plik

"JAK DMUCHAWIEC"

To miasto le y na szczycie wzgórza panuj cego nad ca okolic . Prowadzi do niego

łą

d uga, agodnie podnosz ca si i wij ca w ród pól droga. Z pocz tku droga wysadzana

jest po obu stronach drzewami, potem biegnie w ród pustych k. Ale tam, w mie cie, do

ł ą

którego id , jest du o rozmaitych drzew, rosn k pami, z daleka wygl daj jak bukiety

ą ę

ą ą

u o one r k cz owieka.

ł ż

ę ą ł

Wej cie do tego le cego w ród drzew i otoczonego murami miasta prowadzi przez

żą

wysok , pó kolisto sklepion bram . Przekraczam j i oto jestem w mie cie umar ych. Ci,

którzy je sto lat temu planowali, byli m drzy i przewiduj cy. Mieli odwag zdawa sobie

spraw i nie ukrywa tego przed innymi, e cz owiek jest istot m ierteln , i e miasto, w

ąś

ą ż

którym cz owiek ma y po m ierci, b dzie rosn

i rozwija si , gdy wszyscy obywatele

ż ć

ąć

ć ę

z miasta y wych z czasem, pr dzej czy pó niej, przenios si tam. Cmentarz jest wi c

ą ę

rozleg y, obszerny, podzielony na kwatery, ma swoje dzielnice i ulice. G ówne arterie, niby

aleje w Nowym Jorku, s ponumerowane: XI, XII, XIII - i tak dalej. Zapewne i to tak e

zrobiono z my l o przysz o ci, w trosce o porz dek i atwo

orientacji. Rozpinam

ś ą

ł ś

ść

marynark i zdejmuj czapk , gdy mimo wszystko zgrza em si troch i zm czy em

drog do tego miasta. Panuje cisza, tylko gdzie z daleka, z k py wysokich drzew, odzywa

si samotny ptak. Id g ówn alej po ród masywnych budowli z czarnego marmuru. Ich

ę ł

fasady wyposa one s w trwa e ozdoby: kute w br zie i e lazie kraty i latarnie, toczone w

kamieniu urny na kwiaty, wie ce zrobione z blachy. Skamienia e anio y obejmuj

skrzyd ami kolumny, pochylaj si nad umar ymi, za amuj r ce, p acz . Ale ich rozpacz

ą ę

nie jest przejmuj ca, jest tylko agodnym smutkiem, jakby wyrzutem, i zwraca si raczej w

stron nas, jeszcze y wych. Mijam szerokie, wygodne rezydencje, zamieszkane przez

ca e pokolenia, i warowne, niby pancerne kasy, siedziby ludzi samotnych i ma e stw

łż ń

bezdzietnych.

Skr cam w boczn ulic , przy której trzydzie ci lat temu zamieszka na sta e mój ojciec, o

siedemset kilometrów na zachód od miejsca, gdzie si urodzi . Czy chcia tu zosta na

zawsze? Nie wiem. Nigdy si na ten temat nie wypowiada . Wiem o nim bardzo ma o.

Oddziela nas jakby zas ona z g stej mg y, któr tylko czasem, coraz rzadziej, rozwiewa na

chwil wiatr. Widz wtedy na moment ojca bardzo wyra nie: wysoki, nieco pochylony,

st pa mimo wieku lekkim krokiem, czasem robi ruch r k , jakby usuwa na bok jak

dla

ę ą

ąś

mnie niewidoczn przeszkod na swojej drodze. Nie sposób mi nawi za z nim rozmow .

ą ć

Nie odpowiada na moje pytania, czasem tylko s ysz jego kaszlni cie, które poprzedza o

zwykle odezwanie si , ale nic wi cej prócz tego kaszlni cia nie s ysz . Niekiedy zjawia mi

si nieoczekiwanie i przera liwie wyra nie, jakby wydoby go nagle z ciemno ci snop

reflektora. Staj wtedy jak wryty, nat am wzrok i s uch, czekam, co zrobi, co powie? A on,

ęż

jak za czasów mojego dzieci stwa, jakby by sam dzieckiem, urz dza jakie g upie

ś ł

przedstawienie, na przyk ad: schyla si , zrywa ostro nie bia y dmuchawiec, podnosi go

powoli do ust, wysuwa wargi, dmucha - dmuchawiec rozpryskuje si w powietrzu i znika.

