Dehnel Jacek- Brzytwa okamgnienia

BRZYTWA OKAMGNIENIA

Jacek Dehnel

Wydawnictwo: Biuro Literackie

2007

Brzytwa okamgnienia

Spójrz, właśnie tędy przeszła brzytwa okamgnienia,
plamki zakrzepłej sepii świadczą o jej przejściu,
z prawej zalane łąki i dachy obejścia
ponad nadmiarem siwej, nieprzejrzystej wody,
z lewej oni: tobołek, kufajka, patelnia,
warstwy rozwilgłych spódnic i rozmyte brody

pod kreskami kaszkietów. Łodzie ratunkowe
dojdą albo nie dojdą z Brześcia lub Kamienia.
Stan wody bez zmian. Zastój. Brzytwa okamgnienia
odcina to, co zbędne: całą resztę świata
za rozlewiskiem, jakieś sztaby kryzysowe
w surdutach, z wąsem, z lśnieniem słuchawek na blatach

szerokich, mahoniowych biurek. To, co płaskie
zostało na płaszczyźnie, na lśniącej powierzchni
cięcia: trafiają do nas te, nie inne, kreski
deszczu, bez chwili przed i chwili po, i wielka
woda i strach (na wróble) i ukryte paski
na których wisi w pustce mała, czarna Leica.

Warszawa, 7-13 IV 2005

POWIŚLAŃSKA SZKOŁA FORTEPIANOWA CZERNEGO
(pięć łatwych utworów)

I SEZON GRZEWCZY

Zaczęli sezon grzewczy – na parterze wsi
stosowna kartka. Dla nas to Ŝadna nowina;
i tak jest – od niedawna – ciepło, miękko, czule,
bezpiecznie i przytulnie. Codzienna obojniość
wygładza kontur zdarzeń – a jeszcze nie mamy
po siedemdziesiąt parę lat, gdy kaŜda sójka
lecąca nad podwórkiem, kaŜda zmiana czasu
z letniego na zimowy, kaŜde wyjście z domu
urasta do rozmiarów WaŜnej Części śycia.
Ta złość o zbitą szklankę! Przestawianie kubków
na ich właściwe miejsce, z cichą, zwartą furią!
Te kłótnie o kolejność czegokolwiek, troska,
Ŝ

e spodnie się przetarły… My za lat pięćdziesiąt:

czuwanie nad strukturą, która, nić za nicią,
niepowstrzymanie pęka, pruje się zaciekle,
aŜ w końcu wypłyniemy na nieopisane
morze bez znanych portów.

Na razie nie moŜemy

pomijać rozpoczęcie sezonu grzewczego
milczeniem, lekcewaŜyć porządek talerzy.
Ś

mierć jest jak uŜyteczny, ale nie uŜyty

przedmiot, który gdzieś leŜy w tekturze i folii
na pawlaczu, pomiędzy pudłami z bombkami
a nie noszonym płaszczem – pewna i gotowa;
wystarczy po nią sięgnąć, gdy będzie potrzebna.

Warszawa, 6-10 X 2003

II FORTE. PIANO.

Dobiegało to czasem z góry albo z dołu,
głównie Chopin, w weekendy Mozart lub Beethoven,
głośno, same szlagiery, lecz dopiero wczoraj
wychodząc z domu, nagle, usłyszałem skąd –

z okien tamtej z parteru, siwej i zniszczonej,
z niebieskim na suficie co wieczór, z obrazem,
z brakiem stabilności i z wetikalami.
Więc słucha – ta kobieta z siatką pełną win,

z jej widocznym problemem. Te nasze widoczne
problemy – jej opary i wory, i moje
okna bez Ŝadnych zasłon, przez które widziano
tyle, Ŝe się burzono aŜ po słanie pism.

Ale idziemy dalej i mijam dziewczynę
z jej widocznym problemem i chłopaka obok,
który ma ten sam problem, i dalej, za rogiem,
męŜczyznę z drugiej klatki, który jest aŜ tak

brzydki, Ŝe to z pewnością teŜ problem. Czternastka
biegnie do ogrodzenia na chudych pęcinach
po wykopaną piłkę – i w biegu zalotnie
odgarnia włosy. Problem. Mijam ją. I wiem,

Ŝ

e po mnie takŜe widać i oni udają,

e nie widzą, bo wszyscy mijamy się wzajem,

problemy nie mijają. Jest w tym jakaś litość
i jakiś typ miłości. Czarne. Białe. Tryl.

Warszawa, 18 IV 2005

III KONCERT śYCZEŃ

Panu A. hr. J. w ParyŜu, z podziękowaniem za zdjęcia

Co mnie obchodzi, Ŝe gdzieś jest dzielnica,
Ŝ

e w tej dzielnicy jest jakaś ulica,

e na ulicy stoi kamienica?

Co mnie obchodzą te cyfrowe zdjęcia:
oliwa w woku i resztki z przyjęcia
Ŝ

ółciutkie kartki z japońskim na sprzętach?

Mam (mamy) własne – hiszpańskie i włoskie,
teŜ na lodówce; resztki: szpinak z czosnkiem
i bryndzą; stosy ksiąŜek (jego Tolkien

i Hollinghursty, moje: Larkin, Auden
Krall, Anatomia). Co płynęło spodem,
dawno nie płynie. Ty poszedłeś przodem,

ja tu zostałem. Są prognozy wyŜu,
przelotnych deszczów. ParyŜ jest w ParyŜu.
Zdjęć nie przysyłaj. To wygłos, nie wyrzut.

Warszawa, 9 VI 2005

IV MOśLIWOŚCI

Co zrobić z kimś, kto coraz częściej się pojawiał
w snach, aŜ stał się najczęstszym w nich gościem? Obawiać
się tej częstotliwości, tego przenikania
przez dwa przylegające do siebie naskórkami ciała

poruszane spokojnym oddechem? Bo toniesz.
Fale się zamykają. Zamókł proch ze spłonek.
Wszystkie mosty przejęte, miasta oblęŜone,

drogami maszerują zwycięskie oddziały.
Ś

pisz, a on wpływa w ciebie, i jest w tobie cały,

z aparatem na zębach, owłosieniem łydek
i kruchymi biodrami. Szukać alternatyw?
Czy przyjąć, objąć, podjąć? Okryć eternitem?

Obracasz się na drugi bok, ale zostajesz,
choć wiesz, Ŝe jakieś zdanie albo partykuła
zawsze zdoła się wślizgnąć nieznanym fortelem
pomiędzy „Ŝyli długo” a „Ŝyli szczęśliwie”.

