Artykuł pobrano ze strony 

eioba.pl

BHARATA - Języki Urzędowe w Indii - Podział, 

Charakterystyka i Historia

Indie to kraj ponad miliarda ludzi, 23 języków urzędowych i prawie 1700 dialektów oraz języków lokalnych. Należą 
do pięciu głównych grup językowych, używają najczęściej sylabicznych alfabetów, pokazują bogactwo kulturowe, 
duchowe i literackie. Sanskryt uchodzi za matkę większości języków Indii.

Bharata - Języki Indii

Badania statystyczne przeprowadzone w 1971 wyodrębniły na terytorium Indii 
ogółem 1625 języków. Głównym współczesnym językiem używanym w Indii 
jest HINDI, którym razem z jego dialektami używa jakieś 600 milionów ludzi, z 
czego dla ponad 400 milionów jest to język ojczysty. Hindi z całym przyległym 
hindustani (urdu) i licznymi dialektami to czwarty z największych języków 
ludzkości po chińskim, hiszpańskim i angielskim. Wybierając się do Indii 
warto wiedzieć trochę o bogactwie tamtejszych języków, a także znać 

podstawowe zwroty grzecznościowe obszaru językowego do którego się udajemy. 
Szczególnie w celach biznesowych w Indii wskazana jest chociaż mierna znajomość Hindi. 
Języki Indii można podzielić na pięć głównych rodzin: 

1. Rodzina indoeuropejska

Jest to największa z rodzin językowych, dzieląca się na dwie podgrupy - języki indoaryjskie 
i języki dardyjskie. W pierwszej z tych grup odnajdujemy m.in. języki staroindoaryjskie 
(język wedyjski oraz sanskryt), języki średnioindoaryjskie (wśród nich różnorodne prakryty) 
oraz ogromną grupę języków nowoindoaryjskich (do nich należy m.in. hindi, urdu, bengalski, 
pendżabski etc.).

2. Rodzina drawidyjska

W tej rodzinie wyróżnia się grupę południową (tamilski, kannada, malajalam, toda), 
południowo-zachodnią (tulu), południowo-wschodnią (telugu), centralną (kolami), 
gondwańską (gondi), północno-wschodnią (kurukh, oraon) oraz grupę północno-zachodnią 
(brahui).

3. Rodzina austroazjatycka

Wyróżnia się w jej obrębie grupę języków mundajskich (munda) oraz mon-khmer. Część 
języków z tej rodziny nie posiada własnego pisma.

4. Rodzina tybeto-birmańska

W Indiach dzieli się na trzy gałęzie: tybetańsko-himalajską (m.in. balti, ladakhi, newari, język 
tybetański), północno-asamską oraz asamsko-birmańską (m.in. bodo, garo, manipuri, 
mizo). Językami tymi posługują się przede wszystkim mieszkańcy Indii północno-
zachodnich oraz północno-wschodnich, Sikkimu, Bhutanu, Nepalu.

5. Języki izolowane

Stanowią relikty języków istniejących niegdyś na subkontynencie indyjskim. Do tej grupy 
zaliczamy język nahali

 

(używany przez nieliczne grupy w centralnych Indiach), języki 

andamańskie oraz język kusunda. 

Bharata - Języki Urzędowe Indii

Indie, mające ponad jeden miliard mieszkańców, zamieszkiwane są przez różne ludy, które 
posługują się w sumie 30-toma głównymi językami i około 2.000 dialektów. Indyjska 
konstytucja przyznała specjalny status dwóm językom: hindi

 

i angielskiemu jako oficjalnym 

językom komunikacji w rządzie centralnym Indii. Ponadto wyróżniono 21 języków 
dodatkowych, które mogą być przyjmowane przez poszczególne stany federacji jako 
regionalne języki urzędowe. Języki te należą do różnych rodzin i grup językowych: 
indoeuropejskich, drawidyjskich, munda i innych. Od 1965 rząd indyjski przymierzał się do 
stopniowego wycofania języka angielskiego i zastępowania go przez hindi. Angielski miał 
być jedynie językiem pomocniczym administracji (np. w sądownictwie), i to tylko do 
momentu, gdy będzie można wprowadzić hindi w całej administracji. Wywołało to jednak 
protesty pozostałych grup językowych nie posługujących się hindi, gdyż urzędowym 
czystym hindi posługuje się tylko 400 mln spośród ponad miliarda mieszkańców 
subkontynentu. Jednocześnie na skutek postępującej modernizacji i industrializacji kraju, 
angielski jest coraz częściej używany, zwłaszcza przez kręgi biznesowe. 

Języki urzędowe (administracja centralna) 

1. hindi

2. angielski (pomocniczy)

Pozostałe języki urzędowe

 

(wyznaczone do stanowego użytku urzędowego) 

1. assamski, assami

 

(język urzędowy w stanie Assam)

2. bengalski, bengali (język urzędowy w stanach Tripura i Bengal Zachodni)
3. bodo

 

(język urzędowy w stanie Assam)

4. dogri

 

(język urzędowy w stanie Dżammu i Kaszmir)

5. gudźarati

 

(język urzędowy w stanach i terytoriach Dadra i Nagarhaweli, Daman i Diu 

oraz Gujarat)
6. hindi, hinduski (język urzędowy w stanach i terytoriach Andamany i Nikobary, Bihar, 
Czandig, arh, Chhattisgarh, Delhi, Haryana, Himachal Pradesh, Jharkhand, Madhya 
Pradesh, Radżastan, Uttar Pradesh i Uttarakhand)
7. kannada

 

(język urzędowy w stanie Karnataka)

8. kaszmirski, kaszmiri (język urzędowy w stanie Dżammu i Kaszmir)
9. konkani

 

(język urzędowy w stanie Goa)

10. maithili

 

(język urzędowy w stanie Bihar)

11. malajalam

 

(język urzędowy w stanach Kerala i na Lakszadiwach)

12. manipuri

 

(język urzędowy w stanie Manipur)

13. marathi

 

(język urzędowy w stanie Maharashtra)

14. nepali

 

(język urzędowy w stanie Sikkim)

15. orija

 

(język urzędowy w stanie Orisa)

16. pendżabski

 

(język urzędowy w stanie Pendżab)

17. sanskryt

 

(język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii, 

używany w ceremoniach religijnych oraz przez niewielkie grupy ludności rozproszone po 
całym kraju)
18. santali

 

(właściwy dla grupy plemion zamieszkującej płaskowyż Chota Nagpur na terenie 

stanów: Bihar, Chhattisgarh, Jharkhand i Orisa)
19. sindhi

 

(zachodnie pogranicze stanów Gujarat i Radżastan)

20. tamilski

 

(język urzędowy w stanach i terytoriach Puducherry i Tamil Nadu)

21. telugu

 

(język urzędowy w stanie Andhra Pradesh)

22. urdu

 

(język urzędowy w stanie Andhra Pradesh,

 

Dżammu i Kaszmir)

Inne popularne języki Indii 

Bez oficjalnego statusu, ale którymi posługuje się powyżej 5 milionów osób:

1. awadhi
2. bhodżpuri

 

(w stanie Bihar)

3. bundeli
4. chhattisgarhi

 

(w stanie Chhattisgarh)

5. haryanvi

 

(w stanie Hariana)

6. kanauji

 

(w stanie Uttar Pradeś)

7. magahi

 

(w południowej części stanu Bihar)

8. marwari

 

(w Radżastanie)

PRAKRTA - JĘZYKI POTOCZNE

Prakryty (sanskryt Pr

a

k

r

y

t

 

prākr ta

 

= 'naturalny, zwykły, potoczny') - grupa języków 

indyjskich, obejmująca potoczne i literackie języki Indii z okresu od V wieku p.e.ch. do X 
wieku e.ch. Znane są głównie z inskrypcji, tekstów literackich oraz pism religijnych 
buddystów i dżinistów. Najważniejsze odmiany literackie to: pali, ardhamagadhi, 
maharasztri, śauraseni, magadhi.

BRAHMI - PIERWOTNE PISMO INDII

Alfabet BRAHMI

 

jest przodkiem dla więcej niż 40-tu współczesnych alfabetów dla języków 

w Indii oraz dla alfabetów innych języków takich jak khmerski (Angkor), jawajski, filipiński 
czy tybetański. Uważa się, że pismo Brahmi było podstawą dla powstania alfabetu 
aramejskiego oraz fenickiego. Pismo Brahmi było znane dobrze i używane w Indii już w 
połowie I tysiąclecia p.e.ch. Pismo to prawdopodobnie pochodzi z kultury doliny Indusu i 
Harappy, mając w takim razie 5-6 tysięcy lat historii, jako że Harappa to 3.500 lat p.e.ch., a 
w dolinie Indusu używano tego pisma już ponad 2 tysiące lat p.e.ch. Znane są inskrypcje w 
piśmie Brahmi z okresu panowania Cesarza Aśoka

 

(około 270-232 p.e.ch.), trzeciego 

monarchy z dynastii Mauryan. Pismo Brahmi było używane do zapisu wielu języków, w tym 
sanskrytu i prakrytu. Struktura większości indyjskich alfabetów sylabicznych pochodzi jak 
się uważa z pisma Brahmi. Pismo wywodzi nazwę od Bogini Brahmi, inaczej Sarasvati, 
patronki kasty braminów, indyjskich kapłanów. Posiada znaczenie wróżebne oraz działa 
jako system numerologiczny podobnie jak stare celtyckie runy, które być może także 
wywodzą się ze skrypu Brahmi. Wiele liter ma więcej niż jedną formę zapisu, a litery 
pogrupowane są naukowo wedle sposobu ich wymowy. Każda sylaba kończy się na 
samogłoskę "a" krótkie, a zmiany samogłoski dodawane są przez znaki diakrytyczne do 
sylaby głównej jak to widać na przykładzie sylaby "KA" pod samogłoskami. Alfabet Brahmi 
posiada 9 samogłosek, w tym długie oraz krótkie a, i, u oraz głoski e, ai, o. Pierwsze trzy 
cyfry w liczebnikach widoczne są dzisiaj nawet w zapisie cyfr pisma japońskiego. 

Samogłoski w starożytnym piśmie Brahmi

Spółgłoski w starożytnym piśmie Brahmi:

 

Liczebniki w piśmie Brahmi:

SIDDHAM - PRZODEK DEVANAGARI

Allfabet SIDDHAM jest wedle badaczy zachodnich potomkiem pisma Brahmi, a przodkiem 
alfabetu Devanagari który jest podstawą dla sanskrytu i wielu innych języków indyjskich. 
Nazwa pisma pochodzi z sanskrytu i oznacza pismo doskonałych czy spełnionych, pismo 
używane przez siddhów do zapisu ich nauk i praktyk. Aktualnie pismo to szerzej jest 
używane przez buddyjskich mnichów zakonu Shingon

 

w Japonii dla zapisywania 

mantramów i sutr w sanskrycie. Pismo to zostało sprowadzone do Japonii przez mistrza 
Kukai

 

w 806 roku e.ch. po odbyciu przez niego studiów sanskrytu i buddyjskiej mantrajany 

w Chinach. W Japonii pismo Siddham znane jest pod nazwą Bonji

 

(Bondźi). Pisze się od 

strony lewej do prawej w poziomych liniach, czyli tak jak w Devanagari. Alfabet posiada 14 
samogłosek, w tym krótkie i długie a, i, u oraz samogłoskowe krótkie i długie "r" oraz "lr", a 
także "e", "ai', "o" oraz "au". Znane są zapisy fraz mantrycznych wtrącane w tym piśmie w 

japońskich tekstach, także dotyczących Usui Reiki. W rzeczywistości może to być jednak 
niezależny od Brahmi styl pisania

 

w sanskrycie używany przez stare ezoteryczne zakony 

indyjskich siddhów - cudotwórców, przejęty przez uczniów Buddy. Znaki tego pisma ciągle 
są używane w zapisie mantramów w rozmaitych systemach tantry i jogi w Indii, spacjalnie, 
aby nawet osoby znające sanskryt miały problemy z odczytaniem tajemnego tekstu. 

Samogłoski w pismie Siddham:

Znaki diakrytyczne samogłosek w piśmie Siddham na przykładzie głoski "Ka":

Spółgłoski w sylabicznym alfabecie Siddham:

 

GUPTA - PISMO GUPTYJSKIE

Pismo GUPTA wywodzi się z systemu zapisu Brahmi i przynależy do grupy północno- 
indyjskich systemów pisma. Jego pojawienie się jest zbieżne z powstaniem dynastii Guptów 
w początkach IV wieku e.ch. Pismo Gupta przetrwało inwazję Hunów w VI wieku i po jej 
zakończeniu rozpoczęło swoje dalsze rozprzestrzenianie aż do VIII wieku e.ch. Pismo 
Gupta rozwinęło kilka swoich odmiennych wariantów takich jak Nagari

 

czy Sarada, które 

pojawiły się w północnych Indiach u podnóży Himalajów. Rozmaite warianty pisma Gupta 
stały się podstawą dla rozwoju współczesnych alfabetów północnej Indii. Pismo Gupta 
znane jest w całej północnej i centralnej Indii od wschodniej części dzisiejszego Pakistanu 
aż po Bangladesz i wschodnią część Indii. Na wschodzie Indii rozwinęło się z Gupta pismo 
Nagari, a na zachodzie Indii, także w dzisiejszym Pakistanie powstało pismo Sarada. Wiele 
tekstów śiwaizmu kaszmirskiego oraz śaktyzmu spisanych jest w tym rodzaju pisma. 

