Piotr Szczukiewicz 

 

POMAGANIE OSOBOM DOTKNIĘTYM CHOROBA ALKOHOLOWĄ A RUCH ANONIMOWYCH 

ALKOHOLIKÓW 
 

Wprowadzenie 

 

 

Rozwiązywanie  problemów  alkoholowych  -  zwłaszcza  tak poważnych jak uzależnienie 

od  alkoholu  -  wymaga  zaangażowania  wielu  środków  i  sil  społecznych  względu  na 

rozpowszechnienie tej kategorii problemów i ich wpływ na życie społeczne oferta pomocy nie 

może  być  tylko  zadaniem  służby  zdrowia,  ale  musi  stanowić  przedmiot  szeroko  rozumianej 

polityki  społecznej.  Celem  niniejszego  artykułu  jest  zwrócenie  uwagi  na  rolę,  jaką  w 
rozwiązywaniu  problemów  alkoholowych  mogą  pełnić  różne  środowiska  i  ruchy 

trzeźwościowe  a  zwłaszcza  ruch  Anonimowych  Alkoholików.  Realizowanie  zadań  pomocy 

społecznej  przez  różne  instytucje  powinno  uwzględnić  potencjał  tkwiący  w  programie,  jaki 
oferuje  ruch  AA,  oraz  w  środowisku,  które  tworzą  trzeźwiejący  alkoholicy.  Autor  pragnie 

wykazać,  że  ten  potencjał  może  być  wykorzystany  do  prowadzenia  działań 
psychoedukacyjnych,  motywacyjnych  i  interwencyjnych,  a  także  terapeutycznych  w  ramach 

struktur  pomocy  społecznej.  W  tym  celu  zostanie  omówiona  specyfika  pomocy  osobom 

dotkniętym chorobą alkoholową oraz scharakteryzowany ruch AA. Następnie zaprezentowane 

będą różne aspekty programu AA, które mogą mieć znaczenie terapeutyczne i rozwojowe oraz 
stanowią  element  terapii  uzależnień.  Przeanalizowane  zostaną  także  badania  empiryczne, 

wskazujące  na  znaczenie  uczestnictwa  w  ruchu  AA  dla  procesu  zdrowienia  i  zapobiegania 

nawrotom. 

 
Specyfika pomocy osobom i rodzinom z chorobą alkoholową 

 

 

Pomaganie  osobom  uzależnionym  i  ich  rodzinom  stanowi  duże  wyzwanie  instytucji 

zajmujących  się  problemami  społecznymi.  Jest  tak  m.in..  ze  względu  bardzo  złożone  skutki 
samego  uzależnienia,  które  sprawiają,  że  pomoc  staje  wręcz  niezbędna,  ale  często  bardzo 

trudna  do  przyjęcia  przez  osoby  zainteresowane.  W  Ponadto  wiele  kulturowych  i 

ekonomicznych  mechanizmów  sprzyja  zjawisku  używania  alkoholu,  co  sprawia,  że  mimo 

wysiłków  profilaktycznych  i  terapeutycznych  zagrożenie  chorobą  alkoholową  jest  nadal 

olbrzymie. W związku z tym trudność stanowi także dłuższe utrzymanie pozytywnych efektów 
zmian  osiągniętych  dzięki  wyspecjalizowanym  metodom  interwencji,  opieki  i  terapii.          

Zarówno  konsekwencje  nadużywania  alkoholu,  jak  też  konsekwencje  samego  uzależnienia, 

mają  niebagatelne  skutki  w  wymiarze  indywidualnym  i  środowiskowym  prowadzą  do 
niekorzystnych zmian w życiu rodziny, czasem bardzo utrudniając pełnienie jej podstawowych 
funkcji.  Naruszają  więzi  interpersonalne,  działają  niekorzystnie  na  rozwój  dzieci,  wywołują 

różnego  rodzaju  urazy  psychiczne.  Prowadzą  też  do  nieprawidłowych  sposobów 

przystosowania do problemu tak, iż patologiczne zjawiska w systemie rodzinnym i środowisku 

mają tendencje do utrwalania  i wywoływania wtórnych zaburzeń . Dlatego oferowanie pomocy 
osobom z  kręgu problemów alkoholowych musi uwzględniać charakterystyczne dla tej grupy 

zjawiska  psychologiczne  i  społeczne.  Najważniejsze  spośród  tych  zjawisk  to:  występowanie 

silnych  mechanizmów  obronnych,  utrudniających  zarówno  zrozumienie  tego  problemu,  jak  i 

uznanie  konieczności  pomocy,  dysfunkcjonalne  sposoby  prystosowania  do  choroby 
alkoholowej  oraz  zaburzenia  w  obszarze  struktury  rodziny  i  procesów  komunikacji,  które 

prowadzą  do  osłabienia  więzi  emocjonalnych  j  społecznych  oraz  izolacji  systemu rodzinnego 

dotkniętego problemem.  

 

Typowe  dla  każdego  rodzaju  uzależnienia  są  zmiany  w  sferze  emocjonalnej  i  i 

poznawczej,  które  prowadzą  do  zniekształcenia  przeżyć  i  spostrzeganej  rzeczywistości. 
Kształtowanie się tych zmian i ich utrwalanie się Jerzy Mellibruda objaśnia; funkcjonowaniem 

psychologicznych  mechanizmów  uzależnienia.  Działanie  tych  mechanizmów  w  sferze 

emocjonalnej  przejawia  się  np.  dążeniem  do  osiągania  pozytywnych  stanów  emocjonalnych 

przy  pomocy  danej  substancji  psychoaktywnej  oraz  podświadomym  kojarzeniu  rozmaitych 

potrzeb  psychicznych  z  potrzebą  przyjęcia  tej  substancji.  W  sferze  poznawczej  mechanizmy 

uzależnienia opierają się na nieświadomych i nawykowych sposobach zachowania, które mają 

redukować  lęk  i  ułatwiają  zachowanie  poczucia  własnej  wartości.  Od  czasów  Freuda  te 
sposoby  określane  są  mianem  mechanizmów  obronnych  ego.  Osoba  uzależniona  w  sposób 

częściowo  nieświadomy  broni  się  przed  dostrzeżeniem  konsekwencji  swej  choroby,  gdyż 

zagraża to jej poczuciu własnej wartości i budzi lęk. Przejawia się to zwłaszcza w zaprzeczaniu 