Pociąg Warszawa-Kraków-Warszawa, 29 X 2005

V II SOGNO

Te codzienne, conocne, te Ŝmudne ćwiczenia,
te pasaŜe pod górkę „bycia-dwojgiem-ludzi”,
gdzie zmiana kaŜdej nuty bardzo wiele zmienia;

to budzenie się rano ze ścierpłym ramieniem,
bo całą noc się spało tak, by cię nie zbudzić.
Te codzienne, conocne, te Ŝmudne ćwiczenia:

gemmy francuskich kremów, pianek do golenia,
by mniej drapać w policzki, by mniej je utrudzić
w pocałunkach – a taka zmiana wiele zmienia

w ulepszaniu techniki – jak szlifu kamienia
bo kaŜdy blask się w końcu moŜe nieco znudzić.
Te codzienne, conocne, Ŝmudne ćwiczenia

w łagodzeniu – jak spory zręcznie pouziemiać,
w jak najmniejszej ilości ruchów je obrócić
na nice lub choć na nice ( ton tak wiele zmienia,

dobór słów, ruchy ramion). Głaskać. Ukorzeniać
to, co jeszcze kiełkuje, dopiero się budzi
wśród dziennego, nocnego, Ŝmudnego ćwiczenia.

I jeszcze ta świadomość, Ŝe coś się utlenia,
bezpowrotnie rozpada, nieustannie studzi.
Te codzienne, conocne, te Ŝmudne ćwiczenia
by wszystko, odmienione, mogło się zmieniać.

Warszawa, 9 VI – 10 VII 2005

ODWILś

dla P.T.

Topnieje. Nieba widać więcej niŜ zazwyczaj,
w górze tyle, co zwykle, na dole bonusy:
ogromne składy ciekłych, niebieskawych luster.
Dookoła, rozkuta z lodów, trwa strzępiasta,
raz ubita, raz grząska, anarchia roztopów:
czubki drzew ponad wodą, migracje gryzoni,
bezładny pęd obłoków. W lasach resztki śniegu
bieleją jak odpady z przetwórstwa pór roku.

Dopiero most i rzeka kładą tamę temu
bezhołowiu: jest północ i południe, upływ,
cieki, akweny, dukty. Droga, która wiedzie,
i miasta, które łączy, i ludzie po miastach.

To, Ŝe jesteśmy razem, jest częścią porządku –
jak rytm drzew na poboczach, regularność ulic,
kierunki, kwadry, pływy, mój sztywny kołnierzyk,
twoje obcisłe swetry, moja lewa, twoja
prawa poduszka. Związek: to, co trzyma razem
dwa atomy wodoru, jeden atom tlenu.

Pociąg Gdańsk-Warszawa, 30 III 2005

DEMILITARYZACJA

Oto leŜysz, rozległy, śniady, od poduszek
od tamtych krańców łóŜka, jak stojące wody,
które się połoŜy; jak zakotwiczony
na mapie Sewastopol, rozbrojona, siwa
pustynia Erytrei, pełna rudych muszek,
szczerbinek, czołgów, haubic, które w krąg opływa

delta zastygłej rudy z przetopionych armii:
Ŝ

ołnierzyki z Ŝołnierzy, miecze na lemiesze,

dzwoneczki z całej reszty; wywrócona kieszeń
w której grzechoczą klucze do zamkniętej gerdy,
łuski opadłe z oczu. Składnica metali
kolorowych. Bezstronny, podbity, objęty w posiadanie.

Pociąg Warszawa-Gdańsk, 28 I 2005

OSTROŚĆ

dla P.T.

Miało być co innego: twoja głowa w jakimś
konkretnym, ładnym świetle, skrawek swetra z zamkiem
i tło z nieokreślonych kształtów i kolorów:
szare romby, maziaje, przypadkowość kliszy
- stamtąd te same chlorki, tlenki, antymony,
kwasy, Ŝrące kąpiele wydobyły prawdę,
która leŜy szeroko, szeroko i barwnie,
piętnaście na dwadzieścia, jak wilgotna ziemia
gdy wody juŜ opadły, a arka zaryła
dziobem w miękki od mułu Ararat: giganci,
wzdęte ciała antylop, potopione ryby.
Półki w tamtym mieszkaniu. Tamto biurko. Kartki,
na których rysowałeś genealogiczne
lasy Palelogów, krzewy Merowingów.

To, co teraz jest czułe – wzory na spodeczkach,
widelec, etykietka, pokrywka od dŜemu,
tytuły ksiąŜek, okno, topola za oknem –
moŜe z czasem się zmienić w obojętne, gorzkie
lub całkiem niebezpieczne. Wtedy na powierzchnię
kliszy wyjdą cyjanki, jadowite tlenki
i zielonym grynszpanem obrysują detal.

Warszawa, 20 II 2005

ZESZYT ĆWICZEŃ

dla P.T.

Mieć cię na wyciągnięcie ekspresu i linii
174, a mieć cię po drugiej
stronie doby, w ciemnościach, za krzywizną ziemi
kiedy tutaj godziny przyjęć i otwarcia –

Wdech, wydech. Myśleć o tym zupełnie odwrotnie:
Ŝ

e środek jest na zewnątrz, Ŝe wyjście na balkon

jest jak wejście do sieni ogromnego domu,
gdzie światło się zapala i gaśnie kolejno,
przechodząc przez fasadę jak wysoka fala;
Ŝ

e naleŜymy wcale nie do tych pudełek

z gliny, Ŝwiru, z przewodów, do klatek ze zbrojeń,
lecz do wysokiej Sali, w której je rozsiano –
Ŝ

biki tam przekraczają marszruty oddziałów,

miecznik przecina trasę białego liniowca.

Warszawa, 5 IX 2005

PATRZĄC NA KARK CUDZEGO PRZELOTNEGO

Patrząc na jego szorstki, świeŜo wygolony
kark (lawowanie tuszem i sangwiną; brzegiem
ciemniej, gdzie krawędź szyi i kropli na kartce
ś

ciany; jak akwarelka panny na grandtourze,

jak bicie pod gorsetem, jak duszność i oddech),
myślałem: my jesteśmy ze sobą dość długo,
by wiedzieć, czy nam ładnie jest w dłuŜszych czy krótszych,
czy bardziej się nawzajem sobie podobamy
w dłuŜszych czy w krótszych włosach. Oni nie wiedzieli.
Dla nich włos to ten przedmiot, który się znajduje
bez zdziwienia pomiędzy fałdami tej bluzy
co wtedy; na golarce tej jedynej nocy
u tamtego, u tamtych. To ta rzecz w odpływie.

Poznań, 12 V 2005

CUDZOŚĆ

Przepisy mówią jasno: trzeba pójść gdzie indziej.
Nigdzie nie jest u siebie, kto jest nieszczęśliwy.
Opuszcza dom wysoki, przez okno zamieci
przechodzi – z odprutymi dystynkcjami, z szyją
odsłoniętą przez kołnierz odcięty niechlujnie.
W ciszy. Nawet w kieszeniach nic mu nie podzwania:
Ŝ

adnych ostrych przedmiotów, dziesięciogroszówek,

buty bez sznurowadeł i szlufki bez paska.

