Działalno
ść
aniołów
biznesu
biznesu
dr Olga Mikołajczyk
Katedra Finansów
Działalno
ść
aniołów
biznesu
biznesu
dr Olga Mikołajczyk
Katedra Finansów
Luka kapitałowa
Inwestorzy zwracaj
ą
uwag
ę
na fakt,
Ŝ
e finansowanie nowych,
oryginalnych i nie zweryfikowanych przez rynek pomysłów jest
szczególnie ryzykowne
Niedobór kapitału dla małych przedsi
ę
biorstw nazywany jest luk
ą
Macmillan’a (1931r.)
W USA obszar pomi
ę
dzy finansowaniem federalnym B+R, a
W USA obszar pomi
ę
dzy finansowaniem federalnym B+R, a
pó
ź
niejszymi fazami rozwoju, wspieranymi przez vc nazywany jest
Dolin
ą
Ś
mierci
Istnieje jednak grupa kapitałodawców, która nie zadowala si
ę
zyskiem, jaki przynosi tradycyjny sposób inwestowania i jest skłonna
podj
ąć
ponadprzeci
ę
tne ryzyko w zamian za mo
Ŝ
liwo
ść
uzyskania
ponadprzeci
ę
tnych zysków w przyszło
ś
ci
Eliminowaniu luki powinien równie
Ŝ
słu
Ŝ
y
ć
kapitał ze
ź
ródeł
publicznych; pa
ń
stwo powinno stworzy
ć
system dotacji / por
ę
cze
ń
dla funduszy vc
Rola pa
ń
stwa - KFK
Krajowy Fundusz Kapitałowy - instytucja finansowa,
która powstała z inicjatywy rz
ą
du w lipcu 2005 r. Jej
głównym celem jest zwi
ę
kszenie dost
ę
pno
ś
ci do kapitału
dla przedsi
ę
biorstw innowacyjnych w Polsce, głównie
poprzez wsparcie rozwoju polskiego rynku vc (100%
poprzez wsparcie rozwoju polskiego rynku vc (100%
akcjonariusz BGK)
Zadanie KFK polega na ograniczaniu tzw. luki
kapitałowej poprzez wspieranie finansowe funduszy
vc/pe, inwestuj
ą
cych w rozwojowe oraz innowacyjne
małe i
ś
rednie przedsi
ę
biorstwa
Ź
ródło finansowania KFK stanowi
ą
głównie
ś
rodki
pochodz
ą
ce z funduszy strukturalnych UE, uzupełnione
o
ś
rodki bud
Ŝ
etowe
W latach 2007-2013 z funduszy strukturalnych KFK ma
otrzyma
ć
180 mln złotych
Inwestorzy bezpo
ś
redni
Luk
ę
kapitałow
ą
wypełniaj
ą
tak
Ŝ
e inwestorzy
bezpo
ś
redni, nazywani aniołami biznesu
AB to aktywni inwestorzy prywatni, podejmuj
ą
cy
ryzyko inwestycji w przedsi
ę
biorstwa młode,
głównie innowacyjne, potrzebuj
ą
ce finansowania
ryzyko inwestycji w przedsi
ę
biorstwa młode,
głównie innowacyjne, potrzebuj
ą
ce finansowania
oraz profesjonalnego doradztwa biznesowego
Pocz
ą
tki działalno
ś
ci AB: produkcja
przedstawie
ń
na Brodway’u lata ’50 XXw., Bell
Telephone 1874r., H. Ford 1903r., Apple
Computer 1977r., The Body Shop, Amazon, HP
Motywy działania AB
Wzgl
ę
dy społeczne: wspieranie rozwoju regionalnego, wkład
w rozwój przedsi
ę
biorczo
ś
ci ograniczaj
ą
cej bezrobocie,
stymulowanie rozwoju gospodarczego, a tym samym
kreowanie rynku pracy
Motywy altruistyczne: przekazanie własnych do
ś
wiadcze
ń
i
znajomo
ś
ci bran
Ŝ
y młodym przedsi
ę
biorcom, ch
ęć
niesienia
Motywy altruistyczne: przekazanie własnych do
ś
wiadcze
ń
i
znajomo
ś
ci bran
Ŝ
y młodym przedsi
ę
biorcom, ch
ęć
niesienia
pomocy innym, udost
ę
