnić swój wynik, 

11)

 

przedyskutować otrzymane wyniki z innymi uczniami, pod kontrolą nauczyciela,  

12)

 

omówić  z  nauczycielem  i  innymi  uczniami  ewentualne  błędy  w  rozpoznawaniu 
prawidłowych i patologicznych struktur w badaniu tomografii komputerowej głowy oraz 
spróbować odszukać ich przyczyny. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

Poradnik dla ucznia, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

−

 

tomograf komputerowy, 

−

 

przykładowe obrazy tomograficzne, 

−

 

papier formatu A4 lub zeszyt,

 

−

 

długopis. 

 
Ćwiczenie 2  
 

Przeanalizuj obraz TK śródpiersia. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sposób wykonania ćwiczenia  

 

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:  

1)

 

odszukać w materiałach dydaktycznych fragment poświęcony analizie obrazu tomografii

 

komputerowej śródpiersia  i zapoznać się z nim, 

2)

 

zapoznać  się,  pod  kontrola  nauczyciela,  z  obsługą  konsoli  diagnostycznej  w  zakresie 
wyszukiwania,  otwierania,  przeglądania,  zamykania  badania,  obróbki  obrazów  badania 
tomograficznego, 

3)

 

zapoznać  się,  pod  kontrola  nauczyciela,  z  obsługą  konsoli  diagnostycznej  w  zakresie 
pomiaru densyjności, wielkości i objętości struktur widocznych w badaniu, 

4)

 

wyszukać, pod kierunkiem nauczyciela badania TK śródpiersia do analizy,   

5)

 

określić zakres wykonanego badania, liczbę faz,  

6)

 

obejrzeć wybrane badanie, wyszukać widoczne w nim patologię, jeŜeli występują, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 32 

7)

 

dokonać 

obróbki 

obrazów 

i 

obejrzeć 

badanie 

za 

pomocą 

rekonstrukcji 

wielopłaszczyznowych, 

rekonstrukcji 

przestrzennych 

3D, 

itp., 

pomocnych 

w obrazowaniu struktur anatomicznych i patologicznych, 

8)

 

wypisać w zeszycie narządy i struktury, które są w normie oraz zmiany patologiczne, 

9)

 

określić  cechy  rozpoznanych  struktur  prawidłowych  i  patologicznych,  tj.  densyjność, 
wielkość,  objętość,  wzmocnienie  kontrastowe  itp.  (jeŜeli  dysponujesz  konsolą 
diagnostyczną), 

10)

 

przedstawić wyniki swojej pracy nauczycielowi i kolegom, uzasadnić swój wynik, 

11)

 

przedyskutować otrzymane wyniki z innymi uczniami, pod kontrolą nauczyciela,  

12)

 

omówić  z  nauczycielem  i  innymi  uczniami  ewentualne  błędy  w  rozpoznawaniu 
prawidłowej  i  patologicznych  struktur  w  badaniu  tomografii  komputerowej  śródpiersia 
oraz spróbować odszukać ich przyczyny. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

Poradnik dla ucznia, 

−

 

literatura zgodna z punktem 6 poradnika, 

−

 

tomograf komputerowy, 

−

 

przykładowe obrazy tomograficzne śródpiersia, 

−

 

papier formatu A4 lub zeszyt, długopis.

 

 

4.3.4.  Sprawdzian postępów    

 

 

 

 

 
Czy potrafisz: 
 

Tak 

Nie 

1)

 

określić co pomaga przy zawęŜeniu diagnostyki róŜnicowej  

i postawieniu wstępnego rozpoznania przy opisywaniu badania TK? 

 

 

 

 

2)

 

wymienić podstawowe zasady przy ocenie badania TK? 

 

 

3)

 

wyjaśnić cel wstępnej analizy obrazów uzyskanych w badaniu TK? 

 

 

4)

 

wyjaśnić od czego rozpoczynamy interpretacje badania? 

 

 

5)

 

wyjaśnić  sformułowanie interaktywna ocena obrazu? 