Wolno mu myśleć o sobie – bo wszystko mu wolno,
nikogo nie obchodzi gdzie pójdzie i czemu –
o Orlandzie, Tristanie, Medei i Łucji
z Lamermoor, krynolinach. Lecz od razu: „jesteś
histeryczną śpiewaczką, z terierem (w mieszkaniu
zamkniętym wielokrotnie od góry do doły),
z syfonem mineralnej, grubym makijaŜem
przy pustej pustej sali. Pustej pustej sali.”

I skrobie coś na boku. I nic to nie daje,
i nic to dać nie moŜe, nigdy – ani jemu
ani innym. Nikomu. Kto jest nieszczęśliwy,
mówi innym językiem, złoŜonym z przeczących
partykuł i wyrazów, których nie wypada
wymawiać w towarzystwie. Tylko rzeczy mogą
zrozumieć jego jamby – lecz twarde są rzeczy.
I od jego dotyku zmieniają się w śnieg.

Warszawa, 19 IX 2005

PRZEZ MOST I DALEJ

I

I ta podróŜ, jak kaŜda, jest złotą suwmiarką,
przemyślnym aparatem siedemnastowiecznych
okulistów: rozwiera szeroko powieki
na tramwajowe szyny, krzewy, niedopałki
i zamek (jego rdzawy kolor jest z pewnością
znaczący – te powstania, i wojny, i szarpie).

KaŜda dziesięciolatka to reprezentantka
innej kultury. Ale ta reprezentuje
całkiem inną kulturę, z drugiej strony rzeki:
kurteczka z róŜowym futerkiem i dŜinsy
o oczywistym kroju, obcisłe, tamtejsze.

Widzisz jej siostry, matkę, szwagierkę, teściową,
jej dzieci, w obfitości, i dzieci ich dzieci.
I róŜowe futerka przyszłości, syntetyk
w rozmaitości odmian. Sekwencję wydarzeń
i pokoleń jak wykres w ksiąŜce od biologii:
gonady, seks, ślub, ciąŜe, praca, renta, śmierć.

II

Jedzie się jak przez morze, bez pośrednich lądów,
jakby ci, co wychodzą, skakali w odmęty,
a innych zaś autobus podnosił łaskawie
z morskich toni jak jakichś rozbitków w polarach,
zagubionych wioślarzy, syreny lub kryl.

Cerkiew, tłum, krzyki Janeeeek, ogolone głowy.
Menelka z manelami, jej spuchnięte nogi
jak kończyny denatki (cztery dni w wersalce).
Pot. Perfumy za 8.99,
człowiek z blizną idącą od kącika ust.

Gdzieśmy zstąpili, listku, leszczynowa witko,
oposku, królewiczu, myszko, pyszczku, słonko,
w tych płaszczykach z Harrodsa i butach na miarę,
zamszowych rękawiczkach, szalikach z okładki?
Czy przecena w Ikei tłumaczy ten krok?

Potem na krótko inny wymiar: chrom i drewno,
przepierzone fantomy domów, gdzie szeregiem
stoją kolejne kuchnie, łazienki, sypialnie,
rozległe scenografie rodzinnego szczęścia,
gdzie trwa, od wejść po kasy, dobór dobrych dóbr.

I powrót: odwrócona kolejność neonów,
znów ścisk, P. opowiada mi o Justynianie
II Obciętonosym. I nikt nas nie słyszy,
mówimy obcą gwarą, nieznanym dialektem,
w pokrowcu z włókien szklanych, filcu, trudnych słów.

Po drugiej stronie widać nasze miasto świateł,
z laptopem, caffè latte i cywilizacją:
tamci się nieco kulą, my się odgarbiamy,
chiński i cyrylica się anglicyzują.
Jak końcowe napisy thrillera ten most.

IV

JuŜ pod domem rozmowa o tej dziwnej wyspie
zacnej lewobrzeŜności na przeciwnym brzegu
(a w siatkach spieniacz mleka, koc, kieliszki w liczbie
absurdalnej, narzuta, przedłuŜacz i przewód),

Ŝ

e tamci robią swoje zakupy gdzie indziej

i jeśli Michalinie F. spłonie mieszkanie
w wyniku zaproszenia ognia przez Alicję
G., zresztą dobrze znaną organom ścigania,

to z pomocą rodziny (syn Sebastian, znany
organom bezrobotny z BMW i córka
AndŜelika) poleci z kredytem (spłacalnym
lub nie) do sklepu MEBLE z neonami BIURA.

MIESZKANIA. I tam kupi zestaw „Klitajmnestra”
lub „Limpopo” (w lamparta, imitacja skóry),
w zupełnie innych kształtach, w przeciwnych rejestrach
smaku. Są meblościanki, firany, gipiury,

frędzle. Sebastian weźmie z kumplami i wniesie.
Córka zrobi kolację i wyjmie z lodówki
piwo. A potem będzie noc. I w nowym lesie
mebli swe miejsce znajdą kryształ i lokówki.

V

I wtedy przypominasz sobie roziskrzone
piętro z neonem LAMPY. OŚWIETLENIE. JakieŜ
gwiazdozbiory foremne, dzikie konstelacje!
Po pięć, po trzy, po dziewięć; róŜ, zieleń i złoto,
roŜki, kule szczyty – na przeciągły moment
mignęły z okna, ale trwają w powidoku

długo, do następnego przystanku, i dalej,
w domu, przez dwa dni, cztery i sześć. I rozumiesz,
Ŝ

e umieć coś oznacza: innych spraw nie umieć.

e wiedzieć to nie wiedzieć o czym innym, tracić

bez widoków na pełnię. śe jest ci zabrane
zrozumienie tych ubrań, ludzi, tej połaci

miasta po drugiej stronie Wisły. śe nie pojmiesz
radości z chrzcin, videa z komunii, z pogrzebu,
polewania wódeczki ze szwagrami, chlebów
kupowanych po cztery, dla całej rodziny.
Klipsów, futerek. Krzyków: „Kurwa mać, spokojnie”,
notatek o sąsiadach „Zwłoki Michaliny

F. znaleziono w czwartek w wersalce znanego
policji konkubenta denatki, Zdzisława
C”. Tylu innych rzeczy, których twa kulawa
wyobraźnia nie zmyśli. Okna masz na zachód.
Na wschód – mur. Za nim szare, trochę niebieskiego.
I wędkarze w kufajkach, i ślady na piachu.

Warszawa, 11 XI – 4 XII 2005

Poddanie Bredy

Na cztery kilometry przed Krakowem Głównym
dopijam resztkę coli i zamykam ksiąŜkę.
Z wysokiego nasypu wyrastają równe,
długie Ŝerdzie - las Lanzas - nad marcowym błotem;

kilka rośnie poziomo - i na tych, rzędami
wiszą spodnie, koszule i coś kraciastego,
czyste w świetle odwilŜy. Gdzieś tam, za torami
ktoś Ŝyje na swój sposób w topniejącym śniegu,

za darmo. Myśl o czynszu, płatności i sumie
jest śmieszna: właścicielka, koperta, banknoty.
Potem myślę o Czynszu - tu wpadamy w tunel
z jego domyślnym światłem, z siedzeń niewidocznym.