Potem odwraca do mnie twarz i u miecha si , jakby chcia powiedzie : - By o - i nie ma! To

m ieszne, prawda? - Czasem powtarza jeszcze raz zabaw , która mnie kiedy , gdy by em

ma y, tak dziwi a.

Pochylam si nad grobem mojego ojca, oczyszczam ziemi z zesch ych li ci i po ó k ych

ż ł ł

d be trawy, potem rozk adam znicze. My l : oto na g boko ci pó tora metra pod ziemi ,

ź ź ł

ś ę

łę

w ród szcz tków zbutwia ego drewna, le

ko ci cz owieka, który by moim ojcem.

żą

Przyjecha em tu tylko po to, aby zapali w iat a na jego grobie. Ale - czy nie robi tego po

ćś

trochu z mi o ci w asnej, jakbym przyjecha na swój grób, jakbym sk ada ho d sam sobie?

ł ś

Poprawiam znicze, zmieniam ich uk ad. Raz wydaje mi si , e powinny tworzy jak

ę ż

ąś

figur geometryczn , to znów, e trzeba je rozstawi nieregularnie, na ca ej powierzchni,

albo na odwrót: skupi w jednym miejscu. Moim czynno ciom towarzysz bardzo

skomplikowane procesy my lowe i uczuciowe. Maj co wspólnego z estetyk , a mo e

ą ś

nawet z magi . Przychodzi mi do g owy g upie powiedzenie ojca, które tak z o ci o moj

ł ś ł

mam : - Im krzywiej, tym m ieszniej...

Mam jeszcze du o czasu, chc zapali w iat a, jak si c iemni. Wracam na g ówn alej i

ćś

ęś

id powoli w stron , gdzie wznosi si okaza a budowla, b d ca, stosownie do potrzeb

ę ą

prowincji, miniatur greckiego Panteonu. W otoczeniu osób zas u onych dla miasta i kraju

ł ż

spoczywa tu cz owiek, który odegra pewn rol w moim y ciu. By to stary,

dziewi tnastowieczny socjalista, ju wtedy, w latach mojej m odo ci, nieco zabytkowy i

groteskowy w swojej szarej, rozwianej na wietrze pelerynie, w szerokoskrzyd ym

kapeluszu, w srebrnym cwikierze na nosie. Stawiam na marmurowej kraw dzi p yty trzy

znicze i zapalam. Odczytuj nazwisko, stoj chwil wpatruj c si w mosi n e litery, nie

ęż

my l o niczym, jakbym odprawia na czyje wezwanie minut ciszy. Potem id dalej.

ś ę

Mijam groby coraz mniej w ietne, coraz bardziej zapomniane, id teraz po ród starych

drzew, chodnikiem us anym poczernia ymi, le cymi p asko li mi. Oto zabudowania

żą

ść

gospodarcze, szopy, warsztat kamieniarski pod daszkiem, oto taczki, opaty, deski, sterta

m ieci, wie ców, bukietów, doniczek - a dalej groby o nierzy z pierwszej wojny w iatowej,

ż ł

wojny, która mnie wyda a na w iat. Groby o nierzy nieaktualnych. Ich rola jest nam ju

ż ł

oboj tna, ich bohaterstwo wydaje si zupe nie bezsensowne, ich y cie i m ier nikomu

niepotrzebne. Krzy e zapadaj si , wci ga je w siebie ziemia, która po ar a ju dawno

ą ę

ż ł

cia a, mundury o nierzy i poch on a pami

o nich. o nierze nie maj ju nazwisk ani

ż ł

ł ęł

ęć

Ż ł

ą ż

narodowo ci. Pami tam, e za moich czasów le eli tu Polacy, Serbowie, Niemcy,

Rosjanie, ale czas zrówna ich wszystkich i pomiesza . Zapalam w iec na pierwszym z

brzegu grobie, który jest ju tylko ma ym, ledwo widocznym, poro ni tym g st traw

ś ę

ę ą

garbkiem ziemi. Odchodz z uczuciem niewyra nym, jakbym zrobi co niestosownego.