swym  problemom,  ich  racjonalizacji  (szukaniu  z  pozoru  racjonalnych  uzasadnień  dla 
zachowań,  np.  „w  mojej  pracy  każdy  musi  wypić"),  czy  też  w  mechanizmie  projekcji,  czyli 

przypisywaniu  innym  własnych  nieakceptowanych  cech  lub  uczuć  (ofiarą  projekcji  padają 

zazwyczaj najbliższe osoby, stąd za picie alkoholika często winna czuje się jego żona). Pomoc 

osobom  uzależnionym  musi  uwzględnić  funkcjonowanie  tych  mechanizmów  i  zapewnić 
sposoby konfrontacji z rzeczywistością i realnym zagrożeniem, jakie stanowi choroba. Dotyczy 

to  także  mechanizmów  obronnych,  jakie  występują  w  rodzinie  osoby  uzależnionej,  które 

powodują, że rodzina także nie chce przyjąć do wiadomości faktu uzależnienia. Z perspektywy 
systemu rodzinnego szczególnie istotnym zjawiskiem utrudniającym pomoc rodzinie dotkniętej 

chorobą  alkoholową  jest  tzw.  zjawisko  współuzależnienia.  Zostanie  tu  ono  zdefiniowane,  jako 
dysfunkcjonalny  sposób  przystosowania  do  uzależnienia  kogoś  bliskiego.  Przy  czym 

dysfunkcjonalność oznacza podjęcie takich zachowań adaptacyjnych wobec uzależnienia, które 

zamiast przynieść ulgę  nasilają się psychiczne cierpienie i jednocześnie powodują, że system 

rodzinny  usztywnia  się  w  jej  dysfunkcji  i  utrudnia  wprowadzanie  konstruktywnych  zmian. 
Współuzależnienie  manifestuje  się  specyficznymi  zachowaniami  (np.  nasilenie  prób  kontroli, 

uległość,  koncentrowanie  się  na  osobie  uzależnionej),  zmianami  w  sferze  emocjonalnej  i 

społecznej (np. nagromadzenie uczuć wstydu i winy, poczucia krzywdy i żalu, izolowanie się i 

unikanie kontaktów, osłabienie zdolności korzystania ze wsparcia społecznego) oraz zmianami 
w  sferze  ja  (np.  negatywne  przekonania  na  temat  siebie  i  swojej  roli  w  życiu,  osłabienie 

poczucia  sensu  życia  i  rozproszenie  hierarchii  wartości).  Zjawisko  współuzależnienia  może 

być  silniej  wyrażone  ze  względu  na  predyspozycje  osobowościowe  i  niekorzystne 

doświadczenia rozwojowe. Przezwyciężanie problemów alkoholowych wymaga takiej troski o 
system  rodzinny,  która  ułatwi  prawidłowe  sposoby  adaptacji  dorosłym  i  dzieciom  oraz 

zmniejszy zakres i skutki współuzależnienia. Pomocne mogą. tu być np. działania edukacyjne, 

które  pomogą  zrozumieć  chorobę  alkoholową  i  jej  skutki  w  systemie  rodzinnym,  aby 

zachowania  adaptacyjne  stały  się  bardziej  świadome  i  ukierunkowane  na  rzeczywiste 

rozwiązanie problemu. Grupy samopomocowe i terapeutyczne mogą też pomagać w oparciu o 
mechanizm identyfikacji - uczestnicy grupy, zapoznając się z problemami innych uczestników, 

dostrzegają  podobieństwo  podejmowanych  działań  i  sposobów  przeżywania  problemu  i  w 

związku  z  tym  mogą  rozwinąć  to  podobieństwo  także  na  prawidłowe  sposoby  adaptacji 
stosowane przez uczestników grupy lub zachowania ćwiczone w ramach zajęć. 
 

Samopomoc jako forma rozwiązywania problemów alkoholowych 

 

Ruch  samopomocy  jest  dużą  szansą  na  poszerzenie  dostępności  oferty  pomocowej  w 
dziedzinie  różnych  problemów  społecznych.  Zwłaszcza,  że  trudności  w  życiu  społecznym  na 

różnych  płaszczyznach  niekiedy  zdecydowanie  przerastają  możliwości  ekonomiczne  państwa 

oraz możliwości pojedynczych instytucji w zakresie radzenia sobie z nimi. „Dla współczesnych 

społeczeństw  -  ich  rządów,  ekspertów  i  praktyków  -  staje  się  coraz  bardziej  oczywiste,  że 
problemów  społecznych  nie  da  się  rozwiązywać  bez  udziału  ruchów  samopomocowych". 

Samopomoc  polega  wykorzystaniu  lub  stworzeniu  naturalnych  systemów  wsparcia  i 

można  ją  rozumieć,  jako  dawanie  wsparcia  emocjonalnego,  wymianę  informacji  i  praktyczną 

pomoc  wśród  osób,  które  doświadczają  podobnych  problemów.  Istotą  samopomocy  jest 

wzajemność  i  współuczestnictwo,  a  także  dobrowolny  charakter.  Przy  czym  w  trakcie 
dawania i przyjmowania pomocy uczestnicy ruchów samopomocowych jednocześnie uczą się, 

jak pomagać sobie i innym i jak dzielić się wiedzą i doświadczeniem, aby było to bezpieczne i 

skuteczne.  Z  założenia  samopomoc  nie  ma  charakteru  zawodowego  i  nie  jest  prowadzona 

przez  profesjonalistów  lub  zewnętrzne  autorytety.  Jedną  z  podstawowych  cech  samopomocy 

jest  odwołanie  się  do  wewnętrznych  zasobów  grupy  lub  społeczności,  która  jest  dotknięta 

wspólnym  problemem.  Chodzi  o  uruchomienie  potencjału,  który  tkwi  w  każdej  osobie.  Jak 

podkreślają  Riessman  i  Carroll:  „ruch  samopomocowy  pozwala  ludziom przemieniać  braki  w 
aktywa.  Ludzie,  którzy  pokonali  własną  zależność,  chorobę  czy  nałóg,  dysponują  wiedzą  z 

pierwszej  ręki  na  temat  istoty  swojego  problemu  i  sposobu  radzenia  sobie  z  nim.  (...) Dzięki 

temu problem staje się jednym z elementów rozwiązania" , Samopomoc przybiera najczęściej 

formę  zorganizowanych grup  wsparcia,  stowarzyszeń  samopomocowych,  telefonów  zaufania 
prowadzonych  przez  osoby  same  doświadczone  problemem,  czy  też  wzajemnej  koleżeńskiej 

pomocy  (np.  w  postaci  spotkań  członków  grupy  AA  poza  mitingami  w  relacji  „sponsor- 

nowicjusz").  Najbardziej  znane  w  Polsce  ruchy  samopomocowe  w  dziedzinie  problemów 

alkoholowych  to  wspólnota  Anonimowych  Alkoholików  i  związane  z  nią  grupy  samopomocy 
dla  członków  rodzin  alkoholików  (Al-Anon,  Al-Ateen)  oraz  Kluby  Abstynenta  i  Bractwa 