pnianie posiadanych kontaktów
Motywy hedonistyczne: ch
ęć
udziału w tworzeniu nowego
przedsi
ę
biorstwa i jego wchodzeniu na rynek, współudział we
wprowadzaniu nowych koncepcji w zarz
ą
dzaniu firm
ą
,
ekscytacja nowymi technologiami i mo
Ŝ
liwo
ś
ciami ich
stosowania, poszerzanie własnej wiedzy, d
ąŜ
enie do
utrzymania aktywno
ś
ci w biznesie po zako
ń
czeniu pracy we
własnej firmie, poszukiwanie uznania w
ś
rodowisku z powodu
wspierania przedsi
ę
biorczo
ś
ci
Anioły biznesu vs venture capital -
ró
Ŝ
nice
Fundusze vc/pe to inwestorzy formalni – anioły biznesu to
inwestorzy nieformalni
Fundusze vc/pe inwestuj
ą
cudze
ś
rodki w ró
Ŝ
ne
przedsi
ę
wzi
ę
cia - AB inwestuj
ą
własny kapitał oraz wiedz
ę
biznesow
ą
i zarz
ą
dcz
ą
w dziedzinach, które znaj
ą
i
biznesow
ą
i zarz
ą
dcz
ą
w dziedzinach, które znaj
ą
i
rozumiej
ą
najlepiej
Fundusze vc/pe inwestuj
ą
głównie w istniej
ą
ce firmy - AB
inwestuj
ą
w pomysły w głowach przedsi
ę
biorczych
zapale
ń
ców lub w firmy w bardzo wczesnej fazie zasiewu
(seed capital)
Fundusze vc inwestuj
ą
kwoty wielokrotnie wy
Ŝ
sze ni
Ŝ
AB
Anioły biznesu vs venture capital -
podobie
ń
stwa
AB - podobnie jak fundusze vc/pe - inwestuj
ą
w
przedsi
ę
wzi
ę
cia obarczone du
Ŝ
ym i bardzo du
Ŝ
ym
ryzykiem
AB - podobnie jak fundusze vc/pe - ko
ń
cz
ą
swoj
ą
przygod
ę
z przedsi
ę
wzi
ę
ciem, sprzedaj
ą
c udziały innym inwestorom:
z przedsi
ę
wzi
ę
ciem, sprzedaj
ą
c udziały innym inwestorom:
bran
Ŝ
owym (trade sale), finansowym lub dokonuj
ą
c emisji
pierwotnej na giełdzie (IPO)
AB - podobnie jak fundusze vc/pe - licz
ą
na zyski, lecz...
...w odró
Ŝ
nieniu od inwestorów formalnych STAJ
Ą
SI
Ę
CZ
ĘŚ
CI
Ą
FIRMY, któr
ą
finansuj
ą
Anioły biznesu - definicje
Def. EBAN - AB to osoba prywatna, samodzielnie podejmuj
ą
ca
decyzje inwestycyjne, inwestuj
ą
ca własne
ś
rodki finansowe w
przedsi
ę
biorstwa nienotowane na giełdzie, z którymi nie jest
formalnie powi
ą
zana oraz dziel
ą
ca si
ę
z przedsi
ę
biorc
ą
wiedz
ą
biznesow
ą
i sieci
ą
kontaktów
AB odró
Ŝ
nia si
ę
od zwykłego inwestora tym,
Ŝ
e poza pieni
ę
dzmi
AB odró
Ŝ
nia si
ę
od zwykłego inwestora tym,
Ŝ
e poza pieni
ę
dzmi
wspiera przedsi
ę
biorstwo swoj
ą
specjalistyczn
ą
wiedz
ą
dotycz
ą
c
ą
prowadzenia biznesu, zarz
ą
dzania firm
ą
oraz zasad funkcjonowania
bran
Ŝ
y, w której działa spółka; tzw. „m
ą
dry kapitał”
Dodatkowo dzieli si
ę
swoj
ą
sieci
ą
kontaktów oraz ponosi ryzyko
finansowe i biznesowe wspólnie z przedsi
ę
biorc
ą
. Wielu AB
przyjmuje rol
ę
doradców lub mentorów przedsi
ę
biorców, w których
pomysł zainwestowali, przyczyniaj
ą
c si
ę
do wzrostu warto
ś
ci firmy
dzi
ę
ki dodatkowym kontaktom biznesowym czy do
ś
wiadczeniu
bran
Ŝ
owemu
Atrybuty aniołów biznesu
1. Zasób wolnych
ś
rodków finansowych
2. Znajomo
ść
bran
Ŝ
y i do
ś
wiadczenie biznesowe, tj.
kompetencje niezb
ę
dne do realizacji danego projektu w
wybranym obszarze
3. Umiej
ę
tno
ść
podejmowania ryzyka, odwaga oraz ch
ęć
3. Umiej
ę
tno
ść
podejmowania ryzyka, odwaga oraz ch
ęć
inwestowania, wyra
Ŝ
ona zaanga
Ŝ
owaniem w inwestycj
ę
,
przekładaj
ą
c
ą
si
ę
na osi
ą
gni
ę
cie wytyczonych celów
Spełniaj
ą
c wszystkie te warunki, inwestor ma mo
Ŝ
liwo
ść
zapewni
ć
sukces pocz
ą
tkuj
ą
cej firmie
Zbiorowo
ść
AB jest jednak grup
ą
ró
Ŝ
norodnych osobowo
ś
ci,
motywów, sposobów działania oraz preferencji
inwestycyjnych, dlatego istnieje wiele mo
Ŝ
liwych klasyfikacji
tej grupy inwestorów
Klasyfikacja AB (B.E.Hill i D.Power)
Core angels – do
ś
wiadczeni przedsi
ę
biorcy, których
nadwy
Ŝ
ki finansowe s
ą
wynikiem akumulacji z długiego
okresu. Inwestuj
ą
c w spółki publiczne i prywatne oraz w
nieruchomo
ś
ci, posiadaj
ą
bogate do
ś
wiadczenie
inwestycyjne
inwestycyjne
Top-guns of high-tech – odznaczaj
ą
si
ę
mniejszym
do
ś
wiadczeniem ni
Ŝ
core angels, ale s
ą
przygotowani na
ponoszenie podwy
Ŝ
szonego ryzyka i maj
ą
aktualn
ą
wiedz
ę
o trendach w sektorze technologii, szczególnie
tej wysokozaawansowanej,
ROI angels – inwestuj
ą
z powodu potencjalnych du
Ŝ
ych
zysków finansowych, ich celem jest osi
ą
gni
ę
cie wysokiej
stopy rentowno
ś
ci i ponadprzeci
ę
tnego zwrotu
z inwestycji.
Klasyfikacja AB szczegółowa
(B.E.Hill i D.Power)
Lead dogs – przyjmuj
ą
rol
ę
inwestorów stoj
ą
cych na
czele danej inwestycji i zach
ę
caj
ą
innych inwestorów do
wej
ś
cia w przedsi
ę
wzi
ę
cie, mo
Ŝ
na ich okre
ś
li
ć
jako
animatorów kolejnych rund finansowania
przedsi
ę
wzi
ę
cia
przedsi
ę
wzi
ę
cia
Guardian angels – pełni
ą
rol
ę
adwokatów i mentorów dla
pomysłodawców przedsi
ę
wzi
ę
cia, pomagaj
ą
dokona
ć
optymalnych wyborów dotycz
ą
cych kwestii zwi
ą
zanych z
inwestycj
ą
Silver spoons with silver wings – to inwestorzy, którzy
wywodz
ą
si
ę
z zamo
Ŝ
nych rodzin. Mimo,
Ŝ
e s
ą
młodsi
ni
Ŝ
typowe AB, to cz
ę
sto maj
ą
ju
Ŝ
du
Ŝ
o nabytego
do
ś
wiadczenia biznesowego dzi
ę
ki pracy na szczeblu
zarz
ą
dzaj
ą
cym w rodzinnych interesach
Klasyfikacja AB szczegółowa
(B.E.Hill i D.Power) c.d.
Dark angels – jedynym celem AB przynale
Ŝą
cych do tej
kategorii jest znalezienie dobrej firmy i zainwestowanie w
ni
ą
, by nast
ę
pnie dokona
ć
jej przej
ę
cia, czyli pozbycia
si
ę
jej zało
Ŝ
ycieli i uzyskania pełnej kontroli
Arch angels – do tej grupy nale
Ŝą
dobrze
Arch angels – do tej grupy nale
Ŝą
dobrze
rozpoznawalne, znane publicznie, najbardziej
wpływowe, maj
ą
ce ogromne do
ś
wiadczenie w
inwestowaniu AB, które stanowi
ą
wzór do na
ś
ladowania
dla innych inwestorów i wytyczaj
ą
trendy, w co warto
inwestowa
ć
w danym momencie
Cherubs – młodzi, niedo
ś
wiadczeni, pocz
ą
tkuj
ą
cy
inwestorzy, preferuj
ą
cy zbiorowe inwestycje z udziałem
innych AB
Role aniołów biznesu (D. Amis, H.
Stevenson)
Silent partner - inwestor my
ś
l
ą
cy w kategoriach
finansowych, jego zainteresowanie firm
ą
sprowadza si
ę
do podpisywania dokumentów i do oczekiwania na zwrot
z inwestycji, po
ś
wi
ę
ca mało czasu przedsi
ę
wzi
ę
ciu
Reserve force - inwestor działaj
ą
cy na wezwanie
Reserve force - inwestor działaj
ą
cy na wezwanie
przedsi
ę
biorcy, gotowy, wykazuj
ą
cy si
ę
inicjatyw
ą
i
posiadaj
ą
cy kwalifikacje by pomóc przedsi
ę
biorcy na
Ŝ
yczenie. Współpraca z nim wi
ąŜ
e si
ę
z jego
sporadycznym nadzorem nad firm
ą
Role aniołów biznesu (D. Amis, H.
Stevenson) c.d.
Team member - pracuje w firmie nad okre
ś
lonymi
projektami lub w wybranym obszarze. Jego działania
zale
Ŝą
od posiadanych umiej
ę
tno
ś
ci i kontaktów oraz od
relacji z przedsi
ę
biorc
ą
Coach - inwestor o najwi
ę
kszym wpływie, lecz
Coach - inwestor o najwi
ę
kszym wpływie, lecz
niekontroluj
ą
cy w pełni firmy. Spotyka si
ę
regularnie z
przedsi
ę
biorc
ą
, zapewnia wsparcie, słu
Ŝ
y pomoc
ą
, rad
ą
.
Przyj
ę
ta rola konsultanta wi
ąŜ
e si
ę
z du
Ŝ
ym nakładem
czasu z jego strony
Controlling manager - inwestor osi
ą
ga zakres działania
na szczeblu równym z uprawnieniami przedsi
ę
biorcy
poprzez cz
ęś
ciowe przej
ę
cie kontroli i kierowanie firm
ą
,
posiada bardzo silny wpływ na kierunek rozwoju firmy
Rynek aniołów biznesu w USA
Sektory inwestycji AB w 2007 r. w
USA
Zło
Ŝ
one projekty ubiegaj
ą
ce si
ę
o
finansowanie w Europie
Transakcje zawarte w Europie
Sieci aniołów biznesu
Ze wzgl
ę
du na anonimowo
ść
, trudno jest
obydwu stronom transakcji odnale
źć
si
ę
na
rynku, dlatego powstały instytucje zrzeszaj
ą
ce
prywatnych inwestorów
Najwi
ę
ksza sie
ć
w Europie – European Business
Najwi
ę
ksza sie
ć
w Europie – European Business
Angels Network – zrzesza ponad 50 krajowych,
regionalnych i niezale
Ŝ
nych organizacji
Do działa
ń
EBAN nale
Ŝ
y inicjowanie wymiany
do
ś
wiadcze
ń
pomi
ę
dzy krajami oraz pomoc w
realizacji projektów ułatwiaj
ą
cych działalno
ść
AB
Geograficzna koncentracja sieci AB
w Europie w 1999 r.
Geograficzna koncentracja sieci AB
w Europie w 2007 r.
Cele działalno
ś
ci PolBAN-u
Poszukiwanie i wspieranie AB w Polsce
Promocja inwestowania zarodkowego kapitału
prywatnego (seed capital) w rozwojowe przedsi
ę
wzi
ę
cia
biznesowe, znajduj
ą
ce si
ę
w pocz
ą
tkowym stadium
rozwoju (start-up)
rozwoju (start-up)
Stwarzanie warunków sprzyjaj
ą
cych do eliminowania luki
kapitałowej, pojawiaj
ą
cej si
ę
na pocz
ą
tku rozwoju firmy
Kojarzenie projektów inwestycyjnych - ze szczególnym
uwzgl
ę
dnieniem projektów, w których dominuj
ą
ce
znaczenie ma wkład intelektualny - z kapitałem
pochodz
ą
cym od indywidualnych inwestorów (BA)
Inspirowanie do tworzenia nowych firm, stymulowanie
przedsi
ę
biorczo
ś
ci
Cele działalno
ś
ci PolBAN-u c.d.
Działania zmierzaj
ą
ce do poprawy klimatu dla
przedsi
ę
biorczo
ś
ci i rozwoju sektora MSP w Polsce
Wsparcie i edukacja w zakresie współpracy przedsi
ę
biorców z
AB
Wymiana do
ś
wiadcze
ń
, wiedzy, kontaktów, współpraca z
Wymiana do
ś
wiadcze
ń
, wiedzy, kontaktów, współpraca z
siostrzanymi organizacjami zagranic
ą
Promowanie zagranicznych inwestycji prywatnych w Polsce,
m. in. poprzez sie
ć
EBAN i inne projekty europejskie
Tworzenie
ś
rodowiska biznesowego, forum współpracy i
wymiana kontaktów - promowanie współpracy w biznesie
Działania na rzecz preferencji podatkowych dla inwestorów
finansuj
ą
cych ryzykowne projekty we wczesnych stadiach
Lewiatan Business Angels
Drug
ą
sieci
ą
krajow
ą
skupiaj
ą
c
ą
AB jest
Lewiatan Business Angels (LBA)
Powstała ona w 2005 r. i działa w formie
wyodr
ę
bnionego projektu afiliowanego przy
Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych
wyodr
ę
bnionego projektu afiliowanego przy
Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych
W 2007 r. wokół tej organizacji udało si
ę
skupi
ć
52 inwestorów
W pierwszych trzech latach działania LBA
zrealizowano siedem inwestycji na 350
projektów przedło
Ŝ
onych przez przedsi
ę
biorców
SILBAN
SILBAN to regionalna
Ś
l
ą
ska Sie
ć
Aniołów Biznesu, powstała w
kwietniu 2006 r.
Sie
ć
ta działa w formie wyodr
ę
bnionego projektu afiliowanego przy
konsorcjum trzech regionalnych instytucji: Funduszu
Górno
ś
l
ą
skiego, Górno
ś
l
ą
skiej Agencji Przekształce
ń
Górno
ś
l
ą
skiego, Górno
ś
l
ą
skiej Agencji Przekształce
ń
Przedsi
ę
biorstw oraz Górno
ś
l
ą
skiego Towarzystwa Gospodarczego
Do działania w ramach sieci udało si
ę
zach
ę
ci
ć
grup
ę
siedmiu
inwestorów, posiadaj
ą
cych kapitał inwestycyjny od 50 tys. zł do kilku
milionów zł
W okresie 12 miesi
ę
cy funkcjonowania inwestorzy nale
Ŝą
cy do sieci
ocenili i rozwa
Ŝ
yli 17 projektów. Wst
ę
pne zainteresowanie dotyczyło
dwóch projektów z bran
Ŝ
y informatyki i budownictwa
RESIK i LSAB
RESIK to kolejna regionalna sie
ć
AB (Regionalna Sie
ć
Inwestorów Kapitałowych) działaj
ą
ca w regionie
Małopolski, powstała w 2006 r.