Kto jak gdyby do mnie powiedzia : równie dobrze mog e zapali znicz na m ietniku,

ł ś

jeste kabotynem, nie oddaje si czci m ietnisku. To tak akurat, jakby zapali w ieczk na

ł ś

podmiejskim usypisku, tam gdzie samochody zak adu oczyszczania miasta wywo

żą

brzydkie, m ierdz ce odpady, które kiedy te dla kogo co znaczy y.

ś ż

Aby dotrze do miejsc, które chc jeszcze dzi odwiedzi , musz przej

przez niski,

ść

podmok y, bagnisty zak tek, dno cmentarza, miejsce, które nie zas ugiwa o na to, aby

chowa tu nawet najbiedniejszych. Ros a tu wysoka, ostra, jaskrawozielona trawa,

krzewi y si opiany, podbia y i skrzypy. Ale od ostatniego razu, kiedy tu by em, zasz y

ęł

ogromne zmiany: p ot le a teraz na ziemi, powalony i zdruzgotany. Wielki, oblepiony glin ,

ż ł

znieruchomia y i przechylony na jeden bok spychacz sta w miejscu, gdzie przerwa swoje

dzie o: niwelacj terenu. Dokona ju wiele - ca e prawie, bagniste przedtem i zaro ni te

ł ż

ś ę

chwastami zapadlisko, zosta o zasypane ziemi przywleczon z s siedniego wzgórza.

Wida by o wyra nie drog , któr ten transport si odbywa - pas rozoranej ki, wyrwane z

ć ł

ł ą

korzeniami i odrzucone na bok krzewy, kamienie i sztachety. Pomy la em: a wi c nie

ś ł

b dzie ju nieu ytków i ta cz

cmentarza zostanie uporz dkowana i oddana do u ytku

ęść

tych, którzy tam, w mie cie y wych, oczekuj swojej kolejki.

Niedaleko st d rozpoczyna a si najstarsza cz

cmentarza. Zbli am si do niej, poznaj

ęść

z daleka e lazne, pordzewia e krzy e na szarych, piaskowcowych postumentach, z

blaszanymi klepsydrami w kszta cie owalnych tarcz albo odwini tych rulonów. Niektóre

napisy by y ju nieczytelne, by y to groby ludzi samotnych albo takich, na których

sko czy a si seria rodzinna i dla których wi

z y wymi raz na zawsze zosta a zerwana.

ęź ż

W ród tych ubogich nagrobków jest kilka nieco okazalszych. Napisy na nich kiedy , przed

wojn , wykute by y w j zyku obcym, ale nikogo to nie dziwi o, gdy by o wiadome, e

ż ł

ludzie, którzy tu spoczywali, nie byli Polakami. Zatrzymuj si przy jednym z nich, przy

ę ę

obelisku z czarnego marmuru, ozdobionym ma , okr g p askorze b z br zu,

łą

ą łą ł

ź ą

przedstawiaj c Chrystusa w cierniowej koronie. Na obelisku istnia kiedy napis: "Hier

ą ą

ruht Familie Orfini". S owa "Hier ruht Familie" by y teraz zaszrafirowane d utem, ocala o

tylko nazwisko "Orfini". Biedny Janie, czy raczej Johannie, by e ma ego wzrostu, mia e

ł ś

rumie ce na policzkach, pachnia e mocno niemieck wod kolo sk , zawsze t sam .