Trzeźwości.  Istnieją  podobieństwa  i  wspólne  formy  działania  dla  tych  zasadniczych  nurtów 

samopomocy, jednak ze względu na specyfikę i charakterystyczne założenia niniejsze analizy 
koncentrują się na formie AA. Spotykane czasem określenie „klub AA" jest bardzo nieadekwatne 

i myli działalność klubów abstynenta z pracą grup AA. Na podstawie danych Służby Krajowej AA 
z 2003 roku można twierdzić, że na terenie naszego kraju działa 1866 grup AA i 336 grup Al-

Anon.  Trudno  przecenić  rolę  organizacji  samopomocowych  w  dziedzinie  rozwiązywania 

problemów  alkoholowych.  Zarówno  ze  względu na  sam  charakter  grup  samopomocy,  jak  też 

ich większą dostępność niż ofert terapii, osoby uzależnione, członkowie ich rodzin mogą łatwo 
uzyskać emocjonalne oparcie i dostęp do wsparcia społecznego, lepsze rozumienie problemu, 

poszerzenie  wiedzy  o  sposobach  postępowania  z  osobą  uzależnioną.  Szczególnie  istotne  dla 

osoby, która żyje w związku alkoholikiem, jest wejście w nowe relacje interpersonalne, które 

mogą  dać  nowy  punkt  odniesienia  do  choroby  alkoholowej  w  rodzinie.  W  ten  sposób  ktoś 
uzależniony  może  zacząć  wyzwalać  się  z  koncentracji  na  zachowaniach  osoby  uzależnionej. 

Grupa  Al-Anon,  która  pracuje  Programem  12  Kroków,  pozwala  uczestnikom  na  uznanie 

własnych ograniczeń wobec choroby kogoś bliskiego i pozwala przezwyciężyć poczucie wstydu 

i winy związane z sytuacją rodzinną. Daje też duchową motywację do pracy nad sobą. Równie 
wiele atutów grup samopomocy można  dostrzec w  działaniu na rzecz samych  uzależnionych. 

Grupa AA - w przeciwieństwie do typowej terapii stacjonarnej czy ambulatoryjnej – niemal od 

razu może dać poczucie zrozumienia i kontakt z przyjaznym środowiskiem, które zmniejsza lęk 

i pomaga „spotkać się” z poczuciem winy. Alkoholik może usłyszeć słowa pełne otuchy, nawet 

jeśli  nie  pije  dopiero  od  kilkudziesięciu  godzin,  a  do  tego  może  przełamać  swoje  poczucie 
odmienności,  które  dokucza  mu,  gdy  doświadcza  nieudanych  prób  kontroli  picia.  Kontakt  z 

osobami  doświadczającymi  podobnych  problemów  uruchamia  mechanizmy  identyfikacji  i 

modelowania, tym bardziej korzystne, że w grupie AA są osoby z różnym stażem w trzeźwieniu 
i  można  tam  posłuchać  historii  życia  ludzi  z  wieloletnią  abstynencją.  Dzieje  się  tak,  gdyż  w 
grupie  AA  trzeźwiejący  alkoholik  „ma  okazję  usłyszeć  przekazy  bardziej  otwarte,  bardziej 

realistyczne i nazywające rzeczy po imieniu od kolegów, którzy nie tylko mają dłuższy staż w 

abstynencji,  ale  też  przeszli  pełną  terapię  uzależnienia.  Trudniej  doświadczyć  tego  w  grupie 

osób  będących  na  tym  samym  etapie  leczenia.  Alkoholicy  z  dużym  stażem  w  abstynencji  są 
bardziej przekonywujący, niż koledzy z terapii". 

 

Ruch Anonimowych Alkoholików 

 
Ruch Anonimowych Alkoholików powstał w 1935 roku w USA. Wywodzi się ze spontanicznego 

odruchu pomagania osobie, która znajduje się w podobnej, trudnej sytuacji. Założyciele AA i ich 

naśladowcy  podkreślali  wielokrotnie,  jak  wielkie  znaczenie  miało  dla  nich  -  po  licznych 

nieudanych  próbach  zaprzestania  picia  -  doświadczenie  spotkania  z  człowiekiem  tak  samo 

potrzebującym pomocy. „Nachodziły mnie fale litości nad sobą i ożywały dawne urazy. Niekiedy 
owe  stany  doprowadzały  do  tego,  iż  byłem  niemal  gotowy  znów  sięgnąć  po  kieliszek,  ale 

wkrótce  odkryłem,  że  gdy  wszystko  inne  zawodzi,  praca  z  alkoholikami  pozwala  przeżyć 

następny dzień. Wiele razy, zrozpaczony szedłem do mego danego szpitala. Tam po rozmowie z 

kimś w podobnej sytuacji byłem zdumiewają, podniesiony na duchu i postawiony na nogi. Jest 

to sposób na życie, który sprawdza się nawet na wyboistej drodze". Drugi ze współzałożycieli 

AA  tak  opisuje  ten  rodzaj  doświadczenia,  jaki  płynie  ze  spotkania  osoby  z  podobnym 

doświadczeniem, a gotowej pomóc w trzeźwości: „To był człowiek, który doświadczył wielu lat 
koszmarnego  picia,  który  przeszedł  przez  stadia  nałogowego  alkoholizmu  i  który  został 

uleczony  sposobami,  jakie  ja  sam  starałem  się  stosować,  to  znaczy  drogą  odrodzenia 

duchowego. Przekazał mi informacje na temat alkoholizmu, co było niewątpliwie pomocne. Ale 

znacznie  ważniejszy  był  fakt,  że  był  on  pierwszym  człowiekiem,  z  którym  kiedykolwiek 
rozmawiałem,  a  który  znał  z  własnego  doświadczenia  to,  co  miał  do  powiedzenia  na  temat 

alkoholizmu.  Innymi  słowy,  mówił  on  moim  językiem".  Ten  aspekt  AA,  jaki  stanowi 

przyjacielska  wspólnota  samopomocowa  oparta  na  wzajemnym  zrozumieniu,  jest  jednym  z 

najbardziej  charakterystycznych  elementów  tego  ruchu.  Drugim  istotnym  elementem 
działalności  Anonimowych  Alkoholików  jest  akcentowanie  duchowej  przemiany,  która  jest 

niezbędna  do  wytrwania  w  trzeźwości,  duchowy  rys  AA  wywodzi  się  z  doświadczenia  tzw. 