W połowie 2007 r. przy sieci afiliowanych było trzech
inwestorów z ł
ą
cznym kapitałem inwestycyjnym
inwestorów z ł
ą
cznym kapitałem inwestycyjnym
wynosz
ą
cym 10 mln zł. Obecnie na potencjalnych
inwestorów czeka kilkana
ś
cie nowych propozycji
projektów
Od marca 2007 r. na rynku aniołów biznesu funkcjonuje
Lubelska Sie
ć
Aniołów Biznesu (LSAB). Do swojego
grona zaprasza inwestorów dysponuj
ą
cych kapitałem
inwestycyjnym minimum 50 tys. zł
Rynek AB w Polsce (P. Tamowicz)
Lata 1990-1995/97 – wyznaczone granice symbolizuj
ą
pocz
ą
tek przemian ustrojowo-gospodarczych i wywołany
przez nie rozkwit prywatnej przedsi
ę
biorczo
ś
ci oraz pocz
ą
tki
narodzin portalu Wirtualna Polska (95/97), który stał si
ę
inicjatorem rozwoju polskiego sektora internetowego. Nast
ą
pił
wzrost liczby przedsi
ę
biorców, którzy z upływem czasu
wzrost liczby przedsi
ę
biorców, którzy z upływem czasu
przekształcili si
ę
w prywatnych inwestorów (strona poda
Ŝ
owa)
Lata 1995/97-2001/03 – przedsi
ę
biorcy zdobyli ju
Ŝ
pierwsze
do
ś
wiadczenia zwi
ą
zane z prowadzeniem biznesu w
gospodarce rynkowej, a cz
ęść
zgromadzonego maj
ą
tku byli
skłonni przeznaczy
ć
na inwestycje, szczególnie zwi
ą
zane z
Internetem. Fala ta zako
ń
czyła si
ę
wraz z nast
ą
pieniem
recesji w latach 2001-2003, która spowodowała,
Ŝ
e
aktywno
ść
inwestycyjna uległa znacznemu zmniejszeniu
Rynek AB w Polsce (P. Tamowicz)
c.d.
Od 2003 r. – trwa trzecia fala rozwoju rynku aniołów
biznesu, cechuj
ą
ca si
ę
wzrostem liczby potencjalnych
nieformalnych inwestorów: przedsi
ę
biorców z okresu
hossy internetowej, przedsi
ę
biorców z ponad
dziesi
ę
cioletnim do
ś
wiadczeniem biznesowym w
dziesi
ę
cioletnim do
ś
wiadczeniem biznesowym w
warunkach gospodarki rynkowej oraz mened
Ŝ
erów
chc
ą
cych polepszy
ć
swoj
ą
sytuacj
ę
finansow
ą
Od strony popytowej nowym zjawiskiem stała si
ę
znacz
ą
ca aktywno
ść
młodych ludzi w obszarze
przedsi
ę
wzi
ęć
innowacyjnych
Potencjał polskiego rynku AB (W.
Dołkowski)
Potencjał jest du
Ŝ
y, niemniej jednak niepubliczny rynek
kapitałowy wci
ąŜ
jest słabo zorganizowany
Szacuje si
ę
,
Ŝ
e w Polsce jest około 100 tys. osób
dysponuj
ą
cych maj
ą
tkiem ponad 1 mln PLN
(indywidualnie)
(indywidualnie)
Gdyby zało
Ŝ
y
ć
,
Ŝ
e 5% z nich zdecydowałoby si
ę
na
„anielskie” inwestowanie, to polski rynek liczyłby około 5
tys. aniołów biznesu
Je
ś
li ka
Ŝ
dy inwestor miałby portfolio dwóch inwestycji
(ka
Ŝ
da rz
ę
du 50 tys. - 500 tys. PLN) to blisko
10 tys. firm mogłoby liczy
ć
na dofinansowanie
Ź
ródła:
Materiały z internetu, m. in. z portali EBAN, PolBAN, LBA, Center
for Venture Research UNH, EVCA
Materiały prasowe z Pulsu Biznesu, The Economist
Wybrana literatura:
Panfil M. (red.) Finansowanie rozwoju przedsi
ę
biorstwa, Difin,
Warszawa 2008
Warszawa 2008
Amis D., Stevenson H., Winning Angels. The Seven Fundamentals
of Early-stage Investing, Pearson Education
Benjamin G., Margulis J., Angel Capital. How to Raise Early-Stage
Private Equity Financing, John Wiley & Sons, New Jersey 2005
Hill B.E., Power D., Attracting Capital from Angels. How their Money
- and Their Experience- Can Help You Build a Successful Company,
John Wiley & Sons, 2002