Warszawa, 17. III 2005

OWIECZKI

„Fr.”, „Segret.”, „Offi.” – skromne, dawne abrewiacje
jakichś zakonnych funkcji wyglądają obco
na jaskrawobłękitnym plastiku ich teczki
z nalepką „Medjugorie” i odręcznym „Adre…
Powołaniówka. Lista…”, ginącym pod skrajem
habitu tego z lewej. Brunatny splot płótna.
Narady prowadzone suchym, szorstkim głosem
z powróseł i włosiennic. A słońce przez okno
przedziału pada ostrym, roztropnym promieniem,
dzieląc kartkę na dwoje – ciemni z krzyŜykami
i skreśleni w jasności (co powinno dać im
do myślenia). Uwagi wymieniane szeptem:
wiek, szkoła, wiara, wygląd. „Byłem zszokowany”
„Ten po szkole muzycznej, z LeŜajska”, „RaŜące”
„Wtedy, co byłem w Bochni”, „Technikum” i „Z tego
trzeba jeszcze z dziesięciu…” A tymczasem nagła
ś

nieŜna zamieć oddziela nas od reszty świata,

gdzie trwają jakieś Ŝycia w LeŜajsku i Bochni.
Są owieczki, to pewne. Kto jest z drugiej strony?

Pociąg Warszawa-Kraków, 12 III 2005

ROMANTYCY
(C. D. Friedrich: Dwaj męŜczyźni obserwujący księŜyc)

Jak odwrócona koncha – w środku jasność, brzegi
ciemne i zawinięte. Oni dwaj, w opończach
myślą (a moŜe piszą), o zbójcach i końcach,
obalonych posągach, strzygach po klasztorach.
Ale grubość materii zdradza ich wybiegi:
ciemny portwajn, wurst, tokaj, pasztety z zająca,
częste wizyty w karczmach, częstsze – u dochtora.

Warszawa, 12 VIII 2005

KOLEJNOŚĆ

Kolejność jest taka:

najpierw z kierunkiem jazdy pod oknem, a potem
naprzeciwko, i znowu, od przejścia, z kierunkiem
i czwarte naprzeciwko. Lecz przecieŜ się zdarza,
Ŝ

e ktoś siądzie inaczej, ktoś nie lubi okien,

ktoś nie chce by ktoś inny zobaczył go w środku
z przystanku. Reumatyzmy. Plama na obiciu.
Miejsca są zajmowane, rzeczy się zdarzają.

Nikt kto potem coś mówi o szczęściu czy pechu
odkładając łyŜeczkę i dzwoniąc o spodek,
nie dostrzega struktury, patrzy na wycinek
jakby przypadek działał tylko w tym momencie,
gdy stal o stal uderza, szyba w grubych groszkach
sypie się na ubrania i do reklamówek
z bagietkami. Huk jeszcze nie doleciał uszu,
krew jeszcze płynie w Ŝyłach nieustannie węsząc
ujścia; neuron wysyła sygnał do neuronu
i gdzieś się rodzi zdanie: "A Iwona na to..."
którego usta nigdy na głos nie wymówią
bo będą niewymownie daleko.
                                                 Przecięcie
przypadku autobusu i przypadku ludzi,
nie, przypadku kaŜdego z osobna - jej, jego,
tej, tamtego i tamtej, potem jeszcze dalej:
tych, co widzą i tamtych, co zaraz przejadą
obok.
              Stal wchodzi w ciało.
                                                A wtedy się widzi
wszystko, co się zapomni po wyjściu z narkozy:
miasta, ludzi, ogrody, bardzo duŜy pokój
i drugi, z fortepianem. Drobiazgi na biurku,
spinkę z paciorków, dzwonek. Podniesiony w dłoni,
odstawiony. Zamknięte drzwi i klucze do nich.

Warszawa, 07. V 2005

SZEROKIE OKNA

W dole delta - kaniony w płaskowyŜach bieli
odsłaniają czarnoziem asfaltu. I w górę,
bystro po ogłowionym pniu topoli, w chmury
pocięte w zmienne kliny pękami gałęzi.
Cienka, zieleniejąca kora. Pękły tamy.
Sroki, dłuŜsze i cieńsze niŜ w styczniu, fruwają
z wyŜszej na niŜszą, z niŜszej na wyŜszą. Znów. Dalej
jest ostry brzeg obrazu: ocienione ramy
okien, sine framugi, kanty, kąty proste,
piony płyt i albumów na poziomach półek
o stałej wilgotności i temperaturze.
Gips. Zakrzep. Masz dwadzieścia cztery lata. MoŜesz
zmienić: soundtrack z „Chicago” na Trzecią lub Gotan,
tarantelle na Ninę. Wziąć słownik, odszukać,
i odłoŜyć. Poprawić jedną z dwóch poduszek
albo obie. Zaczekać. Napisać o srokach.

Warszawa, 28 II 2005

PIERWSZE 5-8 MINUT

Pierwsze 5 - 8. My wiemy, z opisu,
Ŝ

e on zginie. W wypadku. I Ŝe osieroci

troje dzieci. śe Ŝona pojedzie na północ,
będzie chciała zamarznąć w pejzaŜach Laponii.
Na razie widać tylko intro do kryzysu:
złoty miód na śniadanie, czułość i bezchmurność,

znaki: długie ujęcie samochodu, groźne
piski w ścieŜce dźwiękowej. I obowiązkowy
pośpiech przy poŜegnaniu. Wszystko jak na dłoni.
Ale on, ślepy, wsiada. Więc telefon dzwoni
w kwestii bezdyskusyjnej. Cisza, potem głośniej.
Los się kolejno spełnia jak punkty umowy.

Fabuła idzie dalej. A nas uspokaja
banalność wątków, sztampa, płaskość charakterów.
I dobrze. Jest nadzieja , Ŝe w świecie inaczej
sprawy się mają: rytmy zdarzeń, lamp, szpalerów
drzew, upuszczona szklanka nic moŜe nie znaczą,
niczego nie tracimy w Ŝyciu nie zgłębiając

ukrytej mowy rzeczy. MoŜe. Brak soundtracku
jakoś usprawiedliwia parę naszych braków.

Bo tamten stary chorał „Nie mów fałszywego...”,
„Nie cudzołóŜ”, „Nie kradnij” brzmi jak podkład złego

filmu o policjantach i gangach: donośne
trąby, kotły, puzony, zero subtelności.