ł ś

ń ą

Mia e troch urod Ramona Navarro - ach, wszyscy m czy ni byli wtedy podobni do

ł ś

ęż

Ramona Navarro. Ale twoja o na, wy sza od ciebie chyba o pó torej g owy, o s odkiej,

u miechni tej twarzy i ci gle jakby niewyspanych oczach - ta twoja o na by a podobno

innego zdania o twojej urodzie. Zreszt nie wiem, nie interesowa em si wtedy takimi

rzeczami. By e z zawodu handlowcem, mia e przedstawicielstwo jakiej szwajcarskiej

ł ś

firmy elektrotechnicznej, ale pozwala e si tymi g upstwami zajmowa o nie. Ciebie

ł ś ę

ćż

poch ania y wa niejsze sprawy. Umar e w roku 1941, jak mi mówiono, w marcu. Tak,

ł ś

marzec to jest miesi c, w którym my, rybacy, umieramy. By e Niemcem, to prawda, ale,

ł ś

jak mi opowiadano, powtarza e cz sto, e ca e Niemcy to jeden wielki dom wariatów. Ale

ł ś

oni pewnie ciebie uwa ali za wariata, je li nie za co gorszego. A teraz wymazano twoje

imi , odebrano ci narodowo . Dlaczego to zrobiono? Dlaczego post pili my tak w a nie z

ść

ą ś

ł ś

tob ? Jak zbrodni pope ni e , co zrobi e z ego tym, w których kraju y e ? Ty - nie

ł ł ś

ł ś ł

ż ł ś

zrobi e niczego z ego. Spotka a ci kara za to, co zrobili inni. By o ich tylu, e nie sposób

ł ś

zna i pami ta ich nazwisk. Ale wiadomo, e wszystkich czy o co , po czym mo na ich

ę ć

ł ą

by o dosy atwo pozna - oni wszyscy mówili tym samym, co ty, j zykiem. Ludzie

ćł

pos uguj cy si twoim j zykiem bili, kopali, zabijali ludzi mówi cych innymi j zykami. Robili

to w Polsce, we Francji, w Norwegii, na Bia orusi i Ukrainie, w Rosji i Jugos awii, w

Czechos owacji i w Danii. Niektórzy Niemcy potrafili mówi tak e innymi j zykami,

pos ugiwali si nimi niezgrabnie, w sposób m ieszny, dziecinny, w czasie rozmów i

przes ucha . Ale ludziom jest nie do m iechu, kiedy ich si wiesza na wykr conych do ty u

r kach, dusi, przypala, wyrywa paznokcie, mia d y palce, wlecze samochodem, zak ada

ż ż

p tl na szyj , ustawia pod c ian . To oni, mówi cy j zykiem niemieckim, zbudowali

ę ę

wielkie rze nie dla ludzi mówi cych innymi j zykami. Wymy lili urz dzenia do

u miercania, piece do palenia zw ok, m yny do mielenia ko ci. Postarali si , aby

urz dzenia te dostarcza y odpowiednich surowców niemieckiemu przemys owi

chemicznemu, wytwórniom materaców i kapeluszy.

Stawiam na kamiennym obramowaniu w iec i zapalam. Jest cisza, opada czasem z

blaszanym chrz stem zesch y li . Przez zasnute mg powietrze usi uj zobaczy

ść

łą

ł ę

Orfiniego. Z pocz tku nie udaje mi si to, moje oczy nie mog przebi mg y, gasn jak

reflektory. Nat am wzrok, próbuj zapali reflektory i nareszcie, w chwili kiedy chc ju

ęż

ę ż

porzuci daremne wysi ki - ma y Orfini jawi mi si nagle, jakby wyskoczy spod ziemi. Na

mgnienie oka widz z bliska jego drobne, delikatne, dr ce lekko r ce, zaj te czym -

żą

wi zaniem haczyka lub zak adaniem przyn ty - i s ysz kilka s ów wypowiedzianych po

polsku, ale bardzo cicho i niewyra nie, co jakby: "Pójdziemy tam, pod star wierzb , tam

jest dobrze..." Ale kiedy chc przyjrze si dok adniej, co Orfini robi - on uskakuje gdzie w