 

 

6)

 

wyjaśnić pojęcie „przypadkowe znalezisko” w badaniu TK? 

 

 

7)

 

wymienić podstawowe zasady przy ocenie badania TK? 

 

 

8)

 

wymienić  struktury  mające  ściśle  określony  współczynnik osłabienia 
promieniowania? 

 

 

 

 

9)

 

wyjaśnić pojęcie hiperdensyjność? 

 

 

10)

 

wyjaśnić pojęcie izodensyjność? 

 

 

11)

 

wyjaśnić pojęcie hipodensyjność? 

 

 

12)

 

określić współczynnik osłabienia promieniowania dla powietrza? 

 

 

13)

 

określić współczynnik osłabienia promieniowania dla tłuszczu? 

 

 

14)

 

określić  współczynnik  osłabienia  promieniowania  dla  wody, 
przesięku, wysięku? 

 

 

 

 

15)

 

określić  zmiany  współczynnik  osłabienia  promieniowania  dla 
wynaczynionej krwi w zaleŜności od czasu? 

 

 

 

 

16)

 

wymienić struktury charakteryzuje densyjność >100 j.H.? 

 

 

17)

 

przedstawić zasady pomiar wielkości w badaniu tomograficznym? 

 

 

18)

 

przedstawić zasady pomiaru objętości w badaniu tomograficznym? 

 

 

19)

 

określić cechy charakterystyczne fazy tętniczej? 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 33 

20)

 

przedstawić  wzór  wzmocnienia  kontrastowego  w  fazie  tętniczej  dla 
ś

ledziony i wątroby? 

 

 

 

 

21)

 

określić cechy charakterystyczne fazy miąŜszowej

?

 

 

 

22)

 

przedstawić  wzór  wzmocnienia  kontrastowego  w  fazie  miąŜszowej 
dla śledziony i wątroby? 

 

 

 

 

23)

 

określić cechy charakterystyczne fazy śródmiąŜszowej? 

 

 

24)

 

określić cechy charakterystyczne fazy wrotnej? 

 

 

25)

 

opisać  charakter  wzmocnienia  dla  dobrze  unaczynionych  zmian 
patologicznych? 

 

 

 

 

26)

 

opisać charakter wzmocnienia dla słabo unaczynionych guzów? 

 

 

27)

 

opisać  charakter  wzmocnienia  dla  zmian  patologicznych  poza 
narządami miąŜszowymi? 

 

 

 

 

28)

 

opisać charakter wzmocnienia dla torbieli? 

 

 

29)

 

opisać charakter wzmocnienia dla ropnia? 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 34 

5.  SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ  

 

 

INSTRUKCJA DLA UCZNIA  

 

 

 

1.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Test  zawiera  25  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi. 
Tylko jedna jest prawidłowa. 

5.

 

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce 
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie 
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

7.

 

Jeśli  udzielenie  odpowiedzi  będzie  Ci  sprawiało  trudność,  wtedy  odłóŜ  rozwiązanie 
zadania na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.

 

Na rozwiązanie testu masz 50 minut. 

 

Powodzenia! 

 

Materiały dla ucznia: 

−−−−

 

instrukcja, 

−−−−

 

zestaw zadań testowych, 

−−−−

 

karta odpowiedzi. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 35 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

   

 

 

 

 

1. Dozymetr powinien być noszony 

a)

 

na wysokości obojczyka. 

b)

 

na wysokości serca. 

c)

 

na  wysokości  lewego  talerza  biodrowego  u  osób  praworęcznych  lub  na  wysokości 
prawego talerza biodrowego u osób leworęcznych. 

d)

 

umieszczenie dozymetru, moŜna wybrać dowolnie kierując się własną wygodą. 

 

2.

 

Wybierz  stwierdzenia  prawdziwe  dotyczące  wielorzędowych  spiralnych  tomografów 
komputerowych 

I.

 

Posiadają pojedynczy rząd detektorów. 