Podstawowe znaki pisma Gupta:

DEVANAGARI

 

ANIELSKA MOWA MIASTA BOGÓW

Dewanagari

 

(( e

w

a

n

a

g

a

, z sanskr. devanagari; deva "bóg" + nagari "miasto") - pismo 

alfabetyczno- sylabiczne, używane w północnych, zachodnich i środkowych Indiach do 
zapisu kilkunastu języków z grupy języków indyjskich, m.in. sanskrytu, hindi, marathi, 
nepali. Rozwinęło się wedle badaczy zachodnich z pisma Brahmi, starszej formy pisma 
indyjskiego, którego najwcześniejsza postać znana jest szerzej z napisów cesarza Aśoki 
(poł. III w. p.e.ch.). Według kasty brahmanów jednak Devanagari jest bardzo dawnym 
pismem, które istniało już w czasach Kryszny, ale było używane wyłącznie przez kastę 
braminów, wtajemniczonych w Wedę i dlatego było nieznane. Pismo Brahmi

 

miało być 

rodzajem pisma ludowego, w odróżnieniu od zarezerwowanego dla spraw boskich 
Devanagari. Składa się z 50-ciu znaków, w tym 16-tu samogłosek oraz ponad 300 ligatur, 
zbitek dwóch lub więcej syalab. Zapis znaków dewanagari jest poziomy, od strony lewej do 
prawej. Charakterystyczna dla niego jest pozioma linia (matra) nad każdą literą i ligaturą 
oprócz znaków dha i bha, których linia jest niepełna. Pismo Dewanagari posiada także kilka 
znaków interpunkcyjnych oraz znaków o znaczeniu fonetycznym. Najstarsze znane  jak 
dotąd inskrypcje pochodzą z VII wieku, a cyfry arabskie i łacińskie pochodzą właśnie z 
dewanagari, czyli szerzej z kultury sanskrytu. Devanagari

 

to pismo w zasadzie 

symboliczne, jego znaki są przedmiotem kontemplacji i mistycznej filozofii. Jest do dziś 
używane w Indiach dla języków: sanskrytu

 

(Sanskrit), hindi, marathi, nepalskiego (Nepali), 

nevari i innych jak: awadhi, bagheli, bhatneri, bhili, bihari, braj bhasha, chhattisgarhi, 

garhwali, gondi, harauti, ho, jaipuri, kachchhi, kanauji, konkani, kului, kumaoni, kurku, 
kurukh, marwari, mundari, palpa, i santali. W tablicach z transliteracją pisma Devanagari i 
podobnych na literki łacińskie użyta jest międzynarodowa transliteracja naukowa używana 
od 1899 roku, chociaż w internecie z powodu problemów z klawiaturą i tablicą znaków 
często używa się Itrans

 

lub HK

 

(w tabeli na końcu artykułu). 

* ā, ī, ū

 

są to długie, 2-3 razy dłuższe warianty głosek 'a', 'i', oraz 'u'.

* * , ,

 

zwane są "ciekłymi sylabami", podobnymi do /r/ and /l/ ale używanymi jak 

samogłoski. Kreseczka nad tymi samogłoskami oznacza długą wersję literki.
* *

 

(a(

) 

unosowione /a/, w rzeczywistości m z kropeczką jest unosowionym dźwiękiem m, 

który unosawia poprzedzają go samogłoskę.
* *

 

(a( )

 

(:) wymawia się jak /a/ poprzedzone przydechem, często przedłuża końcową 

samogłoskę, w języku hindi często czytany jako wygłosowe "ha".
* *

 

jest naprawdę głęboko nosowe, jak zakończenia angielskich słów na "-ing" np. "sing".

* ñ

 

jest takie samo jak w hiszpańskim: palatalnie nosowe, jak polska zbitka "nja, nia", w 

słowach 'niania', 'niagara'.
* * , wh,   , i h

 

to słabsze, delikatniej wymawiane wersje "t, th, d, dh". 

* *

 

odbite od nosa, unosowione, podobne do polskiego "ń".

* W rzeczywistośći, oprócz /r/ and /l/, każda głoska z kropką u dołu jest tzw. retrofleksem, 
głoską "połkniętą", wymawianą jakby w czasie przełykania.
* h

 

po innej spółgłosce oznacza przydech. Tak jak ang. /th/ jest /t/ z wydmuchem.

* v

 

jedynie czasem jak angielskie [w], w słowie "war", ale normalnie bliższe [v], jak polskie 

w.
* ś

 

jest palatalnym 's', podobnie jak "sh" w angielskim słowie 'share', dokładniej jak polskie 

ś.
* *

 

jest podobnie jak /s/ jednak z językiem podwiniętym jak przy wymowie /r/, co daje 

dźwięk polskie "sz" w słowach "szwadron", "szwoleżer".
* c

 

wymawia się jak polskie "ć" i nawet tak zapisuje najlepiej w spolszczeniach.

* ch

 

wymawia się jak polskie "cz".

Podstawowe znaki pisma Devanagari:

 

 

JĘZYKI - OPIS I CHARAKTERYSTYKA

ASSAMI - JĘZYK ASSAMSKI

Język assamski (asami) - język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, którym 
posługuje się ponad 12 mln mówiących. Zamieszkują oni głównie w Stanie Assam (Indie), 
gdzie ma status języka urzędowego, a także w Bhutanie i Bangladeszu. Do jego zapisu 
używa się pisma bengalskiego.

BENGALI - JĘZYK BENGALSKI

Język bengalski (bengalski: bangla, ang.: bengali) - język z grupy indyjskiej języków 
indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 211 mln mówiących, głównie w Bangladeszu 
(120 mln) i Indiach (65 mln). Jest on jednocześnie językiem urzędowym w tych dwóch 
państwach (w Indiach w stanach Bengal Zachodni i Tripura). Diaspory używające 
bengalskiego są m.in. w takich państwach jak: Malawi, Nepal, Arabia Saudyjska, Singapur, 
Australia, UAE (Emiraty), UK and USA. Do jego zapisu używa się pisma bengalskiego. 
Poza standardowym bengalskim używa się dwóch odmian tego języka: sylheti

 

w północno-

wschodnim Bangladeszu (ok. 5 mln) oraz czakma

 

w okolicach miasta Ćottogram (250 tys.). 

Alfabet bengalskie jest sylabiczny i zawiera 11 samogłosek. Nazywany bywa także 
Wschodnim Nagari lub Wschodnim Neo-bramińskim. Pisma bengalskiego używają też 
osoby mówiące w takich językach jak: Assamski (15 mln) w stanie Assam, Manipuri (1,1 
mln) w stanie Manipura, Garo (500 tyś) w stanie Assam, Mundari (Munda, 850 tyś.) głównie 
w stanie Bihar. 

Liczebniki w Bengalskim

0 - śuunya
1 - ek 
2 - dui
3 - tin
4 - ćaar
5 - pńaać
6 - chay (spolsz. czaj)
7 - saat
8 - aat
9 - nay
10 - daś

BHODŹPURI - JĘZYK BIHARSKI

Język bhodźpuri, bhojpuri (J ę

z

y

k

 

b

 

bhōjapurī) - język z grupy indoirańskiej, używany 

przez około 100 mln ludzi zwłaszcza w indyjskim stanie Bihar, przyległych rejonach stanu 
Uttar Pradesh i Nepalu oraz w Surinamie, Mauritiusie, na Trynidadzie i Tobago. Język 
występuje  na obszarze południowego Nepalu, w stanach Bihar, Uttar Pradesh, Jharkhand, 
Assam, Delhi, Madhya Pradesh i w Zachodnim Bengalu. Ze względu na znaczne 
podobieństo do hindi często uważany raczej za jeden ze wschodnich dialektów hindi, 
zwłaszcza że większość użytkowników zna również hindi, dlatego też wszelkie dane 
liczbowe dotyczące liczby rodzimych użytkowników są jedynie szacunkowe. Bhodźpuri 
dzieli słownictwo z takimi językami jak sanskryt, hindi, urdu, a także z innymi z grupy indo-
aryjskich języków północnej Indii. Bhojpuri i kilka innych blisko związanych języków 
włączając w to Maithili i Magadhi są znane razem jako języki biharskie

 

czy biharyjskie, to 

jest pochodzące ze stanu Bihar w Indii. Stanowią one razem wschodnią grupę języków 
indo-aryjskich razem z bengali i oriya. Istnieją liczne lokalne dialekty bhodźpuri włącznie z 
3-4 w samym stanie Uttar Pradesh. Parę znakomitych osobowości posługujących się 
językiem Bhodźpuri to m.in. pierwszy prezydent Indii, Rajendra Prasad, Manoj Bajpai czy 
jeden z uprzednich premierów Chandra Shekhar. W stanie Bihar jakieś 50 mln ludzi używa 
bhojpuri jako swego języka, w stanie Uttar Pradesh około 70 mln, a ponad 6 mln w takich 
krajach jak Nepal, Mauritius, Fidżi, Surinam, Gujana, Uganda, Singapur, Trinidad i Tobago 
oraz USA. Maksymalnie szacuje się liczbę osób znających i używających ten język na 140 
mln osób, ale tylko dla około 100 mln ludzi jest to pierwszy, ojczysty język. Do zapisywania 
języka używa się alfabetu Devanagari

 

oraz Kaithi. Region Bhodźpuri jest ziemią Awatara 

Raama i jego Raamajany. Jest to także ziemia Awatara Wisznu znanego jako Bhagawan 

Mahatma Buddha oraz Bhagawan Mahawiira, którzy zrodzili się w tym obszarze zanim 
język hindi/bhodźri wyewoluował i rozprzesztrzenili orędzie Pokoju, Niestosowania 
przemocy oraz Miłości dla rodzaju ludzkiego dając podwaliny dla odpowiednio dwóch 
wielkich religii, buddyzmu i dżinizmu, które zrodzone są jako odrośla z kultury 
hinduistycznej. 

BODO - JĘZYK BODYJSKI

Bodo, boro

 

(( o r o , ) – język z grupy bodo-naga-kachin chińsko-tybetańskiej rodziny 

językowej, używany przez lud Bodo w północno-wschodniej części Indii, w Nepalu i  
szczególnie w północnej części doliny Brahmaputry. Zgodnie z konstytucją indyjską posiada 
status języka urzędowego w stanie Assam. Obecnie zapisywany zazwyczaj w dewanagari, 
w przeszłości w alfabecie bengalskim bądź łacińskim. Jest blisko spokrewniony z językami 
dimasa w Assamie, garo w Meghalaya oraz kokborok w Tripurze. Język bodo dzieli się z 
grubsza na trzy grupy dialektalne, dialekt zachodni służy jako standard. Język ten znany też 
jako Boro posiada trzy główne dialekty zachodni dialekt Boro  czyli Swnabari

 

(WBD), 

wschodni dialekt  Boro, czyli Sanzari

 

(EBD) oraz południowy dialekt czyli Hazari

 

(SBD). 

Językiem bodo wedle spisu w 1991 roku posługuje się 11.840.569, czyli około 12 mln ludzi. 
Cała kultura oparta na języku bodo skupia ludność uznającą tańczącego taniec tandava 
Śiva

 

za najwyższego Boga, który w ich języku zwany jest "Shi-Brai", a Parvati, małżonka 

Boga to "Shi-Brui". 

DOGRI - JĘZYK DOGRYJSKI

Dogri

 

(( o g r i ) także czytany jako rogri

 

- język indo-aryjski, używany przez około 2 mln 

osób w Indiach, głównie w regionie Jammu (Dźammu) indyjskiego stanu Jammu i Kaszmir, 
poza tym w stanach Pendżab, Himaćal Pradeś oraz w Pakistanie. Dogri jest klasyfikowany 
jako należący do grupy językowej zachodnie pahari. Język ten jest określany jako "pahari" 
w Pakistanie. Co stanowi rzadkość wśród języków indoeuropejskich, dogri jest językiem 
tonalnym, cecha którą dzieli z innymi językami zachodniego pahari oraz językiem pandźabi. 
Zapisywany jest obecnie najczęściej w indyjskim alfabecie sylabicznym dewanagari lub w 
alfabecie arabskim (nastali'q), ale dawniej zapisywany był w alfabetem Takri, który jest bliski 
pismu Sharada. 

GUDŻARATI - JĘZYK GUDŹARACKI

Gudźarati, gudżarati, gudżaracki (ang. Gujarati) - język z grupy indyjskiej języków 
indoeuropejskich, którym posługuje się na 1991 rok ponad 46 mln mówiących - głównie 
mieszkańców Indii, gdzie w stanie Gudźarat oraz sąsiednich terytoriach Daman i Diu oraz 
Dadra i Nagar Haweli jest językiem urzędowym – jednym z 23 języków konstytucyjnych 
Indii. Posiada odrębny system pisma, tzw. alfabet sylabiczny gudżarati, wywodżący się ze 
starożytnego pisma Brahmi. Poza Indiami, użytkownicy tego języka mieszkają w Tanzanii 
(ok. 250 tys.), Ugandzie (ok. 150 tys.), Pakistanie (ok. 100 tys.), w Kenii (ok. 50 tys.) oraz w 
mniejszych społecznościach w Wielkiej Brytanii (głównie Leicester i Wembley) i Stanach 
Zjednoczonych (szczególnie w stanach New Jersey, Nowy Jork, Kalifornia i Teksas). 
Gudźarati był ojczystym językiem Mahatma Gandhi, "ojca Indii" oraz Quaid-e Azama 
Muhammada Alego Jinnaha, "ojca Pakistanu". Historia języka sięga do XII w. p.e.ch. 
Gramatyka formalna poprzednika tego języka została spisana przez mnicha dźinijskiego i 
uczonego o imieniu Hemachandra-charya (Hemaćandra Aćarya). Najstarsze zachowane 
utwory literackie pochodzą z XVI wieku e.ch., dokładniej z 1592 roku. Pismo Gudźarati jest 
lepiej znane jako śarāphi (bankierskie), vā. iāśāi (kupieckie) lub mahājani (handlowe) 

pismo, co pokazuje czym się trudniła ludność tego stanu. Gudźarati to pismo sylabiczne z 
dopisywanymi w postaci znaków diakrytycznych samogłoskami. Język używa 12-cie 
samogłosek, a jego pismo obsługuje także indoaryjski język Kachchi

 

(Kaćći) mający około 

900 tysięcy osób które się nim posługują, porozrzucane w kilkunastu stanach Indii. 