Grupy  Oksfordzkiej,  czyli  chrześcijańskiego  ruchu  religijnego  powstałego  w  jednym  z 
kościołów protestanckich w 1908 roku. W 1935 roku w Grupie Oksfordzkiej w Akron (Ohio, 

USA)  spotkał  się  makler  giełdowy  Bili  W.  (William  G.  Wilson)  i  dr  Bob,  chirurg,  (Robert  H. 
Smith).    Już  na  drodze  trzeźwości  obaj  akcentowali  w  swoich  biografiach  fakt  silnej 

wewnętrznej  przemiany,  nawrócenia,  które  stanowiło  punkt  wyjścia  do  ich  walki  z  chorobą 

oraz  do  pomagania  innym.  Potrzebę  duchowego  odrodzenia,  które  polega  na  zmianie 

perspektywy w patrzeniu na siebie i świat, podkreśla Program 12 Kroków, na którym opierają 
się  mitingi  AA.  Analiza  materiałów  AA  pozwala  niektórym  autorom  przyjąć,  że  duchowość 

rozumiana  jest  tu  szeroko,  nie  tylko,  jako  sfera  przeżyć  religijnych  lub  otwarcie  na  Boga,  ale 

jako  ten  obszar  egzystencji  człowieka,  w  którym  dokonuje  się  refleksja  nad  sensem  życia, 

pojawiają  się  pytania  o  osobistą  tożsamość,  czy  też  występuje  zdolność  do  tzw. 
autotranscendencji,  czyli  możliwość  przeciwstawienia  się  determinizmem  sfery  biologicznej  i 

psychicznej  ".  Warto  zauważyć,  że  ten  rodzaj  rozumienia  duchowości  jest  bliski  tezom,  jakie 

stawiają  psychologowie  w  nurcie  psychologii  egzystencjalnej,  np.  Roiło  May,  Karl  Jaspers, 

Ludwig Binswanger, Viktor E. Franki. Podkreślają oni, że egzystencja człowieka ma charakter 
wielowymiarowy  i  uwzględnienie  sfery  duchowej  jest  niekiedy  warunkiem  koniecznym  do 

zrozumienia 

osoby 

potrzebującej 

pomocy 

lub 

do 

odpowiedniej 

pomocy 

psychoterapeutycznej14. Część autorów zajmujących się problematyką uzależnień i AA, np. ks. 

Marek Dziewiecki, uważa, że duchowość stojąca u podstaw ruchu ma ściśle religijny charakter i 

nie należy programu AA traktować w oderwaniu od jego religijnego przesłania, jakie nadali mu 
jego twórcy.  

 

Charakterystyka Programu 12 Kroków 
 
Program 12 Kroków jest podstawowym środkiem do pracy nad sobą w ramach spotkań AA. Z 

reguły mitingi, które odbywają się co tydzień, poświęcone są w każdym miesiącu kolejnemu z 

12 Kroków. Pierwszy z tych kroków to: „Przyznaliśmy, że jesteśmy bezsilni wobec alkoholu i 

przestaliśmy  kierować  naszym  życiem".  Stanowi  punkt  wyjścia  dla  osoby,  która  do  tej  pory 
wciąż łudziła się, że sama potrafi zapanować nad swoim piciem. Uznanie bezsilności zmienia 

poczucie  kontroli,  jakie  ma  uzależniony,  i  jest  początkiem  zmian  w  obrazie  własnej  osób.  

 

Drugi  Krok:  „Uwierzyliśmy,  że  Siła  Większa  od  nas  samych  może  przywrócić  nam 

zdrowie",  kieruje  uczestnika  programu  poza  siebie  i  swoje  własne  możliwości.  Jest  to  próba 
wyjścia  poza  egocentryczne  sposoby  radzenia  sobie  z  chorobą.  Jak    uważa  L.  Zwierzyniecki: 

„Drugi stopień nie wymaga od uczestników wspólnoty przyjęcia założenia, że Siłą Wyższą jest 

Bóg.  Wielu  Anonimowych  Alkoholików  uważa  za  Siłę  Wyższą  bądź  grupę,  w  której 

spotkaniach biorą udział, bądź nawet całą wspólnotę. W drugim stopniu zawarte jest jednak 

przekonanie,  że  pełną  dojrzałość  duchową  można  osiągnąć  jedynie  poprzez  pokorne 
zwrócenie się d0 Boga". 

 

Rozwinięciem przekonania zawartego w Kroku 2. jest postawa, do której zachęca Trzeci 

Krok:  „Postanowiliśmy  powierzyć  naszą  wolę  i  nasze  życie  opiece  Boga,  jakkolwiek  Go 

pojmujemy". Taka decyzja zwraca człowieka w stronę rzeczywistości transcendentnej i otwiera 

na myśli i uczucia związane z refleksją nad istnieniem Boga i jego działaniem w świecie ludzi. 

Otwarcie się na Istotę Najwyższą pozwala na czerpanie ufności z poczucia, że jest się częścią 

większej,  sensownej  całości.  W  trosce  o  osoby  uczestniczące  w  spotkaniach  AA,  które  mają 
problemy z wiarą religijną, pierwsi Anonimowi Alkoholicy pisali: „Z chwilą, gdy udało nam się 

odrzucić  nasze  uprzedzenia  i  wykazać  choćby  samą  chęć  uwierzenia  w  Siłę  Większą  od  nas 

samych,  zaczęliśmy  otrzymywać  pozytywne  rezultaty.  Stało  się  tak  chociaż  żaden  z  nas  nie 

potrafił precyzyjnie określić, ani pojąć tej Siły, która jest Bogiem. Odkryliśmy leż z wielką ulgą, 
że wyobrażenia innych o Bogu nie miały najmniejszego znaczenia. Nasze własne wyobrażenia, 

jakkolwiek niedoskonałe, wystarczyły, by udać się do Niego po pomoc i nawiązać kontakt. (...) 

Dlatego, kiedy mówimy o Bogu, mamy na myśli Twoje własne pojęcie Boga. Dotyczy to równi 

wszystkich  'duchowych'  pojęć  zawartych  w  tej  książce.  Nie  pozwól,  aby  jakieś  Twoje 
uprzedzenie wobec tych określeń powstrzymało cię od starannego rozważenia one dla ciebie 

znaczą". 