Łódź, 29 XI 2005

FOTO-FILM, A. Cechnowski,
ŁÓDŹ, Przejazd 24, tel. 457-23

Jest jeszcze śyd z wełnistą brodą, pod kołpakiem
przymocowaną zmyślnie na Ŝyłce, jest Turoń
w futrze - resztce paradnej szuby z Petersburga,
jest Ksiądz, zupełnie Ŝywy, chociaŜ juŜ na czarnym
tle tablicy; Królowie, jak przez wszystkie wieki
szkolnych przedstawień: karton z pozłotką i berła
z toczonych nóg od krzeseł. Obok Pastuszkowie
w wyszywanych kubrakach, jeden z kapeluszem
zawadiacko spuszczonym na dziewięcioletnie
oko. Jest góra bieli i szychu i pierza:
krąŜki twarzy w kolczastym puchu anielskości,
przepaski z promykami na lśniących, dokładnie
wyszczotkowanych włosach - a im wyŜej w górę,
tym więcej Gwiazd, pod sufit ich graniaste głowy
(grać ogony w Jasełkach - choćby i komety -
cóŜ, to moŜe naznaczyć raz na całe Ŝycie).

Tylko ona, w zawoju, z plastikową lalką,
patrzy dalej i głębiej i mocniej i straszniej
nad pudłem aparatu, głową preceptora;
jest rok trzydziesty siódmy. Brakuje w obsadzie
Diabła i Śmierci. Idą przez skute jeziora.

Warszawa, 2. IX 2005

ANDY WARHOL,
Robert Mapplethorpe, polaroid print, 1973
ROBERT MAPPLETHORPE,
Self-portrait with Cane Skull, gelatin silver print, 1988

Panu Eugeniuszowi Tkaczyszyn-Dyckiemu

Co ci się stało, dziecko, powiedz, co się stało?
Którędy w ciebie weszło to straszne, którędy?
Jakimi cieśninami wpłynęły nieszczelne
tankowce z tym pigmentem? Z jakiej chmury spadły
gorzkie deszcze? Czy owoc był szkodliwy? Czy ten
arszenik był zatruty? Co łykałeś, dziecko,
co zobaczyłeś, dziecko, jakie frakcje ropy,
jakie złoŜa bazaltu, jakie hałdy ŜuŜlu?
Czy ten pan cię dotykał, czy go dotykałeś,
co tak ciebie dotknęło? Czy było dotkliwe
to miasto i ci ludzie? Skąd ta zmiana, dziecko,
kto ci dał ten cukierek, kto ci wsunął w rękę
tę tabletkę? Kto wsączył ci ten jad, tę chudość,
tę matowość, tę gorycz? Co dostałeś w zamian?
Straciłeś czy zyskałeś? Co ci przetoczono?
Przez jakie zadrapania, czyje ugryzienia
weszło to w ciebie? Kiedy? I czemu nie chciało
wyjść, i czemu nie zechce wyjść? Dlaczego czarno
skoro było tak biało? Czy ktoś urodzony
w Queens mógł skończyć inaczej? Czy weszło ze światłem,
z migawką, przez przesłonę? I kto mu otworzył
drogę, kto mu otworzył to, co się otwiera?
Czy było inne wyjście? Inne, niŜ to wejście,
którym weszło do środka? Co było pod spodem,
kiedy szedłeś po wierzchu? I co jest pod spodem,
kiedy tak jesteś w środku, gdy wszedłeś do środka?

Cieszyn, 22-27. VII 2005

RÓśA JEST RÓśYCZKĄ JEST PĄCZKIEM

W twoich Ŝyłach, Gertrudo, nie płynie juŜ rzeka
wijów, grubych larw, chrząszczy ( i juŜ nie przecieka

miedzy Ŝwir i korzenie przez świecące próchno
trumny, resztki koronek i rozwite płótno),

ani tamta, wcześniejsza - krwinki, leukocyty;
porywczy szturm na ciasne, rude kanaliki,

na powierzchni błękitne, nieruchome. Delta.
Ukryty nurt nadgarstków. Zespolone drzewa.

ParyŜ jest ziemią. Pablo i Ernest są ziemią.
I Alicja jest ziemią. I ziemia. Nie zmienią

tego kartki ni płótno. Teraz sama płyniesz
przez unerwienie liści: mlecz, perz, rdest, barwinek.

I co znaczyło mało, znaczy teraz duŜo:
dopiero teraz róŜa jest róŜą jest róŜą.

Kutno, pociąg Kutno-Warszawa, 12-13 VI 2005

TRIESTE. TRISTA

Stoi z wdziękiem (odnóŜe podane do przodu,
fałdy szaty, fryzura z utrefionych loków,

rozłoŜone ramiona) ponad literami
z betonu: ASSICURAZIONI GENERALI.

Tyle do pilnowania: tu lira i głowa
posągu, portyk, pędzle, tam paleta, sowa

i kapitel kolumny. Sztuki są po prawej,
po lewej leŜą znacznie powaŜniejsze sprawy:

kufry, paki, amfory i lokomotywa,
kotwica, szczypce, koło zębate. Ogniwa

ś

wiata jakim jest w gruncie rzeczy: sumą zysków

i naleŜności, ciągle trapioną przez fiskus

o korzeniach – jak mówią niektórzy – nadziemskich.
Wszystko wokół to zapis wieloletniej klęski:

nie uchroniłaś Ŝadnej z tych rzeczy. Upadły
korporacje i cechy, sparszywiały sady,

zatonęły okręty, oliwa zjełczała,
przejadły się rozumy i uwiędły ciała.

I nawet swoje składy i biura – Ŝenada
całkowita – straciłaś. Została fasada

z posągiem bezsilności. Assicurazioni!
W kawiarni na parterze siedzi pasikonik

i śmiejąc się, popija z małej koniakówki:
„A to znasz? Rozmawiają ze sobą dwie mrówki…”.

Warszawa, 6 VI 2006

BAYEUX. WYLICZANKA

Neelu, Nielsie, Nigelu, z którym przez stulecia
wiąŜe mnie tylko nitka rozcieńczonej krwi,
garstko wełny na lnianym płótnie, kłębku sierści,
haftowana kolczugo, łątko, plamko rdzy -
w dzieciach, wnukach, prawnukach i ich dzieci dzieciach
rozmył się kształt powieki, nosa, ust i brwi,
w moich Ŝyłach - chcąc nie chcąc - musisz się pomieścić
z tłumem Polaków, Niemców, małp, psów, myszy, mszyc.

Co wiem o tobie? Banał. śe na jakiejś górze
stałeś, patrząc na Anglii zielonkawy brzeg,
Ŝ

e odnosiłeś rany, jakbyś skądś je zabrał,

e gdzieś poiłeś konie i ostrzyłeś miecz.

Prawda się wije niŜej: na wąskiej bordiurze
gdzie gryfy, lwy i harpie spętał gęsty ścieg.
ś

adne gotyckie smoczki na dworackich labrach,

tylko groza wyszyta jak osobna rzecz.