Liczebniki w Gudźarati

0 - suuńa (śuuńya)
1 - ek 
2 - be 
3 - trań
4 - ćar
5 - pańć
6 - cha (ća)
7 - saat
8 - aath
9 - nav
10 - das

HINDUSTANI - JĘZYK HINDI

HINDUSTANI

 

- Ludowy Sanskryt - Język hindustani - forma języka potocznego używanego 

w Indiach północnych oraz na Dekanie, szczególnie popularna przed podziałem Indii 
Brytyjskich w 1947. Hindustani powstało na podstawie dialektu khariboli, który z kolei 
wykształcił się z północnych form apabhranśi śauraseni

 

w okresie konsolidacji władzy 

muzułmańskiej w pierwszej połowie XIII wieku, w okolicach Delhi chociaż niektórzy badacze 
uważają jednak, że hindustani powstało wcześniej, bo już na początku XII wieku. Z 
hindustani wyłoniły się dwa genetycznie i gramatycznie tożsame języki literackie: hindi

 

i 

urdu. 

Język hindi – język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 
400 mln mówiących - głównie mieszkańców Indii, a także Nepalu (500 tys.), Fidżi (300 tys.), 
Mauritiusu i Surinamu (po 100 tys.). Posługują się nim również hinduscy imigranci w 
Europie Zachodniej. Język hindi jest językiem urzędowym, od 1950 roku 
ogólnopaństwowym (angielski jest językiem pomocniczym) Republiki Indii, oraz jednym z 18 
języków konstytucyjnych. W kilku indyjskich stanach i terytoriach: Uttar Pradesh, 
Uttarakhand, Himachal Pradesh, Harijanie, Madhya Pradesh, Biharze, Radżastanie oraz na 
terytorium stołecznym Delhi hindi (w wersji standardowej) jest oficjalnym językiem 
administracji stanowej oraz podstawowym językiem wykładowym w szkołach. W obrębie 
tzw. terytorium języka hindi występuje wiele dialektów, wywodzących się ze 
średniowiecznych dialektów (tzw. apabhranśa). Wyróżnia się dwa podstawowe zespoły 
dialektów, Hindi Zachodnie i Hindi Wschodnie! Klawiatura do pisania w hindi i innych 
odsanskryckich pismach opartych na devanagari zawsze się przyda! A oto widok 
przykładowej klawiatury w systemie operacyjnym linuks. 

Klawiatura z devanagari

 

Hindi Zachodnie

 

(wywodzące się z apabhranśa śauraseni):

* Bradźbhasza

 

- Używany o okolicach miast Mathura i Agra, do początków XIX w. był 

najważniejszym dialektem literackim hindi. Język bradź, bradź bhasza (hindi n a j w 
  a j w), bradź wandal – język w środkowych Indiach, jeden z głównych dialektów literackich 
języka hindi używany w tzw. "regionie bradź" (bradź bhumi) w obszarze hindi zachodniego 
(paścim hindi). Słowo bradź dosłownie znaczy obora, zagroda. Bradź bhumi to pojęcie 
bardziej kulturowe niż polityczne. Obejmuje, znany z tradycji pasterskich w stanie Uttar 
Pradesh, region następujących miast: Agra, Aligarh, Badayu, Bareli, Dhaulapur, Eta, 
Mainnpur, Mathura. W okresie wojen, opisanych w Mahabharacie, był odrębnym państwem. 
Kojarzony jest przede wszystkim z miejscem narodzin i dzieciństwa Kryszny. Powstał z 
dialektu apabharanśi śauraseni na początku drugiego tysiąclecia n.e. Preferowany był, jako 
medium ekspresji poetyckiej, zwłaszcza w ramach ruchu religijnego bhakti. Funkcję 
wiodącego dialektu literackiego prozy hindi przejął następnie dialekt khariboli

 

w XIX w. W 

poezji bradźbhasza rolę dominującego dialektu utrzymał do początków XX wieku. 

* Bradźbuli - dialekt hindi pośredni pomiędzy maithili i bengali z wpływami słownictwa bradź 
bhasza, używany przez średniowiecznych poetów krisznaickich w Bengalu, Assamie i 
Orisie. Bradź jest również głównym językiem pieśni należących do tradycji tzw. klasycznej 
muzyki hindustani. 

* Bundeli - Używany w rejonie miast Jhansi, Gwalior i Bhopal
* Harijani - Używany w stanie Haryana
* Kanaudźi - Używany w okolicach miasta Kanpur
* Khariboli - Stanowi podstawę współczesnego języka hindi

Hindi wschodnie

 

(wywodzące się z apabhranśa ardhamagadhi}:

* Awadhi - Ważny dialekt literacki (w Awadhi tworzył m.in. Tulsidas), używany w okolicach 
mista Lakhnau
* Bagheli
* Ćhattisgarhi

Niekiedy, zwłaszcza w starszych publikacjach, dialekty Radżastanu, Biharu, którymi 
posługuje się około 100 mln osób, oraz tzw. pahari (czyli dialekty górskie) klasyfikowane są 
również jako dialekty hindi. Ostatnie jednak traktuje się je coraz częściej jako odrębne 
języki, posiadające bogatą tradycję literacką, zwłaszcza w Radżastanie i Biharze maithili. 
Radżastani posiada Iw ndiach status języka literackiego. 

Forma standardowa 

Język hindi oraz język urdu to dwie odmiany literackie potocznego języka hindustani, który 
powstał w pierwszej połowie XIII w. na terenach leżących na północny zachód od Delhi i 

opierał się na dialekcie khariboli. Dzięki podobieństwu urdu oraz innych języków indyjskich 
do hindi, może on być używany jako lingua franca przez nawet 500-600 mln osób. Do 
zapisu języka hindi używa się pisma dewanagari. Język hindi jest najbardziej 
rozpowszechnionym językiem w Indiach a pod względem liczby użytkowników zajmuje 
czwarte miejsce na świecie (po chińskim, angielskim i hiszpańskim). 

Podstawowe znaki pisma Devanagari dla języka hindi:

Historia i Słownictwo Hindi

Język hindi, podobnie jak inne języki indoaryjskie, wywodzi się z sanskrytu, poprzez 
starożytne dialekty zwane prakrytami, i średniowieczne, zwane apabhranśa. Przez kilka 
wieków dwoma głównymi dialekrami literackimi były bradź

 

na zachodzie, i awadhi

 

na 

wschodzie. Niezależnie od nich, w czasie dominacji muzułmańskiej w północnych Indiach, 
jako lingua franca na znacznym obszarze funkcjonował tzw. język hindustani - odmiana 
oparta gramatycznie na bazie dialektu khari boli

 

z okolic Delhi, lecz z silnym leksykalnym 

wpływem języka perskiego i arabskiego. Literacka postać współczesnego hindi, oparta na 
strukturze gramatycznej dialektu khari boli, zaczęła kształtować się w pierwszej połowie XIX 
wieku i pozostaje pod silnym wpływem sanskrytu jako źródła wzbogacenia słownictwa. 

Podstawowy zasób leksykalny jest indoaryjski, określany sanskryckim terminem tadbhava, 
czyli etymologicznie rzecz ujmując, słowa sanskryckie, które przeszły długą ewolucję 
fonetyczną np. sanskr. 'bhrata' ->: 'bhai' (brat) czy 'aksza' -> ankh (oko). Istnieje liczna 
grupa wyrazów (niemal) identycznych z sanskryckimi np. 'radźa' (król), nazywanych 
tatsama

 

(takie same). Dochodzi do tego również pewna ilość zapożyczeń z rodzimych 

języków drawidyjskich i munda np. 'tendua' (lampart), czy 'garbar' (zamieszanie). Następną 
warstwą słownictwa są słowa perskie, arabskie i tureckie z czasów najazdów 
muzułmańskich i panowania dynastii Wielkich Mogołów np. 'zindagi' (życie), 'kitab' (książka), 
czy 'top' (armata). Czasy kolonialne wprowadziły wyrazy pochodzenia portugalskiego np. 
'kamiz' (koszula) oraz, znacznie liczniejsze, pochodzenia angielskiego np. 'gilas' (szklanka), 

'steśan' (stacja), itd. 

Liczebniki w Hindi:

0 - sunya (śunya)
1 - ek
2 - do
3 - tiin
4 - chaar
5 - panch
6 - chai
7 - saat
8 - aaTh
9 - nau
10 - das

 

MINI- SŁOWNICZEK HINDI

 

 

ja - main

 

ty - tuu

 

on/ona - voh

 

my - hum

 

wy - tum

 

oni - vei

 

hona - być

 

ja jestem - main huung

 

ty jesteś - tuu hai

 

on/a/o jest - voh hai

 

my jesteśmy - hum hain

 

wy jesteście - tum ho

 

oni/one są - vei hain

 

to, ten - yaha

 

tamto, tamten - vaha

 

co - kya

 

Tak - ha

 

Nie - nahii

 

Dziękuję - śukriyaa, dhanyavaad

 

Dziękuję bardzo - aapakaa bahut bahut dhanyavaad

 

Nie ma za co, Proszę - aapakaa svaagat hai

 

Proszę - kRipyaa

 

Przepraszam - shamma kare

 

Dzień dobry - shubha prabhaat

 

Na razie - phir milengay

 

Pozdrowienia (Witam, Cześć) - namaste

 

Dobranoc - shubha raatri

 

Nie rozumiem - mai nahii samajhataa(dla r.męskiego)/samajhthi(dla r.żęskiego) hu

 

Jak się nazywasz? - aapka naam kya hai?

 

Serce - Dil

 

żona - patnii

 

mąż - pati

 

córka - beTi

 

syn - beTa

 

matka - maataaji

 

ojciec - pitaaji

 

przyjaciel - dost, mitwa

 

miłość - pyaar

 

królowa - raanii

 

Miło cię widzieć. - aapse milkar khushii huyii

 

Jak się czujesz? - aap kaise hai?

 

dobrze - acchaa (aćcha)

 

źle - buraa

 

tak sobie - kuchha khaas nahii

KANNADA - JĘZYK KANNADA

Język kannada (kannara) lub Canarese – język z grupy południowej języków drawidyjskich. 
Posługuje się nim ponad 44 mln mówiących, zamieszkujących głównie indyjski stan 
Karnataka, gdzie jest językiem urzędowym, a także w stanach Tamil Nadu, Maharashtra i 
Andhra Pradesh. Dla 30-35 milionów osób Kannada jest językiem ojczystym. Literatura w 
tym języku istnieje już od IX wieku e.ch. Do zapisu używane jest jedno z pism 
południowoindyjskich - kannada. Posiada alfabet sylabiczny w którym jest 13 samogłosek w 
tym rozróżniane są długie i krótkie literki a, i, u podobnie jak w wielu innych językach Indii. 
Alfabet kannada rozwinął się na bazie systemów pisma Kadamba i Ćalukya które są 
potomkami pisma Brahmi używanymi już w 5-7 wieku e.ch. Do XVI wieku używane było 
pismo zwane staro-kannadyjskim, które w tamtym stuleciu przekształciło się w dzisiejszy 
zapis kannada oraz telugu. 

Liczebniki w Kannada

1 - omdu
2 - eradu
3 - muuru
4 - naalku
5 - aidu
6 - aaru
7 - eelu
8 - emtu
9 - ombattu
10 - hattu

KASZMIRI - JĘZYK KASZMIRSKI

Język kaszmirski, kauśur

 

lub kaszmiri (l u b  

k

 

lub l u b

 

k

 

s

, Kaszmirskie:  رُشر ک) – 

język dardyjski z grupy używany w Kaszmirze, spornym terytorium pomiędzy Indiami i 
Pakistanem. Jest językiem indoeuropejskim typu SVO. Do zapisu używa się alfabetu 
arabskiego z dodatkowymi znakami diakrytycznymi. SVO

 

(Subject Verb Object) w 

językoznawstwie to skrót oznaczający typ zdania, w którym podmiot występuje przed 
orzeczeniem, a dopełnienie występuje na końcu oraz typ języka, w którym takie zdania są 
dominujące. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych typów obok SOV.  Przykładowe 
języki SVO to także m.in.: polski, greka, angielski, hiszpański, chiński, tajski, suahili, włoski. 
Aż do co najmniej XV wieku e.ch. język kaszmirski używał alfabetu Szarda, Szarada, 
którego najstarsze znane zabytki piśmiennicze sięgają VIII wieku e.ch., a zostały odkryte w 
miejscowości Hund w zachodnim Pakistanie. Skrypt oparty na alfabecie arabskich pojawił 
się w przeciągu XV wieku pod wpływem najazdów arabskich. Dla zapisywania w języku 
kaszmiri używa się także alfabetu devanagari (pisma sanskryckiego) oraz całkiem 
współcześnie także liter łacińskich. Alfabet posiada aż 17 samogłosek co czyni mowę 
bardzo dźwięczną i wymaga rozróżniania długich i krótkich głosek. Współcześnie znaki 
alfabetu Szarada używane są jedynie dla celów praktyk religijnych oraz w tekstach 
astrologicznych, głównie przez Brahmanów (Braminów), czyli kapłanów w Kaszmirze. 