ć ę

bok, chowa si , znika. I nie wraca. Oto jak niewiele pozosta o z cz owieka, którego tak

lubi em, a który by ju tylko trudnym do przywo ania wspomnieniem. Pomy la em, e

ł ż

ś ł

cz owiek umiera dwa razy: raz w w iadomo ci w asnej, drugi - w pami ci innych ludzi. I

dopiero ta druga m ier jest m ierci ostateczn .

ciemni o si nagle, jakby wy czono lampy o wietlaj ce ziemi . Opuszczam grób

łą

Orfiniego, id z powrotem w stron nowej dzielnicy cmentarza, w odwiedziny do pewnego

urz dnika pocztowego. Nazywa si W adys aw Koruto, mieszka pod nami i niczym

ł ę ł

nadzwyczajnym w y ciu tej ma ej spo eczno ci, jak by a nasza kamienica, nie odznacza

ą ł

si . Wraca do domu pó no, bo po wyj ciu z pracy mia zwyczaj wst powa do pewnej,

zreszt sympatycznej restauracji, gdzie jad gulasz po w giersku, gra w bilard i

ść

dyskutowa o polityce i wojnie w Abisynii. Ko o dwunastej, pop dzany c ierk przez o n

ż ę

w a ciciela, wychodzi wraz z ostatnimi go mi przez kuchni i podwórze. Potem wraca

ł ś

ść

powoli do domu, pracowicie i z uporem pokonuj c wszystkie przeszkody, wzniesienia,

nierówno ci bruku i opór powietrza, które zdawa o si odpycha go, utrudnia mu drog

do miejsca, do którego d y . W domu by podobno cz owiekiem bardzo z ym, niedobrym

ąż ł

m em i ojcem. Mia by ordynarny, opryskliwy, dawa o wiele za ma o pieni dzy na y cie.

ęż

Nie obchodzi o mnie to, nie obchodzi a mnie jego brzydka, jakby wiecznie zap akana o na,

rozwieszaj ca po atan bielizn na podwórzu, nie obchodzi y jego dzieci, krzycz ce i

p acz ce, w cibskie i z o liwe. Jego mieszkanie puste, jakby wyprzedane i wymiecione ze

ł ś

wszystkiego, tylko z obszarpanym wózkiem dziecinnym w przedpokoju, m ierdz ce

pieluchami, kapust i cebul , odrapane drzwi, zza których s ycha by o trzaski, krzyki,

ć ł

p acz. "Nie wiem, co ty widzisz w tym cz owieku, jak mo esz z nim chodzi na ryby, to

okropny cz owiek!" - wykrzykiwa a moja matka, zamkn wszy przedtem okno. A potem,

kiedy indziej: "Chodzisz z nim na ryby, w óczycie si , rozmawiacie ze sob - móg by

ł ś

czasem przemówi mu do sumienia..." A mnie nie obchodzi o to, kim Koruto by dla innych

- dla mnie wa ne by o tylko, kim by dla mnie.

Nad wod , nad kr t , bagnist , zawalon pniami i ga ziami rzek , pod wynios ymi

ę ą

łę

konarami d bów, lip i topoli - on, Koruto, odzyskuje swoj prawdziw posta i rol . Jego

oci a y chód, którym porusza si po ulicach miasta - zamienia si nieomal w balet. Oto

ęż ł

zbli a si lekkim, tanecznym krokiem do wody, w prawej, wyci gni tej przed siebie r ce

ą ę

trzyma w dzisko, nie, to nie jest w dzisko, to jakby batuta albo szpada. Schyla si , jego

krok przechodzi w skradanie. Koruto zatrzymuje si , robi cia em ruchy, jakby za chwil

mia rozpocz

walca. Ale on tylko wprawia w ruch w dzisko, które b ysn o w powietrzu

ąć

ęł

jak promie s o ca. Zarzuci . Trwa chwil w bezruchu, ale tylko pozornym, bo jego cia o