Jesteśmy tutaj obaj. Ty Haralda bijesz,
zostaje z ciebie imię, rzepka, sprzączka, Ŝwir,
które widzę - być moŜe - w tej gablocie. Ze mnie
zostanie równie mało. Albo jeszcze mniej.
Będą dalsi. I dalsi. Linia krwi się wije
i - z nami albo bez nas - będzie wciąŜ się wić.
To bestie są niezmienne. Tym samym szeregiem
idą pod nami, ciche. Czekają na Ŝer.

Londyn, 19-21 III 2006

BIG SPLASH

Czternastosekundowy filmik w Wikipedii
pokazuje zderzenie piłeczki zielonej
z niebieską: spójrz, tak powstał księŜyc. Nie ma gorszej
wiadomości dla bladych poetów. Więc zbitka
„proto-Ziemia” ma jakieś znaczenie? Na Ziemi
jest ktoś, kto jej uŜywa tak, jak słowa „nitka”,

„kombinezon”, „miednica”, mając w głowie - właśnie:
bryłę? planetę? koncept? Materiał na miejsce?
Czytaj dalej. Jest groźnie: komety i deszcze
meteorytów, mrozy, Ziemia kulą lodu,
wypadnięcie z orbity, połknięcie przez gwiazdę,
i entropia: Endlosung najwyŜszego sortu.

Niewiele jest nadziei w cichym oceanie
metanu na odległym księŜycu Saturna,
w lodzie na Europie, w Cher. Wszechświat to trumna
na wszystkie formy Ŝycia i nieŜycie całe.
Nawet ten stół jest drobny, kruchy na nim talerz,
i przy małych kieliszkach sztućce równie małe:

wszystko to, od anteny aŜ po fundamenty,
złoŜy się i zasklepi bez świadectwa kształtu
pod galaktyczną burzą i naporem kwarków,
Pomyśl: to co jest gruntem i rzeką i miastem
zarośnie pozaziemską szadzią, pyłem gwiezdnym
i elementarnymi cząstkami jak chwastem.

Słuchaj. To opowiada: nie jesteście sami
ze skazaną na klęskę próbą bycia wiernym,
z waszym nikłym cięŜarem ułomnej materii.
z waszą kruchością wiązań i bezbronną skórą.
Przegra wszystko: noŜyce i papier i kamień.
Coś gwiazdami obraca - lecz nie jest to czułość.

Warszawa, 1-3 II 2006

ZEGAR, CZYLI MAŁA LITURGIA GODZIN DLA NIEPRAKTYKUJĄCYCH

pamięci A. Z.

One się trochę boją podchodzić, bo widzą nas inaczej: w klatkach z metalu, ze zbrojeń,

z rur z gazem, z wodą; jednych nad drugimi, na kolejnych piętrach.

Ich jest całe mnóstwo, cale tłumy, wszędzie, nas tylko garstka – nie zazdroszczą nam,

e mamy ten szczególny gadŜet, który tyle ułatwia: ciało.

B. M., w czasie seansu spirytystycznego

JUTRZNIA

Zaczęły się dni słońca. O piątej jest jasno
od dawna. To co szare – róŜowieje. Miasto

jak wyremontowane na przyjazd: widzenie
szczegółu precyzyjne; całe marudzenie,

Ŝ

e facet w dwójce chrapał, za oknem tramwaje,

portier cham, winda brudna – znika. Ranek „wstaje”

i wstaje rzeczywiście, prostuje do pionu,
kruchy z nadmiaru światła jak gałąź od szronu.

Taksówka to okręcik w oceanie słońca,
a taksiarz to kapitan: zostaje do końca,

choć przez iluminatory wlewa się do środka
gęsta serwatka blasku, dusząca i słodka.

W takich chwilach się myśli: śmierć jest jak fregata,
sterowiec, transatlantyk płynący przez lata,

zabierający wszystkich na setkach pokładów
do Entropii, królestwa nadrzędnego ładu.

Ale dalej, po wyjściu z taksówki, jest dworzec
i perony; cień idzie ze światłem na noŜe,

za oknem się odprawia całkiem inna jutrznia:
rozległe torowiska z rudawego tłucznia,

przegniłe dachy składów, ugór, złomowiska.
I wtedy myślisz: śmierć jest łupnięciem styliska

o dno skrzyni na szpadle, kanonadą młotków
resztką masa ze stypy na brudnawym spodku.

PRIMA

Mam pisać „ty” czy „pani”? Gdybyś Ŝyła, pewnie
mówiłbym „proszę pani”, bo od „mamo” przecieŜ

dzieliłoby nas wszystko (o czym zresztą nie ma
sensu pisać, bo po co? – oczywisty schemat).

Czy tam, gdzie jesteś, znają formy grzecznościowe,
wszystkie te „drogi ojcze”, „proszę z łaski swojej”,

„wasza magnificencjo”, „panie mecenasie”?
Czy jest jak na obrazach: punkt w cielistej masie

zmartwychpowstałych tkanek, wszechświatowa łaźnia
pod szczekaczką z trąb złotych, zatłoczony świat

nudystów? Co zostaje? Zapach? Kolor skóry?
Imię? Co się spopiela i trafia do urny,

co zjadają bakterię i larwy i wije,
a co trafia do rajskich depozytów? Czy jest

jakiś rdzeń, nieprzerwanie istniejący? Cząstka,
skrawek – jak drobny przedmiot zaciśnięty w piąstkach

czterolatka, powiedzmy: dusza? I czy słyszysz
ten głos, który próbuje przecisnąć pasma ciszy

dosięgnąć cię, zapytać, przeprosić, opłakać?
Czy wolno pytać matkę swojego chłopaka

o sprawy tak intymne, własne, bliskie ciała,
jak śmierć? Czy mogę sobie tak na to pozwalać

tylko dlatego, Ŝe go widzę, jak po tobie
płacze, kadrując tamto zdjęcie w Photoshopie?

TERCJA

Co widać z góry? Kreskę wagonów na kresce
szyn (podwójnej, srebrzystej, wzdłuŜ innej – niebieskiej;

tak rysują na mapach). Dookoła lasy,
gdzieniegdzie kępki ulic plus czerwone dachy –

jak przerzuty. Prócz tego tyle innych linii:
powietrzne korytarze, trasy płazów – przy nich

urwane trasy mrówek, w poprzek – drapieŜników
(samotna ścieŜka lisa, równoległe – wilków),

droga dziecka do szkoły i droga ze szkoły,
i kurs soli idącej przez weselne stoły,

z rąk do rąk. I w tym wszystkim, w plątaninie kresek,
jestem, wierząc, Ŝe jesteś i Ŝe wiesz, Ŝe jestem.