Liczebniki w Kaszmiri

1 - akh
2 - zah
3 - trih
4 - choor
5 - paanch
6 - sheh
7 - sath
8 - aith
9 - nav
10 - dah

KONKANI - JĘZYK KONKAŃSKI (GOA)

Język konkani

 

(Devanāgarī: ( De

v

a

n

 

koNkaNii) - jeden z 23 oficjalnych języków Indii, 

używany przez co najmniej 1,7 mln osób na zachodnim wybrzeżu Indii, w stanie 
Maharashtra, Goa, Karnataka, również niewielkie enklawy w stanie Kerala. Nazwa języka 
pochodzi od słowa "konkan" (wybrzeże). Należy do grupy języków indo-aryjskich 
indoeuropejskiej rodziny językowej, jednak zarówno w fonetyce, jak i słownictwie widoczne 
są silne wpływy języków drawidyjskich. Ze względu na bliskie pokrewieństwo z marathi, w 
stanie Maharashtra uważany jest niekiedy za specyficzny dialekt tego języka. Do zapisu 
konkani używa się wielu systemów pisma: dewanagari, kannada, malajalam, również 
łacińskiego (w Goa).  Muzułmańscy użytkownicy zapisują go również w alfabecie arabskim. 

MAITHILI - JĘZYK BIHARSKI

Maithili (Ma i

t

h

i

 

Maithilī) znany także jako Maitli, Maitili, Methli, Tirahutia, Bihari, Tirhuti, 

Tirhutia, Apabhramsa – język należący do podgrupy wschodniej języków indoaryjskich z 
grupy języków indoirańskich, posiada osiem dialektów lokalnych. Używany jest w indyjskim 
stanie Bihar oraz nepalskim regionie Terai. Językiem tym posługuje się około 70 milionów 
ludzi (spis z 2001 roku), w tym w Nepalu 2.797.582 (2,8 mln), posiada dobrze rozwiniętą 
literaturę i licznych piszących w nim pisarzy. Wedle spisu z 1981 roku, dla 22 mln ludzi 
maithili jest językiem ojczystym zwykle jedynym używanym, według spisu w 2001 roku już 

30 mln używa tego języka jako ojczystego. Maithili do niedawna był uważany jedynie za 
dialekt hindi, lecz w 2003 roku uzyskał status języka urzędowego w stanie Bihar. Maithili 
tradycyjnie był zapisywany w odrębnym alfabecie maithili zwanym również tirhuta

 

lub 

mithilakshar, bądź w piśmie kaithi, jednak w ostatnich latach coraz bardziej powszechne 
staje się użycie alfabetu dewanagari. W języku maithili istnieje bogata literatura, 
najstarszym utworem jest "Varn Ratnakar" z XIII w. Kulturalne i lingwistyczne centra dla 
tego języka to Madhubani, Darbhanga oraz Janakpur (Dżanakpur). 

MALAYALAM - JĘZYK MALAJALAMSKI

Język malajalam to język drawidyjski, używany w Indiach na Wybrzeżu Malabarskim i 
Lakszadiwach przez około 35 mln mówiących. Jest jednym z dwudziestu dwóch 
urzędowych języków Indii, uznany jako język urzędowy w stanie Kerala, a także w stanach 
sąsiednich, na wyspach Lakkadiwach, w diasporach w takich państwach jak Bahrajn, Fidżi, 
Izrael, Malezja, Katar, Singapur, UAE (Emiraty) oraz UK. Język ten jest blisko spokrewniony 
z językiem tamilskim, posiada też własne, wzorowane na alfabecie tamilskim – pismo. Jako 
odrębny język oddzielił się od tamilskiego około X wieku e.ch. Pierwszy utwór literacki w tym 
języku, Ramaćaritam, powstał prawdopodobnie w XII wieku. W średniowieczu istniał styl 
literacki nazywany manipravalam - dosłownie "rubiny i korale" polegający na swobodnym 
wykorzystaniu zasobów leksykalnych zarówno malajalam jak i sanskrytu w jednym utworze. 
W przeciwieństwie do języka tamilskiego, słownictwo malajalam nadal posiada duży procent 
zapożyczeń z sanskrytu. Napisy w języku malayalam po raz pierwszy pojawiły się 
inskrypcjach vazhappalli

 

datowanych na około 830 rok e.ch. Z początkiem XIII wieku pismo 

malajalamskie zaczęło się rozwijać z formy znanej jako vattezhuthu, pismo okrągłe, 
wywodzące się z alfabetu Brahmi. Pismo malayalam jest także zapisywane alfabetem 
arabskim przez muzułmanów w Singapurze i Malezji, a okazjonalnie także w Kerali. Alfabet 
okragłych liter posiada 13-cie samogłosek, w tym krótkie i długie a, i, u, e, o oraz 
samogłoskowe "r", "ai", "au". 

Liczebniki w Malajalam

1 - onnu
2 - rańtu
3 - muunnu
4 - nalu
5 - ańcu
6 - aaru
7 - eelu
8 - ettu
9 - onpatu
10 - pattu

MANIPURI - JĘZYK MANIPURSKI

Manipuri, zwany również meitei-lon, meitei-lol

 

to główny język w indyjskim stanie Manipur, 

używany jako lingua franca do komunikacji pomiędzy różnymi grupami etnicznymi. Od 1992 
język urzędowy pod nazwą "manipuri" w stanie Manipur, używany jest także w stanach 
Assam i Tripura oraz w Bangladeszu i Birmie (Myanmar). Manipuri należy do grupy tybeto-
birmańskiej sino-tybetańskiej rodziny językowej. Jest językiem tonalnym, nie należy go 
mylić z bishnupriya-manipuri, innym językiem używanym w Manipurze, należącym do 
rodziny języków indoeuropejskich. Do XVIII wieku manipuri posiadał własny system pisma, 
obecnie jest zapisywany alfabetem bengalskim. Językiem tym posługuje się około 3,5 

miliona ludzi. Meetei Mayek

 

- stare pismo języka manipuri jak się uważa, liczy sobie ponad 

4 tysiące lat tradycji, było używane już w końcu III tysiąclecia p.e.ch. Pomiędzy 1709 
rokiem, a XX wiekiem używano w pismie alfabetu bengalskiego, a obecnie od lat 1940-1950 
XX wieku e.ch. zaczął się wielki powrót do starożytnej wersji alfabetu języka manipuri. 
Podczas wielkiej konferencji znawców języka manipuri w 1976 roku powrócono do 
zrekonstruowanej o wiele rzadko używanych głosek starożytnej wersji narodowego alfabetu. 
Począwszy od lat 80-tych XX wieku naucza się w szkołach tradycyjnego, pradawnego 
alfabetu manipuri, równoległe z zapisem w alfabecie bengali. Język posiada osiem 
diakrytycznych znaków oznaczających samogłoski. 

MARATHI - JEZYK MAHARATYJSKI

Marathi

 

(( a r a

t

 Marāt hī) jest jednym z szerzej używanych w Indiach języków. Posiada 

bardzo długą tradycję literacką. Pierwszy dokument w języku, który prawdopodobnie był 
przodkiem marathi, został znaleziony w stanie Karnataka, a jego wiek datowany jest na 
około 1300 lat. Obecnie posługuje się nim jako swym rodzimym językiem ponad 71 
milionów ludzi. Dla kolejnych 20 milionów jest to drugi język. Zapisywany jest alfabetem 
sylabicznym dewanagari. Inne nazwy tego języka to: Maharashtri, Maharathi, Malhatee lub 
Marthi. Język marathi jest centralnym odłamem grupy języków indyjskich (indoaryjskich) 
należącej do rodziny języków indoeuropejskich. Większość użytkowników języka marathi 
mieszka w indyjskim stanie Maharashtra, lecz żyją oni także w sąsiednim Gujarat, Madhya 
Pradesh, Goa, Karnataka oraz Andhra Pradesh. Etnologowie odnotowują także osoby nim 
się posługujące w Izraelu, które trafiły tam w wyniku emigracji Żydów z Półwyspu 
Indyjskiego i Mauritiusa. Marathi jest oficjalnym językiem urzędowym stanu Maharashtra. 
Konstytucja Indii wymienia go jako jeden z dwudziestu dwóch oficjalnych języków tego 
kraju. Język marathi podobnie jak wszystkie inne języki z grupy indyjskiej, wywodzi się z 
sanskrytu, a dokładniej z języka wedyjskiego. Częściowo zachował się w marathi sanskrycki 
miejscownik:
W sanskrycie: 
prabhaat: świt              gR^iha: dom
prabhaate: o świcie      gR^ihe: w domu
W marathi:
pahaaT: świt ghar: dom
pahaaTe: o świcie        gharI/gharaat/: w domu
Pierwsze historyczne zapisy w języku marathi pochodzą z XI wieku e.ch., a znajdują się na 
kamieniach oraz na miedzianych talerzach. Od XIII wieku aż do połowy XX wieku e.ch. 
język ten był zapisywany w alfabecie pisma Modi. Od 1950 roku zapisywany jest w piśmie 
Devanagari. Posiada 14 samogłosek w tym krótkie i długie a, i, u, także e, ai, o, au, nosowe 
m, końcowe h oraz samogłoskowe "r" i "lr", podobnie jak sanskryt. Oryginalnie, w tym języku 
nauczał Shirdi Sai Baba. 

NEPALI - JĘZYK NEPALSKI

Język nepalski, nepali

 

- język z grupy nowoindoaryjskiej, z rodziny języków 

indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 16 mln ludzi - w tym około 10 mln to 
mieszkańcy Nepalu, a reszta to m.in. mieszkańcy północnych Indii - przede wszystkim 
okolic Dardżelingu. Język nepalski jest językiem urzędowym w Nepalu. Zapisuje się go w 
alfabecie dewanagari, takim jak hindi czy sanskryt. Najstarsze zabytki piśmiennictwa w 
nepali pochodzą z XIV wieku. 

ORIJA - JĘZYK ORIJAŃSKI

Język orija (oriya) – język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich. Posługuje się nim 
około 31 mln osób (stan na 1996 rok) zamieszkujących indyjski stan Orisa, gdzie jest 
językiem urzędowym. Używany jest także w takich stanach jak Zachodni Bengal, 
Dźharkhand i Gudźarat. Oriya jest blisko spokrewniony z językami bengalskim and 
assamskim. Posiada własny system pisma, tzw. alfabet sylabiczny orija. Alfabet orija 
rozwinął się z pisma Kalinga, które pochodzi od starożytnego alfabetu Brahmi. Najstarsze 
znane inskrypcje orijańskie w pismie kalinga pochodzą z roku 1051 e.ch. Księgi w oriya 
zapisywano na liściach palmowych, które przepisywano co sto lat, z uwagi na zużycie 
materiału. Alfabet sylabiczny posiada 11 samogłosek w tym krótkie i długie a, i, u, 
samogłoskowe "r", e, o, oraz dyftongi "ai", "au". 

Liczebniki Orijańskie

1 - ek
2 - dui
3 - tini
4 - charii (czarii)
5 - paanjch (paandźć)
6 - cha'a (cza'a)
7 - saat
8 - aath
9 - na'a
10 - dash (daś)

PALI - JĘZYK PALIJSKI

Pāli

 

(język pālijski; z sanskrytu pāli (( j ę z ) = 'szereg, wiersz, kanon') - wymarły już język 

średnioindyjski z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, wykazujący duże podobieństwo 
do języka wedyjskiego i sanskrytu klasycznego. Słowo Pāli posiada też znaczenie w sensie 
linii przekazu czy kanonu, odnoszącego się do przekazu linii kanonicznych tekstów 
buddyjskich. W języku tym powstało wiele tekstów literackich i religijnych w okresie od III 
wieku p.e.ch. Na szczególną uwagę zasługuje tzw. kanon palijski - Tipiu aka, zbiór ksiąg 
kanonicznych wczesnych szkół buddyjskich. Język pāli jest nadal używany jako język 
liturgiczny przez buddystów na Cejlonie i w Azji Południowo-Wschodniej - wyznających 
tradycję theravāda. Główne rejony w których język pāli jest studiowany to Myanmar (Birma), 
Sri Lanka, Tajlandia, Laos and Kambodża. Istnieją poza religijne teksty palijskie na tematy 
historyczne oraz z zakresu medycyny. Palijski posiada 8 samogłosek, w tym krótkie i długie 
a, i, u oraz głoski e, o. 