 

Czwarty  Krok  polega  na  przeprowadzeniu  samooceny  moralnej:  „Zwrot  gruntowny  i 

odważny  obrachunek  moralny".  Wynika  on  ze  świadomości  cierpienia  jakiego  doznają 

alkoholicy wskutek wstydu i poczucia winy. Realizacja tego elementu programu polega między 
innymi  na  analizie  sytuacji,  które  budzą  wstyd  i  poczucie  winy.  Istotą  tego  kroku  jest 

uświadomienie  sobie,  że  choroba  alkoholowa  prowadzi  do  wielu  zachowań  sprzecznych  z 

normami etycznymi, które uznaje osoba uzależniona, Alkoholik na tym etapie pracy nad sobą 

odkrywa,  że  wiele  życiowych  wartości  wciąż  jest  dla  niego  ważnych,  lecz  w  trakcie  choroby 
często postępował wbrew nim. Z jednej strony osoba uzależniona jest postawiona wobec faktu, 

że alkoholizm to choroba, która prowadzi do utraty kontroli, a zatem chory nie może skutecznie 

kierować  swoim  życiem.  Z  drugiej  strony  Czwarty  Krok  pomaga  zaakceptować 

odpowiedzialność za następstwa choroby i świadomie spotkać się z bolesnymi uczuciami, jakie 
rodzą konflikty moralne wywołane przez chorobę.  

 

Rozrachunek  moralny  w  programie  AA  nie  dotyczy  tylko  relacji  interpersonalnych  i 

stosunku do samego siebie, lecz odnosi człowieka do osoby Boga jako najważniejszego źródła 

moralności.  Dlatego  Piąty  Krok  brzmi:  „Wyznaliśmy  Bogu,  i  Sobie  i  drugiemu  człowiekowi 
istotę naszych błędów". O ile Krok 4. miał ułatwić spotkanie ze wstydem i poczuciem winy, to 

Krok  5.  zachęca,  aby  te  uczucia  ujawnić.  Krok  4.  przygotowuje  do  szczerości  i  uczciwości  w 

ocenie  siebie  i  swojego  postępowania.  Natomiast  Krok  5.  zachęca,  aby  tę  szczerość 

wprowadzić w życie. Pozwala „uświadomić sobie, jaką ogromną rolę w życiu indywidualnym i 

społecznym  mogłaby  pełnić  pokora,  rozumiana  tu  przede  wszystkim,  jako  zdolność  do 
zaakceptowania rzeczywistego obrazu swojej osoby (...). Wyznanie własnych błędów stwarza 

możliwość pełnego porozumienia z innymi ludźmi i z Bogiem". 

 

Krok Szósty to: „Staliśmy się całkowicie gotowi, aby Bóg uwolnił nas od wszystkich wad 

charakteru". Stanowi przygotowanie do zmian w traktowaniu siebie. Dokonane na poprzednim 
etapie  szczere  rozpoznanie  swoich  słabości  charakteru  ma  prowadzić  do  oderwania  się  od 

takiego  obrazu  siebie,  w  którym  różne  wady  są  usprawiedliwiane  i  stanowią  przeszkodę  do 

osobistej  zmiany.  Istotą  tego  kroku  jest  po  prostu  zgoda  na  zmianę  -  nie  deklaratywną,  ale 

głęboko  doświadczoną.  Tak  jak  na  początku  pracy  w  tym  programie,  tak  i  tutaj  alkoholik  nie 
stara się zmieniać tylko Wysiłkiem własnej woli, ale kieruje swoje pragnienia poza własne Ja". 

Dlatego i konsekwencją jest kolejny krok.  

 

Krok  Siódmy  polega  na  zwróceniu  się  do  Boga,  aby  pomógł  w  zmianie  osobistej: 

„Zwróciliśmy się do Niego w pokorze, aby usunął nasze braki". Na tym etapie Pojęcie Boga jest 
z reguły trochę bardziej wykrystalizowane. Uczestnik programu bardziej jest świadomy do Kogo 

tak  naprawdę  się  zwraca.  Ważnym  elementem  jest  w  tym  wypadku  postawa  pokory,  która 

bywa rozumiana, jako zakwestionowanie myśli i uczuć, które podsuwa własne, często jeszcze 

chore,  ego.  Jak  zauważa  Pawłowski:  „Wyznawanie  swoich  wad  w  Kroku  Piątym  i  następnie 

gotowość  rozstania się z nimi w Kroku Szóstym, owocują postawą pokory w Kroku Siódmym, 
która nie polega na myśleniu o sobie gorzej, tylko rzadziej'. Po uporządkowaniu w ten sposób 

wewnętrznej części swego domu, uczestnik AA może zająć się w Krokiem Ósmym i Dziewiątym 

porządkowaniem jego zewnętrznej części, czyli relacji z innymi. 

 

Krok  Ósmy:  „Zrobiliśmy  listę  osób,  które  skrzywdziliśmy  i  staliśmy  się  gotowi 

zadośćuczynić  im  wszystkim"  oraz  Krok  Dziewiąty:  „Zadośćuczyniliśmy  osobiście  wszystkim, 

wobec których było to możliwe, z wyjątkiem tych przypadków, gdy zraniłoby to ich lub innych" 

stanowią próbę gruntownej naprawy relacji z innymi ludźmi, zwłaszcza z osobami znaczącymi 
dla osoby uzależnionej. Warto zauważyć, że postawa zadośćuczynienia przez założycieli AA jest 

traktowana często bardzo dosłownie i obejmuje też wymiar materialny. Na przykład zaleca się 

kontakt z osobami, którym alkoholik jest winny pieniądze, aby ustalić sposób zwrotu długu . 

 

Krok Dziesiąty: „Prowadziliśmy nadal obrachunek moralny, z miejsca przyznając się do 

popełnianych  błędów"  akcentuje  ciągłość  zmian  wprowadzanych  w  czasie  Programu  12 

Kroków.  Proces  zmiany  jest  tu  nadal  związany  z  uczciwością  i  szczerością  wobec  własnego 

postępowania.  Nadal  jednak  program  podkreśla  konieczność  oparcia  tego  procesu  na 

zwróceniu się do rzeczywistości transcendentnej i kolejny krok odnosi się do relacji z Bogiem. 
Krok  Jedenasty:  „Dążyliśmy  poprzez  modlitwę  i  medytację  do  coraz  doskonalszej  więzi  z 

Bogiem, jakkolwiek Go pojmujemy, prosząc jedynie o poznanie Jego woli wobec nas, oraz o siłę 

do  jej  spełnienia".  Ten  etap  programu  wyraźnie  kieruje  trzeźwiejącego  alkoholika  do 
budowania osobowej relacji z Bogiem. Choć jednocześnie uczestnik AA nadal może opierać się 

na osobistych przekonaniach i wyobrażeniach na temat Boga.  
 