ń ł ń

przygotowuje si , zbiera si w sobie. Krok za krokiem, w nieustannym a skupionym ruchu,

nigdy nie powtarzaj cym si - Koruto idzie wzd u rzeki. Idzie? Nie! On - jak na

ł ż

zwolnionym filmie - p ynie, leci nie dotykaj c stopami ziemi. Porusza si jak wielki tancerz i

wielki aktor: a den jego ruch nie jest na ladownictwem poprzedniego, a dne zatrzymanie

si nie jest nieruchomo ci . Wydaje si by elementem jakiego wielkiego utworu, który

ś ą

ę ć

on, Koruto, wykonuje tu, nad wod , w ród zieleni i kwiatów, na tle drzew i ob oków. Id za

ą ś

nim, ale gdzie mi do niego! Mój krok jest st paniem nied wiedzia, pod moimi butami

trzaskaj suche ga zie i chlupie b oto, moje zamachy w dziskiem przypominaj

łę

niezr czne, opaczne ruchy, jakie wykonuj dziewcz ta, kiedy chc rzuci kamieniem. Mój

haczyk z przyn t zamiast trafi w wod - zawisa co chwila na ga zi drzewa. Zatrzymuj

ę ą

łę

si , szarpi w dziskiem, zrywam link , czasem wdrapuj si na drzewo albo usi uj str ci

ę ę

ł ę

ą ć

zaczep kamieniem lub patykiem. Koruto oddali si , musz go dogania . Nagle widz :

ł ę

stan jak wryty, cofa si , a przed nim, w odleg o ci dziesi ciu czy pi tnastu kroków, be ta

ął

ł ś

si w wodzie i szarpie wielka ryba. Jak e on jest teraz pi kny, wydaje si rosn

ż ż

ąć

olbrzymie ! Jego brzuch wystaj cy z rozpi tej marynarki - nie jest wcale brzuchem

piwosza, tylko pi kn , kszta tn form , która jest siedliskiem mocy. Rozwiane po y jego

ę ą

ł ą

czarnej, wy wiechtanej i zat uszczonej marynarki - to skrzyd a, za pomoc których on, niby

drapie ny ptak, stawie rybie opór, walczy z ni , aby po chwili wywlec j na brzeg. Jego

drugie, lewe rami wykonuje w tym czasie w powietrzu gesty przypominaj ce te, które

wyczynia woln r k szermierz w pojedynku: robi jakie przeciwruchy, odci a,

ą ę ą

ąż

równowa y, upi ksza prac i walk prawej r ki, wie ci na koniec zwyci stwo!

Potem siedzimy pod drzewem, on mówi: "Pi knie jest na w iecie. Chce ci si pi ? Pij,

ę ć

synu, pij, mnie zostaw yk na dnie. Nie masz, widz , co pali ? Bierz, bracie, pal..."

K adziemy si w cieniu. Jest upalne popo udnie, graj koniki polne i rechoc a by. On

ąż

opiera g ow na r ku, zamyka oczy. Patrz na niego, widz jego wielk , ys g ow ,

ą ł ą ł

agodny, naiwny u miech rozja nia jego twarz.

Zapada coraz g bszy mrok, nie widz ju nazwiska, ale zapalam znicz i jego blask

łę

ę ż

wydobywa z ciemno ci litery, wykute w szarym kamieniu: "W adys aw Koruto, Marcjanna z

Ko ci skich Korutowa". Oboje le

ko o siebie w zgodzie i ciszy, przykryci t sam

ś ń

żą ł

poro ni t traw i chwastami, zapomniani od ludzi y wych, od w asnych dzieci, od

ś ę ą

znajomych i s siadów.

Kiedy powracam i staj znów nad grobem mojego ojca, jest ju noc. Ciemno

osun a si

ść

ęł

na ziemi i po czy a j z czarnym, pustym, bezgwiezdnym niebem. Zapalam znicze i

łą

ł ą

siadam na zimnym, kamiennym obramowaniu grobu. My l : by e moim ojcem, to ty

ś ę

ł ś

uruchomi e , zapocz tkowa e podzia komórek, z których zbudowane jest moje cia o.