PAŃDŹABI - JĘZYK PENDŻABSKI

Język pendżabski (pańdźabi) – język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, którym 
posługuje się ponad 90 mln osób, zamieszkujących historyczną krainę Pendżab na 
pograniczu indyjsko- pakistańskim. W pakistańskiej prowincji Pendżab i indyjskim stanie 
Pendżab ma on status języka urzędowego. Łącznie w Pakistanie języka używa 80 mln 
ludzi, a w Indii 30 mln. Odmianą języka pendżabskiego jest lahnda, czyli zachodnio- 
pendżabski, czasami klasyfikowany jako odrębny język, którym posługuje się około 20 mln 
osób. Ponadto w Kaszmirze używa się innej odmiany pendżabskiego dogri

 

- około 2 mln 

mówiących. Pendżabski jest również 6 największym językiem w Kanadzie, gdzie ponad 250 
tysięcy osób używa tego języka na co dzień. Duża społeczność pendżabsko- języczna jest 
także w USA oraz Wielkiej Brytanii. Ocenia się, że pendżabski jest językiem ojczystym, 

podstawowym dla około 104 mln ludzi. Do zapisu używa się, w zależności od państwa, 
pisma arabskiego w Pakistanie, albo gurmukhi, względnie dewanagari w Indiach. Język 
pendżabski zapisywany pismem gurmukhi jest językiem tekstów i ceremonii religijnych dla 
ponad 15 mln Sikhów - wyznawców sikhizmu. Literalnie gurmukhi znaczy "guru-mukhi", 
pochodzący z ust guru. Alfabet ten został stworzony w w XVI wieku przez drugiego w linii 
przekazu Sikh guru, Guru Angad'a dla zapisywania języka pendżabskiego. Stylistycznie 
gurmukhi wywodzi się z pisma Landa z wpływami Devanagari. Pismo posiada 8 
samogłosek, w tym krótkie i długie a, i, u oraz e, ai, o, au. Pisze się w gurmukhi od strony 
lewej do prawej. 

 

SANTALI - JĘZYK SANTALIJSKI

Język santali - język plemienia Santalów (około 6 mln osób) we wschodnich i północno- 
wschodnich Indiach, także w Bangladeszu, Nepalu i Bhutanie, największy reprezentant 
grupy językowej munda należącej do rodziny austroazjatyckiej. Do tej grupy językowej 
należą oprócz santali także języki takie jak khmerski, laotański, tajski i wietnamski. Język 
santali został uznany przez konstytucję indyjską jako jeden z 23 urzędowych języków Indii. 
Norweski misjonarz Paul Olaf Bodding napisał gramatykę i słownik tego języka oraz 
przetłumaczył w 1914 roku Biblię na język santali, wykorzystując zmodyfikowany alfabet 
łaciński, używany jeszcze dziś, ale tylko przez chrześcijańskich misjonarzy. Poza tym do 
zapisu santali służą także lokalne alfabety: bengalskie, orija i dewanagari. Ponieważ wielość 
systemów pisma nie sprzyjała rozwojowi i standaryzacji języka, nauczyciel Pandit 
Raghunath Murmu stworzył w 1925 roku odrębny alfabet, przystosowany do oddania 
fonetycznych właściwości języka santali, znany jako Ol Chiki

 

lub Ol Cemet albo po prostu 

Ol. W przeciwieństwie do indyjskich alfabetów sylabicznych, ten system pisma jest czystym 
alfabetem, podobnie jak alfabet łaciński. Szersze wykorzystanie tego pisma jest jednak 
ogranicznone niskim poziomem alfabetyzacji wśród Santalów (poniżej 30%). Alfabet bazuje 
na południowym dialekcie santali używanym w dystrynkcie Mayurbhanj stanu Orissa. 
Posiada sześć samogłosek, krótkie i długie "a" oraz i, u, e, o do których dowiązywane są 
spółgłoski. 

SINDHI - JĘZYK SINDHIJSKI

Sindhi to język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się 
kilkanaście milionów ludzi (ponad 21 mnln), głównie w pakistańskiej prowincji Sindh (ponad 
17 mln). W XIV-XVIII wieku był popularnym językiem literackim, zwłaszcza poezji sufickiej. 
Sindhi wykazuje wpływ substratu drawidyjskiego, jego cecha szczególną jest bogaty system 
fonetyczny (46 głosek) oraz obecność spółgłosek iniektywnych. Zarówno w Pakistanie jak i 
w Indiach ma status regionalnego języka urzędowego. W Indiach jest uznawany jako 
urzędowy w stanach Gudżarat oraz Radżastan, mając razem około 3 mln użytkowników. 
Używany przez społeczności w krajach takich jak Pakistan, Indie, Hongkong, Oman, 
Singapur. Język ten w formie pisanej pojawił sie po raz pierwszy około VIII wieku e.ch. 
Pismo persko- arabskie dla zapisywania tego języka, takie same jak dla urdu pojawiło się w 
1852 roku pod wpływem kolonizacji brytyjskiej. W Indii teksty w tym języku spisywane są 
alfabetem Devanagari. Praktykujący sufizm indyjski i pakistański powinni się zająć nauką 
tego dla nich bardzo źródłowego języka filozoficznego i literackiego. 

Liczebniki w Sindhi

0 - buri
1 - hiku
2 - ba

3 - tii
4 - caare (ćaare)
5 - pańja (pańdźa)
6 - chaha (czaha)
7 - sata
8 - atha
9 - nava
10 - daha

TAMIL - JĘZYK TAMILSKI

Język tamilski (tamil), tamilski: (tamizh)– język z rodziny drawidyjskiej, jej grupy 
południowej. Drugi, obok języka telugu, pod względem liczby użytkowników język tej rodziny 
- posługuje się nim około 65 mln Tamilów. Zamieszkują oni głównie południowoindyjski stan 
Tamil Nadu (60 mln) oraz wyspę Sri Lanka (4 mln). Językiem tym posługuje się także ponad 
milion emigrantów tamilskich w Malezji i Singapurze. Język urzędowy w Singapurze 
(państwowy), w stanie Tamil Nadu (stanowy) i w części Sri Lanki (regionalny). Tamilski 
język literacki wykształcił się już w I wieku e.ch. Do zapisu używa się odrębne 
południowoindyjskie pismo tamilskie (drawidyjskie). Języki drawidyjskie to między innymi: 
brahui, kannada, malajalam, tamilski, telugu czy tulu. Język tamilski posiada 12-cie 
odrębnych samogłosek, także rozróżnia samogłoski długie i krótkie podobnie jak sanskryt 
czy należący do tej samej drawidyjskiej rodziny telugu. 

Podstawowe znaki pisma tamilskiego: 

 

Znaki diakrytyczne samogłosek w sylabach tamilskich:

Liczebniki w Tamili

1 - onru
2 - irantu
3 - munru
4 - naranku
5 - aintu
6 - aaru
7 - eemu
8 - ettu
9 - onpatu
10 - pattu
100 - nuuru
1000 - en

 

TELUGU - JĘZYK TELUGU

Język telugu – język z grupy południowej języków drawidyjskich. Alfabet telugu pochodzi od 
południowo-indyjskiego pisma Brahmi podobnie jak język tamislki. Pismo telugu ma dużo 
wspólnego z pismem kannada. Posługuje się nim około 75 mln osób, w tym 65 mln 
mieszkańców indyjskiego stanu Andhra Pradesh, gdzie ma status języka urzędowego. 
Używany także a diasporach w takich państwach jak Bahrajn, Fidżi, Malezja, Mauritius, 
Singapur and the UAE. Zapisywany odrębnym południowo- indyjskim pismem – pismem 
telugu. Najstarsze zabytki piśmiennictwa w tym języku pochodzą z XI wieku, a współczesny 
język telugu rozwinął się w XIX wieku. Jest to oryginalny język jakim na codzień posługuje 
się popularny indyjski mistrz duchowy znany jako Sathya Sai Baba, a wszystkie jego nauki 
są oryginalnie wygłaszane w tym drawidysjkim języku południa Indii. Istnieje bardzo dużo 
poezji w telugu z okresu od VII do XI wieku e.ch., z apogeum właśnie w XI wieku. Od 
połowy XX wieku używa się uproszczonego zapisu współczesnego, podczas gdy starsze 
pismo i sposób mówienia ma bardzo archaiczny styl. Telugu posiada alfabet sylabiczny, 
gdzie znaki diakrytyczne przy spółgłoskach zmieniają towarzyszące im samogłoski 
podobnie jak w innych pismach sylabicznych w Indii. Alfabet telugu zawiera 12 samogłosek, 
o cztery mniej niż sanskryt. Pismo telugu pochodzi bezpośrednio od starego pisma 
kannada, które wywodzi się z Brahmi. W wielkich miastach Indii takich jak Chennai 
(Madras), Hyderabad czy Bangalore mówi się w telugu. Wielbiciele Sathya Sai Baba 
bardzo liczni w Polsce mogą sobie popatrzeć na alfabet i spróbować poczuć jakimi znakami 
myśli umysł ich Guru, znany z licznych cudów i bardzo ciekawych zbiorów nauk, także 
poetyckich oraz pieśni, bhadźanów. 

Podstawowe znaki pisma telugu:

 

Zanaki diakrytyczne samogłosek w sylabicznym zapisie telugu:

Liczebniki w Telugu

1 - okati
2 - rendu

3 - muudu
4 - naalugu
5 - aidu
6 - aaru

7 - eedu
8 - enimidi
9 - tommidi
10 - padi

TULU - JĘZYK TULU

Język tulu - język z grupy południowej języków drawidyjskich. Posługuje się nim około 2,5 
mln mówiących, zamieszkujących głównie indyjski stan Karnataka. Przeważnie używany w 
zachodniej części stanu Karnataka, ale także w stanie Kerala. Oryginalne pismo podobne 
do pisma Malajalam obecnie jest rzadko używane. Zapisywany południowoindyjskim 
pismem kannada. Alfabet tulu podobnie jak kannada zawiera 13 samogłosek. Liczebniki 
podstawowe w Tulu są takie same jak w języku kannada. 

JĘZYK TYBETAŃSKI

Język tybetański to język z gałęzi tybeto-birmańskiej rodziny języków sino-tybetańskich. 
Jest językiem ojczystym Tybetańczyków. Używany w Tybecie, Syczuanie, Qinghai - regiony 
w granicach obecnej Chińskiej Republiki Ludowej - oraz w Bhutanie, Indiach (Kaszmir), 
Nepalu, a także w diasporze Tybetańczyków rozproszonych m.in. w Norwegii, Szwajcarii, 
Republice Chińskiej, w USA. Posługuje się nim około 6,5 mln ludzi. Wyróżniamy tu 9 grup 
dialektów. Klasyczny język tybetański powstał w oparciu o centralne dialekty Lhasy. 
Najstarsze zabytki piśmiennictwa w tym języku pochodzą z VII wieku e.ch. Jest językiem 
aglutynacyjnym, a jego szyk zdania odpowiada SOV. Pismo i gramatyka dla języka 
tybetańskiego wedle buddystów z Tybetu powstały w VII wieku e.ch., kiedy Srong btsan 
sgam po

 

czyli Songstem Gampo

 

(569-649AD) kodyfikował i tłumaczył nauki buddyjskie 

pisane w sanskrycie, a rozproszone w Indii. Alfabet tybetański powstał jako analogia do 
sanskrytu z dopasowaniem do mowy Tybetu i potrzeb buddyzmu. Jednakże przedtawiciele 
tybetańskiego Bon

 

utrzymują, że ich pismo pochodzi ze Środkowej Azji oraz Iranu. Na 

pewno nie da się zaprzeczyć, że struktura alfabetu i sposób punktowania samogłosek 
wskazuje na pochodzenie od starożytnego pisma Brahmi, jak wiele innych systemów 
sylabicznego zapisu w Indii i Himalajach. Pismo tybetańskie posiada alfabet sylabiczny, a w 
zapisie każdą sylabę oddziela się kropką. Jedyną osobno zapisywaną samogłoską jest 
dźwięk "a". Alfabet tybetański posiada jedynie cztery samogłoski: i, u, e, o, dopisywane w 
znakach diakrytycznych. Samogłoska a zawarta jest też domyślnie w podstawowym 
brzmieniu sylab typu: ka, ga etc. Kropka po sylabie pokazuje, że znak czytamy jako sylabę, 
zaś brak kropki, że znak czytamy jak głoskę, bez domyślnego "a" na końcu. Pismo 
drukowane (u-chen) znacznie się różni od pisma ręcznego, pochyłego (gyuk-yig) oraz 
zwięzłego dzongkha

 

używanego w Bhutanie (130 tyś). W Mongolii używa się języka 

tybetańskiego dla celów religijnych jako jako klasycznego pisma buddyzmu. Lista znaków 
zawiera tradycyjny zapis skryptu dbu can, używanego od VII wieku, a pod znakiem 
tybetańskim jest najdawniejszy sposób jego odczytywania w transliteracji łącińskiej tego 
języka. Z uwagi na dużą ilość dialektów, zapis tybetański, chociaż konserwatywny i 
niezmienny od VII wieku może w sposobach  odczytywania bardzo się różnić, tak, że tekst 
pisany jest zupełnie nie podobny w brzmieniu do aktualnego tekstu mówionego. 
Przykładowo, słowo zapisywane jako brgyad

 

(co oznacza "osiem") jest obecnie wymawiane 

jako gye. Samogłoski na bazie modyfikownej znakami diakrytycznymi literki "a" używane są 
tylko na początku wyrazów, inaczej używane są sylaby z modyfikacją samogłoski. 