Zwieńczeniem programu jest Krok Dwunasty: „Przebudzeni duchowo w rezultacie tych 

kroków staraliśmy się nieść posłanie innym alkoholikom i stosować te zasady we wszystkich 

naszych  poczynaniach".  Na  tym  etapie  trzeźwiejący  alkoholik  może  poczuć  się  szczególnie 

potrzebny  innym,  a  dzięki  pomaganiu  spłaca  dług  wobec  tych,  którzy  jemu  pomogli. 
Doświadczeni uczestnicy AA stają się opiekunami nowicjuszy, służąc im troską i opieką. Nie bez 

znaczenia  jest,  że  trzeźwiejący  alkoholik,  który  jest  na  etapie  Kroku  12,  spotykając  się  z 

osobami  początkującymi  na  drodze  trzeźwienia,  może  też  doceniać  drogę,  którą  przeszedł  i 

stale  pamiętać  o  zagrożeniu,  jakie  stanowi  dla  niego  jego  choroba.  Doświadczenie  milionów 
uczestników  AA  na  całym  świecie  potwierdza,  jak  wielkie  możliwości  drzemią  w  Programie 

Dwunastu  Kroków.  Na  mitingach  można  usłyszeć  historie  osobistej  przemiany,  nawróceń, 

duchowego  przebudzenia.    Opisy  tych  doświadczeń  można  znaleźć  w  wielu publikacjach.  Siła 

programu  płynie  nie  tylko  z  jego  treści,  ale  chyba  w  równym  stopniu  ze  sposobu 
funkcjonowania wspólnoty AA, która stwarza olbrzymie możliwości czerpania z doświadczenia 

innych  osób  o  podobnym  losie.  Doskonale  ujmuje  to  relacja  jednej  z  uczestniczek  programu, 

które przekonały się do AA: „Po kilku dniach zaczęłam słuchać innych alkoholików i słyszeć ich 

prawdę.  I  uświadomiłam  sobie,  że  ich  opowieści  są  dla  kopalnią  wsparcia  i  wskazówek  (...). 

Odkrywałam kolejne prawdy z zachwytem i zdumieniem dziecka, które podniosło się na nogi i 
zrobiwszy swój pierwszy krok nagle zobaczyło, że świat z tej perspektywy wygląda zupełnie 

inaczej. I już wie, że nie chce wracać do starego, tylko poznawać nowy" ".  

 

Efektywność Dwunastu Kroków i działań wspólnoty AA potwierdzają też liczne badania 

empiryczne.  Wskazuje  się  na  ścisły  związek  między  zachowywaniem  abstynencji  i  poprawą 
relacji społecznych a uczestnictwem we wspólnocie AA. praca w oparciu o Program 12 Kroków 

nie  owocuje  jedynie  utrzymywaniem  abstynencji.  Wyraźnie  wpływa  na  sposób  przeżywania 

życia  i  stosunek  do  siebie  samego  oraz  zdrowie  psychiczne.  Marcin  Wnuk  potwierdził  na 

przykład, że im dłuższe uczestnictwo w ruchu AA i większe zaangażowanie we wspólnotę, tym 
większa  satysfakcja  z  życia  i  poczucie  szczęścia  u  osób  należących  do  AA.  Badania  Wnuka 

wskazują także na wyraźne i trwałe zmiany w obszarze jakości życia i przeżywania poczucia 

sensu.  Inne  badania  pozwalają  z  kolei  twierdzić,  że  osoby  zaawansowane  w  procesie 

zdrowienia  z  choroby  alkoholowej  w  oparciu  o  AA  mają  silniejsze  poczucie  sensu  życia,  niż 
osoby  początkujące,  a  także  mają  mniejszy  neurotyzm,  są  mniej  depresyjne  i  bardziej 

wegetatywnie stabilne.  

 

 

Możliwości zastosowania oferty ruchu Anonimowych Alkoholików  
 

 

Dość wcześnie odkryto, że Program Dwunastu Kroków ma duże możliwości także poza 

oficjalnym  nurtem  wspólnoty  AA.  Zaczęły  powstawać  programy  terapeutyczne,  które 

odwoływały  się  do  treści  i  sposobu  realizacji  Dwunastu  Kroków.  Najbardziej  znany  obecnie 

program, tzw. Model Minnesota powstał już na przełomie lat 40. i 50. i opierał się na połączeniu 

doświadczeń  profesjonalistów  i  alkoholików  trzeźwiejących  w  oparciu  o  wspólnotę 

Anonimowych  Alkoholików.  Wkrótce  w  całych  Stanach  Zjednoczonych  zaczęły  powstawać 
podobne  ośrodki.  Założenia  tego  modelu  terapii  stały  u  podłoża  reformy  lecznictwa 

odwykowego  w  Polsce  na  przełomie  lat  osiemdziesiątych  i  dziewięćdziesiątych  XX  wieku. 

Obecnie  terapeuci  odwykowi  także  i  w  Polsce  zapoznają  się  z  procedurami  pracy 

terapeutycznej  opartej  na  Programie  12  Kroków  i  stanowi  to  stały  element  szkolenia 
zawodowego  i  pracy  w  placówkach  odwykowych.  Oferta  AA  jest  także  wykorzystywana  w 

ramach  programów  resocjalizacji  i  pomaga  w  leczeniu  osób  uzależnionych,  które  odbywają 

karę pozbawienia wolności. Na wzór Programu 12 Kroków opracowane są także programy do 

pomagania  osobom  z  innymi  rodzajami  uzależnień,  na  przykład  od  nikotyny,  narkotyków, 
seksu, hazardu.  W ten sposób funkcjonują dziś niemal na całym świecie grupy samopomocy, 

które korzystają z filozofii AA (np. Anonimowi Narkomani, Anonimowi Erotomani, Anonimowi 

