DZIEJE RELIGII, FILOZOFII I NAUKI
do ko
ń
ca staro
Ŝ
ytno
ś
ci
│
ś
redniowiecze i odrodzenie
│
barok i o
ś
wiecenie
│
1815-1914
│
1914-1989
jak i z czego studiowa
ć
filozofi
ę
│
moje wykłady
│
Wittgenstein
│
filozofowie i socjologowie nauki
Karl MARX
TEZY O FEUERBACHU
1. Głównym brakiem wszelkiego dotychczasowego materializmu - nie wył
ą
czaj
ą
c
feuerbachowskiego - jest to,
Ŝ
e przedmiot, rzeczywisto
ść
, zmysłowo
ść
ujmował on
jedynie w formie obiektu czy te
Ŝ
ogl
ą
du [Anschauung], nie za
ś
jako ludzk
ą
działalno
ść
zmysłow
ą
, praktyk
ę
, nie subiektywnie. To sprawiło,
Ŝ
e stron
ę
czynn
ą
, w przeciwie
ń
stwie
do materializmu, rozwijał idealizm - jednak tylko w sposób abstrakcyjny, poniewa
Ŝ
idealizm, rzecz jasna, nie zna rzeczywistej, zmysłowej działalno
ś
ci jako takiej.
Feuerbachowi chodzi o przedmioty zmysłowe, rzeczywi
ś
cie odmienne od przedmiotów
my
ś
lowych; samej jednak działalno
ś
ci ludzkiej nie ujmuje on jako działalno
ś
ci
przedmiotowej. W Istocie chrze
ś
cija
ń
stwa rozpatruje on przeto tylko postaw
ę
teoretyczn
ą
jako prawdziwie ludzk
ą
, podczas gdy praktyk
ę
ujmuje i ustala jedynie w
brudno
Ŝ
ydowskiej formie jej przejawiania si
ę
. Dlatego nie rozumie on znaczenia
działalno
ś
ci "rewolucyjnej", "praktyczno-krytycznej".
2. Zagadnienie, czy my
ś
leniu ludzkiemu wła
ś
ciwa jest prawdziwo
ść
przedmiotowa, nie
jest zagadnieniem teorii, lesz zagadnieniem praktycznym. W praktyce człowiek musi
dowie
ść
prawdziwo
ś
ci, tzn. rzeczywisto
ś
ci i mocy, ziemskiego charakteru [Diesseitigkeit]
swego my
ś
lenia. Spór o rzeczywisto
ść
czy nierzeczywisto
ść
my
ś
lenia izoluj
ą
cego si
ę
od
praktyki jest zagadnieniem czysto scholastycznym.
3. Materialistyczna teoria,
Ŝ
e ludzie s
ą
wytworami warunków i wychowania,
Ŝ
e wi
ę
c
zmienieni ludzie s
ą
wytworami innych warunków i zmienionego wychowania, zapomina,
Ŝ
e warunki s
ą
zmieniane wła
ś
nie przez ludzi i
Ŝ
e sam wychowawca musi zosta
ć
wychowany. Przeto dochodzi ona sił
ą
rzeczy do tego,
Ŝ
e dzieli społecze
ń
stwo na dwie
cz
ęś
ci, z których jedna jest wyniesiona ponad społecze
ń
stwo (Np. u Roberta Owena).
Zbie
Ŝ
no
ść
zmian warunków i działalno
ś
ci ludzkiej mo
Ŝ
e by
ć
traktowana i racjonalnie
rozumiana jedynie jako praktyka rewolucyjna.
4. Feuerbach bierze za punk wyj
ś
cia fakt religijnej samoalienacji - podwojenia
ś
wiata na
ś
wiat religijny, wyobra
Ŝ
ony, i na
ś
wiat rzeczywisty. To, co on robi, polega na
sprowadzaniu
ś
wiata religijnego do jego ziemskiej podstawy. Przeocza on,
Ŝ
e po
dokonaniu tej pracy pozostaje jeszcze do zrobienia rzecz najwa
Ŝ
niejsza. Mianowicie fakt,
Ŝ
e owa ziemska podstawa odrywa si
ę
sama od siebie i utrwala w obłokach niczym
samodzielne pa
ń
stwo, da si
ę
wytłumaczy
ć
jedynie samorozdarciem i
samozaprzeczeniem tej ziemskiej podstawy. Musi wi
ę
c ona sama by
ć
najpierw
zrozumiana w swojej sprzeczno
ś
ci, nast
ę
pnie za
ś
, przez usuni
ę
cie tej sprzeczno
ś
ci,
praktycznie zrewolucjonizowana. A wi
ę
c np. po odkryciu,
Ŝ
e ziemska rodzina jest
tajemnic
ą
ś
wi
ę
tej rodziny, musi ona sama by
ć
poddana krytyce w teorii i ulec
rewolucyjnemu przekształceniu w praktyce.
5. Feuerbach, nie zadawalaj
ą
c si
ę
my
ś
leniem abstrakcyjnym, odwołuje si
ę
do ogl
ą
du
zmysłowego; ale ujmuje on zmysłowo
ść
nie jako działalno
ść
praktyczn
ą
, ludzko-
zmysłow
ą
.
6. Feuerbach sprowadza istot
ę
religii do istoty człowieka. Ale istota człowieka to nie
abstrakcja tkwi
ą
ca w poszczególnej jednostce. Jest ona w swojej rzeczywisto
ś
ci
całokształtem stosunków społecznych.
Feuerbach, który nie podejmuje krytyki tej rzeczywistej istoty, jest przeto zmuszony:
Strona 1 z 2
Bez tytułu 1
2009-10-20