Podstawowe znaki sylabiczne pisma tybetańskiego: 

Znaki samogłoskowe na bazie "a" oraz jako diakrytyczne w syalabach: 

Liczebniki Tybetańskie

0 - laykor
1 - chig 
2 - nyi
3 - sum
4 - shi 
5 - nga
6 - trug
7 - du"n
8 - gyay
9 - gu

URDU - JĘZYK URDYJSKI

Urdu

 

(ودرا urdū) to język indoeuropejski z grupy indoaryjskiej używany obecnie przez jakieś 

50-60  milionów ludzi na subkontynencie indyjskim (bez Pakistanu) i przez ponad milion 
osób zamieszkujących poza Azją w diasporach np. Wyspy Fidżi, Afganistan, Bahrajn, 
Bangladesz, Botswana, Niemcy, Gujana, India, Malawi, Mauritius, Nepal, Norwegia, Oman, 
Katar, Arabia Saudyjska, Południowa Africa, Tajlandia, UAE (Emiraty), UK czy Zambia. 
Razem z Pakistanem języka urdu używa ponad 160 mln ludzi. Dla ponad 104 milionów ludzi 
jest to język podstawowy, ojczysty. Początki zapisu języka datowane są na XII-XIII wiek. 
Język rozwinął się wśród Desi (islamskich neofitów) oraz wśród wojowników pojmanych 
przez muzułmanów podbijających pod wodzą Mahmuda z Ghazni Półwysep Indyjski , a 
słowo urdu znaczy w języku paszto "armia". Zawiera wiele zapożyczeń z języka arabskiego, 
perskiego, tureckiego oraz paszto. Od końca XVI wieku urdu stosuje zapis w 
zmodyfikowanym alfabecie arabskim, z dodatkowymi znakami diakrytycznymi dla dźwięków 
nie występujących w języku arabskim. Urdu i hindi

 

są językami niemal identycznymi pod 

względem struktury gramatycznej i podstawowego słownictwa, w tej warstwie, tj. języka 
potocznego, określane często razem jako hindustani, natomiast występują między nimi 
znaczne różnice leksykalne, gdyż urdu czerpie zapożyczenia z języka perskiego i 
arabskiego, natomiast hindi - z sanskrytu, oraz inny system pisma - hindi posługuje się 
indyjskim alfabetem dewanagari. Różnice te powodują, że na poziomie np. wykładu 
naukowego, języki te stają się wzajemnie niezrozumiałe. W 1947 po uzyskaniu 
niepodległości przez Pakistan, gdzie nazwa też wywodzi się z tego języka, a Pakistan w 
urdu oznacza kraj czystości, urdu stał się tam językiem urzędowym Pakistanu. Urdu to 
także jeden z 18 języków urzędowych Indii w stanie Andhra Pradesh, Dżammu i Kaszmir. 
Urdu używa alfabetu w zapisie persko-arabskim pochodzącym z XII wieku, w tak zwanym 
stylu Nastaliq, pisanym od strony prawej do lewej. 

Liczebniki Urdyjskie

0 - sifar
1 - ek
2 - do 
3 - tiin
4 - chaar
5 - paanch
6 - che
7 - saat
8 - aath
9 - nau
10 - das

SANSKRYT

KLASYKA INDOEUROPEJSKA

Sanskryt

 

(dewanagari: (

d

e

w

a

n a g

a

 

sae

skn tam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r –

 

zestawiać, składać; bhaa.saa – język; "język uporządkowany", w przeciwieństwie do 
języków naturalnych - prakrytów, tzn. ludowych o "nieuporządkowanej" gramatyce) język 
literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do 
indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo 

powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo 
nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, 
ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty, 
według spisów ludności z 1999 r. – około 3.000 osób na ponad 900 mln wówczas ludności 
Indii. Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich 
neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, 
sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych 
języków Republiki Indii (obecnie 23 - 2008r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako 
język liturgiczny niż wegetujący czy martwy. Sanskryt jest językiem grupy satemowej – 
praindoeuropejskie miękkie k przeszło w nim w ś, podobnie jak w języku polskim w s. Jeśli 
grupa satem jest grupą genetyczną, oznacza to, że polski jest bliżej spokrewniony z 
sanskrytem niż np. z niemieckim czy francuskim. Hipoteza podziału języków 
indoeuropejskich na grupy satem i kentum jest jednak dzisiaj coraz bardziej podważana, 
chociaż wcale nie słusznie. Istnieją co najmniej trzy odmiany sanskrytu:

* sanskryt wedyjski

 – 

używany już około XV-VII w. p.e.ch., m.in. w Wedach, kiedy to był 

używany jako jedyny język, choć tradycja brahmanów utrzymuje, że sanskryt i pisma 
wedyjskie istnialy już 6 tysięcy lat p.e.ch., tak bowiem wynika z pism i nauk. 
* sanskryt klasyczny

 – 

z okresu kiedy był używany głównie przez warstwy wykształcone, 

czyli warny bramińską i rycerską (kszatrija), często jako drugi język; w wersji skodyfikowanej 
("uporządkowanej") przez Paniniego (IV w. p.n.e.) jest to właściwy język kultury indyjskiej, 
łacina Indii, używany aż do czasów nowożytnych; to w tym okresie pojawiła się dopiero 
nazwa "sanskryt".
* sanskryt poklasyczny mieszany

 

(ang. Hybrid Sanskrit), w którym występują elementy 

(lub wpływy) starożytnych języków ludowych, mówionych języków Indii, prakrytów i 
palijskiego; odmiana ta występuje głównie w tekstach heterodoksyjnych religii Indii, 
buddyzmu i dżinizmu (istnieje też odmiana tzw. epigraficzna, np. z napisów naskalnych 
cesarza Aśoki, III-II w. p.e.ch. Gdy religie te wdały się w debaty z hinduizmem (III-XI w.), 
sanskryt ich tekstów zatracił cechy hybrydalne i również stał się sanskrytem klasycznym, 
choć zachowującym specyficzną terminologię techniczną.
Różnice pomiędzy tymi odmianami są widoczne głównie w słownictwie, a w gramatyce nie 
są na tyle duże, by osoba władająca sprawnie jedną z nich nie była w stanie bez problemów 
czytać tekstów w obu pozostałych. 

Sanskryt

 

posiada charakterystyczną fonetykę, w znaczącym stopniu różną od polskiej. 

Wszystkie samogłoski występują w wersji krótkiej (np. a) i długiej (np. ā). Istnieją 
samogłoskowe sonanty .r i .l, oraz długie .rr i .ll. Spółgłoski zwarte – zarówno 
bezdźwięczne, jak i dźwięczne – posiadają wersję nieprzydechową i przydechową. Jest to 
element archaiczny, utrzymany pod wpływem substratu wcześniejszych na subkontynencie 
indyjskim języków drawidyjskich. W sanskrycie istnieje też szereg spółgłosek cerebralnych 
– wymawianych podobnie jak zębowe, ale z językiem podniesionym ku szczytowi 
podniebienia – dźwięki obce praindoeuropejskiemu, ale charakterystyczne dla innych 
języków subkontynentu indyjskiego: drawidyjskich i mundajskich. Sanskryt, podobnie jak 
język polski, odróżnia ś od sz (bardziej cerebralnego, niż polskie) oraz ć od cz. Dźwięki 
uporządkowane są według kolejności alfabetu dewanagari, który posiada 16 samogłosek. 
Cechą charakterystyczną fonetyki sanskrytu jest zjawisko sandhi, tj. zmian fonetycznych na 
granicy słów, powodujących regularnie zjawiska takie, jak: zlewanie się w jedną dwugłoskę 
lub samogłoskę długą samogłoski końcowej z początkową następnego słowa, upodabnianie 
stykających się ze sobą spółgłosek lub elizja. Półsylabiczny alfabet sanskrytu, pismo 
dewaanaagari, jest pismem naukowym, ściśle fonetycznym, więc zapisuje te wszystkie 
zmiany. 

Istnieje wiele systemów transkrypcji sanskrytu z użyciem alfabetu łacińskiego – jedne z 

użyciem specjalnych znaków diakrytycznych, inne bez nich. Najpowszechniej stosowana 
jest w świecie (także w Indiach) transkrypcja przyjęta przez Międzynarodowy Zjazd 
Orientalistów w Genewie w r. 1899, stosująca kreskę nad literą na oznaczenie samogłoski 
długiej, kropkę pod literą na oznaczenie spółgłoski cerebralnej (lub sonantu 
samogłoskowego) oraz kropkę nad literami tylnojęzykowymi m i n. (czasem kropka pisana 
jest pod m, ale to już kwestia możliwości technicznych, powinna być nad m, tak jak w 
oryginale jest nad głoską). 

Istnieje transkrypcja stosowana na stronach internetowych czasopisma Philosophy East 
and West, która zapisuje samogłoski długie jako podwójne, a kropkę pod literą stawia przed 
nią. Istnieją też inne systemy transkrypcji specjalnie dostosowane do potrzeb Internetu: 
system Veldhuisa, system ITAR-ITRANS, nie używające wcale kropek, tylko różne 
kombinacje małych i wielkich liter alfabetu łacińskiego. W Polsce od 1957 r. toczy się spór 
pomiędzy indologami (indianistami), jak zapisywać słowa sanskryckie w tekstach polskich – 
czy z użyciem międzynarodowej transkrypcji orientalistycznej

 

(zwanej u nas 

"naukową"), czy z użyciem tradycyjnej transkrypcji bezmyślnie spolszczonej pomijającej 
długość samogłosek i kropki pod literami cerebralnymi. Pomiędzy zwolennikami zapisu 
spolszczonego trwa spór na temat zapisu samogłoskowego sonantu .r jak "ri" (tzw. szkoła 
krakowsko-wrocławska i szkoła poznańska) czy jak "ry" (pozostałe szkoły), oraz na temat 
spółgłosek palatalnych – czy je zapisywać jak "cz" i "dż" (szkoła krakowsko-wrocławska i 
stara szkoła warszawska), czy raczej jak "ć" i "dź" (nowa szkoła warszawska, szkoła 
lubelska i szkoła poznańska, przy czym nowa szkoła warszawska i szkoła poznańska 
zapisują spółgłoski "ć", "dź", "ń" i "ś" nieortograficznie, także przed samogłoskami, zaś 
szkoła lubelska – zgodnie z regułami ortografii polskiej – zamienia je na "ci", "dzi", "si" i "ni" 
przed samogłoskami), co wprowadza chaos i paranoję uniemożliwiającą sensowną 
identyfikację pojęć. 

Sanskryt

 

jest językiem fleksyjnym, posiadającym 8 przypadków (odmiana rzeczowników i 

przymiotników w trzech rodzajach według jednego z 9 typów odmiany), trzy liczby 
(pojedynczą, podwójną i mnogą), bardzo liczne formy czasownikowe (10 klas odmiany 
czasownika w 4 czasach pochodnych od czasu teraźniejszego; 2 czasy przeszłe, 2 aorysty i 
3 czasy przyszłe, 5 form imiesłowowych bądź nieodmiennych). Jako taki miał dość dowolny 
szyk wyrazów, przeważał jednak SOV

 

(podmiot, dopełnienie, orzeczenie). Pomimo 

bogactwa form fleksyjnych odmiany rzeczownika, w sanskrycie klasycznym przeważały 
formacje niefleksyjne: często bardzo długie złożenia nominalne, gdzie sztuką jest właściwa 
analiza relacji między częściami składowymi. Najpowszechniejszym typem zdania jest 
zdanie nominalne. Występowanie długich złożeń nominalnych

 

oraz zjawisko sandhi 

powoduje, że zdanie sanskryckie jest często zapisywane nawet jednym ciągiem liter, 
wyglądającym jak jeden wyraz. 

Wszystkie żywe i wymarłe indoeuropejskie języki subkontynentu indyjskiego i okolic (Indie, 
Pakistan, Nepal, Bangladesz, Sri Lanka, Malediwy oraz części Azji Centralnej (dawna 
Gandhara, Baktria i Sogdiana, dzisiejszy Afganistan, Tadżykistan, Uzbekistan i Kirgistan) 
albo wywodzą się z sanskrytu, albo wykazują silne jego wpływy. Silne wpływy sanskrytu są 
także widoczne w językach drawidyjskich i mundajskich, w języku tybetańskim oraz w 
językach Azji Południowo-Wschodniej, należących do innych rodzin językowych, zwłaszcza 
w Indonezji – język jawajski zwany kawi, ale także w Birmie, Tajlandii, Kambodży i w 
nieistniejącym od XVII w. królestwie Czampy (dzisiejszy środkowy Wietnam). W sanskrycie 
nadal powstają dzieła literackie i naukowe, zwłaszcza z dziedziny klasycznej filozofii 

indyjskiej, religii hinduskiej i tradycyjnych dziedzin wiedzy, jak ajurweda

 

czyli indyjska 

medycyna, dharmaśastra czyli nauka o prawości oraz astrologia. Szacunkowo jedna 
trzecia nazw tradycyjnych miejscowości w Polsce wywodzi się z Sanskrytu, podobnie jak 
znakomita część słownictwa staropolskiego. 

Sanskryt klasyczny

 

- język średnioindyjski, jedna z postaci sanskrytu, wywodząca się z 

języka wedyjskiego. Pierwszą gramatykę sanskrytu klasycznego opracował Pāz ini. Język 
wedyjski - błędnie uważany za wymarły język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich. 
Jest to najstarsza postać języka staroindyjskiego - sanskrytu, używana powszechnie w 
okresie od XV do V wieku p.n.e.. Z niego wywodzi się sanskryt klasyczny. Nazwa wywodzi 
się od Wed, zbioru tekstów indyjskich, której najstarszą część - Rygweda

 

(1500-1200 r. 

p.n.e.) - została spisana właśnie w tym języku. Tym samym są to jedne z najstarszych 
zapisow języków indoeuropejskich, żywo recytowane jako język tajemny przez liczącą 
ponad 8 milionów osób aktywnych w Indii kastę braminów (kapłanów). Cała populacja osób 
przynaleznych do kasty brahmanów liczy więcej niż 40 mln ludzi. 