Hazardziści).  Warto  podkreślić,  że  ten  rodzaj  samopomocy  jest  wykorzystywany  także  do 
zachowań  niezwiązanych  z  przyjmowaniem  substancji  psychoaktywnych,  do  niedawna 

nietraktowanych  jak  rzeczywiste  uzależnienie,  np.  nałogowe  zakupy  czy  pracoholizm31. 
Doświadczenia  Programu  12  Kroków  są  wykorzystywane  w  niektórych  szczegółowych 

dziedzinach  profesjonalnej  pracy  terapeutycznej  z  osobami  uzależnionymi  od  alkoholu.  Stałe 

miejsce  w  podstawowej  terapii  uzależnienia  ma  np.  zagadnienie  uznawania  bezsilności  od 

alkoholu,  które  opracowane  jest  w  Krokach  1-3.  Terapia  uzależnień  korzysta  z  koncepcji 
„paradoksalnej zmiany”, która odzwierciedla się w tych krokach („aby czerpać siłę, musisz się 

poddać").  Podobnie  owocny  dla  terapii  profesjonalnej  jest  -  obecny  w  ruchu  AA  -  temat 

tożsamości w chorobie alkoholowej. Osoba uzależniona na mitingach AA stopniowo osiąga stan 

akceptacji  swej  nowej  tożsamości  („jestem  alkoholikiem"),  a  w  dalszej  kolejności  dochodzi  do 
afirmacji tej tożsamości, dostrzegając różne korzyści dla swego rozwoju osobistego, wynikające 

z  faktu choroby  i  jej  przezwyciężenia.  Dla  skutecznej  terapii  profesjonalnej także  ważne  jest, 

aby pacjent uznał się za osobę uzależnioną. Praca terapeutyczna korzysta w tym wypadku m.in. 

z  osiągnięć  AA.  Jerzy  Mellibruda  podkreśla  jednak,  że  w  terapii  profesjonalnej  pacjent 
zatrzymuje  się  na  samym  uznaniu  swej  tożsamości,  nie  jest  zachęcany  do  afirmacji  bycia 

alkoholikiem i czerpania satysfakcji z tego faktu. 

 

Istotne  dla  procesu  pomagania  osobom  z  chorobą  alkoholową  jest  wykorzysta  nie 

wspólnoty  AA  dla  wspierania  rodzin  osób  uzależnionych,  W  tym  względzie  szczególną  rolę 

pełnią-  wymienione  już  wyżej  -  grupy  Al-Anon  (dla  rodzin;  Ateen  (dla  dzieci  i  młodzieży). 
Uczestnictwo w tych grupach dostarcza sposobności do pracy nad sobą, którą uczestnicy grup 

prowadzą w oparciu o po do AA Program 12 Kroków. Obok pracy w ramach programu grupy 

zapewniają swoim uczestnikom realne i trwale wsparcie emocjonalne, dają szansę na zdobycie 
praktycznej  wiedzy  o  problemie  oraz  stanowią  nowy  punkt  odniesienia  w  zmaganiu  się  z 
problemami alkoholowymi. Z tych względów można postulować, aby instytucje odpowiedzialne 

za rozwiązywanie problemów alkoholowych wspierały powstawanie i aktywność tego rodzaju 

grup  samopomocy.  Dotyczy  to  np.  jednostek  służby  zdrowia,  pomocy  społecznej,  gminnych 

komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Instytucje tego rodzaju nie mogą oczywiście 
zakładać grup Al-Anon, gdyż inicjatywy samopomocowe mają ze swej natury charakter oddolny. 

Instytucje  zajmujące  się  pomaganiem  mogą  jednak  pomóc  przełamać  izolację  osób  z  rodzin 

dotkniętych  chorobą  alkoholową  (np.  żon  alkoholików),  ułatwiając  im  kontakt  ze  sobą, 

przekazując  informacje  o  możliwościach  samoorganizowania  się,  czy  pomagając  w 
organizowaniu pomieszczeń na spotkania lub dostarczając materiały edukacyjne.  

 

W  związku  z  tym  wydaje  się  słuszne,  aby  ośrodki  pomocy  społecznej  dysponowały 

informacjami  na  temat  odbywania  się  mitingów  w  swojej  okolicy  oraz  materiałami 

edukacyjnymi na temat grup samopomocy dla osób uzależnionych i ich rodzin. W kierowaniu 

do grup samopomocy ma znaczenie także wiedza na temat ich funkcjonowania i znajomość jej 
uczestników. Pracownik łatwiej zmotywuje swego podopiecznego do udziału w spotkaniu  AA, 

jeśli poda „życiowe" informacje. Ponadto praktyka pokazuje, że nawet uczestnictwo w grupie, 

które  miało  na  początku  charakter  wyraźnie  wymuszony  (np.  ze  względu  na  zalecenie  sądu, 

interwencję  kuratorską  lub  groźbę  zwolnienia  z  pracy),  może  zaowocować  przełamaniem 

zaprzeczania problemowi i wytworzeniem silnej motywacji do pracy nad sobą. Dlatego warto 

zalecać, aby także w pracy socjalnej - w ramach obowiązującego prawa - stosować mechanizmy 

motywacyjne wobec podopiecznych, nakłaniając ich do udziału w grupach samopomocy w tym 
samym stopniu, jak do profesjonalnej terapii. Dotyczy to również członków rodzin alkoholików, 

którzy wykazują w swoim zachowaniem syndrom współuzależnienia i wyuczonej bezradności.  

 

Należy  podkreślić,  że  skuteczność  oddziaływań  grup  samopomocy  nie  może  być 

weryfikowana  tylko  poprzez  utrzymywanie  abstynencji  ich  członków.  Ze  względu  na 
chroniczny charakter choroby alkoholowej i możliwość nawrotów zerwanie abstynencji należy 

do  obrazu  choroby.  Uczestnictwo  osób,  które  mają  problemy  w  utrzymaniu  długotrwałej 

abstynencji  w  programach  samopomocy,  jest  sensowne  także  dlatego,  że  wydłuża  okresy 

trzeźwości i zmniejsza szkody psychospołeczne związane z chorobą, a także redukuje ryzyko 
poważnych komplikacji zdrowotnych i śmierci wskutek choroby alkoholowej. Nie jest słuszne 

w  związku  z  tym  zniechęcenie  uzależnionych  do  oferty  AA,  czy  Klubów  Abstynenta  przez 

niektóre  osoby  zajmujące  się  pomaganiem  lub  członków  rodzin,  jak  w  wypowiedzi  typu: 
„pochodził trochę, ale nic mu to nie dało, bo dalej pije". Tego typu słowa dowodzą, że ktoś nie 

rozumie istoty uzależnienia i nie zdaje sobie sprawy, że przezwyciężanie choroby ma charakter 
długotrwałego procesu. Kilkutygodniowe uczestnictwo w programie AA raczej nie doprowadzi 

do  długiej  abstynencji,  ale  może  dać  wiedzę  temat  istoty  uzależnienia  i  głębszą  świadomość 

problemu,  które  zaowocują  w  przyszłości  bardziej  świadomymi  próbami  szukania  pomocy. 