II.

 

Wykorzystują technologię II generacji. 

III.

 

Lampy rentgenowskiej i układ detektorów obracają się wokół pacjenta. 

IV.

 

Pozwalają skrócić czas badania. 

V.

 

Dają moŜliwość wykonywania rekonstrukcji wielopłaszczyznowych. 

Prawdziwe stwierdzenia to 

a)

 

I, II, III. 

b)

 

III, IV, V. 

c)

 

Tylko III i IV. 

d)

 

wszystkie stwierdzenia są prawdziwe. 

 

3.

 

Biorąc pod uwagę wiek pacjenta, badania TK nie wykonuje się u 
a)

 

osób starszych powyŜej 85 roku Ŝycia. 

b)

 

niemowląt. 

c)

 

młodzieŜy w okresie dojrzewania. 

d)

 

wiek  pacjenta  nie  stanowi  przeciwwskazania  do  wykonywania  tomografii 
komputerowej. 

 

4.

 

Wykonanie skaningu przeglądowego oznacza 
a)

 

wykonanie topogramu. 

b)

 

wykonanie kolimacji. 

c)

 

wykonanie badania bez uŜycia środka cieniującego. 

d)

 

odpowiedzi b i c są prawidłowe. 

 

5.

 

Przed wykonaniem badania tomograficznego naleŜy zapytać pacjenta o 
a)

 

ewentualność ciąŜy. 

b)

 

klaustrofobię- lęk przed zamkniętymi przestrzeniami. 

c)

 

zaburzenia czynności tarczycy. 

d)

 

wszystkie odpowiedzi są prawidłowe. 

 

6.

 

Prawidłowy wzór wzmocnienie kontrastowe dla śledziony w badaniu TK to 
a)

 

faza tętnicza- kręte hiper- i hipodensyjne obszary, jako wynik zróŜnicowanej perfuzji 
między czerwona i białą miazgą. 

b)

 

faza tętnicza- wzór tygrysi.  

c)

 

faza śródmiąŜszowa-wzmocnienie jednorodne po 60 sekund od początku iniekcji. 

d)

 

wszystkie odpowiedzi są prawidłowe.  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 36 

7.

 

Wykonując badanie TK jamy brzusznej z podaniem środka cieniującego 
a)

 

posługujemy się jedynie skaningiem przeglądowym. 

b)

 

moŜemy wykonać je trójfazowo. 

c)

 

posługujemy się wyłącznie opcją angio. 

d)

 

wszystkie odpowiedzi są fałszywe. 

 

8.

 

W przeglądowym badaniu tomografii komputerowej (bez podawania środka cieniującego) 
u pacjenta po urazie głowy, świeŜo wynaczyniona krew w obrębie mózgowia 
a)

 

będzie miała obraz ognisk lub obszarów hypodensyjnych. 

b)

 

będzie miała obraz ognisk lub obszarów hyperdensyjnych. 

c)

 

moŜe być hyper- lub hypodensyjna w zaleŜności od miejsca wynaczynienia. 

d)

 

w  badaniu  przeglądowym  jest  izodensyjna  i  niewidoczna,  dlatego  przy  podejrzeniu 
krwawienia konieczne jest podanie środka cieniującego. 

 

9.

 

W przygotowaniu do badania tomografii komputerowej naleŜy 
a)

 

powstrzymać  się  od  spoŜywania  posiłków  na  24  godziny  przed  planowanym 
badaniem, jeŜeli jest to badanie TK głowy bez podania kontrastu. 

b)

 

zaprzestać przyjmowania wszystkich leków, jeŜeli jest to badanie TK jamy brzusznej 
z podaniem kontrastu. 

c)

 

zastosować  dietę  ubogoresztkową,  jeŜeli  jest  to  badanie  TK  jamy  brzusznej  ze 
szczególna oceną nerek i pęcherza moczowego. 

d)

 

uzyskać  zgodę  na  badanie  od  pacjenta  lub  opiekuna  ustawowego,  z  wyłączeniem 
stanów nagłych. 