Pāz ini

 

(V wiek p.n.e.) – gramatyk indyjski, który stworzył pierwszą gramatykę sanskrytu, 

złożoną z 3959 reguł – Ashtadhyayi ("Ośmioksiąg"). Było to zarazem pierwsze opracowanie 
gramatyki znane na świecie. Śri Pā  ini uważany jest za prekursora językoznawstwa 
formalnego. Jego dzieło jest wciąż podstawą studiów nad sanskrytem. Indyjska legenda 
powiada, że gdy Pāz ini studiował gramatykę, ukazał się mu sam Bóg - Maheśwara (Śiva), 
który uderzył 14 razy w bęben zwany mridangam. Dźwięki te ułożyły się w zestaw głosek 
sanskrytu w postaci 14 reguł zwanych śiva-sutrani. Najsłynniejszym komentatorem dzieła 
PāNini jest Ryszi Patanjali, który napisał Mahabhasya "Wielki komentarz do Pā  iniego" w II 
w. p.e.ch.  

Ważniejsze ligatury w alfabecie devanagari dla sanskrytu:

SANSKRYT

 

- Od dawna uznaje się powszechnie, że sanskryt jest dalekim przodkiem 

wszystkich języków indoeuropejskich z wyjątkiem fińskiego, estońskiego, węgierskiego, 
tureckiego i baskijskiego. Poza tymi pięcioma wszystkie języki Europy wywodzą się od 
wspólnego przodka, którym była grupa dialektów używanych przez plemiona żyjące na 

stepach południowej Rosji około 2000 lat p.e.ch. Na pokrewieństwo sanskrytu z językami 
Zachodu wskazują pewne cechy podobieństwa bezpośrednio widoczne, jak na przykład 
słowa: pitR

 

- "ojciec" i maatR - "matka", oraz wiele mniej wyraźnych. Na przykład 

sanskryckie słowo shvan

 

- "pies" jest spokrewnione z greckim kyon, łacińskim canis, a 

także z niemieckim Hund i angielskim hound, w którym h reprezentuje pierwotne k. 
Sanskryckie cakra

 

- "koło" jest spokrewnione z angielskim wheel; oba te wyrazy wywodzą 

się od pradawnego słowa kuekulo i będącego przodkiem również greckiego kyklos i 
staroangielskiego hweogol, od którego pochodzi dzisiejsze wheel. Całe setki takich 
podobieństw, niewidocznych na pierwszy rzut oka, zostały ustalone przez językoznawców z 
całkowitą niemal pewnością.

Czytelnik posiadający niewielką choćby znajomość łaciny albo greki od razu rozpozna 
pokrewieństwo systemów czasownikowych tych języków z systemem czasowników 
sanskryckich. Tak na przykład odmiana czasu teraźniejszego sanskryckiego czasownika as 
- "być" wygląda następująco:

asmi - jestem                                            smas - jesteśmy
asi - jesteś                                                stha - jesteście
asti - jest                                                   santi - są

Sanskryt wedyjski

 

jest pod wieloma względami bliższy niż którykolwiek inny z języków 

indoeuropejskich owego języka pierwotnego, od którego wszystkie pochodzą. Właśnie 
odkrycie sanskrytu pozwoliło Boppowi, Raskowi i innym uczonym pierwszej połowy 
minionego stulecia nakreślić wyraźny schemat pokrewieństwa między językami grupy 
indoeuropejskiej i rozwinąć naukę językoznawstwa porównawczego.

Najdawniejsza zachowana w pismach forma sanskrytu - ta, którą znajdujemy w Rygwedzie 
(Rgveda) - pozostaje w takim mniej więcej stosunku do sanskrytu klasycznego jak dialekt 
homerycki do klasycznej greki. We wszystkich swych stadiach rozwojowych sanskryt jest 
językiem o bardzo bogatej fleksji, ale w Wedach spotykamy wiele takich form, które potem 
wyszły z użycia. Czasownik ma tam system odmian mogący współzawodniczyć z 
koniugacją grecką, rozporządzający ogromnym aparatem stron i trybów, który potem został 
w znacznej mierze uproszczony. W języku wedyjskim, tak samo jak w późniejszym 
sanskrycie, rzeczownik ma osiem przypadków i zarówno rzeczownik, jak i czasownik mają 
oprócz liczby pojedynczej i mnogiej - liczbę podwójną. Ważną cechą sanskrytu 
wedyjskiego jest akcent toniczny. Każde ważniejsze słowo posiada sylabę akcentowaną, 
którą wymawia się niekoniecznie silniej, ale wyższym tonem

 

niż inne sylaby, podobnie jak 

w dawnej grece. W wyrazach sanskryckich akcent ten pada przeważnie - pomijając wyjątki 
wywołane specyficznymi prawami językowymi - na te same sylaby, które akcentuje się w 
pokrewnych im słowach greckich.

Sanskryt, jak i większość wywodzących się od niego języków, charakteryzuje się również 
obecnością spółgłosek wymawianych z przydechem. Literka "k" bez przydechu jest dla 
Hindusa zupełnie innym dźwiękiem niż "kh", wymawiane z bardzo silnym przydechem - tak 
mniej więcej jak wymawia się pierwszą zgłoskę angielskiego wyrazu come. Dla 
przeciętnego Europejczyka różnica ta jest trudna do zauważenia. Wywodzi się ona z języka 
praindoeuropejskiego i przeniknęła stamtąd do klasycznej greki, gdzie jednak przydechowe 
głoski th, ph, ch

 

straciły swe pierwotne brzmienie przed początkiem ery chrześcijańskiej. 

Inną znamienną cechą fonetyki wedyjskiego sanskrytu, również zachowaną do naszych 
czasów, jest seria tzw. "szczytowych", czyli "cerebralnych" spółgłosek: T, Th, D, Dh i N. Dla 
Hindusa są one dźwiękami wyraźnie odrębnymi od "zębowego" t, "zębowego" th itd., 
chociaż Europejczyk dopiero po długim osłuchaniu może nauczyć się je rozróżniać. Głosek 
"szczytowych" nie było w języku praindoeuropejskim; zapożyczono je w bardzo wczesnym 
okresie od pierwotnych mieszkańców Indii, plemion proto- australoidalnych albo 

drawidyjskich. Jeszcze jedną znamienną cechą fonetyki sanskryckiej jest przewaga 
samogłosek a

 

i aa

 

(A) nad innymi samogłoskami. Sanskryt wedyjski jest językiem 

subtelnym, pełnym siły i dostojeństwa.

W wiekach, które nastąpiły po skomponowaniu Rygwedy, sanskryt uległ znacznym 
przemianom. W pierwszych wiekach ostatniego tysiąclecia przed erą chrześcijańską 
zaginęło wiele dawnych form fleksyjnych i gramatyka w pewnej mierze się uprościła, 
chociaż nadal pozostała systemem bardzo skomplikowanym. Pojawiły się nowe wyrazy 
zapożyczone przeważnie ze źródeł niearyjskich, podczas gdy niektóre dawne zostały 
zapomniane albo zmieniły swe znaczenie. W tych warunkach wyłoniły się wątpliwości co do 
właściwej wymowy i znaczenia dawniejszych tekstów wedyjskich: sądzono, że jeśli nie 
powtarza się ich z absolutną dokładnością, nie tylko tracą swą moc magiczną, ale 
sprowadzają niedolę na tego, kto je błędnie wypowiada. Z owej troski o zachowanie 
czystości Wed rozwinęła się w Indiach gramatyka i wiedza o fonetyce. Najstarszy indyjski 
tekst lingwistyczny, Nirukta

 

(nirukta) Jaski

 

(yaska), traktat wyjaśniający przestarzałe słowa 

wedyjskie, powstał w V wieku p.e.ch.; stanowi on syntezę wielu dawniejszych badań 
językowych. Wielka gramatyka Paniniego (paaNini), Asztadhjaji (ashhTaadhyaayii) ("Osiem 
Rozdziałow"), powstała zapewne pod koniec IV wieku p.e.ch. Na tym etapie język osiągnął 
już właściwie formę klasyczną i odtąd niewiele się zmieniał, wzbogacając tylko swe 
słownictwo.

Fonetyka sanskrycka była już wtedy zanalizowana z dokładnością, której nie dorównały 
żadne późniejsze studia lingwistyczne aż do XIX wieku. Jednym z największych osiągnięć 
Indii jest ich niezwykły alfabet, zaczynający się od samogłosek, po których następują 
spółgłoski, wszystkie sklasyfikowane bardzo naukowo według sposobu ich wymawiania - w 
zupełnym przeciwieństwie do chaotycznego i niedokładnego alfabetu łacińskiego, 
kształtującego się organicznie przez trzy tysiąclecia. Dopiero po odkryciu indyjskiego 
sanskrytu powstała na Zachodzie fonetyka

 

jako nauka. Powstanie wielkiej gramatyki 

Paniniego, która ustabilizowała język sanskrycki, możliwe było dzięki pracy wielu 
wcześniejszych pokoleń gramatyków. Owi prekursorzy zdołali rozpoznać rdzeń jako 
podstawowy element wyrazu i ułożyli listę około dwóch tysięcy jednosylabowych rdzeni, 
sądząc, że od nich właśnie - przez dodawanie przedrostków, przyrostków i elementów 
fleksyjnych - wywodzą się wszystkie słowa. W zasadzie mieli rację, chociaż popełnili trochę 
błędów i ich wywody etymologiczne są czasami fałszywe. Badania ich stały się źródłem 
interesujących koncepcji w wielu dziedzinach myśli indyjskiej.

Sławę dzieła mistrz Panini ogranicza jego specjalistyczny charakter, ale nie ulega 
wątpliwości, że stanowi ono jedno z najwspanialszych osiągnięć wszystkich kultur 
starożytnych. Przed XIX wiekiem w żadnej części świata nie powstała bardziej szczegółowa 
i bardziej naukowa gramatyka. Traktat ten obejmuje ponad 4000 reguł, zapisanych 
pewnego rodzaju stenografią, przy użyciu poszczególnych liter i sylab jako symbolów 
przypadków, trybów, osób, czasów i innych kategorii, według których sklasyfikowane są 
zjawiska językowe. Niezmierna zwięzłość wykładu Paniniego sprawia, że trudno jest go 
czytać bez uprzednich studiów języka i odpowiedniego komentarza. Późniejsze gramatyki 
indyjskie są przeważnie komentarzami do Paniniego. Najważniejszymi z nich są 
Mahabhaszja

 

(mahaabhaashhya) ("Wielki Komentarz") Patańdżalego (patanjali) z II wieku 

przed erą chrześcijańską i Kasika Writti

 

(kaashikaa-vRtti) znany jako Komentarz z 

Banaras, także Dżajaditji

 

(jayaaditya) i Wamany

 

(vaamana) z VII wieku p.e.ch. 

Niektórzy późniejsi gramatycy polemizowali z Paninim w sprawach drobnych, ale w 
zasadzie system jego został tak powszechnie przyjęty, że żaden pisarz czy mówca z 
kręgów dworskich lub bramińskich nigdy nie ośmielił się poważnie zakwestionować jego 
teorii. Dzięki Ryszi Panini język ustalił się i mógł się odtąd rozwijać tylko według zasad jego 
systemu. Właśnie od czasów Paniniego zaczęto ten język nazywać saMskRta, czyli 

"udoskonalony" albo "oczyszczony" - w przeciwieństwie do prakRta, czyli języków 
"nieoczyszczonych", dialektów ludowych, które nadal rozwijały się w sposób spontaniczny. 
Sanskryt Paniniego, choć prostszy od mowy wedyjskiej, jest jednak językiem bardzo 
skomplikowanym. W początkach nauki niezmiernie trudno jest przyswoić sobie ustalone 
przez gramatyka zasady połączeń eufonicznych (sandhi), będące rozwinięciem tendencji 
istniejących w języku już od czasów wedyjskich. Według tych zasad brzmienie każdego 
wyrazu w zdaniu jest uwarunkowane brzmieniem wyrazów sąsiednich. Tak więc na przykład 
na avadat

 

("nie powiedział") przemienia się w naavadat, na uvaaca

 

zaś (fraza mająca to 

samo znaczenie) przemienia się w novaaca; raamas uvaaca ("Rama powiedział") - w 
raama uvaaca, raamas avadat - w raamo 'vadat, natomiast haris avadat - w harir avadat. 
Jest wiele tego rodzaju reguł, które zostały sztucznie narzucone nawet tekstom Rygwedy, 
tak że badacz musi nieraz rekonstruować pierwotne brzmienie słów, aby odnaleźć właściwe 
metrum.