Czasem okazuje się osoba, która ma problemy z  zachowaniem abstynencji i zniechęca się do 
grypy  AA  może  jednak  w  krytycznej  sytuacji  (np.  długotrwałego  ciągu,  którego  nie  może 

przerwać) prosić o pomoc ludzi z grupy, gdyż zapamiętała ich bezinteresowność i zrozumienie 

okazane  jej  na  początku.  Dlatego  rolę  wspólnot  samopomocowych  należ  rozumieć  w 

kategoriach szeroko rozumianego wsparcia i edukacji oraz pomocy długoterminowej.  
 

Również  pojedyncze  osoby  związane  ze  wspólnotą  AA  mogą  być  przydatne  w 

działaniach  instytucji  zajmujących  się  chorobą  alkoholową.  Ze  względu  na  doświadczenie  i 

wiedzę  praktyczną  -  po  odpowiednim  przygotowaniu  -  mogą  pracować  w  punktach 

konsultacyjnych,  placówkach  terapii  i  opieki,  a  także  pomagać  w  prowadzeniu  interwencji 
środowiskowych.  Trzeźwiejący  alkoholicy  z  długą  abstynencją,  zaawansowani  w  ruchu  AA, 

mogą także odegrać pozytywną rolę w pracy komisji rozwiązywania problemów alkoholowych 

lub jako kuratorzy społeczni. Niekiedy różnego rodzaju interwencje lub rozmowy wspierające 

uczestnicy  AA  lub  Al-Anon  prowadzą  spontanicznie,  w  ramach  więzi  sąsiedzkich  lub 

koleżeńskich,  a  czasem  na  prośbę  rodziny  dotkniętej  problemem.  Ponadto  osoby  związane  z 
grupami  samopomocy  chętnie  włączają  się  do  działań  profilaktycznych dla  dzieci  i  młodzieży 

prowadzonych  w  placówkach  oświatowych.  Znane  są  też  udane  próby  włączenia  świadectw 

życia Anonimowych Alkoholików do scenariuszy profesjonalnych programów profilaktycznych 
dla młodzieży.  
 

Równie  istotna  jest  rola  ruchu  AA  w  budowaniu  środowisk  trzeźwościowych.  Dzięki 

energii i wytrwałości uczestników AA lub Al-Anon powstają różne lokalne inicjatywy na rzecz 

trzeźwości  i  profilaktyki  uzależnień.  Przy  współpracy  z  Klubami  Abstynenta  i  innymi 

instytucjami  organizowane  są  imprezy  o  charakterze  prozdrowotnym  i  rekreacyjnym  oraz 
edukacyjne  kampanie  profilaktyczne.  Promują  one  trzeźwy  styl  życia  i  stwarzają  warunki  do 

zapoznania się z ofertą środowisk i instytucji zajmujących się pomaganiem osobom dotkniętym 

chorobą  alkoholową.  Należy  postulować  wykorzystanie  chęci  i  pomysłowości  lokalnych 

środowisk  trzeźwościowych  do  budowania  kiego  środowiska  pomocowego.  Tego  rodzaju 
środowiskowa  sieć  wsparcia,  zbudowana  w  oparciu  o  różnego  rodzaju  organizacje  - 

samopomocowe, pozarządowe, samorządowe - nie tylko pozwala na wcześniejsze dostrzeżenie 

problemu i wczesną interwencję, ale stanowi też bardzo ważne ogniwo w systemie opieki typu 

„after  care".  Dzięki  takiej  opiece  osoby,  które  kończą  podstawową  terapię,  mogą  trafić  w 

sprzyjające otoczenie i są bardziej chronione przed nawrotem choroby. 
 

 

 

Zakończenie 

 

 

Podsumowując, można stwierdzić, że w dziedzinie pomocy osobom uzależnionym i ich 

rodzinom  istotną  rolę  odgrywa  środowisko  samopomocowe,  jakim  jest  nich  Anonimowych 
Alkoholików. Potencjał tego ruchu wynika zarówno z ogólnych walorów, jakie ma samopomoc, 

jak  też  ze  specyfiki  wspólnot  AA,  które  mocno  akcentują  konieczność  duchowego  rozwoju, 

dostarczając  uczestnikom  silnej  motywacji  do  przemiany  własnego  życia  i  poczucia  sensu 

podejmowanych  działań.  Włączenie  się  w  Program  12  Kroków  i  uczestnictwo  w  spotkaniach 
AA  lub  Al-Anon  pozwala  na  otwarte  i  szczere  nazwanie  swoich  problemów,  co  stanowi 

przełamanie  typowego  dla  uzależnień  funkcjonowania  w  oparciu  o  mechanizmy  obronne. 

Osoby  uczestniczące  w  programie  mają  lepsze  warunki  do  utrzymywania  abstynencji  i 

przezwyciężania dysfunkcjonalnych wzorców zachowania. W grupach samopomocy zmaganie 
z chorobą alkoholową i towarzyszącymi jej zjawiskami jest łatwiejsze, a każdy uzależniony lub 

ktoś mu bliski cierpiący z powodu choroby staje się ze swym doświadczeniem kimś cennym, 

kimś - kto może pomóc dziesiątkom osób w podobnej sytuacji.  
 

Pomoc  społeczna  powinna  wykorzystywać  możliwości  tkwiące  w  środowisku 

samopomocowym, zorganizowanym wokół wspólnot AA. Dotyczy to zarówno włączenia tego 
środowiska  w  system  instytucjonalnego  wsparcia  dla  podopiecznych,  jak  też  korzystania  z 

indywidualnej pomocy osób z grup AA lub Al-Anon. Mogą w tym pomóc odpowiednie działania 

informacyjne  i  edukacyjne  o  działalności  grup  oraz  utrzymywanie  kontaktów  i  wymiana 

informacji  między  placówkami  pomocy  a  lokalnymi  wspólnotami  AA.  Środowisko 
trzeźwiejących  alkoholików  j  ich  rodzin  może  stanowić  istotny  element  środowiskowego 

sytemu  wsparcia  oraz  stanowić  ważny  czynnik  prowadzonych  programów  interwencji  i 

pomocy.