 

10.

 

Organizując stanowisko pracy w pracowni tomograficznej naleŜy zwrócić uwagę na 
a)

 

zapewnienie właściwej ochrony przed promieniowaniem rentgenowskim, zarówno dla 
personelu jak i pacjentów.  

b)

 

wyposaŜenie  pracowni  we  właściwe  meble  i  zapewnienie  właściwe  oświetlenia 
miejsca pracy. 

c)

 

zapewnienie  przestronnego  pomieszczenia  z  odpowiednio  szerokimi drogami 
komunikacyjnymi dla pacjentów i personelu medycznego.  

d)

 

wszystkie wymienione aspekty są waŜne dla organizacji wygodnego i ergonomicznego 
stanowiska pracy w pracowni tomograficznej i naleŜy starać się je realizować. 

 

11.

 

Wykonując badanie tomograficzne trzustki 
a)

 

pacjenta  układamy  na  plecach  z  ramionami  uniesionymi  nad  głowę,  opcjonalnie 
stosujemy pozycje leŜąca na prawym boku. 

b)

 

w  wypadku  podejrzenia  guza  głowy  trzustki  pacjenta  układamy  na  brzuchu  
z ramionami uniesionymi nad głowę. 

c)

 

pacjenta  układamy  na  plecach  z  rekami  wzdłuŜ  ciała,  opcjonalnie  stosujemy  pozycje 
na lewym boku. 

d)

 

pacjenta  układamy  na  brzuchu  z  rękami  połoŜonymi  wzdłuŜ  ciała,  stroną  dłoniową 
skierowaną do wewnątrz. 

 

12.

 

Szybkość  przesuwu  stołu  (TS)  dla  kolimacji  (SC)  wynoszącej  -  5  mm    i  czasu  obrotu 
lampy (RT) wynoszącego – 2 sekundy , jest równa 
a)

 

2,5 mm/s. 

b)

 

2,5 s/ mm. 

c)

 

10 mm/s. 

d)

 

na podstawie podanych danych nie moŜna obliczyć szybkości przesuwu stołu. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 37 

13.

 

Test fantomowy 
a)

 

jest najlepszym narzędziem w ocenie stawowych zmian zwyrodnieniowych. 

b)

 

to inaczej wykonanie inkrementu. 

c)

 

sposób oceny sprawności tomografu komputerowego. 

d)

 

rodzaj badania TK wykonywanego przy bólach fantomowych amputowanych kończyn. 

 

14.

 

W  określaniu  naraŜenia  na  promieniowanie  u  osób  wykonujących  badania  tomografii 
komputerowej nie ma znaczenia 
a)

 

czas ekspozycji. 

b)

 

odległość między źródłem promieniowania a operatorem. 

c)

 

stosowanie osłon. 

d)

 

wszystkie powyŜsze aspekty mają znaczenie. 

 

15.

 

Wybierz  zdanie  fałszywe  dotyczące  środków  cieniujących  stosowanych  w  badaniu 
tomograficznym 
a)

 

szczególną  ostroŜność  przy  doŜylnym  podawaniu  środków  cieniujących  naleŜy 
zachować u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i tarczycy. 

b)

 

doustne  środki  cieniujące  stosowane  w  badaniu  TK  jamy  brzusznej,  dzielimy  na 
pozytywne  i  negatywne,  w  zaleŜności,  czy  pochłaniają  więcej  czy  mniej 
promieniowania , niŜ ściany przewodu pokarmowego. 

c)

 

jonowe  środki  cieniujące  podawane  doŜylnie,  powszechnie  stosowane  przy  badaniu 
TK, znacznie rzadziej wywołują reakcje niepoŜądane, niŜ środki niejonowe. 

d)

 

powietrze  jest  środkiem  cieniującym  stosowanym  przy  wykonywaniu  wirtualnej 
kolonoskopii. 

 

16.