Zresztą – dlaczego „z góry”? Skąd to przekonanie,
Ŝ

e bliscy bliskich Ŝyją stadnie na polanie

niebieskiej, Ŝe się w lekkim wietrzyku południa
przechadzają dostojnie, a w środku – jak studnia –

wizjer w chmurach, nad którymi siadają, nogami
majtając, pogryzając źdźbła niebieskiej trawki,

i co rusz pozerkują w dół: na auta, stogi,
kreski i kropki Ŝycia, na sploty, rozłogi –

cóŜ za naiwność! Jesteś raczej bliŜej, głębiej:
tym, co jest wodą w wodzie, co jest drzewem w drzewie,

i odpowiedzią deski na pukanie, fletu –
- na oddech, strun – na dotyk. Tropem sarny w śniegu.

SEKSTA

Tutaj, którędy jadę, nie słyszę twojego
zegara: wkoło miasto, wieŜowce z suchego

szkła i rozkłady jazdy autobusów. Ale
zaraz dom, chodna klatka wycięta w upale,

potem drzwi z wizytówką (gdzie te dwa nazwiska:
jego – wasze – moje). I wtedy jak kryształ

to dun-dun-dun-dun-dun-dun dun-dun-dun-dun-dun-dun,
Ś

mieszna rzecz: dziedziczenie. śe przy moim biurku

Tyka i bije zegar jakichś obcych ludzi,
którzy Ŝyli gdzie indziej, kiedy indziej; budzi

się nocami i dzwoni: trzecia, wpół do czwartej,
piąta piętnaście – kiedy śpimy, trzyma wartę

przy przemijaniu; spryciarz, wiedział przy kim stanąć.
Ś

mieszna rzecz: dziedziczenie. Permanentny chaos.

Twój syn przeglądający ksiąŜki mojej babci
i mówiący zwrotami moich byłych, Ŝabki

do zasłon po poprzednich lokatorach, zegar
jeszcze po twoim ojcu a wcześniej (tu trzeba

zerknąć na monogramy) jakichś W.L., hrabiach.
Wszystkie spadki, zapisy – co to się wyrabia!

I on. Mam go po tobie. I on, na ostatku,
jest jak rzeczownik „miłość” w kolejnym przypadku,

jest jak czasownik „kochać” w innej koniugacji
(jestem tylko osobą dłuŜszej recytacji).

NONA

Dun – dun – dun. Bije trzecia. Powietrze jest cięŜkie,
zza wyciętej topoli widok na pękniecie

w ścianie przeciwległego domu. A on siedzi
nad pracą, słońce pada na kosmyki z miedzi,

na jego lepszy profil. Widzisz? Czy go widzisz?
Tutaj – na wyciągnięcie dłoni, w tym prześwicie

między krawędzią biurka a światłem na szybie?
Zresztą, moŜe cię więzi regulamin przyjęć,

jakieś godziny wizyt – powiedzmy: te nocne.
Wiadomo, Ŝe nie północ, szczękanie pod kocem

z zimna i z przeraŜenia; wiadomo, Ŝadnego
dzwonienia łańcuchami, krynolin, taniego

efekciarstwa z horrorów. Obecność. I tyle.
Miejsce bez prawa głosu, drugorzędny bilet

na widownię ze sceną dla Ŝywych. Lecz w rzędzie
z fantastycznym widokiem, tu, na wyciągnięcie

dłoni której juŜ nie masz. Siedzi, pisze dalej.
Kiedy na niego patrzysz? W dzień, nocą, nad ranem,

w domu czy na ulicy? Kiedy robi kawę,
podsypia na kanapie, goli się, zabawnie

wydymając policzki? Kiedy się kochamy?
Czy moŜe są granice prywatności, tamy,

jak dawniej, jak za Ŝycia? Uśmiech, wzrok układny,
spuszczony, drzwi zamknięte, przemilczane ślady.

NIESZPORY

Skoro jesteś, to zasiądź za stołem, wieczerzaj,
masz miejsce podług tego lśniącego talerza.

Jak mak i grzyby, kompot z suszu, i są ziarna
ze sporyszem, bo czarna ta wieczerza, czarna.

Czarne wino w kieliszki z czarnego kryształu
z czarnej butelki płynie bezgłośnie, pomału.

Czarny mak z czarnym miodem na talerzach czarnych,
a dookoła stołu rozmowy umarłych.

Poznaj tych z przestrzelonym płucem, tych z gruźlicą,
tych co zmarli na serce, tych co na Bóg-wi-co,

tamtą, ściętą przez Niemców w Breslau, i kuzyna
babci, którego wcześnie wzięła szkarlatyna,

wszystkie te blade dzieci, zmarszczone prababki,
wuja-syfilityka i ciotki-wariatki,

i tych całkiem zwyczajnych, co przeszli bez echa,
nie mieli specjalnego szczęścia ani pecha,

rośli, płodzili, marli, cisi jak rośliny –
bo oni teŜ – chcąc nie chcąc – są częścią rodziny.

Siądź z nimi i wieczerzaj. Jesteśmy na wieczność,
trzeba sobie ułoŜyć naszą współobecność;

siądź z nimi i wieczerzaj, i czekaj – jesteśmy
tu, w sąsiednim pokoju. Przyszłaś tu za wcześnie.

Obok są puste miejsca, dla niego i dla mnie.
I tych, co odziedziczą: tacę, łóŜko, wannę.

KOMPLETA

Dreszcz po plecach. Jak zimny cień krawca i noŜyc.
Powiedz, czym są te chwile nagłej, ostrej grozy

gdy w pociągu, za stołem, przy zmywaniu garnka,
coś się zaplata w piersi w gęstą siatkę, targa,

kupuje pracowity mięsień? Elementarz
ból po stracie? Jakiś kurs, szkółka niedzielna

cierpień? Z kajecikami w czerwonych okładkach
i karą – gorzkim proszkiem w kapsułce z opłatka?

I czy to wy dajecie na te zapowiedzi,
drodzy umarli krewni, nieŜywi sąsiedzi?

Z czułości? śeby uciec? śebyśmy nie byli
zaskoczeni, Ŝe siostra nie wróci z Antyli,

Ŝ

e lot AE60 z Michigan to pole

rudej spalonej ziemi, obsiane w krąg złomem,

Ŝ

e guz u dziecka nie znaczy nie gulę na głowie,

ale coś, co wyrosło w trzustce i wątrobie

i wypuszcza rozłogi, jak podagryczniki?
ś

e oparcia nie moŜna mieć w niczym i w nikim?

Czy o tym mówi liścik, który przysyłacie
gdy jesteśmy na wczasach, po wrzącej ceracie

osa tak ślamazarnie wlecze się do jabłka,
a w nas w prześwicie stuka ukryta zapadka

i przez moment widzimy jak będzie wyglądał
ś

wiat bez tej dłoni, która podaje nam miód?