Ujednolicając gramatykę sanskrycką, Panini oparł się zapewne na takiej odmianie 
sanskrytu, jaką posługiwano sie na terenach północno-zachodnich. Jako pewnego rodzaju 
lingua franca klasy kapłańskiej, język ten stawał się stopniowo również wspólną mową 
warstwy rządzącej. Maurjowie (Morjowie), tak jak większość indyjskich dynastii aż do epoki 
Guptów, w swych oficjalnych wypowiedziach używali jeszcze prakrytu. Pierwszą ważną 
dynastią posługującą się sanskrytem byli Śakowie z Udżdżajini; napis Rudradamana w 
Girnarze jest najstarszym - oprócz kilku krótkich i mało ważnych inskrypcji - pisanym 
dokumentem sanskryckim, jaki posiadamy. Każdy język, dopóki mówi się nim i pisze, ma 
tendencje do rozwoju, a rozwój ten polega przeważnie na upraszczaniu struktury. Sanskryt 
jednak, krępowany autorytetem Paniniego, nie mógł się swobodnie rozwijać w taki sposób. 
Nad niektórymi z jego pomniejszych reguł, odnoszącymi się na przykład do właściwego 
użycia czasów wyrażających przeszłość, przechodzono spokojnie do porządku dziennego i 
autorzy zaczęli używać imperfektu, perfektu i aorystu bez żadnej znaczeniowej między nimi 
różnicy. Ale zasady fleksji musiały być zachowane. Jedyną drogą, na której sanskryt mógł 
się do pewnego stopnia wyzwalać od odmian, było budowanie długich złożeń, którymi 
zastępowano całe jednostki zdaniowe w ramach okresów gramatycznych.

Już w literaturze wedyjskiej i w epopejach spotykamy sporo tworów złożonych, ale mają one 
zazwyczaj dwa, a najwyżej trzy człony, tak jak na przykład angielskie houseboat lub 
blackbird. Natomiast w sanskrycie klasycznym członów może być nawet dwadzieścia lub 
trzydzieści. Wcześniejsi poeci klasyczni, jak Kalidasa

 

(kaalidaasa), są jeszcze dosyć 

powściągliwi w używaniu takich wyrazów, chociaż i w ich wierszach rzeczowniki 
sześcioczłonowe nie stanowią rzadkości; ale już w najdawniejszych panegirykach 
dworskich w języku sanskryckim występują olbrzymie złożenia. Na przykład cesarz 
Samudragupta

 

określony jest jako "związujący cały świat przez ujawnianie swej siły i przez 

[przyjmowanie] usług [od innych królów], takich jak składanie osobistego hołdu, przysyłanie 
w darze dziewcząt i proszenie o akty nadania opatrzone pieczęcią Garudy, w celu 
utwierdzenia ich władzy nad ich krainami" - wszystko w jednym słowie, złożonym z 
dwudziestu elementów. Ta niezwykła skłonność do używania tak długich złożeń mogła 
ukształtować się w sanskrycie pod wpływem języków drawidyjskich; w języku 
starotamilskim

 

bowiem, mającym niewiele form fleksyjnych, wyrazy zestawia się w długie 

szeregi bez wyraźnego zaznaczania istniejących między nimi związków. Jeśli składniki 
sanskryckiego wyrazu złożonego potraktujemy jako osobne, zestawione ze sobą słowa - tak 
jak na przykład w angielskim "my top right-hand waistcoat pocket" ("moja prawa górna 
kieszonka kamizelki"), co w sanskrycie byłoby uznane za jedno słowo złożone - nowe 
konstrukcje klasycznego okresu sanskryckiego stają się dla nas zrozumiałe.

Wraz ze skłonnością do używania długich złożeń rozwinęło się w sanskrycie również 
zamiłowanie do długich zdań. W prozaicznych dziełach Bany (baaNa) i Subandhu 

(subandhu), napisanych w VII wieku, i w utworach wielu autorów późniejszych spotykamy 
zdania, które w druku musiałyby zająć po dwie albo trzy stronice. Jakby dla zwiększenia 
tych komplikacji autorzy wyszukiwali jeszcze wszelkie możliwe gry słów, tak że w rezultacie 
piśmiennictwo sanskryckie stało się jedną z najbardziej ozdobnych i najbardziej sztucznych 
literatur świata. Cechujące Hindusów od najdawniejszych czasów zainteresowania 
językowe nie osłabły również w średniowieczu. Z tej epoki dochowało się wiele cennych 
"słowników"; nie są one podobne do ułożonych alfabetycznie słowników zachodnich, lecz 
raczej do takich dzieł jak "Thesaurus" Rogeta - rodzaj słownika ułożonego działami. 
Zawierają listy słów bliskoznacznych albo używanych w podobnych kontekstach; słowa są 
nieraz zaopatrzone w krótkie definicje, a całość ujęta jest w formę prostego wiersza. 
Najsławniejszym leksykografem - i autorem najstarszego z tej dziedziny traktatu 
przechowanego do naszych czasów - jest Amarasinha

 

(amarasiMha), który według tradycji 

miał żyć w czasach Kalidasy. Inną formą słownika, bliższą naszych dykcjonarzy, były listy 
homonimów, klasyfikujące wyrazy mające więcej niż jedno znaczenie.

Indyjskie zainteresowania językowe przejęła również filozofia, która wiele uwagi poświęciła 
rozważaniom nad stosunkiem pomiędzy wyrazem a jego desygnatem. Szkoła mimansy 
(miimaaMsaa), wznawiając językowy mistycyzm późniejszego okresu wedyjskiego, głosiła, 
iż każde słowo jest odbiciem wiekuistego prototypu, dzięki czemu jego znaczenie jest 
wieczne i immanentnie w nim zawarte. Jej adwersarze, zwłaszcza ci spośród logików szkoły 
njaji (nyaaya), twierdzili przeciwnie: relacja pomiędzy wyrazem a jego znaczeniem jest 
czysto konwencjonalna. Była to więc kontrowersja podobna do sporu między realistami a 
nominalistami w Europie średniowiecznej. Klasycznym sanskrytem zapewne nigdy nie 
posługiwały się masy. Nie znaczy to jednak, żeby był on kiedykolwiek językiem całkowicie 
martwym. Stanowił przecież oficjalny język religii i państwa. Ludzie z klas wyższych czytali i 
rozmawiali w sanskrycie, a prawdopodobnie rozumiało go w pewnym zakresie również 
wielu przedstawicieli niższych warstw. Był rodzajem lingua franca dla wszystkich części Indii 
i jeszcze dziś uczeni bramini z przeciwnych krańców kraju spotykając się w jakimś sławnym 
miejscu pielgrzymek rozmawiają ze sobą w sanskrycie, rozumiejąc się nawzajem 
doskonale. 

Liczebniki w Sanskrycie:

 - 0 - śūnya (-   0   - )

)  - 1 - éka (-   )
)  - 2 - dvi (-   2   )
)  - 3 - trí (-   3   )
)  - 4 - ćatur, catúr (-   4   - )
)  - 5 - pańcan, pañcha (-   5   )
)  - 6 - shash (szasz), ( á  (-   6 )
)  - 7 - saptan, saptá (-   7   )
)  - 8 - ashtan (asztan), a  ( á (-   8   )
)  - 9 - navan, náva (-   )
)    - 10 - daśan, daśa

Język wedyjski jest może i wymarłym już językiem z grupy indyjskiej języków 
indoeuropejskich. Jest to najstarsza postać języka staroindyjskiego - sanskrytu, używana w 
okresie od XV do V wieku p.e.ch. Z niego wywodzi się sanskryt klasyczny. Nazwa wywodzi 
się od Wed, zbioru tekstów indyjskich, której najstarsza część - Rygweda

 

(1500-1200 r. 

p.n.e.) - została spisana właśnie w tym języku. Tym samym są to jedne z najstarszych 
zapisow języków indoeuropejskich. Sanskryt

 

jest ciągle używany i potrzebny, a spora grupa 

indyjskiej kasty braminów, szacowanej na ponad 40 mln osób pielęgnuje najdawniejsze 
tradycje recytacji wedyjskiego sanskrytu. 

SANSKRYT WSPÓŁCZESNY

Oto kolekcja słownictwa sanskryckiego adaptowanego do czasów nam współczesnych, 
która pokazuje, że sanskryt to ciągle język żywy i wzbogacający swoją bazę leksykalną. 
Jest to słownictwo, którego nie mogli znać starożytni, przydatne we współczesnej 
konwersacji sanskryckiej. Sanskryt jest wciąż językiem żywym, zdolnym oddać wszelkie 
treści, nie wyłączając fizyki jądrowej, informatyki, polityki, ekonomii. Pierwsze podane 
znaczenie sanskryckie jest najczęściej używane. Słowniczek ten zawiera pojęcia językowe, 
częściowo wzięte z tzw. "shuddh hindii". Dla potrzeb "czystego hindi" tworzy się mnóstwo 
neologizmów zwanych tatsama. Neologizmy te wtórnie wędrują potem do sanskrytu, 
tworząc jego współczesną, żywą odmianę. Wszystkie pojęcia są zaakceptowane przez 
wybitnych uczonych posługujacych się sanskrytem w mowie i piśmie! Użyto uproszczonej 
transliteracji łatwej dla zapisania pojęć w internecie, gdzie duże spółgłoski oznaczają literki 
z kropeczką u dołu w łacińskiej transliteracji naukowej, a samogłoski zapisane podwójnie 
jak aa, ii, uu oznaczają samogłoski długie. 

akwarium - matsyaagaara n.
Ameryka - amariikaa f., paataala m.
bandaż - paTTikaa f.
drukarz - mudraka m.
dworzec - sthaatra n.
Europa (ludy zachodnie) - paashcatya-desha m., paashcaattya m.
fotografia - chaayaacitra n., bhaacitra n.
fotograficzny aparat - ruupitra n.
jedwab sztuczny - kRtrimaM ciinaaMshukam
kolej - loha-yaana n., loha-patha m., loha-patha-gaaminii f., dhuumra-yaana n.
komputer - saMganitra n.
motocykl - iirya-cakra n.
niemiecki - jarmaNa
paarasiika m. (muzułmanin)
pociąg - dhuumashakaTa m., dhuumra-yaana n., saMyaana n.
pralka - dhaavitra n.
radio - aakaashavaaNii f.
rower - dvicakrikaa f., dvicakra n.
samochód - vaahana n., moTara-yaana n., iirya-yaana n.
samolot - vimaana n., vaayuyaana n.
siły powietrzne - vaayu-senaa f.
stewardessa - vimaana-paricaarikaa f.
szpital - aaturaalaya m.
szybkowar - vaashhpasthaalii f.
świetlówka (lampa) - daNDa-diipa m.
telefon - duura-bhaashha m.
telefonować - duurabhaashhay- (DEN)
telegram - tantrii-patra n.
telewizja - duuradarshana n.
tenis - laana n.
tenis stołowy - paTala-laana n.

tenisista - laanaka m.
tramwaj - rathyaa-yaana n.
wiatrak (elektryczny) - vyanjana n.
zapalniczka - jvaalaka m.
zapałka - diipeshhikaa f.
zapałki (pudełko) - agni-peTikaa f., diipa-sampuTa m.
znaczek pocztowy - mulyaanka m.
żarówka - gola-diipa m.

Do zapisywania sanskrytu w transliteracji łacińskiej pisma devanagari w słownikach, a także 
w internecie używa się kilku systemów zapisu, z którymi trzeba się oswoić, aby ze 
słowników móc skorzystać. Załączona tabela pokazuje transliteracje wedle dwóch częściej 
używanych systemów (HK oraz Itrans), które czasem sprawiają trudności, gdy się okazuje 
np., że zwykłe pisane w transkrypcji naukowej "ś" zapisywane jest w innym systemie jako 
"z", a głoska "ć" oddawana jest jako "ch" lub "c" w odróżnieniu od "cz" odpowiednio jako 
"Ch" lub "ch". Poprawna identyfikacja transliteracji, szczególnie pośród spolszczeń 
dokonywanych na różne nienaukowe sposoby bywa prawdziwym wyczynem. 

 

Przydatne słowa i zwroty w sanskrycie:

pozdrawiam

 

(witam, rano) - suprabhaatam

pozdrawiam/witam/żegnam- namaskaaraH
wszystkiego dobrego, powodzenia - svasti
do widzenia (zobaczenia) - punardarshanaam (punardarśanaam)
przepraszam - kShamyataam
tak - aam (Am)
nie - na
Szczęśliwych Urodzin - shubhaM janmadinam! (śubhaM dźanmadinam)
Szczęśliwego Nowego Roku - shubhaM navavarSham
wszytsko dobrze - kushalam (kuśalam)
dobro - saadhu
dość, dosyć - alam
uważaj! - paavadhaanam
rozumiesz? - avagatam
idę do aśramu - aham aashramaM gachChaami (gaćczaami)
dotrzymuję obietnicy - ahaM svapratij~NaaM paalayaami
słońce wstało - suuryaH uditaH
wiedza jest mocą - j~Naanameva shaktiH (śaktiH)
nie bój się, nie obawiaj się - bhayaM maa kuru
nie martw się - chintaaM maa kuru (ćintaaM maa kuru)
nie wątpij - sandehaM maa kuru
nie złość się - kopaM maa kuru
Gdzie dym, tam ogień - yatra dhuumaH tatra vahniH
Gdzie wielbienie tam (jest) Bóg - yatra bhaktiH tatra bhagavaan
Gdzie pokój tam dobrobyt - yatra shaantiH tatra sukham (śaantiH)

_____________________________

 

Tłumaczenie i opracowanie materiału z wykorzystaniem indyjskiej literatury, takiej jak seria 

wydawnicza "Indian Language Series" czy "Learn Sanskrit - The Natural Way":

Prema Dhamin

Autor: Prema Dharmin
Artykuł pobrano ze strony 

eioba.pl