ł ś

Jestem taki, jaki jestem - dzi ki tobie. Moje oczy i r ce, skóra i serce, moje w osy i

paznokcie uformowa y si wed ug przekazanego przez ciebie wzoru. Zapewne, by o w

tobie wi cej jeszcze mo liwo ci, wi cej odmian, mia e w zapasie jeszcze wiele swoich

ł ś

kreacji - ale ich ilo

by a ograniczona tob . Mam na pewno wiele cech twojego umys u,

ść ł

temperamentu, charakteru, tych, którymi si odznacza e , lub tych, które chowa e w

ł ś

ukryciu. Mój los i to, co w y ciu robi , czy nie powinny mie bardzo wiele wspólnego z

tob , z tym, co zrobi e , czego dokona chcia e lub czego zrealizowa ci nie pozwolono?

ł ś

Ma o o tobie wiem i niczego wi cej dowiedzie si nie mog . Nie opowiadasz mi nigdy o

ć ę

sobie i nie odpowiadasz na moje pytania. Zadaj ci na przyk ad cz sto takie pytanie: jak

y ? Chwileczk , ojcze, nie rób tego ruchu r k , jakby odp dza sprzed nosa much !

ż ć

ę ą

Mam ju swoje pi dziesi t lat z hakiem, z tego dwadzie cia par prze y em mniej wi cej

ęć

ż ł

w iadomie, to znaczy zdaj c sobie spraw z tego, co robi . Stara em si mie jakie

przekonania i zasady i w miar si zgodnie z nimi post powa . Nie jestem mimo to

ę ł

zadowolony z mojego y cia. Ale nic z tego, co si dokona o, zmieni si ju nie da. Mam

ć ę ż

jednak przed sob kilka jeszcze lat. (Mam lub nie mam - powiedzmy, e jednak mam.)

Otó , jak, wed ug ciebie, powinienem gospodarowa tym, co mi pozosta o? Czy mam y

ż ć

y ciem swoim w asnym, czy raczej uczestniczy w y ciu innych? Odmawia sobie - czy

ć ż

u ywa ? Trwoni - czy oszcz dza ? Nak ada na siebie obowi zki - czy uchyla si od

ć ę

nich? Bawi si - czy cierpie ? Wiesz, o co chodzi! Po prostu o to, jak spo ytkowa te lata,

ć ę

które mi jeszcze pozosta y. Nape ni je do granic pojemno ci, dzie po dniu, godzina po

ł ć

godzinie, pracuj c, szarpi c si , padaj c ze zm czenia i podnosz c si - czy przej

przez

ść

te lata lekko, spacerkiem, bez celu, nie troszcz c si o to, dok d id , bo i tak droga sama

zaprowadzi mnie tam, gdzie doj

musz ? Na g upie pytania nie odpowiada si ... Nie, to

ść

nie by y s owa mojego ojca, to odpowiedzia em sam sobie ja. Mój ojciec nie odzywa si .

ł ł

Gdzie , jakby za zas on z ciemnej materii, bardzo niewyra nie, zobaczy em go na

ł ą

moment: schyli si , podniós z ziemi dmuchawiec i zdmuchn go, potem u miechn si .

ł ę

ął

ął ę

Ale to nie by prawdziwy u miech ojca, to by tylko grymas, na odczepnego, jakby ojciec

by ju znudzony i zniecierpliwiony i bardzo mu si p ieszy o.

ł ż

ęś

Jest bardzo cicho, czasem tylko z powiewem wiatru, z g bi ciemno ci, nadlatuje stuk kó

łę

parowozu albo szum opon samochodowych. P omienie rozpu ci y stearyn i wypijaj j ,

ś ł

ą ą

dwa znicze ju zgas y. Robi si zimno, jest ju pó no, za godzin odje d a mój poci g.

ż ż

Opuszczam grób ojca i id w stron bramy. W jej sklepionym uku wida w iat a le cego

ćś

żą

w dole miasta. wiat a podobne s do gwiazd, jest ich coraz wi cej. Rozpraszaj nieco

ciemno

i wskazuj mi drog powrotu.

ść