Projekt okładki:  Ewa Sukiennik-Makola

Skład:  Paweł Kuźma

Ilustracje: Aleksandra W ianecka-Kuźma

© Copyright by Wydawnictwo Arson 
© Copyright by Jagoda Cieszyńska

Kraków 2012

ISBN 978-83-61022-16-9

W ydawnictwo “A rson”

ul.  Grażyny 6,  31-217  Kraków

tel./faks:  12  649 21  31
biuro@ arson.pl
www.arson.pl

Nagranie:  Studio nagrań BREVIS Michał Woźniak 

Druk:  Drukarnia KNOW-HOW

WYKRZYKNIENIA  I  WYRAŻENIA  DŹWIĘKONAŚLADOWCZE

1.  Rola wykrzyknień i wyrażeń dźwiękonaśladowczych w rozwoju 

języka dziecka

Wykrzyknienia i wyrażenie dźwiękonaśladowcze pojawiają się pod 

koniec  pierwszego  roku  życia  dziecka.  Pełnią  bardzo  ważną  rolę 

w rozwoju  mowy i komunikacji.  Dla wielu dzieci jeszcze przez kolejne 

dwa lata pozostają jedynym sposobem przekazywania znaczeń.

Onomatopeje w  naturalny  sposób  umożliwiają dziecku  ćwiczenie 

kompetencji  komunikacyjnej  (umiejętności  porozumiewania  się) 

i  artykulacji.  W yrażenia  dźwiękonaśladowcze  i  wykrzyknienia 

zbudowane  są  najczęściej  z  sylaby  otwartej,  najłatwiejszej 

artykulacyjnie,  ale  pojawiają  się  tu  niemal  wszystkie  spółgłoski 

z  systemu  języka.  Dzięki  temu  dziecko  ma  możliwość  ćwiczenia 

wymowy  także  trudnych  spółgłosek,  ale  w  ułatwionej  sytuacji 

komunikacyjnej.

Wyrażenia  dźwiękonaśladowcze  nazywają nie tylko zwierzęta,  ale 

także  przedmioty  i  zjawiska  dziejące  się  wokół dziecka.  Pełnią tym 

samym  rolę  rzeczownika,  czasownika,  przymiotnika  i  przysłówka. 

Budują  w  ten  sposób  system  językowy  dziecka,  pozwalający  mu 

opowiadać o otaczającym świecie.

Dla  dzieci  z  opóźnionym  rozwojem  mowy  oraz  z  zaburzeniami 

komunikacji językowej  opanowanie  wyrażeń  dźwiękonaśladowczych 

i  wykrzyknień  jest  niezwykle  ważne  ponieważ  buduje  pewność 

skutecznej komunikacji.

Dzieci  z  Zespołem   Downa,  z  porażeniem   m ózgowym ,

zaburzeniami  słuchu,  z  cechami  autyzmu  odkrywają  przyjemność 

prowadzenia  dialogu  z  dorosłym  tylko  wówczas  gdy  dochodzi  do 

porozumienia  się.  Onomatopeje  pozwalają  uzgodnić  znaczenia 

między dzieckiem i światem dorosłych.

Dzieci  z  opóźnionym  rozwojem  mowy  niechętnie  słuchają  bajek 

i  opowiadań.  Rodzice  skarżą  się,  że  dziecko  nie  słucha,  odwraca 

kolejną  kartkę  w  poszukiwaniu  ilustracji.  Właśnie  dla  tych  dzieci 

zapoznanie  się  z  ułatwionymi  sposobami  komunikacji językowej jest 

niezw ykle  ważne.  Od  tego  czy  za czn ą   pow tarzać  sylaby 

w wyrażeniach  onomatopeicznych  zależy  dalszy rozwój  ich  języka.

Pojawienie  się  wyrażeń  dżw iękonaśladow czych  um ożliwia 

dziecku  słuchanie  opowiadania  osoby  dorosłej  i  będzie  motywować 

do samodzielnego  nazywania  obrazków  w  książeczkach.

Ilustracje przedstawiają znany dziecku obraz codziennych czynności, 

przeżyć  i  doznań, a  także  świat  zwierząt  i  zjawisk  przyrodniczych.

2. Sposób postępowania terapeutycznego

Ćwiczenia  powinny odbywać się  codziennie  przez  6  minut,  czas 

ten może zostać  podzielony na dwie sesje. Warunkiem koniecznym 

jest  użycie  słuchawek.  Takie  postępowanie  jest  uzasadnione 

badaniami  klinicznymi.  Podczas  słuchania  dziecko  musi  być 

o d gro dzon e  od  innych  bodźców   dźw ięko w ych  oraz  m ieć 

bezpośrednią  stymulację  analizatora  słuchu.

Najlepiej  posadzić dziecko  przy stoliku  lub  może ono  siedzieć na 

kolanach  dorosłego.  W początkowym  etapie osoba dorosła  pokazuje 

palcem zapisane  sylaby  dobrane do ilustracji. Jeśli dziecko

spontanicznie  nie  rozpocznie  naśladowania,  robi  to  osoba  dorosła, 

siedząc tak, by dziecko mogło widzieć jej twarz.

Kiedy dziecko włączy już mechanizm  naśladowania  może  ćwiczyć 

samodzielnie.

3. Efekty

Systematycznie  prowadzone  ćwiczenia  wyzwalają  mechanizm 

spontanicznego  naśladowania  wypowiedzi  językowych.  Kształtują 

i  utrwalają  prawidłowy  wzorzec  wymowy  samogłosek  i  spółgłosek 

w sylabach. Stymulująsłuch fonemowy. Pozwalają dziecku opanować 

drugi etap nauki czytania, którym jest  zrozumienie zależności między 

usłyszanym  wyrażeniem  dżwiękonaśladowczym  a  jego  obrazem 

graficznym i znaczeniem.

Ćwiczenia  w  znacznym  stopniu  poprawiają  koncentrację  i  uwagę 

dziecka,  przygotowują je  do  dalszej  nauki  czytania  i  poprawiają jego 

funkcjonowanie  poznawcze.

39

 

39

ni/M  ni/M

HAU  HAU

Pi  Pi

MiAU  MiAU

S S S

6 

7

iHA  iHA

KLE  KLE

8

UHU  UHU

KUM  KUM

9

KU  KU

KiC  KiC

Pi  Pi

ME  ME

FU  FU

BRUM  BRUM

12

TiK  TAK

STUK  STUK

13

PUK  PUK

CHA  CHA

HO  HO

15

PLUM  PLUM

KAP  KAP

BUM  BUM

PLiM  PLAM

17

LA  LA

SZU  SZU

19

Bi  Bi

KAP  KAP

HOP  HOP

PA  PA

21

ZI

HOVIO  HOVIO

I

cnvH

iO

iO

Książeczka zawiera płytkę CD która jest jej  integralną częścią.