 

 Wybierz  zdania  prawdziwe  dotyczące  wykonywania  badań  TK  w  diagnostyce  układu 
nerwowego 
a)

 

do  uwidocznienia  wodogłowia,  wystarczy  badanie  TK  bez  podania  środka 
cieniującego. 

b)

 

TK jest najlepszą metodą do oceny rdzenia kręgowego. 

c)

 

TK nie daje moŜliwości uwidocznienia przerzutów do mózgu. 

d)

 

TK jest metodą z wyboru przy podejrzeniu zapalenia mózgu. 

 

17.

 

 Przy  wykonywaniu  badania  za  pomocą  konwencjonalnych  skanerów  TK,  obrazy  w  celu 
ich oceny i opisu są zazwyczaj 
a)

 

drukowane na kliszach. 

b)

 

przedstawiane na monitorach kineskopowych. 

c)

 

przedstawiane na monitorach ciekłokrystalicznych. 

d)

 

nagrywane na płyty CD/DVD. 

 

18.

 

Ź

ródłem  artefaktów  w  badaniu  wykonywanym  przy  uŜyciu  tomografu  komputerowego 

mogą być 
I. Kończyny przywiedzione do ciała w obszarze skanowania, 
II. Ruchy oddechowe, 
III. Metalowe implanty, 
IV. Pozostałości barytu w przewodzie pokarmowym, 
V. Tętnienie serca,  
VI. śebra.  

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 38 

    Wybierz zestaw właściwych odpowiedzi: 

a)

 

I, II, III. 

b)

 

I, II, III, IV. 

c)

 

I, II, III, IV, V. 

d)

 

I, II, III, IV, V, VI. 

 

19.

 

Z  poniŜszych  zdań,  dotyczących  densyjności  opisywanych  w  badaniu  tomografii 
komputerowej, wybierz zdanie prawdziwe 
a)

 

zmiana 

hipodensyjna 

to 

zmiana 

o 

ujemnym 

współczynniku 

osłabienia 

promieniowania. 

b)

 

zmiana hiperdensyjna to zmiana jaśniejsza od otoczenia. 

c)

 

zmiana hipodensyjna  to zmiana jaśniejsza od otoczenia. 

d)

 

zmiana  hiperdensyjna  to  zmiana  o  mniejszym  względem  otoczenia  współczynniku 
osłabienia promieniowania. 

 

20.

 

Radiogram TK 
a)

 

jest inaczej nazywany skanem pilotaŜowym.  

b)

 

jest uŜywany do lokalizacji i określenia obszarów, które zostaną zbadane. 

c)

 

odpowiada skaningowi przeglądowemu. 

d)

 

odpowiedzi a i b są prawdziwe. 

 

21.

 

Dla  świeŜego  krwiaka  nadtwardówkowego  w  badaniu  tomograficznym  głowy 
charakterystyczne jest 
a)

 

hyperdensyjny półksięŜycowaty obszar przylegający do półkuli mózgu. 

b)

 

ogniska  hyperdensyjne  w  strukturach  głębokich  mózgowia  oraz  krew  w  komorach 
bocznych. 

c)

 

poszerzenie  układu  komorowego,  niekiedy  z  jego  nieznacznym  przemieszczeniem 
oraz wyrównanie rowków mózgowych. 

d)

 

Ŝ

adne z powyŜszych. 

 

22.

 

Oceniając węzły chłonne śródpiersia i wnęk w badaniu KT klatki piersiowej moŜemy 
a)

 

wykonać dokładną ocenę węzłów chłonnych, jedynie po podaniu środka cieniującego. 

b)

 

wykryć  węzły  chłonne  powiększone  w  osi  krótkiej  powyŜej  1  cm,  w  skaningu 
przeglądowym. 

c)

 

odpowiedzi a i b są prawidłowe. 

d)

 

wystarczająco ocenić węzły chłonne juŜ po wykonaniu tomogramu. 

 

23.

 

Przy  poszukiwaniu  ognisk  zatorowości  w  tętnicach  płucnych  w  badaniu  tomografii 
komputerowej zastosujemy 
a)

 

badanie  tylko  w  skaningu  przeglądowym,  ze  względu  na  to,  iŜ  podanie  kontrastu 
w wypadku zatorowości wiąŜe się z licznymi powikłaniami. 

b)

 

badanie w skaningu przeglądowym oraz w fazie Ŝylnej gdyŜ taki protokół pozwala na 
najlepsze zobrazowanie ewentualnej zatorowości. 

c)

 

badanie w skaningu przeglądowym oraz w opcji angio- TK (tzw. opcji na zatorowość). 

d)

 

badanie  tylko  w  fazie  tętniczej  i  Ŝylnej,  w  grubych  warstwach  (5  mm),  aby  jak 
najbardziej  skrócić  czas  badania,  co  jest  bardzo  waŜne  u  pacjentów  z  narastającą 
dusznością. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 39 

24.

 

Dokumentowanie badania tomograficznego w postaci cyfrowej pozwala na 
a)

 

wyświetlenie badania KT na monitorze. 

b)

 

przesyłanie badań w sieci do innych ośrodków. 

c)

 

archiwizacje badań w archiwach cyfrowych. 

d)

 

wszystkie odpowiedzi są prawidłowe. 

 

25.

 

Tomografia komputerowa jest odpowiedzialna za duŜy odsetek, pochłoniętego z przyczyn 
medycznych  promieniowania,  na  które  naraŜona  jest  ogólna  populacja.  Aby  zmniejszyć 
całkowita dawkę radiacyjną stosujemy 
a)

 

właściwy dobór parametrów badania. 

b)

 

prawidłowy  dobór  pacjentów  do  badania  TK  z  rozwaŜeniem  innych  metod 
diagnostycznych. 

c)

 

róŜnego rodzaju osłony przed promieniowaniem. 

d)

 

wszystkie powyŜsze odpowiedzi są prawidłowe. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 40 

KARTA ODPOWIEDZI 

 

Imię i nazwisko.......................................................................................... 

 
Wykonywanie badań przy uŜyciu tomografu komputerowego

 

 

 

Zakreśl poprawną odpowiedź. 

 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1

 

 

a 

b 

c 

d 

 

2

 

 

a 

b 

c 

d 

 

3

 

 

a 

b 

c 

d 

 

4

 

 

a 

b 

c 

d 

 

5

 

 

a 

b 

c 

d 

 

6

 

 

a 

b 

c 

d 

 

7

 

 

a 

b 

c 

d 

 

8

 

 

a 

b 

c 

d 

 

9

 

 

a 

b 

c 

d 

 

10

 

 

a 

b 

c 

d 

 

11

 

 

a 

b 

c 

d 

 

12

 

 

a 

b 

c 

d 

 

13

 

 

a 

b 

c 

d 

 

14

 

 

a 

b 

c 

d 

 

15

 

 

a 

b 

c 

d 

 

16

 

 

a 

b 

c 

d 

 

17

 

 

a 

b 

c 

d 

 

18

 

 

a 

b 

c 

d 

 

19

 

 

a 

b 

c 

d 

 

20

 

 

a 

b 

c 

d 

 

21

 

 

a 

b 

c 

d 

 

22

 

 

a 

b 

c 

d 

 

23

 

 

a 

b 

c 

d 

 

24

 

 

a 

b 

c 

d 

 

25

 

 

a 

b 

c 

d 

 

Razem:   

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 41 

6.

 

LITERATURA

   

 

 

 

 

 

 

 

1.

 

Prokop  M.:  Galanski  M.:  Spiralna  i  wielorzędowa  tomografia  komputerowa  człowieka. 
Polski Cement, MediPage Warszawa 2007 

2.

 

http://www.cmlim.pl/pl/Vademecum  pacjenta.  Badania  od  A  do  Z/Tomografia 
komputerowa głowy