Łódź-Leszno-Warszawa, 9 V 2006 – 6 VI 2006

PRZYJĘCIE

Agnieszce Kuciak

Stoją u okna strome ciemności,
ciemność przychodzi do okien w gości.

A za ciemnością idą zwierzęta,
Ŝ

adne bestiarium ich nie spamięta.

Za zwierzętami śmierć biała kroczy,
ś

mierć sześcioskrzydła, na skrzydłach oczy.

Stają u okien. Patrzą do środka.
Bardzo się zmieni, kto je napotka.

W środku tłum, meble, ksiąŜki i szklanki,
czyli szkło, drewno, papier i tkanki.

I śmierć, i bestia się rozpromienia,
Ŝ

e się serwuje tyle jedzenia.

Przez miłorzębu patrzą gałązki
na nieświadome niczego kąski.

Ty, jeśli czekasz jakichś morałów,
nie czekaj dłuŜej. Czasu jest mało.

Bądź dobry. Kochaj. Starzej się z wdziękiem.
Zamki są słabe. Szyby są cienkie.

Budmerice, 5 X 2005

SPIS WIERSZY

Brzytwa okamgnienia

POWIŚLAŃSKA SZKOŁA FORTEPIANOWA CZERNEGO

Sezon grzewczy

II.

Forte. Piano

III.

Koncert Ŝyczeń

IV.

MoŜliwości

II sogno

OdwilŜ
Demilitaryzacja
Ostrość
Zeszyt ćwiczeń
Patrząc na kark cudzego przelotnego
Cudzość

PRZEZ MOST I DALEJ

I
II
III
IV
V

Poddanie Bredy
Owieczki
Romantycy (C. D. Friedrich: Dwaj męŜczyźni obserwujący księŜyc)
Kolejność
Szerokie okna
Pierwsze 5-8 minut
Foto-film, A. Cechnowski, Łódź, Przejazd 24, tel. 457-23
Andy Warhol, Robert Mapplethorpe, polaroid print, 1973 Robert Mapplethorpe, Self-portrait
with Cane Skull, gelatin silver print, 1988
RóŜa jest róŜyczką jest pączkiem
Trieste. Tristia
Bayeux. Wyliczanka
Big Splash

Objaśnienia

Karl Czerny (1791-1857), austriacki pianista, kompozytor i nauczyciel muzyki. Autor wielu
praktycznych  podręczników  gry  na  fortepianie,  np.  Szkoły  biegłości,  z  których  część
stosowana jest do dzisiaj.

Grand Tour – objazd po zabytkach i atrakcjach Europy, głównie Francji, Włoch i Niemiec,
będący  w  XVIII  i  XIX  w.  stałym  elementem  wykształcenia  młodzieŜy  z  wyŜszych  klas,
zwłaszcza w Wielkiej Brytanii.

Justynian  II  (669-711),  ostatni  cesarz  Bizancjum  z  dynastii  Heraklidów,  rządzący  w  latach
685-695 i 705-711

Sakellarios  i  logoteta  –  wysocy  urzędnicy  bizantyjscy,  odpowiednio:  minister  skarbu  i
sekretarz cesarski.

Dwaj  męŜczyźni  obserwujący  księŜyc  –  obraz  Caspara  Davida  Friedricha  (1774-1840)
zrealizowany w kilku wersjach (1819, 1834, 1830), przedstawiający prawdopodobnie artystę
z przyjacielem, malarzem Augustem Heinrichem.

Andy  Warhol  (1928-1987),  amerykański  malarz,  fotograf,  filmowiec,  twórca  słynnej
„Fabryki”, w której – z armią podkomendnych – produkował dzieła sztuki na potęgę.

Robert  Mapplethorpe  (1946-1989),  jeden  z  najbardziej  znaczących  fotografików
amerykańskich XX wieku, zmarł w wyniku powikłań wywołanych przez AIDS.

Gertruda  Stein  (1874-1946),  towarzyszka  Ŝycia  Alice  B.  Toklas.  Alice  B.  Toklas  (1877-
1967),  towarzyszka  Ŝycia  Gertrudy  Stein.  Pablo  Ruiz  y  Picasso  (1881-1973)  i  Ernest
Hemingway (1899-1961), znajomi Gertrudy Stein i Alice B. Toklas.

Tkanina  z  Bayeux  (ok.  1070),  przedstawia  podbój  Anglii  przez  Wilhelma  Zdobywcę,
wyhaftowana  prawdopodobnie  na  zamówienie  przyrodniego  brata  króla,  Odona,  biskupa
Kentu.

Neel (Nigellus, Nigel, Niels, Njall) – imię kilku kolejnych baronów i wicehrabiów StSauveur,
Contein  i  Nehou.  Wywodzili  się  ze  Skandynawii  (od  królów  Upplandu  i  Romerick)  i  dali
początek m.in. rodzinom FitzNeel, Neale i de Neel, z których wywodzą się Dehnelowie, Neel
I de St. Sauveur – w 1001 roku rozbił flotę króla Ethelreda II Gnuśnego, a potem jego wojska
w  bitwie  pod  Val-de-Saire.  Neel  II  de  St.  Sauveur  –  w  1047  roku  przewodził  rebelii
przeciwko Wilhelmowi Bastardowi (późniejszemu Wilhelmowi Zdobywcy) i został pokonany
w bitwie pod Val-es-Dunes. Utracił tytuł wicehrabiego w bitwie pod Hastings.

Big Splash – teoria (sformułowana w 1975 roku przez Williama K. Hartmanna i Donalda R.
Davisa),  wg  której  księŜyc  powstał  w  wyniku  oderwania  fragmentu  Protoziemi  przez
przelatujące ciało niebieskie.

Nowe wiersze Jacka Dehnela nawiedza kłopotliwe „pod spodem” i „na zewnątrz”. Wobec
zdwojonego naporu, tym bardziej przejmują elegancja formy i biegłość warsztatu. Autor
„czuwa nad strukturą, która nić za nicią, / niepowstrzymanie pęka, pruje się zaciekle”. Ironia?
Nie, gdy autor czuwa. Wie, co począć z czułością. Czuje pointę, jak nic.

Kuba Mikurda

Jacek  Dehnel  wykorzystuje  tradycję  literacką  z  jej  kunsztownością,  zadomowieniem  w
kulturze  wysokiej,  bagaŜem  toposów  i  efektów  formalnych  do  uzyskania  zupełnie  nowych
rozwiązań. Nie naleŜy z tego tytułu formułować jakichkolwiek zarzutów, bo jest to poezja na
wskroś  współczesna.  Warto  wspomnieć  o  szczególnej  sensualności  tych  tekstów,  o
pokrewieństwie  słowa  i  obrazu,  o  śpiewności  frazy.  MoŜna  wskazać  tu  wielu  dostojnych
poprzedników, ale nie jest to bynajmniej konieczne. Poezja Jacka Dehnela wybornie broni się
sama.

Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki