1
MATERIAŁY DYDAKTYCZNE
DO WYKŁADÓW
(+ 9 godz. wykł. uzupełniających do 21 godz. wykł.
przeprowadzonych)
ZSZ-pc6, rok akad. 2006.7, semestr VIII
Przedmiot:
Zasady prowadzenia akcji ratowniczych
Prowadzący:
bryg. dr inż. Stanisław Lipiński
Zakład Taktyki i Dowodzenia, Katedra Działań Ratowniczych
Spis treści
Temat 1.
Wybrane pojęcia stosowane w ratownictwie .......................................................2
Temat 2.
Regulacje prawne udziału państwowej straży pożarnej w działaniach
ratowniczych .......................................................................................................................11
2.1.
Podstawy prawne ...............................................................................................12
2.2.
Zasady współdziałania służb i podmiotów na czas działań ratowniczych.........14
2.3.
Trzy typy kierowania działaniami ratowniczymi...............................................18
Temat 3.
Kierowanie działaniami ratowniczymi ..............................................................24
3.1.
Prawa i obowiązki kierującego działaniami ratowniczymi................................27
3.2.
Odpowiedzialność kierującego działaniem ratowniczym..................................30
Temat 4.
Postępowanie kierującego działaniem ratowniczym .........................................32
4.1.
Tryb postępowania kierującego działaniem ratowniczym.................................32
4.2.
Zasady tworzenia struktur kierowania podczas działań.....................................36
4.2.1.
Zasady organizacji struktury kierowania działaniami typu interwencyjnego....37
4.2.2.
Zasady organizowania struktury kierowania działaniami typu taktycznego .....41
4.2.3.
Zasady organizowania struktury kierowania działaniami typu strategicznego..47
Temat 5.
Organizacja sił i środków ratowniczych ............................................................50
5.1.
Sztab jako organ doradczo-pomocniczy kierownika działań ratowniczo-
gaśniczych ..........................................................................................................52
5.2.
Organizacja łączności dowodzenia i współdziałania .........................................55
5.3.
Organizowanie łączności podczas działań ratowniczo-gaśniczych ...................56
Temat 6.
Ogólne zasady prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych ............................60
6.1.
Założenia ogólne podziału struktury działań .....................................................60
6.2.
Zasady prowadzenia działań podczas pożarów..................................................61
6.2.1.
Organizacja walki z pożarami............................................................................61
6.2.2.
Działania w zakresie walki z pożarami ..............................................................62
6.2.3.
Zabezpieczenie pogorzeliska i zakończenie działań ..........................................69
2
Temat 1. Wybrane pojęcia stosowane w ratownictwie
Prowadzenie działań ratowniczych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w
bardzo szerokim zakresie wymagają od strażaków znajomości nowych terminów,
określających nazwy sprzętu, stosowanych technologii i technik oraz występujących
zjawisk. Stosowanie fachowych pojęć w formie umownego i lokalnego żargonu
utrudnia porozumiewanie się nawet w gronie tej samej grupy zawodowej. Nowoczesna
technika i taktyka działania wymaga od ratowników ciągłego podnoszenia poziomu
wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych. Z każdym dniem pojawiające się
zagrożenia wymuszają rewizję dotychczasowych rozwiązań organizacyjno-
technicznych w zakresie przeciwdziałania i reagowania. Akcje ratownicze
permanentnie weryfikują doświadczenie ratowników i wymuszają konieczność
pielęgnowania wiedzy teoretycznej.
Akcja ratownicza – działanie ratownicze organizowane i kierowane przez PSP.
Akcja ewakuacji – akcja podejmowana z chwilą, gdy zaistniałe zdarzenie może
stwarzać zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, zwierząt oraz mienia.
Alarm bojowy – rozkaz lub umówiony sygnał podany za pomocą radia, syreny lub
innych środków, nakazujący pośpieszne przejście sił i środków ratowniczych w
stan gotowości bojowe.
Alarm fałszywy – wezwanie podmiotów systemu lub innych jednostek ochrony
przeciwpożarowej do zdarzenia, które faktycznie nie miało miejsca lub gdy
zaistniały, nie wymagały podjęcia działań ratowniczych.
Batalion – oddział w sile trzech do pięciu kompanii oraz dowódca.
1
Bezpieczeństwo ratownictwa – zespół czynności, wyposażenie, zasady postępowania i
zachowania, których celem jest ochrona zdrowia i życia ratowników oraz
umożliwienie realizacji postawionych przed nimi zadań bojowych.
Brygada – związek pododdziałów i oddziałów realizujący w granicach
administracyjnych województwa wielkoobszarowe działanie ratownicze.
2
1
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji
krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. z 1999 r. Nr 111, poz. 1311 z późn. zm.).
3
Ciągłość dowodzenia – aktywne i nieprzerwane kierowanie wszystkimi jednostkami
ratowniczymi i odwodem zgodnie z decyzją dowódcy.
Ciągłość rozpoznania – systematycznie kontynuowane od momentu rozpoznania
wstępnego, aż do całkowitego ugaszenia pożaru i wyeliminowania możliwości
jego wznowienia.
Dane radiowe – zestaw dokumentów umożliwiający nawiązanie łączności i
prowadzenie wymiany radiowej z określonymi korespondentami wchodzącymi w
skład sieci radiowych danej jednostki lub służby.
Dowodzenie – kierowanie jednostką taktyczną przy pomocy rozkazów i poleceń.
Dowodzenie akcją ratowniczą – zespół czynności realizowanych przez dowódców
wszystkich szczebli w zakresie wprowadzania sił i środków do działań,
nadzorowanie realizacji zadań, kontrolowanie efektów prowadzonych działań
ratowniczych, aż do zakończenia akcji ratowniczej.
Dowożenie wody – dostarczanie wody do pożaru za pomocą samochodów
wyposażonych w zbiorniki.
Dowódca – ratownik kierujący jednostką taktyczną przy pomocy rozkazów i poleceń.
Dowódca kompanii – ratownik dowodzący kompanią ratowniczą.
Dowódca odcinka bojowego (DOB) – ratownik podlegający bezpośrednio dowódcy
interwencyjnemu, otrzymujący od niego rozkazy i polecenia, odpowiedzialny za
oddane mu do dyspozycji siły i środki oraz za skuteczność i wyniki ich działań
ratowniczych na przydzielonym odcinku bojowym.
Dowódca plutonu – ratownik dowodzący plutonem ratowniczym.
Dowódca sekcji - ratownik dowodzący sekcją ratowniczą.
Dowódca zastępu – ratownik dowodzący zastępem ratowniczym.
Dowódca zmiany – ratownik wyznaczony do kierowania zmianą służbową.
Dysponowanie sił i środków – stawianie w stan gotowości bojowej i kierowanie do
działań ratowniczych sił i środków ratowniczych.
2
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji
krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. z 1999 r. Nr 111, poz. 1311 z późn. zm.).
4
Dyspozytor – ratownik pełniący służbę w powiatowym (miejskim) stanowisku
kierowania lub punkcie alarmowym JRG PSP.
Działania gaśnicze – zespół czynności wykonywanych przez jednostki ochrony
przeciwpożarowej w celu zlikwidowania pożaru lub jego skutków.
Działania ratownicze – każda czynność podjęta w celu ochrony życia, zdrowia, mienia
a także likwidacja źródła powstania pożaru, klęski żywiołowej lub innego
miejscowego zagrożenia; działanie ratownicze dzieli się na: gaśnicze, techniczne,
chemiczne, ekologiczne, radiologiczne, ratownictwo ludzi, ratownictwo zwierząt,
ratownictwo na obszarach wodnych, r. medyczne, r. wysokościowe, oraz
pomocnicze czynności ratownicze (także inne działania).
Działania wewnętrzne – działania ratownicze prowadzone na stanowiskach bojowych
ustawionych wewnątrz obiektu.
Działania zewnętrzne – działania ratownicze prowadzone na stanowiskach bojowych
ustawionych na zewnątrz obiektu.
Dym – faza produktów rozkładu termicznego i spalania materiału rozpraszająca
światło, składająca się z cząsteczek, które stanowić mogą kropelki cieczy,
fragmenty ciała stałego lub fragmenty ciała stałego oblepione cieczą lub smolistą
substancją.
Efektywność działania – osiągnięcie jak największego efektu działań ratowniczych,
przy jak najmniejszym zaangażowaniu sił i środków.
Ewakuacja – zorganizowane działania ratownicze prowadzące do zapewnienia
bezpiecznych warunków wyprowadzenia ludzi, zwierząt i mienia ze strefy
zagrożonej; ewakuacja dzieli się na prewencyjną i interwencyjną.
Front pożaru – odcinek obwodu terenu pożaru, na którym liniowa prędkość
rozprzestrzeniania się pożaru jest największa.
Gotowość bojowa – zdolność do podjęcia działań interwencyjnych w określonym
czasie przez ratowników.
5
Inne miejscowe zagrożenie – inne niż pożar i klęska żywiołowa zdarzenie, wynikające
z rozwoju cywilizacyjnego i naturalnych praw przyrody (katastrofy - techniczne,
chemiczne, ekologiczne), a stwarzające zagrożenie dla życia, zdrowia i mienia.
Interwencja podmiotów systemu i innych jednostek ochrony przeciwpożarowej –
przejęcie informacji o zdarzeniu, zadysponowanie i dojazd do miejsca zdarzenia sił
i środków, prowadzenie niezbędnych działań ratowniczych, a także powrót sił i
środków do miejsca stacjonowania.
Jednostka ratownicza-gaśnicza PSP (JRG PSP) – podstawowa jednostka
organizacyjna PSP posiadająca siły i środki umożliwiające samodzielne
organizowanie i prowadzenie akcji ratowniczej w czasie walki z pożarami,
klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami oraz wykonująca
pomocnicze specjalistyczne czynności ratownicze.
Kalkulacja sił i środków – określenie niezbędnej ilości sił i środków potrzebnych do
wykonania określonego zadania ratowniczego.
Kanał radiowy – tor transmisyjny określony za pomocą standardowego przedziału
częstotliwości; potocznie utożsamiany z numerem umownym przydzielonej dla
stacji częstotliwości pracy.
Kierownik akcji ratowniczej (KAR) – osoba kierująca akcją ratowniczą.
Klęska żywiołowa – zdarzenie losowe spowodowane siłami natury lub wynikające z
działań człowieka, którego następstwem jest powszechne zagrożenie dla życia i
mienia; może występować w wyniku huraganów, powodzi, intensywnych opadów
śniegu lub deszczu, itp.
Kompania – pododdział w sile trzech plutonów lub czterech sekcji oraz dowódca.
Krajowa sieć współdziałania i alarmowania (KSWiA) – sieć radiowa PSP pełniąca
rolę sieci alarmowej, służąca do wywoływania, powiadamiania i współpracy
wyznaczonej stacji stałej z dowolną stacją innej jednostki organizacyjnej (służby),
która znalazła się czasowo w jej zasięgu lub z dowolną stacją sieci własnej
jednostki w razie zaistnienia ważnych przyczyn.
6
Krajowy
system
ratowniczo-gaśniczy
(KSRG)
–
zespół
przedsięwzięć
organizacyjnych, szkoleniowych, materiałowo-technicznych i finansowych,
obejmujący prognozowanie, rozpoznanie i zwalczanie pożarów, klęsk
żywiołowych, miejscowych zagrożeń oraz organizację i kierowanie działaniami
ratowniczymi, skupiający w uporządkowanej wewnętrznie strukturze jednostki
ochrony przeciwpożarowej w celu ratowania życia, zdrowia, mienia i środowiska
naturalnego.
Likwidacja pożaru – gaszenie pożaru w celu wyeliminowania możliwości ponownego
wznowienia palenia i ostateczne ugaszenie.
Liniowa prędkość rozprzestrzeniania się pożaru - prędkość przesuwania się płomienia
po powierzchni materiału palnego.
Lokalizacja pożaru – zatrzymanie rozprzestrzeniania się pożaru i ograniczenie
intensywności procesu spalania.
Łączność – sposoby i środki służące do przekazywania informacji.
Łączność alarmowania – środki służące do powiadamiania jednostek ratowniczych o
zaistniałym zdarzeniu oraz do zawiadamiania jednostek będących w dyspozycji o
alarmie bojowym.
Łączność dowodzenia – system sił i środków łączności przeznaczonych do
przekazywania rozkazów od dowódcy do podwładnych oraz meldunków i
informacji od podwładnych do dowódcy w czasie działań ratowniczych.
Łączność współdziałania – system sił i środków łączności, przeznaczony do
porozumiewania się dowódców, w celu skoordynowania działań ratowniczych
podległych im jednostek taktycznych.
Materiał niebezpieczny – materiał, który ze względu na swe właściwości chemiczne,
fizyczne lub biologiczne może (w razie nieprawidłowego obchodzenia się z nim,
awarii lub w związku z przewozem) spowodować zagrożenia dla życia lub zdrowia
ludzkiego i zwierząt albo zniszczenia (lub uszkodzenia) dóbr materialnych.
Miejscowe zagrożenie – pożar lub zdarzenie wynikające z rozwoju cywilizacyjnego i
naturalnych praw przyrody, a stwarzające zagrożenie dla życia lub mienia, mogące
7
występować w formie: klęski żywiołowej, katastrofy, wypadku, awarii lub innego
zdarzenia.
Nadzwyczajne zagrożenie środowiska – zagrożenie spowodowane zdarzeniem nie
będącym klęską żywiołową, które może wywołać znaczne zniszczenie środowiska
lub pogorszenie jego stanu, stwarzające powszechne niebezpieczeństwo dla ludzi,
zwierząt i środowiska naturalnego.
Natarcie – podstawowe formy działania gaśniczego polegająca na podawaniu środka
gaśniczego bezpośrednio na ognisko pożaru, zmierzająca do całkowitego
przerwania procesu spalania; wyróżniamy natarcie frontalne, oskrzydlające,
okrążające oraz wewnętrzne i zewnętrzne.
Neutralizacja – zatrzymanie niekorzystnego wpływu medium na otoczenie, lub
pozbycie się substancji (jej szkodliwych właściwości) w przypadku, kiedy jej
ponowne zmagazynowanie z różnych względów jest niemożliwe.
Obrona – forma działania gaśniczego polegająca na podawaniu środka gaśniczego na
teren zagrożony przez pożar, ale jeszcze nie objęty przez niego.
Ocena możliwości – określenie wydajności i przydatności sił i środków
zgromadzonych na terenie akcji ratowniczej po ocenie sytuacji.
Ocena sytuacji – określenie konsekwencji wynikających ze stanu rozwoju zdarzenia
oraz stopnia stwarzanych zagrożeń.
Odcinek bojowy – część terenu akcji ratowniczej, na którym działa jedna lub więcej
jednostek taktycznych realizujących przydzielone zadania bojowe, stanowiące
część głównego zadania bojowego.
Odwód operacyjny – uformowane w pododdziały i oddziały siły i środki KSRG,
przewidziane do działań podczas akcji ratowniczych, których charakter i rozmiary
przekraczają możliwości potencjału ratowniczego obszaru chronionego lub
województwa.
Odwód taktyczny – pozostawione w rezerwie siły i środki będące w dyspozycji KAR.
Ognisko pożaru – przestrzeń, w której spalanie jest najintensywniejsze.
Operator – osoba obsługująca stację radiową lub sprzęt techniczny.
8
Organizacja działań ratowniczych – zespół czynności mający na celu sprawne
przygotowanie i przeprowadzenie działań ratowniczych.
Pluton – pododdział w sile od trzech do czterech zastępów lub dwóch sekcji, liczący
od piętnastu do dwudziestu jeden ratowników, w tym dowódca.
3
Płomień – widzialna objętość gazowa, w której przebiegają procesy rozkładu
termicznego utlenienia, spalania itd., powstająca w części przestrzeni, w której
zachodzi reakcja spalania.
Pożar – niekontrolowany proces palenia w miejscu do tego nie przeznaczonym.
Prąd gaśniczy – strumień środka gaśniczego podany w sposób zwarty lub rozproszony
(kroplisty i rozproszony).
Proces podjęcia decyzji – w organizacji działań ratowniczych jest to plan
postępowania na wypadek zaistniałego zdarzenia.
Przeciwogień – gaszenie pożaru lasu, traw, upraw itp. przez podjęcie działania w
obronie większych obszarów zagrożonych, polegającego na poświęceniu części
powierzchni terenu przez ich wypalenie na ustalonej powierzchni terenu, przed
frontem nadciągającego pożaru, i zatrzymanie jego rozprzestrzenianie się.
Przepompowywanie – przesyłanie wody z jednego zbiornika do drugiego.
Przetłaczanie – przesyłanie wody bezpośrednio z nasady tłocznej jednej pompy do
nasady ssawnej pompy następnej.
Punkt czerpania wody – miejsce poboru wody dla potrzeb działań gaśniczych.
Ratownictwo – forma działań ratowniczych polegająca na niesieniu pomocy w
sytuacjach zagrożenia życia, zdrowia ludzi i zwierząt oraz zagrożenia mienia i
środowiska.
Ratownik – osoba przygotowana, przeszkolona, wyposażona w sprzęt techniczny i
środki ochrony osobistej, zobowiązana do niesienia pomocy w przypadku
zagrożenia życia, zdrowia, mienia i środowiska naturalnego.
Rejon koncentracji – teren wyznaczony do przyjęcia sił i środków.
3
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji
krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. z 1999 r. Nr 111, poz. 1311 z późn. zm.).
9
Rota – podstawowy zespół ratowniczy składający się z 2 ratowników (przodownik i
pomocnik) zdolnych do wykonywania czynności składowych zadania
ratowniczego, pracujących w ramach zastępu lub specjalistycznej grupy
ratowniczej, wyposażony w sprzęt ochrony osobistej.
4
Rozkaz bojowy – polecenie podjęcia działania ratowniczego lub zaniechania tego
działania podczas kierowania akcją ratowniczą, obowiązujące wszystkich
funkcjonariuszy uczestniczących w akcji ratowniczej, określające zadania bojowe
oraz sposoby ich wykonania w celu ratowania zagrożonych ludzi, zwierząt, mienia
i środowiska naturalnego.
Rozkaz wstępny – polecenie wydane załodze przez dowódcę po przybyciu na miejsce
zdarzenia, po przeprowadzeniu rozpoznania wstępnego.
Rozpoznanie – zorganizowane, aktywne i ciągłe działanie prowadzące do uzyskania
informacji dotyczącej zaistniałego zdarzenia;
- rozpoznanie dzieli się na: ogniowe, wodne, ratownicze, wstępne, szczegółowe,
bojem.
Samochód gaśniczy – samochód ratowniczy przystosowany do przewożenia ludzi,
sprzętu ratowniczego i środków gaśniczych, przeznaczonych do prowadzenia
działań gaśniczych.
Samochód specjalny – samochód ratowniczy przystosowany do przewozu ludzi i
sprzętu ratowniczego potrzebnego do wykonania zadań specjalnych podczas
działań ratowniczych; techniczny (ST), lekki techniczny (SLT), lekki techniczny
ratownictwa drogowego (SLT – RD), oświetleniowy (SOn), dźwig samojezdny
(SDź), ratownictwa wodnego (SRw), drabiny samochodowe (SD), samochodowe
podnośniki hydrauliczne (SH).
Sekcja – pododdział w sile dwóch zastępów, liczący od dziewięciu do dwunastu
ratowników, w tym dowódca.
5
Sieć radiowa – zespół trzech lub więcej stacji radiowych pracujących według
wspólnych danych radiowych.
4
Tamże.
10
Siły i środki – zorganizowani i przygotowani ratownicy jednostek taktycznych wraz ze
sprzętem, środkami gaśniczymi, neutralizującymi itp., którymi dysponują w czasie
działań ratowniczych.
Siły ratownicze – zorganizowani i fachowo przygotowani ratownicy.
Spalanie – złożony fizykochemiczny proces wzajemnego oddziaływania materiału
palnego (paliwa) i powietrza (utleniacza) charakteryzujący się wydzieleniem
ciepła i światła, a także gazów i dymów.
Specjalistyczna grupa ratownicza – pododdział ratowników w sile uzależnionej od
specyfiki danej specjalności, posiadających specjalistyczne przeszkolenie i
uprawnienia, wyposażony w sprzęt dostosowany do wykonania specjalistycznego
zadania ratowniczego.
Stała gotowość bojowa – zdolność do natychmiastowego podjęcia działań
interwencyjnych
przez
odpowiednio
przygotowanych
ratowników,
wykorzystujących natychmiastowo będący w ich dyspozycji sprzęt.
Stanowisko bojowe – miejsce pracy ratownika wykonującego określone działania
ratownicze w czasie akcji ratowniczej;
- stanowiska bojowe dzielą się na: wyższe, równe, niższe, osłonięte, odkryte ruchome,
stałe.
Stanowisko kierowania – miejsce, z którego zapewniona jest możliwość dysponowania
jednostkami taktycznymi, prowadzenie działalności operacyjno-technicznej oraz
współdziałania z innymi podmiotami ratowniczymi.
System łączności – zestaw sił i środków technicznych zapewniający uzyskanie
odpowiedniego rodzaju łączności.
Sytuacja pożarowa – stan rozwoju i rozprzestrzeniania się pożaru danej chwili.
Sztab akcji – organ doradczo-pomocniczy KAR.
Środek gaśniczy – środek służący do gaszenia pożaru.
Środki ratownicze – sprzęt ratowniczy, wyposażenie techniczne i środki gaśnicze,
którymi można dysponować podczas działań ratowniczych.
5
Tamże.
11
Teren akcji – obszar obejmujący teren pożaru oraz teren związany z prowadzeniem
działań ratowniczych położony poza granicami terenu pożaru;
- elementami terenu akcji są: stanowisko wodne, punkt czerpania wody stanowisko
rozdzielacza, stanowisko gaśnicze, stanowisko bojowe, stanowisko dowodzenia;
- teren akcji dzieli się na pozycje: wodną, wężową, rozdzielacza, ogniową.
Teren pożaru – obszar, na którym rozwija się i rozprzestrzenia pożar oraz znajdują się
na nim materiały palne zagrożone bezpośrednio przez działanie ognia, wysokiej
temperatury, czy też zagrożone pośrednio przez ognie lotne;
- elementami terenu pożaru są: front pożaru, tył pożaru, skrzydła pożaru, oś pożaru,
obwód terenu pożaru.
Współdziałanie – systematyczne lub doraźne uzgadnianie wysiłków jednostek
taktycznych sąsiadujących ze sobą i wykonujących zadania bojowe, zmierzające
do osiągnięcia wspólnego celu działania ratowniczego.
Zamiar taktyczny – określenie celów działania ratowniczego, kolejności ich realizacji
oraz sposobów wykonania.
Zastęp – pododdział liczący od trzech do sześciu ratowników (w tym dowódca),
wyposażony w pojazd przystosowany do realizacji zadania ratowniczego.
6
Zmiana kierującego działaniami ratowniczymi – przekazanie innej osobie
przejmującej kierowanie akcją ratowniczą informacji o panującej sytuacji na
terenie akcji ratowniczej.
Temat 2. Regulacje prawne udziału państwowej straży pożarnej w
działaniach ratowniczych
Zadania wykonywane przez zawodową formację, jaką jest Państwowa Straż
Pożarna, muszą być zgodne z obowiązującymi przepisami prawnymi i wolą
ustawodawcy. Niemożliwe jest dowolne interpretowanie aktów normatywnych oraz
wybiórcze traktowanie przepisów. Każdy strażak zajmujący określone stanowisko
służbowe musi znać i przestrzegać prawa i obowiązków w zakresie, które go dotyczą.
6
Tamże.
12
2.1. Podstawy prawne
Podstawowymi aktami prawnymi regulującymi zakres zadań realizowanych przez
Państwową Straż Pożarną w zakresie ratownictwa, są:
- Ustawa z dnia 24.08.1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej
7
;
- Ustawa z dnia 24.08.1991r. o ochronie przeciwpożarowej
8
.
Państwowa Straż Pożarna jest zawodową, umundurowaną i wyposażoną w
specjalistyczny sprzęt formacją przeznaczoną do walki z pożarami, klęskami
żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami.
Do zadań ustawowych spoczywających na PSP należy w szczególności:
a) organizowanie, prowadzenie akcji ratowniczej w czasie walki z pożarami,
klęsk żywiołowych oraz likwidacji miejscowych zagrożeń;
b) wykonywanie pomocniczych specjalistycznych czynności ratowniczych w
czasie klęsk żywiołowych oraz likwidacji miejscowych zagrożeń przez inne
służby ratownicze;
c) rozpoznawanie zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń;
d) podejmowanie działań organizacyjno-technicznych usprawniających system
alarmowania i współdziałania z innymi służbami ratowniczymi;
e) realizowanie przedsięwzięć mających na celu ochronę życia, zdrowia, mienia
przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem,
poprzez:
- zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, klęski
żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia;
- zapewnienie sił i środków do zwalczania pożarów, klęsk żywiołowych lub
innego miejscowego zagrożenia;
- prowadzenie działań ratowniczych.
Głównymi aktami wykonawczymi do obu ustaw dotyczących prowadzenia
działań ratowniczych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej, należą:
7
Dz. U. z 1991 r. Nr 88, poz. 400 z późn. zm.
8
Dz. U. z 1991 r. Nr 81, 351 z późn. zm.
13
1. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia
1999 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu
ratowniczo-gaśniczego
9
.
Rozporządzenie szczegółowo określa:
- organizację krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego na obszarze powiatu,
województwa i kraju;
- walkę z pożarami innymi klęskami żywiołowymi;
- ratownictwo techniczne, chemiczne, ekologiczne i medyczne;
- organizację stanowisk kierowania oraz zasady dysponowania sił i środków
systemu do działań ratowniczych;
- kierowanie działaniami ratowniczymi.
- zasady prowadzenia dokumentacji ze zdarzeń oraz dokumentacji
funkcjonowania krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego,
- zasady organizacji odwodów operacyjnych.
Zadania związane z organizowaniem krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego
mającego na celu ochronę życia, zdrowia oraz mienia, są realizowane poprzez:
a) walkę z pożarami lub innymi klęskami żywiołowymi;
b) ratownictwo techniczne;
c) ratownictwo chemiczne;
d) ratownictwo ekologiczne;
e) ratownictwo medyczne.
2. Przez szereg lat istotną dla ratownictwa rolę pełniło Rozporządzenie Ministra
Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 stycznia 1999 r. w sprawie
określenia szczegółowych wymagań w zakresie przeciwpożarowego zaopatrzenia
wodnego, ratownictwa technicznego, chemicznego, ekologicznego lub medycznego
oraz warunków, jakim powinny odpowiadać drogi pożarowe
10
. Utraciło ono moc
9
Dz.U. Dz 1999 r. Nr 111, poz. 1311.
10
Dz.U. z 1999 r. Nr 7, poz. 64.
14
12 kwietnia 2003 r. w związku wejściem w życie nowelizacji do Ustawy o
ochronie przeciwpożarowej
11
.
Rozporządzenie określało działania podejmowane przez jednostki ochrony
przeciwpożarowej, z wyłączeniem Związku Ochotniczych Straży Pożarnych, w
ramach danego rodzaju ratownictwa w celu rozpoznawania, prognozowania i
likwidacji miejscowego zagrożenia.
3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 lipca 1992 r. w sprawie zakresu i trybu
korzystania z praw przez kierującego działaniem ratowniczym
12
.
Rozporządzenie określa szczególne prawa kierującego oraz okoliczności skorzystania
z nich podczas działań ratowniczych.
4. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca
2001 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania i współdziałania jednostek
ochrony przeciwpożarowej biorących udział w działaniu ratowniczym (Dz. U. Nr
82, poz. 895).
Rozporządzenie określa zasady prowadzenia działań ratowniczych przez jednostki
ochrony przeciwpożarowej nie włączonych do KSRG oraz zakres uprawnień
kierującego tymi działaniami.
2.2. Zasady współdziałania służb i podmiotów na czas działań ratowniczych
Różnorodność zdarzeń, specyficzny ich charakter, sprawia, że przy działaniach
ratowniczych, niesieniu pomocy ofiarom, ratowaniu mienia, likwidowaniu skutków
oraz zabezpieczaniu miejsca akcji zaangażowane są różne służby i podmioty.
Niejednokrotnie od ich wspólnego zaangażowania, sprawnego współdziałania oraz
ścisłego wykonywania decyzji złożonych na osiągnięcie zaplanowanego zamiaru
taktycznego uzależniony jest końcowy sukces ratowniczy.
Współdziałanie podmiotów podczas zdarzeń powinno być realizowane według
znanej zasady: każdy robi swoje, każdy robi dobrze, nikt nikomu nie przeszkadza, lecz
gdy trzeba – pomaga
13
.
11
Dz.U. z 2003 r. Nr 52, poz. 452.
12
Dz.U. z 1992 r. Nr 54, poz. 259.
13
K.Maciejewski, Pierwszy zastęp na miejscu zdarzenia, Przegląd Pożarniczy Nr 3/2000.
15
Aby tę teorię wykorzystać w praktyce, należy przyjąć podział zadań ratowniczych
na poszczególne podmioty współorganizujące lub uczestniczące w akcjach
ratowniczych. Do działań powinny być dysponowane te siły i środki, które
zapewniają, z uwagi na swoje możliwości organizacyjno-techniczne, właściwe
wykonanie określonych zadań ratowniczych. Należą do nich w szczególności:
(I.) Siły i środki policyjne, z przeznaczeniem do:
a) zabezpieczenia terenu działań ratowniczych, między innymi w zakresie:
- zapewnienia dojazdu siłom ratowniczym;
- usunięcia osób postronnych z terenu akcji;
- oznaczenia strefy działań ratowniczych;
- zapewnienia zastępczej organizacji ruchu nie kolidującej z działaniami
ratowniczymi;
b) współuczestniczenia w:
- prowadzeniu propagandy publicznej;
- zapobieżenia panice lub spowodowania właściwych zachowań określonych
grup ludzi;
- ewakuacji ludzi i mienia ze strefy potencjalnego zagrożenia każdorazowo
określonych przez KDR;
c) w sytuacji, gdy organizator akcji ratowniczej nie będzie dysponował
odpowiednimi siłami i środkami:
- organizowania i kierowania propagandą publiczną i ewakuacją ludzi i
mienia ze strefy potencjalnego zagrożenia według wskazań KDR;
- zabezpieczenia zwłok oraz organizowania ich usunięcia z terenu akcji;
- organizowania swoich sił i środków w ilości wynikającej z nałożonych
zadań przez KDR oraz bezpośredniego kierowania nimi;
- organizowania na potrzeby KDR specjalistycznych sił i środków z terenu
rejonu według wykazu opracowanego przez komendę właściwą do terenu
działania;
16
- organizowania i wykorzystywania własnej łączności przewodowej oraz
radiowej na potrzeby akcji ratowniczo gaśniczej;
- zabezpieczenia potrzeb kwatermistrzowskich, szczególnie swoich sił i
środków.
(II.) Siły i środki służby zdrowia z przeznaczeniem do:
- organizowania własnych sił i środków w ilości wystarczającej do prowadzenia
działań ratowniczych związanych z ratowaniem życia, zdrowia ludzi oraz
kierowania swoimi siłami;
- organizowania i kierowania ratownictwem medycznym poza strefą
bezpośredniego zagrożenia, w następującym zakresie;
- segregowania rannych;
- udzielana pierwszej pomocy;
- transporcie rannych;
- doradztwie w zakresie ratownictwa medycznego w strefie bezpiecznego
zagrożenia;
- koordynowania działań w zakresie udzielania pomocy przedlekarskiej przez
inne służby przy zdarzeniach z dużą liczbą poszkodowanych.
(III.) Siły i środki administracji samorządowej z przeznaczeniem do:
- organizowania specjalistycznych sił i środków nieuwzględnionych w planach
ratowniczych właściwej komendy;
- organizowania zabezpieczenia w materiały pędne i smary w sytuacji
wystąpienia zapotrzebowania, którego nie jest w stanie zapewnić KDR;
- zabezpieczenia baz naprawy sprzętu technicznego uszkodzonego podczas akcji
ratowniczej i niezbędnego do jej kontynuacji;
- zorganizowania żywienia oraz kwater w przypadku wystąpienia
zapotrzebowania, którego nie jest w stanie zapewnić KDR;
- udostępniania swoich pomieszczeń i urządzeń do pracy sztabu KDR;
- organizowania na bazie powszechnego systemu ostrzegania lub publicznego
ostrzegania stanów zagrożenia;
17
- pokrywania kosztów użycia sił i środków do prowadzenia akcji ratowniczo-
gaśniczej.
(IV.) Siły i środki pomocy drogowej z przeznaczeniem do:
- uczestnictwa w likwidowaniu skutków awarii technicznych, kolizji i
wypadków drogowych;
- udzielania wsparcia technicznego w sytuacjach wystąpienia
niewystarczających sił służb ratowniczych;
- udrażniania przejazdów na szlakach drogowych, na których powstało
zdarzenie;
- holowania pojazdów.
(V.) Siły i środki uwzględnione w planie ratowniczym:
Plan zawiera wykazy specjalistycznych sił i środków, z którymi na mocy
zawartych odrębnych porozumień i decyzji z podmiotami i instytucjami, przewidziane
jest współdziałanie. Do takich należą np. - administracja Lasów Państwowych,
Ratownictwo Chemiczne, Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska, Pogotowie
Gazowe, Pogotowie Energetyczne itp. Przeznacza się je do:
- pracy w sztabie akcji ratowniczo-gaśniczej;
- wykonywania zadań specjalistycznych określonych standardem tych sił;
- obsadzania funkcyjnych i specjalistów różnych dziedzin odpowiednich do
potrzeb działań ratowniczych;
- wykorzystania sprzętu, środków technicznych niezbędnych dla potrzeb akcji.
Podstawą podejmowania działań przez jednostki gospodarcze, instytucje
państwowe, organizacje społeczne i osoby fizyczne jest opracowanie w formie
uzgodnień i porozumień zasad współdziałania oraz zakresu wykonywania zadań przy
likwidacji i usuwaniu skutków zdarzeń. Sporządzone uzgodnienia i porozumienia
powinny stanowić część planu ratowniczego, który okresowo należy aktualizować o
zmiany zaistniałe w taborze sprzętowym i obsadzie osobowej, tj. np.: specjalistów,
funkcyjnych i operatorów sprzętu. W celu zintegrowania działań, opracowania
wariantów współdziałania i określenia modelowego zakresu wykonywania najczęściej
powtarzanych prac podczas rzeczywistych działań, należy przeprowadzać ćwiczenia,
18
w których powinny wziąć udział wszystkie podmioty współdziałające ujęte w planie
ratowniczym. Kierownik akcji ratowniczej powinien zapoznać się z wykazem osób,
sprzętu jednostek współdziałających mogących być użytych do faktycznych działań
ratowniczych, znać podstawowe parametry i możliwości techniczne oraz taktyczne
sprzętu, zakres specjalizacji tak, aby trafnie sprecyzować potrzeby sił, w celu
zadysponowania przez właściwe PSK.
2.3. Trzy typy kierowania działaniami ratowniczymi
Dla potrzeb działań ratowniczych wprowadzono trzy typy kierowania,
występujące w ścisłym powiązaniu między sobą, zależne od wprowadzenia kolejnego
wyższego stopnia wielkością zdarzenia, występującymi zagrożeniami, trudnościami w
prowadzeniu działań lub długotrwałością akcji. Najniższy typ kierowania i zarazem
występujący podczas każdych działań jest interwencyjny. Realizowany jest w strefie
zagrożenia lub bezpośrednich działań ratowniczych, w której istnieje zagrożenie dla
zdrowia i życia ludzi oraz mienia i środowiska lub prawdopodobieństwo jego
wystąpienia, w celu likwidacji lub usunięcia skutków zdarzenia oraz zapewnienia
bezpieczeństwa ratownikom. Kierowaniu interwencyjnemu podlegają siły nie
przekraczające wielkością jednej kompanii.
Uprawnionymi do kierowania interwencyjnego są w kolejności:
1) dowódca zastępu;
2) dowódca sekcji;
3) dowódca zmiany;
4) strażak wyznaczony przez komendanta, kierownika lub szefa jednostki
ochrony przeciwpożarowej włączonej do krajowego systemu ratowniczo-
gaśniczego.
14
Kierowanie interwencyjne są obowiązani przejąć w kolejności:
1) uprawniony dowódca z jednostki ochrony przeciwpożarowej włączonej do
systemu, dla której miejsce zdarzenia stanowi teren własnego działania;
14
. §25, Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad
organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. z 1999 r. Nr 111, poz. 1311 z późn. zm.).
19
2) strażak wyznaczony przez komendanta jednostki ochrony przeciwpożarowej
włączonej do systemu;
3) strażak wyznaczony przez komendanta powiatowego (miejskiego).
15
Kierowanie interwencyjne może przejąć:
1) naczelnik ochotniczej straży pożarnej, właściwej dla miejsca zdarzenia;
2) komendant, kierownik, szef, bądź inny kierujący, jeżeli w działaniu
ratowniczym biorą udział tylko siły i środki jednostki ochrony
przeciwpożarowej włączonej do systemu ratowniczo-gaśniczego.
Kierowanie interwencyjne polega w szczególności na:
1) ustaleniu rodzaju zagrożenia;
2) przydzieleniu zadań dla rot, pododdziałów lub specjalistycznych grup
ratowniczych;
3) ustaleniu sposobów i metod poszukiwania poszkodowanych i zagrożonych
oraz niesienia im pomocy medycznej;
4) ustaleniu sposobów i metod ewakuacji poszkodowanych lub zagrożonych;
5) wyznaczeniu i wydzieleniu strefy bezpośrednich działań ratowniczych;
6) planowaniu rozmieszczenia sprzętu ratowniczego na terenie działań
ratowniczych;
7) analizowaniu czasu pracy poszczególnych zespołów w strefie bezpośrednich
działań ratowniczych, w szczególności czasu pracy w ubraniach ochronnych i
sprzęcie izolującym drogi oddechowe ratowników;
8) nadzorowaniu skuteczności działania ratowniczego oraz zachowania
bezpiecznych warunków jego prowadzenia;
9) organizowaniu łączności na potrzeby kierowania interwencyjnego i
współdziałania podmiotów biorących udział w działaniu ratowniczym;
10) analizowaniu zużycia sprzętu i środków gaśniczych, neutralizujących lub
sorbentów;
15
Tamże: §26.
20
11) organizowaniu kierowania sekcjami i plutonami w strefie bezpośrednich
działań ratowniczych;
12) współdziałaniu z lekarzem - koordynatorem medycznych działań ratowniczych
do czasu uruchomienia kierowania taktycznego;
13) wzywaniu niezbędnych sił i środków;
14) zorganizowaniu wsparcia logistycznego do czasu uruchomienia kierowania
taktycznego;
15) wydzieleniu strefy zagrożenia do czasu uruchomienia kierowania
taktycznego.
16
Kolejnym typem kierowania w czasie działania ratowniczego jest kierowanie
taktyczne realizowane na granicy strefy zagrożenia lub poza nią w celu wykonania
przyjętej taktyki lub określonej strategii oraz nadzoru nad kierowaniem
interwencyjnym. Kierowaniu taktycznemu podlegają siły nie przekraczające
wielkością jednego batalionu.
Obowiązanymi do przejęcia kierowania taktycznego są w kolejności:
1) dowódca jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej
właściwej do miejsca zdarzenia;
2) komendant, kierownik lub szef jednostki ochrony przeciwpożarowej włączonej
do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, dla zdarzenia mającego miejsce
na terenie własnego działania;
3) oficer wyznaczony przez komendanta powiatowego (miejskiego) do
kierowania w jego imieniu;
4) komendant powiatowy (miejski) PSP.
17
Kierowanie taktyczne realizowane jest ze stałego lub ruchomego stanowiska
dowodzenia, usytuowanego w miejscu umożliwiającym ocenę rozwoju sytuacji oraz
nadzorowanie i współdziałanie z kierowaniem interwencyjnym.
Kierowanie taktyczne polega w szczególności na:
1) ocenie zagrożenia poprzez ustalenie jego charakteru i prognozowanie rozwoju;
16
Tamże: §24.
21
2) podziale terenu działania ratowniczego na odcinki bojowe i wyznaczenie zadań
dla osób prowadzących kierowanie interwencyjne;
3) zorganizowaniu ewakuacji zagrożonej ludności poza strefę zagrożenia;
4) współdziałaniu z lekarzem - koordynatorem medycznych działań
ratowniczych;
5) ocenie wielkości sił i środków oraz wzywaniu ich według potrzeb;
6) ewentualnym wprowadzeniu na teren działania ratowniczego innych
podmiotów i służb ratowniczych;
7) wyznaczeniu punktu kierowania i jego oznakowania;
8) tworzeniu systemu wspomagania decyzji kierowania taktycznego;
9) tworzeniu w miarę możliwości, odwodu taktycznego lub wezwaniu odwodów
operacyjnych;
10) wydzieleniu strefy zagrożenia;
11) koordynowaniu zmian sił ratowniczych w tym ich wprowadzania i
wyprowadzania z rejonu działania ratowniczego;
12) zorganizowaniu niezbędnego wsparcia logistycznego;
13) nadzorowaniu skuteczności działania ratowniczego oraz zachowaniu
bezpiecznych warunków jego prowadzenia;
14) analizowaniu i korygowaniu wydzielonej strefy bezpośrednich działań
ratowniczych;
15) organizowaniu punktu przyjęcia sił i środków;
16) współdziałaniu ze sztabem kierownika taktycznego i strategicznego;
17) współdziałaniu ze środkami masowego przekazu;
18) zorganizowaniu łączności kierowania strategicznego oraz współdziałania
podmiotów uczestniczących w działaniu ratowniczym;
19) współdziałaniu z organami administracji samorządowej oraz z organizacjami
pozarządowymi;
17
Tamże: §27.
22
20) eliminowaniu lub minimalizowaniu wśród ratowników stresu pourazowego
powstałego podczas zdarzenia.
18
Kolejnym typem kierowania o najwyższej randze jest kierowanie strategiczne
realizowane w celu określenia i przyjęcia niezbędnej strategii w likwidowaniu
zagrożenia oraz nadzoru nad kierowaniem taktycznym. Kierowaniu strategicznemu
podlegają siły wojewódzkich brygad odwodowych albo siły przekraczające wielkością
jeden batalion.
Obowiązani do przejęcia kierowania strategicznego są w kolejności:
1) oficer wyznaczony przez komendanta wojewódzkiego do kierowania w jego
imieniu;
2) komendant wojewódzki;
3) oficer wyznaczony przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej
do kierowania w jego imieniu;
4) Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej.
19
Kierowanie strategiczne realizowane jest ze stałego stanowiska dowodzenia, w
którym występuje możliwość funkcjonowania sztabu oraz współdziałania ze
specjalistami określonych dziedzin ratownictwa, usytuowanego poza strefą kierowania
taktycznego lub ze stanowiska kierowania Państwowej Straży Pożarnej. Kierowanie
strategiczne, z wykorzystaniem batalionów centralnego odwodu operacyjnego,
prowadzone jest przez właściwego terytorialnie komendanta wojewódzkiego lub
dowódcę wojewódzkiej brygady odwodowej.
Kierowanie strategiczne, polega w szczególności na:
1) ocenie zagrożenia poprzez ustalenie jego charakteru i prognozowanie rozwoju;
2) określenie strategii działania ratowniczego;
3) podziale terenu działania ratowniczego na odcinki bojowe oraz wyznaczeniu
zadań dla osób prowadzących kierowanie taktyczne;
4) nadzorowaniu zadań prowadzonych przez podległe służby;
5) wyznaczeniu punktu kierowania i jego oznakowania;
18
Tamże: §24.
23
6) informowaniu ewakuowanej ludności o miejscach organizowanej pomocy
humanitarnej;
7) wzywaniu sił centralnego lub wojewódzkiego odwodu operacyjnego oraz ich
wprowadzaniu na wyznaczone odcinki bojowe;
8) eliminowaniu lub minimalizowaniu wśród ratowników stresu pourazowego
powstałego podczas zdarzenia;
9) koordynowaniu łączności na potrzeby sztabu, kierowania taktycznego oraz
podmiotów uczestniczących w działaniu ratowniczym;
10) koordynowaniu działań zaplecza logistycznego, medycznego, technicznego
oraz podmiotów wspomagających działanie ratownicze;
11) współdziałaniu z organami masowego przekazu;
12) współdziałaniu z organami administracji rządowej;
13) współdziałaniu z organami administracji samorządowej oraz z organizacjami
pozarządowymi.
20
Dowódcy przejmujący kierowanie akcją są obowiązani zapoznać się z sytuacją,
rozlokowaniem jednostek i wydanymi wcześniej rozkazami. Czas przejęcia
kierowania powinien być zarejestrowany w dokumentacji operacyjnej.
Przekazanie dowodzenia powinno odbywać się według zasad:
1) po przybyciu na teren akcji uprawniony do przejęcia kierowania powinien udać
się do dotychczasowego kierującego;
2) dotychczasowy kierujący, po zauważeniu uprawnionego do przejęcia
dowodzenia powinien się zameldować i złożyć raport o sytuacji:
krótką ocenę sytuacji w chwili przybycia lub przejęcia dowodzenia;
- zamiar taktyczny i podjęte decyzje;
- ilość i rodzaj jednostek ratowniczych;
- rozmieszczenie jednostek;
- zastosowane środki i techniki ratownicze;
19
Tamże: §28.
24
- krótką aktualną ocenę sytuacji.
1) po przyjęciu raportu przejmujący kierowanie dokonuje oględzin sytuacji;
2) nowy dowódca przejmuje kierowanie z pełną odpowiedzialnością.
Uruchomienie kierowania wyższej hierarchii typu taktycznego, czy strategicznego
nie zwalnia z obowiązków, jakie spoczywają na osobach prowadzących kierowanie
interwencyjne.
Temat 3. Kierowanie działaniami ratowniczymi
Cechą pożądaną właściwie przebiegającego procesu kierowania akcją ratowniczą
jest przestrzeganie ustanowionych reguł, określających zasady organizacji
przygotowania i prowadzenia działań ratowniczych, budowy struktury dowodzenia na
miejscu zdarzenia oraz przejmowania dowodzenia. Ogólnym przesłaniem jest, aby
kierującym działaniem ratowniczym był pierwszy przybyły na miejsce zdarzenia
dowódca jednostki ochrony przeciwpożarowej lub inna osoba należąca do struktur
krajowego
systemu
ratowniczo-gaśniczego
wyznaczona
przez
dyżurnego
powiatowego (miejskiego) stanowiska kierowania.
Naczelną zasadą systemu kierowania podczas działań ratowniczo-gaśniczych jest
więc jednoosobowe przywództwo, polegające na skupieniu kierownictwa działaniami
bojowymi w rękach jednej osoby. Zapewnia to jedność i centralizację w kierowaniu
(dowodzeniu) pododdziałami, podmiotami i osobami fizycznymi, gwarantując
utrzymanie porządku i dyscypliny, a także zapewnia jednoznacznie całkowitą
odpowiedzialność kierującego za wynik działań. Powinna to być doświadczona i
wyszkolona osoba. W PSP kształci się i doskonali w tym celu dowódców.
Kierowaniu nadano rangę cywilnego zarządzania, w związku z tym dowodzenie
jest tylko jedną z występujących relacji władczych w stosunkach uczestników działań
ratowniczych. Oprócz rozkazów występować więc mogą również polecenia
przewidziane trybem postępowania administracyjnego.
20
Tamże: §24.
25
Główne zasady kierowania działaniem ratowniczym określa rozdział 4
Rozporządzenia
21
, wśród nich są reguły przejmowania kierowania, podporządkowane
hierarchii poziomów: interwencyjnego, taktycznego i strategicznego.
Wyjątek stanowi wykonywanie pomocniczych specjalistycznych czynności
ratowniczych w czasie klęsk żywiołowych lub likwidacji miejscowych zagrożeń przez
inne służby ratownicze zobowiązujące jednostki ratowniczo-gaśnicze Państwowej
Straży Pożarnej do podporządkowania się wskazaniom i instrukcjom osób kierujących
innymi służbami w działaniach ratowniczych. Wykonywanie pomocniczych
specjalistycznych czynności polega na działaniu w ramach zadań ustawowych
nałożonych na Państwową Straż Pożarną, wykluczające działania porządkowo-
ochronne.
Dynamika zdarzenia i niepowtarzalny rozwój sytuacji podczas większości akcji
wymaga nie tylko konsekwencji w planowaniu i organizacji działań ratowniczych, ale
przede wszystkim zachowania spójności pomiędzy rodzajem zdarzenia, prognozą jego
rozwoju i zagrożeniami, które stanowi dla ludzi, a przyjętymi sposobami reagowania.
22
Elementami dobrej organizacji jest posiadanie odpowiednio wysokich
kompetencji kierującego działaniami, szybkie i sprawne przydzielanie zadań i ich
wykonywanie oraz koordynowanie działań przez dowodzącego w każdej fazie
działania. Kierujący, organizując działanie ratownicze, musi uwzględnić rodzaj i
wielkość zdarzenia, występujące zagrożenia oraz prognozę ich rozwoju, a w
szczególności ustalić, czy w wyniku zdarzenia są osoby poszkodowane lub
bezpośrednio zagrożone. Bardzo często zdarza się, że działania ratownicze, jako
proces złożony z szeregu równocześnie prowadzonych czynności, wykonywanych na
różnych płaszczyznach wymagają od dowodzącego posiadanie wysokiej wiedzy i
umiejętności z różnych dziedzin ratownictwa, począwszy od gaszenia pożarów
poprzez ratownictwo chemiczno-ekologiczne i techniczne na ratownictwie
medycznym kończąc. Wynika stąd, aby podołać powstałym obowiązkom, dowódcy
wszystkich szczebli muszą posiadać wiedzę ogólno ratowniczą, dbać o szeroko pojęty
21
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji
krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. z 1999 r. Nr 111, poz. 1311 z późn. zm.).
22
Krajowy system ratowniczo-gaśniczy a kierujący działaniami ratowniczymi cz. I, J. Sch., Przegląd Pożarniczy Nr 2/2000.
26
rozwój intelektualny oparty na zdobytym doświadczeniu, wyostrzonej intuicji oraz
dążyć do stałego rewidowania zasad i procesu dowodzenia.
Przyjęto jako podstawowy model kierowania najbardziej odpowiadający
działaniom prowadzonym podczas akcji ratowniczej, złożony z czterech
podstawowych procesów ściśle ze sobą uzależnionych, a jego poszczególne elementy
zyskują wiodące znaczenie w zależności od rozwoju sytuacji.
W ujęciu funkcjonalnym kierowanie możemy rozumieć jako względnie
wyodrębnione zbiory powtarzających się czynności kierowniczych. Do funkcji
kierowniczych należą:
- funkcja planowania działań;
- funkcja organizowania;
- funkcja przewodzenia (pobudzanie, motywowanie);
- funkcja kontrolowania (nadzorowanie).
23
23
M. Lisiecki, Podstawy organizacji i kierowania w ochronie przeciwpożarowej, Warszawa 1997.
27
Rys. 1. Schemat sprawnego i skutecznego kierowania
24
3.1. Prawa i obowiązki kierującego działaniami ratowniczymi
Uprawnienia kierującego działaniami ratowniczymi wymienione zostały w art. 25
Ustawy
25
i art. 21 Ustawy
26
, zaś szczegółowy tryb i zakres tych uprawnień określa
Rozporządzenie Rady Ministrów
27
.
24
Na podstawie: Krajowy system ratowniczo-gaśniczy a kierujący działaniami ratowniczymi, cz. I, J. Sch., Przegląd Pożarniczy Nr 2/2000.
25
Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Dz.U. z 1991 r. Nr 81, poz. 351 z późn. zm.
26
Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Dz.U. z 1991 r. Nr 88, poz. 400 z późn. zm.
Wiedza i
umiejętności
ORGANIZOWANIE
DZIAŁAŃ
PRZEWODZENIE
POBUDZANIE
MOTYWOWANIE
ZDARZENIE
PLANOWANIE
DZIAŁAŃ I
PODEJMOWANIE
DECYZJI
Wspomaganie procesu
decyzji
Doświadczenie oraz
predyspozycje
przywódcze
NADZOROWANIE
W zależności od sytuacji poszczególne elementy procesu
dowodzenia zyskują wiodące znaczenie
Rozpoznanie zagrożenia i
prognozowanie rozwoju
sytuacji
28
Kierujący akcją ratowniczą lub innym działaniem ratowniczym, prowadzonym
przez jednostki ochrony przeciwpożarowej jest uprawniony do zarządzenia:
1. Ewakuacji ludzi z rejonu objętego działaniem ratowniczym w przypadku
zagrożenia życia i zdrowia, w szczególności, gdy:
- istnieje możliwość powstania paniki;
- przewidywany rozwój zdarzeń może powodować odcięcie drogi ewakuacyjnej.
2. Zakazu przebywania w rejonie objętym działaniem ratowniczym osób postronnych
oraz utrudniających prowadzenie działania ratowniczego.
3. Ewakuacji mienia, w szczególności, gdy:
- istnieje możliwość rozprzestrzeniania się pożaru lub innego zagrożenia;
- usytuowanie mienia utrudnia prowadzenie działania ratowniczego.
4. Prac wyburzeniowych oraz rozbiórkowych, w szczególności w sytuacjach:
- zagrożenia ludzi, zwierząt lub mienia;
- potrzeby dotarcia do źródła zagrożenia w celu jego rozpoznania oraz
ograniczenia jego rozwoju;
- potrzeby użycia środków gaśniczych, neutralizatorów oraz odprowadzenia
substancji toksycznych;
- potrzeby zapewnienia dróg dojścia i ewakuacji.
5. Wstrzymania komunikacji w ruchu lądowym, w szczególności w celu:
- zapewnienia właściwego ustawienia i eksploatacji sprzętu ratowniczego;
- zapewnienia dróg komunikacyjnych na potrzeby działania ratowniczego;
- eliminacji zagrożeń spowodowanych przez środki komunikacji;
- realizacji ww. zadań.
6. Przejęcie w użytkowanie na czas niezbędny do działania ratowniczego pojazdów,
środków technicznych i innych przedmiotów, a także ujęć wody, środków
gaśniczych oraz nieruchomości przydatnych w działaniu ratowniczym.
27
Rozporządzenie Rady Ministrów dnia 4 lipca 1992 r. w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw przez kierującego działaniem
ratowniczym. Dz.U. z 1992 r. Nr 54, poz. 259.
29
Z wyjątkiem powstania pożaru w pomieszczeniach misji dyplomatycznej, urzędu
konsularnego lub instytucji międzynarodowej, korzystających z immunitetu
dyplomatycznego lub konsularnego Prowadzenie działania ratowniczego przez
jednostki ochrony przeciwpożarowej jest dopuszczalne po uprzednim uzyskaniu zgody
szefa misji, kierownika urzędu konsularnego lub kierownika instytucji
międzynarodowej. Zgoda ta może być domniemana w przypadku nieobecności ww.
osoby i powstania pożaru lub innego miejscowego zagrożenia wymagającego podjęcia
natychmiastowych działań ratowniczych.
7. Odstąpienia od zasad działania uznanych powszechnie za bezpieczne, z
zachowaniem wszelkich dostępnych w danych warunkach zabezpieczeń, jeżeli w
ocenie kierującego działaniem ratowniczym (dokonanej w miejscu i czasie
zdarzenia) istnieje prawdopodobieństwo uratowania życia ludzkiego. Przypadki te
mają zastosowanie, gdy:
- z powodu braku specjalistycznego sprzętu zachodzi konieczność zastosowania
sprzętu zastępczego;
- fizyczne możliwości ratownika mogą zastąpić brak możliwości użycia
właściwego sprzętu;
- jest możliwe wykonanie określonej czynności przez osobę zgłaszającą się
dobrowolnie.
Niebezpieczeństwo przy stanie wyższej konieczności musi być:
- rzeczywiste, a nie urojone;
- bezpośrednie, tj. musi zagrażać dobru bezpośrednio w czasie działania, nie może
być dopiero przewidywane lub należeć do przeszłości.
Stan wyższej konieczności zachodzi tylko wtedy, gdy:
- niebezpieczeństwa nie da się uniknąć inaczej, niż tylko przez wyrządzenie szkody
innemu dobru;
- dobro poświęcone nie przedstawia wartości oczywiście większej niż dobro
ratowane. Istnieje bezwzględny priorytet dobra w postaci życia ludzkiego, którego
nie wolno poświęcić dla ratowania dóbr materialnych.
30
Przekroczeniem granic stanu wyższej konieczności będzie okoliczność
naruszenia:
- zasady bezpośredniości niebezpieczeństwa – gdy działanie było
przedwczesne lub spóźnione;
- zasady subsydiarności – gdy niebezpieczeństwa można było uniknąć bez
wyrządzania szkody;
- zasady proporcjonalności – gdy dobro poświęcane ma wartość oczywiście
większą niż dobro ratowane.
Kierujący działaniem ratowniczym jest uprawniony do żądania niezbędnej
pomocy od instytucji państwowych, jednostek gospodarczych, organizacji
społecznych oraz od obywateli. Udzielenie pomocy może polegać na współdziałaniu
w podejmowaniu działań przy realizacji zadań. Kierujący żądający pomocy jest
obowiązany okazać legitymację służbową w przypadku, kiedy jest nim strażak PSP,
albo legitymację stwierdzającą członkostwo lub zatrudnienie w jednostce ochrony
przeciwpożarowej. Realizacja zarządzeń wydanych przez kierującego następuje w
przypadku powstania okoliczności uzasadnionych stanem wyższej konieczności i
wystarczające jest wydanie ustnego polecenia, które na żądanie zainteresowanego
należy potwierdzić na piśmie. Przejęcie w użytkowanie przedmiotów na czas
niezbędny do wykonania zadań odbywa się przez wydanie pokwitowania na piśmie, w
których należy zaznaczyć istotne cechy przyjętego mienia. Pokwitowanie podlega
zwrotowi przy oddaniu mienia. W przypadku uszkodzenia lub zniszczenia sporządza
się stosowny protokół, będący podstawą do zrekompensowania strat właścicielowi.
3.2. Odpowiedzialność kierującego działaniem ratowniczym
Każdy dowódca kierujący działaniami ratowniczo-gaśniczymi musi mieć
świadomość, że za przekroczenie swoich kompetencji lub zaniechanie działań może
podlegać odpowiedzialności:
- karnej;
- cywilnej
- dyscyplinarnej, w stosunku do strażaków PSP.
31
Z odpowiedzialnością karną możemy się spotkać w przypadku naruszenia
przepisów prawnych przez kierującego, a w szczególności, gdy w sposób rażący nie
były przestrzegane warunki i zasady korzystania z uprawnień przysługujących na
podstawie wspomnianych przepisów.
Przykład można tu przytoczyć zastosowania stanu wyższej konieczności w
okolicznościach wykluczających takie postępowanie, np. poświęcenie życia ratownika
dla ratowania mienia materialnego, przeprowadzenie prac wyburzeniowych w sytuacji,
gdy nie występowała taka potrzeba. Może również podlegać odpowiedzialności karnej
osoba kierująca działaniami, która wykonuje swoje obowiązki w sposób lekkomyślny i
niedbały.
Lekkomyślność traktowana jest jako przestępstwo nieumyślne, zachodzące wtedy,
gdy sprawca przewiduje możliwość popełnienia czynu zabronionego, lecz
bezpodstawnie przypuszcza, że tego uniknie. Natomiast niedbalstwo zachodzi wtedy,
gdy sprawca możliwości takiej nie przewiduje, choć powinien i może ją przewidzieć.
28
Niezależnie
od
odpowiedzialności
karnej,
kierujący
może
podlegać
odpowiedzialności cywilnej. Najczęściej występuje wówczas, gdy mamy do czynienia
w trakcie prowadzenia akcji ratowniczej ze zniszczeniem mienia, np. zalanie mieszkań
na niższych kondygnacjach w związku z prowadzonymi działaniami gaśniczymi,
uszkodzeniem ciała np. skierowanie zwartych prądów wody w kierunku drugiej osoby
uszkadzając ciało, lub działania następstwem, których może być śmierć itp.
Odpowiedzialność dyscyplinarną strażak ponosi m.in., za zawinione lub
nienależycie wykonanie obowiązków służbowych.
Znajdują się wśród nich np.:
- odmowa wykonania lub nie wykonanie rozkazu, bądź polecenia służbowego;
- zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób niedbały lub
nieprawidłowy;
- niedopełnienie obowiązków służbowych określonych w ustawie lub innych
przepisach albo regulaminach służby.
29
28
J. Ranecki, Ratownictwo chemiczno-ekologiczne, SAP, Poznań 1998.
29
J. Ranecki, Ratownictwo chemiczno-ekologiczne, SAP, Poznań 1998.
32
Niezależnie od odpowiedzialności karnej strażak odpowiada dyscyplinarnie za
popełnione
przestępstwa
lub
wykroczenia.
Przewinienia
podlegające
odpowiedzialności dyscyplinarnej są zagrożone następującymi karami, w myśl art.:
117
30
:
- upomnieniem;
- naganą;
- wyznaczeniem na niższe stanowisko służbowe;
- wydaleniem ze służby.
Temat 4. Postępowanie kierującego działaniem ratowniczym
Działanie ratownicze, jako proces złożony z szeregu prowadzonych jednocześnie
czynności, wykonywanych na różnych płaszczyznach, usystematyzowanych we
właściwym porządku i zorganizowanych w odrębne struktury organizacyjne,
wymagające od dowodzącego posiadanie wysokiej wiedzy i umiejętności z różnych
dziedzin ratownictwa. Przyjęty model kierowania działaniami ratowniczymi oparty
został na zasadzie jednoosobowego przywództwa polegający na skupieniu
kierownictwa działaniami bojowymi w rękach jednej osoby. Zapewnia to jedność i
centralizację w dowodzeniu pododdziałami, gwarantując utrzymanie porządku i
dyscypliny, a także całkowitej odpowiedzialność KDR za wynik i działania jednostek.
4.1. Tryb postępowania kierującego działaniem ratowniczym
Dowódca sił i środków wyjeżdżający w I rzucie do zdarzenia obejmuje
kierownictwo akcją ratowniczą w chwili przybycia na miejsce zdarzenia.
Zobowiązany jest on do przestrzegania ustalonej kolejności elementów składających
się na proces wypracowania decyzji zmierzających do postawienia zadań bojowych
jednostkom taktycznym:
1) w trakcie dojazdu do zdarzenia - należy dokonać wstępnego
rozpoznania pośredniego w zakresie charakterystyki zagrożenie oraz
charakterystyki obiektu na podstawie informacji o zdarzeniu oraz prowadzonej
korespondencji radiowej z PSK.
30
Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Dz.U. z 1991 r. Nr 88, poz. 400 z późn. zm.
33
Celem przeprowadzenia rozpoznania pośredniego jest:
- przeprowadzenie weryfikacji dysponowanych sił i środków I rzutu;
- ustalenie sposobu i kierunku wejścia do działań ratowniczych.
W przypadku uzyskania w miarę dokładnych i wiarygodnych informacji przez
dowódcę podczas rozpoznania pośredniego wówczas powinien on wydać siłom i
środkom I rzutu wstępną decyzję określającą:
- kierunek i sposób wprowadzenia sił i środków na teren akcji ratowniczej;
- zadania ratownicze do wykonania.
2) po przybyciu na miejsce zdarzenia - należy:
a) przeprowadzić rozpoznanie wstępne bezpośrednie, celem:
- ustalenia czy zadysponowane siły i środki posiadają wystarczający
potencjał umożliwiający przeprowadzenie rozpoznania właściwego;
- dokonania wstępnej oceny oraz dyspozycji sił i środków niezbędnych do
likwidacji zagrożenia;
- weryfikacji wstępnych zadań do wykonania przez przybyłe siły i środki I
rzutu;
b) przeprowadzić rozpoznanie właściwe i dokonać pełnej charakterystyki
zagrożenie oraz charakterystyki obiektu.
Rozpoznanie wstępne bezpośrednie przeprowadzane przez dowódcę natychmiast
po przybyciu na miejsce działań na podstawie zewnętrznych oznak zdarzenia, ogólnej
sytuacji terenowej oraz istniejących warunków atmosferycznych. Ustalenie ogólnego
stanu sytuacji umożliwia dowódcy dokonanie analizy zagrożenia i przyjęcia taktyki
działań interwencyjnych, w tym w pierwszej kolejności użycia sił i środków I rzutu.
Rozpoznanie musi mieć charakter działania ciągłego tj. od przyjazdu do miejsca
zdarzenia, aż do odjazdu po zakończonych działaniach ratowniczych i jest
obowiązkiem dowódców wszystkich szczebli. Każdy rodzaj rozpoznania prowadzi się
równolegle
z
wykonywaniem
działań
ratowniczo-gaśniczych.
Właściwe
przeprowadzenie rozpoznania pozwala na dokładną ocenę sytuacji i możliwości
działań jednostek będących na miejscu akcji. Ocena sytuacji nie powinna się skupiać
34
na bieżącym rozwoju zdarzenia, lecz na przyjmowaniu najbardziej niekorzystnych
zjawisk, które w czasie działań ratowniczo-gaśniczych mogą wystąpić gwałtownie i
nieoczekiwanie. Każda zmiana sytuacji musi być ponownie oceniona przez dowódcę
akcji, a wynikające z oceny wnioski przekazane do realizacji podległym dowódcom i
strażakom. Wnioski najczęściej dotyczą skorygowania działań pododdziałów,
wezwania dodatkowych sił lub ich wycofania. Ocenę sytuacji prowadzi dowódca
każdego szczebla w ramach odcinka bojowego i przekazanego mu do wykonania
zadania.
Rys. 2. Ogólne elementy procesu podejmowania decyzji
W przypadku zbyt gwałtownego i nieoczekiwanego rozwoju sytuacji oraz gdy
KDR nie jest w stanie przeprowadzić właściwego rozpoznania pełnego, zobowiązany
jest on wówczas:
- zadysponować właściwe siły i środki dysponujące możliwościami
przeprowadzenia tego rozpoznania;
- przeprowadzić rozpoznanie właściwe częściowe w zakresie istniejących
możliwości;
- dokonać analizy zagrożenia i taktyki działań operacyjnych;
- wyznaczyć siłom ratowniczym zestaw działań ratowniczych, w szczególności:
Zamiar taktyczny
Decyzja
Rozkaz bojowy
właściwy
Dojazd do
miejsca
zdarzenia
Wstępne
rozpoznanie
pośrednie
Rozkaz
bojowy
wstępny
Na miejscu
zdarzenia
Rozpoznanie
Wstępne
właściwe
Właściwe
pełne
Ocena
sytuacji
Ocena
możliwości
35
- ratować życie i zdrowie ludzi, nawet gdy mają to być działania w sytuacji
istnienia rzeczywistego zagrożenie życia i zdrowia ratowników;
- ewakuować ludzi ze strefy potencjalnego zagrożenia;
- ratować mienie poprzez jego ewakuację lub obronę;
- lokalizować zagrożenie, jeżeli istnieje taka możliwość
31
.
Wyznaczenie podległym siłom zadań do realizacji oparte jest o wypracowanie
zamiaru taktycznego, zawierającego nieraz kilka różnych wariantów postępowania
uwzględniających możliwości zmiany sytuacji.
Zamiar taktyczny obejmuje:
- główne kierunki działań ratowniczych;
- ocenę posiadanych sił i środków w stosunku do potrzeb wynikających z
sytuacji;
- metody ratowania ludzi i inwentarza żywego;
- metody ratowania i obrony mienia;
- określenie miejsca prowadzenia prac wyburzeniowych;
- sposoby zachowania ciągłości podawania środków gaśniczych;
- podział terenu akcji na odcinki bojowe oraz przydział na nie jednostek i zadań;
- wyznaczenie dowódców niższych szczebli;
- organizowanie łączności dowodzenia i współdziałania;
- określenie wielkości odwodu taktycznego;
- zadysponowanie dodatkowych sił i środków;
- określenie sposobu prowadzenia rozpoznania w czasie działań;
- wydawanie rozkazów i nadzorowanie ich prawidłowego wykonania;
- dowodzenie podległymi pododdziałami jednostek ochrony przeciwpożarowej i
innymi jednostkami współdziałającymi.
32
31
Technologia działań ratowniczo-gaśniczych, Praca zbiorowa, SGSP, Warszawa 1995.
32
J. Ranecki, Ratownictwo chemiczno-ekologiczne, SAP, Poznań 1998.
36
Po wybraniu jednego z wariantów zamiaru taktycznego następuje proces
wypracowywania decyzji, polegający na zebraniu wszystkich informacji,
przetworzeniu ich przez dowódcę i sprecyzowaniu w formie rozkazu bojowego.
Jakość wydanego rozkazu zależy od:
- twórczej pracy i myśli dowódcy;
- skuteczności i efektywności działań.
Podejmowanie decyzji, a przez to wydawanie poleceń i rozkazów odbywa się na
wszystkich szczeblach dowodzenia. Wszystkie działania, poprzedzone decyzjami
muszą być spójne i zawierać się w elementach wypracowanego zamiaru taktycznego.
W trakcie podejmowania decyzji dowódca musi analizować wszystkie informacje o
bieżącej sytuacji o zdarzeniu i prowadzonych działaniach uwzględniając główne cele:
- przy pomocy posiadanych sił i środków doprowadzić do lokalizacji i likwidacji
zdarzenia;
- przy niewystarczającej ilości sił i środków podjąć działanie na najbardziej
newralgicznym odcinku i określić ilość, typ i rodzaj sił potrzebnych do działań.
Decyzje dowódców wszystkich szczebli muszą być zrozumiałe dla podmiotów
wykonawczych, które powinny posiadać odpowiednie przygotowanie i wyszkolenie
taktyczne, znać swoje obowiązki i techniki działania. Posiadanie tych cech skraca czas
na przygotowanie, formułowanie sposobu wykonania zadań, lepsze jest współdziałanie
i porozumiewanie się dowódców, a w konsekwencji efektywność działań będzie
wyższa.
4.2. Zasady tworzenia struktur kierowania podczas działań
Wielkość zdarzenia, dynamika jego rozwoju, rozmiary prowadzonych działań
ratowniczo-gaśniczych oraz liczba jednostek ochrony przeciwpożarowej biorących
udział w działaniach decydują o wielkości struktury tworzonej na miejscu zdarzenia.
W czasie działań ratowniczych w ramach KSRG wprowadzono trzy typy
kierowania uszeregowane hierarchicznie:
37
- interwencyjny – realizowany w celu likwidacji lub usunięcia skutków zdarzenia
oraz zapewnienia bezpieczeństwa ratownikom. Podlegają mu siły nie
przekraczające wielkością jednej kompanii,
- taktyczny – realizowany w celu wykonania przyjętej taktyki lub określonej
strategii w likwidowaniu zagrożenia. Podlegają mu siły nie przekraczające
wielkości jednego batalionu,
- strategiczny – realizowany w celu określenia i przyjęcia niezbędnej strategii w
likwidowaniu zagrożenia. Podlegają mu siły wojewódzkich brygad odwodowych
albo siły przekraczające wielkością jednego batalionu.
33
4.2.1. Zasady organizacji struktury kierowania działaniami typu
interwencyjnego
Przyjęto ogólny podział tworzenia struktury kierowania działaniami
interwencyjnymi na:
- działania podstawowe,
- działania rozszerzone.
Działania
podstawowe
-
prowadzone
przez
jednostki
ochrony
przeciwpożarowej, których wielkość nie przekracza dwóch sekcji. Organizowane do
zdarzeń o niewielkich rozmiarach, nie stwarzające bezpośredniego zagrożenia dla
zdrowia i życia oraz niewymagające prowadzenia prac przez specjalistyczne grupy
ratownicze.
Dowódca akcji wyjeżdża wraz z załogą pojazdem specjalnym (gaśniczym)
przystosowanym do realizacji zadań ratowniczych, zadysponowanym przez właściwe
PSK (MSK).
33
R. Witkowski, Nowe zadania dla pomocy drogowej, Przegląd Pożarniczy Nr 9/2000.
38
Rys. 3. Schemat organizacji akcji ratowniczo-gaśniczej prowadzonej przez kierującego
typu interwencyjnego stopnia podstawowego
Do obowiązków KDR należy:
- zorganizowanie punktu dowodzenia,
- organizowanie rozpoznania oraz prognozowania rozwoju sytuacji,
- planowanie działań ratowniczo-gaśniczych,
- alarmowanie wymaganych sił i środków;
- wyznaczenie osób funkcyjnych, stosownie do potrzeb;
- rozprowadzanie i zlecanie przybyłym siłom zadania na miejscu akcji;
- eliminowanie zagrożeń;
STRAŻNICA
PSK
KDR
PUNKT ZAOPATRZENIA
WODNEGO
KIERUNEK
DYSPOZYCJI
KIEROWANIE
WSPÓŁDZIAŁANIE
39
- nadzorowanie nad realizacją zadań;
- organizowanie łączności dla potrzeb akcji ratowniczej;
- zabezpieczenie ciągłości działań ratowniczych poprzez organizację
zaopatrzenia w środki gaśnicze.
34
Działania rozszerzone, których wielkość przekracza siłę dwóch sekcji i nie są
większe od jednej kompanii. W działaniach mogą brać udział specjalistyczne grupy
ratownicze.
W skład działań I rzutu jednostek interwencyjnych oprócz pododdziałów
ratowniczych wchodzi grupa operacyjna wyposażona w samochód operacyjny,
składająca się z oficera operacyjnego lub dowódcy JRG i z kierowcy samochodu
operacyjnego. Podstawowym zadaniem grupy operacyjnej jest zorganizowanie
kierowania akcją podczas zdarzeń prostych lub w początkowej fazie ich rozwoju oraz
zapewnienie płynnego przejścia w bardziej rozbudowaną strukturę dowodzenia przy
zachowaniu pełnej kontroli przebiegu działań ratowniczych. Po przybyciu na miejsce
akcji kierowca pełni funkcję Szefa Punktu Operacyjnego. W przypadku braku
kierowcy samochodu operacyjnego funkcję tą powierza się jednemu ze strażaków
przebywających na miejscu działań.
Do obowiązków Szefa Punktu Operacyjnego należy:
- obsługa urządzeń radiowych samochodu operacyjnego;
- pośredniczenie w łączności radiowej pomiędzy KDR a PSK i innymi
dowódcami;
- organizowanie punktu przyjmowania sił i środków;
- organizowanie rozprowadzania sił i środków na określone przez KDR miejsca
akcji;
- prowadzenie dokumentacji manipulacyjnej;
- zorganizowanie punktu czerpania wody;
- wykonywanie innych zadań powierzonych przez KDR i związanych z
działaniami ratowniczymi.
34
Technologia działań ratowniczo-gaśniczych, Praca zbiorowa, SGSP, Warszawa 1995.
40
Do obowiązków Kierownika Działań Ratowniczych, należy:
- zorganizowanie na bazie samochodu operacyjnego punktu KDR;
- organizowanie rozpoznania oraz prognozowania rozwoju zagrożenia;
- planowanie działań operacyjnych;
- alarmowanie sił i środków;
- organizowanie lub eliminowanie zagrożenia poprzez podejmowanie decyzji
regulujących zakres i sposób działań sił ratowniczych oraz sprawowanie
nadzoru nad ich realizacją;
- organizowanie łączności dowodzenia wg obowiązujących zasad;
- zabezpieczanie ciągłości działań ratowniczych, w tym organizowanie
zaopatrzenia w środki gaśnicze;
- organizowanie współdziałania i kierowania specjalistami oraz służbami
współdziałającymi.
41
Rys. 4. Schemat organizacji akcji ratowniczo-gaśniczej prowadzonej przez kierującego
typu interwencyjnego – działania rozszerzone
4.2.2. Zasady organizowania struktury kierowania działaniami typu taktycznego
Działania ratownicze prowadzone przez jednostki ochrony przeciwpożarowej, w
których współdziałają inne służby ratownicze i podmioty realizowane w celu
wykonania wypracowanego zamiaru taktycznego lub określonej strategii. Biorą w nich
udział jednostki, których siły stanowią pododdziały pożarnicze nie mniejsze od jednej
Szef punktu
operacyjnego
WSPÓŁDZIAŁANIE
Odwód taktyczny
Punkt przyjęcia
sił i środków
STRAŻNICA
PSK
KDR
PUNKT ZAOPATRZENIA
WODNEGO
KIERUNEK
DYSPOZYCJI
KIEROWANIE
42
kompanii i nie przekraczające batalionu. W tego rodzaju działaniach teren akcji
uniemożliwia KDR swobodny i bieżący przegląd sytuacji lub ilość działających
jednostek wymaga zorganizowania w pododdziały z uwagi na odmienność
wykonywanych zadań lub rozległość na znacznym obszarze. W takich przypadkach
KDR zobowiązany jest podjąć decyzję o utworzeniu odpowiedniej ilości odcinków
bojowych, na czele których wyznacza dowódców przypisując im zadania w ramach
kierowania typu interwencyjnego. Ilość tworzonych odcinków bojowych jest
uzależniona od konieczności zapewnienia dowódcy odcinka bojowego swobodnego i
bieżącego przeglądu sytuacji oraz sprawnego kierowania wyznaczonymi na dany
odcinek bojowy siłami i środkami. Z praktyki wynika, iż najlepsze efekty działania
uzyskuje się tworząc odcinki bojowe w sile do pięciu zastępów.
Przedstawione schematycznie etapy powstawania struktury dowodzenia, należy
przyjmować jako wzorzec. Z uwagi na różnorodność zdarzeń, może być również
częściowo wykorzystywany poprzez tworzenie struktur pośrednich.
Do obowiązków KDR należy:
- zaalarmowanie wymaganej ilości kadry kierowniczej wraz z samochodem
dowodzenia i łączności (SDŁ) oraz szefów służb współorganizujących akcję
ratowniczą;
- zorganizowanie systemu do kompleksowego rozpoznawania rozwoju
zagrożenia między innymi w oparciu o bieżące meldunki DOB, czy nawet
wywiad lotniczy;
- zorganizowanie, w zależności od potrzeb w ramach sztabu akcji ratowniczej,
następujących zespołów:
- operacyjnego,
- logistyki,
- punktu zaopatrzenia wodnego, (przyporządkowanego Szefowi Logistyki,
tworzonego w sytuacji, gdy odległość punktów czerpania wody od miejsca
prowadzenia akcji ratowniczo -gaśniczej będzie większa niż 1 km);
- wypracowanie ostatecznej prognozy rozwoju zagrożenia oraz planu działań
operacyjnych;
43
- ograniczanie lub eliminowanie zagrożenia poprzez podejmowanie
ostatecznych decyzji określających cele i zadania do wykonania przez:
- poszczególnych Dowódców Odcinków Bojowych;
- współpracujące siły i służby;
- zespoły sztabu;
- dysponowanie siłami i środkami na terenie akcji.
35
Zespół Operacyjny KDR tworzą:
1. Oficer Operacyjny - obsadzany przez oficera operacyjnego KP PSP lub
dowódcę JRG.
2. Szef Odwodu Taktycznego - obsadzany przez oficera operacyjnego KP PSP lub
kierowcę samochodu operacyjnego.
Zespół Logistyki KDR tworzą:
- Szef Logistyki - obsadzany przez oficera KP PSP,
- Kwatermistrz - obsadzany przez kwatermistrza KP PSP,
- Kierowca - obsadzany przez np. technika JRG,
- Punkt Zaopatrzenia Wodnego - złożony z wydzielonych przez KDR sił i
środków, których zadaniem jest dostarczanie wody do celów gaśniczych z
odległości powyżej 1 km od miejsca prowadzenia działań gaśniczych.
Do obowiązków Oficera Operacyjnego KDR należy:
- zastępowanie KDR;
- obsługiwanie urządzeń będących na wyposażeniu SDŁ oraz prowadzenie
dokumentacji KDR;
- organizowanie i prowadzenie łączności dowodzenia i współdziałania, w tym
również z innymi służbami i siłami;
- opracowywanie wstępnej prognozy oraz planu działań operacyjnych;
- dokumentowanie rozwoju zagrożenia oraz pozostałych danych operacyjnych z
miejsca akcji ratowniczej;
35
Technologia działań ratowniczo-gaśniczych, Praca zbiorowa, SGSP, Warszawa 1995.
44
- wdrażanie oraz nadzorowanie realizację ostatecznych decyzji KDR;
- alarmowanie wymaganych sił i środków, w tym również odwodu
operacyjnego.
Do obowiązków Szefa Odwodu Taktycznego należy:
- zorganizowanie na bazie samochodu operacyjnego, w miejscu określonym
przez KDR, punktu przyjmowania sił i środków oraz kierowanie ich ruchem w
zakresie dojazdu do punktu koncentracji oraz wyznaczonego miejsca akcji;
- prowadzenia korespondencji radiowej z jednostkami dojeżdżającymi do
punktu koncentracji na kanale współdziałania 14;
- dysponowanie sił i środków z punktu koncentracji do działań ratowniczych (w
ilości większej niż dwa zastępy) z wyznaczonym dowódcą;
- prowadzenie dokumentacji manipulacyjnej;
- właściwe przygotowanie sił i środków do działań ratowniczych;
- zabezpieczenie odwodu taktycznego w ilości 1/3 w stosunku do wszystkich sił
jednostek uczestniczących w działaniach ratowniczych.
Do obowiązków Szefa Logistyki KDR należy:
- zorganizowanie oraz kierowanie zespołem logistyki;
- przeprowadzanie rozpoznania w zakresie zapotrzebowania na środki gaśnicze i
inne środki eksploatacyjne oraz w zakresie możliwości ich zaspokajania;
- zorganizowanie zaopatrywania sił ratowniczych w wymagane środki gaśnicze i
inne środki eksploatacyjne, w tym również techniczne, np. środki łączności
radiowej;
- zorganizowanie:
- stacji obsługi i napraw sprzętu;
- punktu zakwaterowania;
- punktu żywnościowego;
- punktu medyczno-sanitarnego.
Do obowiązków Kwatermistrza Logistyki należy:
45
- organizowanie dostarczania materiałów pędnych, części zamiennych,
artykułów żywnościowych, środków gaśniczych będących na stanie KP PSP
oraz innych przedmiotów i artykułów niezbędnych do realizacji obowiązków
Zespołu Logistyki.
Do obowiązków Kierowcy w Zespole Logistyki należy:
- wykonywanie poleceń Szefa Logistyki.
Do obowiązków Dowódcy OB, należy:
- zorganizowanie w obrębie OB., na bazie samochodu operacyjnego lub
innego, ruchomego punktu dowodzenia;
- rozpoznawanie i prognozowanie rozwoju zagrożenia oraz wstępne
planowanie działań operacyjnych – informacje z powyższych czynności
należy przekazywać na bieżąco KDR;
- wykonywanie decyzji KDR w oparciu o przydzielone siły i środki;
46
Rys. 5. Schemat organizacji akcji ratowniczo-gaśniczej typu taktycznego
PUNKT ZAOPATRZENIA
WODNEGO
STRAŻNICA
PSK
KDR
WSPÓŁDZIAŁANIE
KIERUNEK DYSPOZYCJI
KIEROWANIE
Odwód
taktyczny
Punkt
przyjęcia
sił i
środków
Zespół
operacyjny
Oficer
operacyjny
Szef odwodu
taktycznego
DOB
Odcinek
Bojowy
DOB
Odcinek
Bojowy
DOB
Odcinek
Bojowy
Zespół
logistyki
Szef
logistyki
Kwatermi
strz
Kierowca
47
- organizowanie łączności dowodzenia na swoim odcinku na kanałach,
przydzielonych przez KDR;
- zabezpieczenie ciągłości działań ratowniczych, w tym również
organizowanie zaopatrzenia w środki gaśnicze z przydzielonych przez
KDR punktów zaopatrzeniowych;
- współpraca ze specjalistami branżowymi.
4.2.3. Zasady organizowania struktury kierowania działaniami typu
strategicznego
Tworzenie struktury kierowania typu strategicznego wprowadza się w przypadku,
gdy zdarzenie charakteryzuje się dużą złożonością zagrożenia między innymi z
powodu wysokiej dynamiki rozwoju sytuacji i ogromu zadań do wykonania, a
realizowane cele wymagają przyjęcia niezbędnej strategii w likwidowaniu zagrożenia
oraz nadzoru nad kierowaniem taktycznym. Kierowaniu strategicznemu podlegają siły
wojewódzkich brygad odwodowych albo siły przekraczające wielkością jeden
batalion. KDR podejmuje decyzję o utworzeniu na bazie istniejącej struktury,
następujących stanowisk lub sekcji specjalistycznych:
1. Stanowisko Szefa Sztabu - do koordynacji pracy poszczególnych zespołów
sztabu oraz do pomocy i zastępowania KDR,
Zespół Operacyjny, w skład którego wchodzi:
- Sekcja Rozpoznawczo – Prognostyczna, kierowana przez Oficera
Rozpoznania - do organizowania systemu rozpoznawania zagrożenia oraz
jego prowadzenia, łącznie z dokumentowaniem i prognozowaniem;
48
Rys. 6. Schemat organizacji akcji ratowniczo-gaśniczej typu strategicznego
PUNKT ZAOPATRZENIA WODNEGO
WSPÓŁDZIAŁANIE
KIERUNEK
KIEROWANIE
Odcinek
Bojowy
terenowy
oficer
operacyjny
DOB
Odcinek
Bojowy
terenowy
oficer
operacyjny
DOB
Odcinek
Bojowy
terenowy
oficer
operacyjny
DOB
STRAŻNICA
PSK
Odwód
operacyjny
Szef
logistyki
Sekcja
łączności
Oficer
łączności
Sekcja
kwatermistrzowska
Kwatermistrz
Zespół logistyki
Sekcja
techniczna
Oficer
techniczny
Środki
gaśnicze
Sekcja
zaopatrzenia
Oficer
zaopatrzenia
SZEF
SZTABU
KDR
Zespół operacyjny
Sekcja rozpoznawczo -
prognostyczna
Oficer
rozpoznania
Punkt przyjęcia sił i
środków
Szef odwodu
taktycznego
Sekcja planowania
operacyjnego
Oficer
operacyjny
49
- Sekcja Planowania Operacyjnego, kierowana przez Oficera Operacyjnego
- do opracowywania koncepcji działań ratowniczo-gaśniczych oraz
wdrażania decyzji KDR i sprawowania nadzoru nad ich realizacja.
Stanowisko Obsługowe, w skład którego wchodzi:
- sekretarz planszecista - do dokumentowania przebiegu akcji;
- dyspozytor – radiooperator - do obsługi urządzeń technicznych sztabu;
- łącznik - do przekazywania informacji miedzy poszczególnymi komórkami
struktury dowodzenia;
- pilot - do pilotowania kolumn samochodowych.
Zespole Logistyki, w skład którego wchodzi:
- Sekcja Łączności, kierowana przez Oficera Łączności - do organizowania
systemu łączności radiowo – przewodowej dla potrzeb dowodzenia i
współdziałania;
- Sekcja Kwatermistrzowska, kierowana przez Kwatermistrza - do obsługi
zadań związanych z wyżywieniem, zakwaterowaniem, umundurowaniem
oraz obsługi medyczno-sanitarnej;
- Sekcja Techniczna, kierowana przez Oficera Technicznego - do
organizowania i prowadzenia stacji obsługi sprzętu oraz zaopatrywania w
materiały pędne lub inne eksploatacyjne;
- Sekcji Zaopatrzenia, kierowanej przez Oficera Zaopatrzenia - do
organizowania zaopatrzenia w środki gaśnicze, neutralizatory oraz
specjalistyczny sprzęt gaśniczy.
Odcinek Bojowy, w skład którego wchodzi:
- Terenowy Oficer Operacyjny - do pomocy i zastępowania dowódcy OB,
szczególnie w zakresie rozpoznawania zagrożeń, łącznie ze sztabem oraz
wypracowywanie koncepcji obsługi decyzji KDR.
Szczegółowe obowiązki osób kierujących odcinkami bojowymi, są takie same jak
podczas kierowania typu taktycznego.
50
Przejście do typu strategicznego organizacji dowodzenia wymaga zasilania kadrą
specjalistyczną lub wykonawczą, a mianowicie:
- na funkcję Szefa Sztabu lub KDR
min. 2 osoby,
- do Sekcji Rozpoznania wraz z Oficerem Rozpoznania
min. 5 osoby,
- do sekcji Planowania Operacyjnego wraz z Oficerem Op.
min. 3 osoby,
- do Punktu Przyjęcia Sił i Środków
min. 4 osoby,
- na funkcję Terenowego Oficera Operacyjnego
min. 5 osoby,
- na dowódców Odcinków Bojowych
min. 5 osoby,
- na stanowiska obsługowe
min. 7 osoby,
- na funkcję Oficera Logistyki
min. 1 osoba,
- do sekcji Kwatermistrzowskiej wraz z Kwatermistrzem
min. 7 osoby,
- do sekcji Technicznej wraz z Oficerem Technicznym,
min. 5 osoby,
- do sekcji Łączności wraz z Oficerem Łączności
min. 4 osoby,
- do sekcji Zaopatrzenia wraz z Oficerem Zaopatrzenia
min. 6 osoby.
Razem:
min. 54 osoby.
Etapy powstawania struktury dowodzenia stanowią wzorzec, który z uwagi na
dużą różnorodność zdarzeń, może być tylko częściowo wykorzystywany poprzez
tworzenia struktur pośrednich.
Ostateczną decyzję o kształcie danej struktury dowodzenia podejmuje KDR,
jednak przy zachowaniu tych elementów, które gwarantują płynność przechodzenia do
struktur bardziej złożonych.
Temat 5. Organizacja sił i środków ratowniczych
Alarmowanie sił i środków ratowniczo-gaśniczych odbywa się poprzez właściwe
miejscowo ośrodki decyzyjne. W przypadku jednostek Państwowej Straży Pożarnej i
innych służb systemu wykonują, to właściwe terenowo stanowiska kierowania.
Podmioty współorganizujące akcję ratowniczo-gaśniczą organizują własne siły i
środki na potrzeby swoje oraz KDR w ramach swoich struktur organizacyjnych.
51
Podmioty współorganizujące akcję ratowniczo-gaśniczą w sytuacji, kiedy muszą
uzupełnić własne siły i środki o siły i środki innych podmiotów, dokonują tego
poprzez złożenie zapotrzebowania do KDR.
Do likwidacji skutków zdarzeń przekraczających możliwości operacyjne powiatu
lub województw, z sił i środków podmiotów systemu formuje się odwody operacyjne.
Uruchamianie oddziałów i pododdziałów odwodu operacyjnego przeprowadza się
w celu:
a) zwalczania pożarów o rozmiarach dużych;
b) usuwania skutków innych miejscowych zagrożeń o rozmiarach dużych;
c) usuwania skutków innych miejscowych zagrożeń wymagających
specjalistycznych umiejętności lub wyposażenia.
Decyzję o formowaniu sił i środków odwodu operacyjnego podejmują:
a) Komendant Główny PSP w odniesieniu do centralnego odwodu operacyjnego;
b) komendanci wojewódzcy w odniesieniu do wojewódzkich odwodów
operacyjnych;
c) komendanci szkół PSP w odniesieniu do kompanii szkolnych.
Dysponowanie sił i środków odwodu operacyjnego jest realizowane przez:
- KCKRiOL,
- WSKR.
Dopuszczalne czasy osiągania gotowości oddziałów i pododdziałów w miejscach
koncentracji wynoszą:
- 180 minut dla batalionu;
- 90 minut dla kompanii centralnego odwodu;
- 45 minut dla kompanii wojewódzkiego odwodu i sztabu brygady;
- 45 minut dla grup specjalistycznych.
52
5.1. Sztab jako organ doradczo-pomocniczy kierownika działań ratowniczo-
gaśniczych
Kierownik działań po przybyciu na miejsce zdarzenia musi wykonać podstawowe
czynności związane z organizacją działań, do których należy przeprowadzenie
rozpoznania, ocena sytuacji, wstępne wydanie poleceń i rozkazów dla przybyłych
pododdziałów, wykonanie kalkulacji sił i środków, złożenie zapotrzebowania na siły
jednostek ochrony przeciwpożarowej, innych podmiotów i służb współdziałających.
Wprowadzenie do działań ratowniczych dużej liczby sił i środków rozległość
zdarzenia, występujące utrudnienie i komplikacje stwarzają dla dowódcy trudną
sytuację powodującą, że dowódca nie jest w stanie podołać wszystkim obowiązkom w
trudnych i skomplikowanych działaniach. W tej sytuacji pomocnym elementem
organizacji działań jest utworzenie sztabu jako czynnika ułatwiającego dowódcy
kierowanie działaniami ratowniczymi. Przy kierowaniu interwencyjnym i taktycznym,
tj. w działaniach, w których odpowiednio biorą udział jednostki w sile do jednej
kompanii i do jednego batalionu kierującego może doraźnie wspomóc sztab. Przy
kierowaniu strategicznym kierującego wspomaga sztab, którego strukturę, skład i
zadania określa osobiście kierujący lub działający z jego upoważnienia członek sztabu.
Najczęściej sztaby organizuje się w niewielkiej skali tworząc tzw. zalążki sztabów, a
do roli szefów zespołów wyznacza się pojedyncze osoby przydzielając im konkretne
zadania, zależne od specyfiki zdarzenia i potrzeb występujących podczas działań.
Sztaby organizowane dla potrzeb akcji ujęte w planach ratowniczych mają
charakter stały, a ich członkowie podzieleni są na zespoły funkcyjne wyznaczone do
wykonania ściśle określonych zadań. Zaletą sztabów powoływanych na stałe jest
wysoka skuteczność i szybkość mobilizacji uzyskana dzięki przeprowadzonym
wcześniej ćwiczeniom organizowanym na terenie przyszłych działań ratowniczych. W
praktyce w skład sztabów powinni wchodzić wysocy specjaliści z różnych dziedzin,
posiadający wieloletnie doświadczenie, tak aby sztab jak najlepiej realizował zadania i
przy pomocy którego wypracowywano jak najlepsze koncepcje działania.
53
Rys. 7. Przykładowy schemat organizacyjny sztabu akcji
36
Szef
sztabu
Zastępca szefa
sztabu
Organizowanie prac sztabu
Planowanie i koordynowanie
prac zespołów sztabu
Opracowywanie i
przedkładanie propozycji
zamiaru taktycznego
Analizowanie rozwoju sytuacji
Zastępowanie kierownika akcji
Nadzorowanie nad
realizacją zadań
postawionych zespołom
Nadzorowanie nad
dokumentacją sztabu
Nadzorowanie nad
wykonywaniem rozkazów
Organizowanie wsparcia
działań ratowniczych
Oficer operacyjny
łącznikowy
Utrzymywanie łączności z szefem sztabu
Przekazywanie informacji dotyczących
potrzeb wynikających z prowadzenia działań
Nawiązywanie współpracy z administracją
rządową, samorządową, służbami i
jednostkami współdziałającymi
Zespół analiz
Zespół
łączności
Zespół logistyki
Zespół
informacyjno
-prasowy
Skład:
- szef analiz,
- oficer operacyjny,
- pomocnik oficera
operacyjnego,
- informatyk,
- kreślarz,
- planszecista,
- specjaliści z
różnych dziedzin.
Skład:
- szef łączności,
- oficer łączności,
- radiooperatorzy,
- telefoniści,
- łącznicy.
Skład:
- szef logistyki,
- oficer logistyki
- pomocnik oficera logistyki,
- oficer zabezpieczenia
medycznego,
- pomocnik zabezpieczenia
medycznego,
- oficer uzupełnień sił i
środków,
- pomocnik uzupełnień sił i
środków,
- oficer wyżywienia,
- pomocnik oficera
wyżywienia.
Skład:
- rzecznik prasowy,
- oficer
informacyjno-
prasowy,
- pomocnik oficera
informacyjno-
prasowego.
54
Rys. 8. Przykładowy ramowy zakres zadań sztabu akcji
37
36
Na podstawie: E. Gierski, Efektywność dowodzenia, Firet, Warszawa 1997.
Zespół
informacyjno
- prasowy
Zadania:
Zespół łączności
Zespół logistyki
Zadania:
Zadania:
Zespół analiz
Zadania:
1 analiza i ocena
sytuacji oraz
prognozowanie
rozwoju
2 opracowywanie
wariantowego planu
organizacji działań
3 obliczanie sił i
środków
wynikających z
potrzeb
prowadzonych działań
4 dokumentowane
przebiegu działań
5 opracowywanie
meldunków
sytuacyjnych
1 organizowanie
łączności dowodzenia
i współdziałania;
2 wnioskowanie o
niezbędny sprzęt do
prowadzenia łączności
3 ewidencjonowanie
korespondencji;
4 wzywanie sił i
środków
przewidzianych jako
wsparcie lub
współdziałanie.
1 organizowanie
punktów przyjmo-
wania sił i środków
oraz rozprowadzanie
na odcinki bojowe;
2 przygotowanie
warunków do pracy
sztabu;
3 organizowanie
odwodów
taktycznych;
4 realizowanie zapo-
trzebowana na sprzęt;
5 zapewnienie:
- zaopatrzenia wodnego
- sprzętu
specjalistycznego;
- chemicznych środków
gaśniczych;
6 dostarczanie:
- materiałów pędnych i
smarów;
- części zamiennych;
- artykułów
żywnościowych;
7 organizowanie:
- napraw sprzętu;
- punktu
zakwaterowania;
- punktu medyczno -
sanitarnego;
- punktu wyżywienia
lub rozdziału
żywności;
8 ustalenie potrzeb
transportowych dla
ewakuowanych ludzi;
9 ustalenie potrzeb
bytowych dla
ewakuowanych ludzi.
1 zapewnienie
sprawnego przepływu
informacji z działań;
2 opracowywanie treści
komunikatów i
meldunków;
3 przekazywanie
informacji przedstawi-
cielom mediów;
4 współdziałanie z
rzecznikami
prasowymi innych
służb;
5 przedkładanie infor-
macji przełożonym i
władzom admini-
stracyjnym.
55
5.2. Organizacja łączności dowodzenia i współdziałania
Zasadniczym środkiem łączności dowodzenia i współdziałania na terenie akcji
ratowniczej są środki łączności radiowej.
Celem zapewnienia skutecznej łączności dowodzenia i współdziałania różnych
podmiotów współorganizujących akcję ratowniczą należy dążyć do:
- koncentracji sprzętu łączności radiowej osób decyzyjnych kierujących swoimi
siłami i środkami;
- wyposażenie bazowych stanowisk kierowania tych podmiotów w sprzęt
łączności radiowej umożliwiający bezpośrednie prowadzenie korespondencji
między tymi stanowiskami oraz wyposażenia ich w bezpośrednie łącza
telefoniczne;
- organizowania pracy sztabów w miejscach, w których występuje optymalna
łączność przewodowa.
Jednostki ochrony przeciwpożarowej zobowiązane są eksploatować sprzęt
łączności radiowej pracujący na pasmach częstotliwościowych przydzielonych
strażom pożarnym, na zasadach obowiązujących w PSP, w tym miedzy innymi nie
przekraczania:
- dopuszczalnej mocy samochodowych stacji radiowych wynoszącej 25W, w
przypadku samochodów operacyjno-sztabowych;
- dopuszczalnej mocy samochodowych stacji radiowych wynoszącej 10W, w
przypadku samochodów pozostałych;
- dopuszczalnej mocy nasobnych stacji radiowych wynoszącej 2,5W, w
przypadku KAR, Szefa Sztabu, DOB;
- dopuszczalnej mocy nasobnych stacji radiowych wynoszącej 1W, w
pozostałych przypadkach.
W celu zapewnienia skutecznej łączności dowodzenia i współdziałania do
obowiązków Komend PSP, należy każdorazowo organizować łączność przy
37
Tamże.
56
prowadzeniu lokalnych akcji ratowniczo-gaśniczych na przyznanym kanale
powiatowym.
5.3. Organizowanie łączności podczas działań ratowniczo-gaśniczych
Każdy dowódca niezależnie od szczebla i typu kierowania akcją ratowniczo-
gaśniczą powinien dokładnie znać sytuację na wszystkich odcinkach bojowych,
rozwój sytuacji, mieć stały wpływ na prowadzenie działań ratowniczych, na bieżąco
wprowadzać potrzebne korekty i zmiany dążąc przez to do wykonania zaplanowanego
zadania bojowego. Właściwa organizacja łączności zapewnia kierującemu akcją
skuteczne dowodzenie pododdziałami jednostek ochrony przeciwpożarowej, innymi
służbami ratowniczymi i podmiotami współdziałającymi we wszystkich rodzajach
działań. Na szczeblu działań kierowania interwencyjnego łączność organizuje
dowódca zapewniając jej realizację do jednostki wykonawczej – roty. Ten rodzaj
budowy organizacji szczególne ma uzasadnienie dla pododdziałów najmniej
liczebnych – zastęp, sekcja, pluton. Momentem rozpoczęcia organizacji łączności jest
czas zadysponowania pierwszego pododdziału do miejsca zdarzenia. Kierujący akcją
bezpośrednio po przybyciu na miejsce zdarzenia składa meldunek do właściwego
miejscowo stanowiska kierowania, w którym powinien przekazać krótki opis sytuacji:
- rodzaj zdarzenia, czynniki towarzyszące (płomień, ogień, dym itp.);
- wielkość zdarzenia i obiektu, w którym powstało zdarzenie;
- wstępne podanie ilości sił i środków przebywających na miejscu i złożenie
ewentualnego zapotrzebowania na braki sprzętowo-osobowe.
Po przeprowadzeniu rozpoznania kierujący składa szczegółowy meldunek, w
którym należy:
- określić wielkość zdarzenia, kierunek rozprzestrzeniania się pożaru (obłoku
substancji chemicznej), ilość zagrożonych obiektów i przebywających w nich
ludzi, zwierząt mienia o znacznej wartości;
- określić ilość niezbędnych sił i środków jednostek ochrony przeciwpożarowej,
innych podmiotów współdziałających i służb ratowniczych;
57
- określić trudności w prowadzeniu działań w wyniku występujących mediów
zagrażających bezpośrednio ratownikom i osobom ewakuowanym;
- polecić innym służbom wstrzymanie podawania mediów np. wyłączenie
zasilanie energetycznego, zwiększenie ciśnienia sieci hydrantowej;
- polecić uzyskania dodatkowych informacji od PSK ujętych w planach
ratowniczych, a dotyczących np. zaopatrzenia wodnego, ilości i rodzaju
substancji niebezpiecznych;
- przekazać dokładną nazwę obiektu z podaniem właściciela lub użytkownika.
W czasie trwania akcji, w przedziałach czasowych średnio dziesięciominutowych
KDR powinien składać meldunek o:
- aktualnej sytuacji, wielkości zdarzenia, przebiegu i wynikach prowadzonych
działań;
- obiektach, pomieszczeniach lub instalacjach, które uległy zniszczeniu lub są
nie do uratowania;
- orientacyjnym czas trwania akcji,
- sytuacjach nieprzewidzianych mających wpływ na przebieg działań
ratowniczych;
- czasie lokalizacji zdarzenia;
- przypuszczalnej przyczynie powstania pożaru (miejscowego zdarzenia);
- szacunkowych stratach popożarowych;
- czasie zakończenia działań i powrotu do strażnicy.
Przy organizacji łączności należy uwzględniać ilość i rodzaj wyposażenia w sprzęt
łączności, rzeźbę terenu, wielkość obszaru oraz czas trwania pożaru.
W trakcie trwania akcji, w miarę przybywania kolejnych zastępów na teren
działań następuje rozbudowa struktury łączności wykorzystując przy tym posiadany
sprzęt łączności. Do małych akcji, podczas których jest realizowany typ kierowania
interwencyjnego, gdy kierujący akcją jest w stanie samodzielnie zapanować nad
utworzonym schematem łączności w miarę zmieniających się warunków działania
58
zostają przeprowadzane zmiany organizacyjne sieci łączności pododdziałów
uczestniczących bezpośrednio w działaniach ratowniczych.
Rys. 9. Przykładowy schemat organizacji łączności typu interwencyjnego
38
Przy kierowaniu strategicznym kierujący akcją jest wspomagany przez sztab jako
organ doradczy i pomocniczy.
W działaniach przy kierowaniu interwencyjnym i taktycznym może być
zawiązany sztab lub jego niezbędny fragment, którego strukturę skład i zadania
określa kierujący lub działający w jego imieniu członek sztabu. Dowódca akcji po
powołaniu sztabu wyznacza oficera łączności, a przy większych akcjach szefa zespołu
łączności. Szef łączności ma za zadanie analizować informacje na temat ilości sił i
środków uczestniczących w działaniach oraz ustalać potrzeby sprzętu łączności,
organizować sieć łączności, przydzielać sprzęt radiowy. Tworząc schemat
organizacyjny łączności oficer odpowiedzialny za prawidłowy przepływ informacji
przy dużych akcjach musi uwzględnić wykonanie sieci w trzech płaszczyznach
usystematyzowanych w następującej hierarchii:
38
Na podstawie: Ranecki, Ratownictwo chemiczno-ekologiczne, SAP, Poznań 1998.
PSK
D-CA
SEKCJI
K-6
D-CA
SEKCJI
K-16
D-CA
SEKCJI
K-10
K-8
KAR
59
- sieć radiowa dowódcy kierującego akcją ratowniczo-gaśniczą;
- sieć radiowa pośrednia;
- sieć radiowa wykonawcza.
Sieć dowódcy obejmuje radiostację stanowiska kierowania, sztabu akcji, dowódcy
kierującego oraz dowódców odcinków bojowych. Przeważnie pracuje ona na kanale
powiatowym właściwym do miejsca zdarzenia. W działaniach ten rodzaj sieci stanowi
trzon schematu łączności. Sieć radiowa pośrednia jest tworzona dla rozbudowanych
schematów łączności. Stanowi łącznik pomiędzy siecią dowódcy i siecią wykonawczą.
Sieć radiowa wykonawcza jest przeznaczona dla pododdziałów pracujących w ramach
jednego odcinka bojowego.
Najbardziej powszechnym środkiem łączności podczas akcji jest łączność radiowa
prowadzona z radiostacji nasobnych i samochodowych. Umożliwia ona szybkie, łatwe,
bezawaryjne i bezpośrednie porozumiewanie się w ruchu i na postoju, prowadzenie
korespondencji niemalże z każdego miejsca działania. W przypadkach
niewystarczającej ilości sprzętu łączności radiowej, braku sieci szczególnie w
podziemiach, w nizinach, w budynkach żelbetonowych stosuje się łączność
przewodową, często tworzoną na czas prowadzenia działań, w warunkach polowych.
Zapewnia ona przekazywanie korespondencji pomiędzy dowódcą akcji, sztabem,
dowódcami odcinków bojowych, dowódcami punktów zaopatrzenia wodnego i
odwodów taktycznych. Kolejnym rodzajem łączności wykorzystywanym podczas
działań w miejscach gdzie nie jest możliwe lub celowe stosowanie urządzeń
technicznych jest łączność ruchoma przy pomocy łączników. Strażacy wyznaczeni do
tej funkcji powinni przebywać w towarzystwie dowódcy. Spełniają oni rolę
informatorów meldunków drogą ustną poprzez zapamiętywanie informacji i
odtwarzanie ich w miejscach, do których są kierowane. Znaki gestowe, to kolejny
rodzaj przekazywania informacji w formie ściśle umówionych znaków i gestów.
Sygnały gestowe wydawane przez dowódcę są równoznaczne z wydaniem ustnych
poleceń czy rozkazów i przyjmują formę natychmiastowego wykonania.
60
Temat 6. Ogólne zasady prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych
Państwowa Straż Pożarna oraz inne służby ratownicze systemu realizując
nałożone zadania wykonuje bardzo szeroki wachlarz czynności ratowniczych. Jakość
wykonanego zadania w przeważającej części zależy od dowódcy kierującego
działaniami oraz właściwego współdziałania zastępów pożarniczych załóg innych
służb. Determinującym elementem podczas każdej akcji ratowniczej jest bardzo
ograniczony czas na przygotowanie się do realizacji zamiaru taktycznego oraz
szczegółowe omówienie procedur czynności wykonywanych przez każdego
uczestnika działań. W celu zapobiegnięcia niejasnościom i nieporozumieniom, jakie
zdarzają się podczas faktycznych zdarzeń należy określić zasady i procedury
prowadzenia działań ratowniczych zależnych od rodzaju i specyfiki zagrożenia.
6.1. Założenia ogólne podziału struktury działań
Przyjęto w projekcie regulaminu następujący podział realizacji czynności
ratowniczych wykonywanych w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska
w związku z:
- walką z pożarami;
- ratownictwem technicznym;
- ratownictwem chemiczno-ekologicznym;
- ratownictwem medyczny.
Działania ratownicze usystematyzowane w ramach danego ratownictwa
przedstawiono w formie zasad i procedur czynności ratowniczych najczęściej
wykonywanych w celu zlokalizowania i usunięcia zagrożenia.
Ogólny podział procedur prowadzenia działań ratowniczych podczas akcji
obejmuje:
- organizację ratownictwa;
- zakres działań;
- zadania stawiane przed służbami ratowniczymi;
- standardy postępowania na miejscu zdarzenia.
61
Wyrażenie głównych cech organizacyjnych prowadzenia działań ratowniczo-
gaśniczych, podejmowanych przez Państwową Straż Pożarną podczas zdarzeń, oparto
na przykładzie działań gaśniczych. Pamiętać tu należy, iż zarówno rodzaj zdarzenia,
typ (poziom) kierowania, jak i „rodzaj ratownictwa” w różnym stopniu modyfikują
przedstawiane tu, w miarę uniwersalne zasady ogólne.
6.2. Zasady prowadzenia działań podczas pożarów
O przebiegu rozwoju pożaru decyduje wiele czynników jak np. miejsce
powstania, układ poszczególnych elementów zespołowych, rodzaj nagromadzonych
materiałów palnych, kierunki ciągów powietrznych i gazów spalinowych. Trudno
byłoby szczegółowo omówić, każdy z możliwych do powstania pożarów, bowiem
rozmaite mogą być konstrukcje, wielkości, wyposażenie, materiały palne i czynniki
towarzyszące procesowi spalania. Niemniej jednak są cechy wspólne dla większości
pożarów i podejmowanych działań ratowniczych, do których zaliczyć można:
konieczność ratowania zdrowia i życia ludzkiego, ratowanie mienia, podawanie
środków gaśniczych, zachowanie szczególnych środków bezpieczeństwa itp. W
oparciu o takie czynniki zostaną sporządzone ogólne zasady postępowania podczas
działań związanych z likwidacją pożarów.
6.2.1. Organizacja walki z pożarami
Organizacja walki z pożarami obejmuje zespół działań planistyczno-
organizacyjnych i stosowanie technik gaśniczych niezbędnych do zmniejszenia i
likwidacji zagrożenia pożarowego.
39
Zadania realizowane w ramach organizacji walki z pożarami, obejmują w
szczególności:
- rozpoznawanie i ocena zagrożeń pożarowych;
- określanie rozmiarów powstałego pożaru i rozwoju sytuacji;
- ratowanie ludzi i zwierząt przed zagrożeniami pożarowymi;
- dostosowanie sprzętu oraz technik gaśniczych do rodzaju i miejsca pożaru;
39
R. Witkowski, Nowe zadania dla pomocy drogowej, Przegląd Pożarniczy Nr 9/2000.
62
- lokalizowanie pożaru;
- likwidowanie pożaru.
Walka z pożarami w ramach systemu prowadzona jest:
- siłami i środkami jednostek ochrony przeciwpożarowej włączonych do
systemu na wszystkich poziomach jego funkcjonowania;
- wydzielonymi siłami i środkami pozostałych podmiotów włączonych do
systemu w zakresie ustalonym w decyzji o włączeniu do systemu lub umowie
cywilnoprawnej o współdziałaniu z systemem
.
6.2.2. Działania w zakresie walki z pożarami
Praca stanowiska kierowania (PSK, MSK)
I. Alarmowanie - to przyjęcie zgłoszenia o zaistniałym zdarzeniu i pozyskanie
informacji, tj.:
a/ dane osoby zgłaszającej (imię, nazwisko, numer telefonu);
b/ co się pali (budynek, zakład, las, środek transportu, skład desek itp.);
c/ adres zdarzenia (gmina, miejscowość, ulica, numer);
d/ wielkość zdarzenia (powierzchnia obiektu, w którym powstał pożar);
e/ zagrożone inne obiekty pożarem;
f/ bezpośrednie zagrożenie dla ludzi.
II. Rozpoznanie i ocena wstępna w ramach pracy stanowiska kierowania:
- ustalenie charakteru pożaru: rodzaj palącego się materiału;
- przewidywany rozwój pożaru po dojeździe pierwszych jednostek straży
pożarnej;
- warunki zewnętrzne mające wpływ na pożar:
a/ sytuacja meteorologiczna (siła wiatru, kierunek, temperatura, opady);
b/ położenie i ukształtowanie terenu;
c/ inne czynniki, np. zabudowa, instalacje;
d/ określenie granic zagrożenia;
63
e/ określenie zaistniałych i przyszłych skutków zagrożenia (wykorzystanie
informacji własnych i zewnętrznych, w tym planów ratowniczych).
III. Wstępna kalkulacja sił i środków do likwidacji zdarzenia:
a/ własne siły i środki;
b/ siły i środki jednostek OSP najbliższe miejsca zdarzenia;
c/ siły i środki innych służb i podmiotów systemu;
IV. Dysponowanie sił i środków do likwidacji pożaru
a/ siły i środki własnej jednostki;
b/ jednostki najbliższe miejsca zdarzenia, w tym OSP;
c/ jednostki specjalistyczne;
d/ jednostki pomocnicze.
Zasady postępowania na miejscu zdarzenia
V. Rozpoznanie zdarzenia przez jednostki ratownicze
Na miejscu zdarzenia (katastrofy, wypadku komunikacyjnego, pożaru) często
pierwszym zespołem ratunkowym jest zastęp straży pożarnej, w związku z tym należy
dostosować się do podstawowych zasad:
- w pierwszej kolejności dbać o bezpieczeństwo własne i poszkodowanego;
- przed przystąpieniem do udzielania pomocy właściwie i szybko ocenić stan
zagrożenia, niewłaściwe udzielenie pomocy może pogorszyć stan zdrowia lub
samopoczucia poszkodowanego;
- upewnić się, że do minimum zostało zredukowane dodatkowe ryzyko związane
z miejscem zdarzenia np. wybuch cieczy palnych, zsunięcia się rozbitego
samochodu z nasypu, zawału ściany czy stropu.
Rozpoznanie zdarzenia przez jednostki ratownicze obejmuje:
- wstępne rozpoznanie pośrednie – w trakcie dojazdu do zdarzenia na
podstawie informacji osoby zgłaszającej, planów ratowniczych, kart
dojazdowych, znajomości obiektu, w którym powstał pożar;
64
- wstępne rozpoznanie bezpośrednie – na miejscu zdarzenia,
bezpośrednio po przybyciu na teren akcji, na podstawie zewnętrznych oznak
zdarzenia, ogólnej sytuacji terenowej oraz warunków zewnętrznych
mikroklimatycznych;
- właściwe rozpoznanie bezpośrednie – dokładna ocena sytuacji miejsca
zdarzenia.
W trakcie przeprowadzania rozpoznania należy zwracać uwagę na:
- rodzaj konstrukcji obiektu, jej wytrzymałość i stabilność;
- wybierać najdogodniejsze miejsca dojść z możliwością powrotu;
- obserwować otoczenie pożaru (spękania ścian, odpryski tynku itp.);
- możliwość rozprzestrzeniania się ognia.
Stosować wszelkie możliwe środki bezpieczeństwa, takie jak:
- poruszać się wzdłuż ścian, starając się zapamiętać charakterystyczne elementy;
- utrzymywać stałą łączność z pozostałymi ratownikami;
- stosować właściwe środki zabezpieczenia skóry, oczu i dróg oddechowych
ratowników;
- wyłączyć zasilanie prądu elektrycznego zawsze jeżeli jest to możliwe lub
stosować urządzenia dielektryczne;
- ostrożnie otwierać drzwi do wejść i pomieszczeń, chowając ciało za skrzydło
drzwiowe;
- schodzić po schodach odwróceni tyłem, przenosząc ciężar ciała do przodu,
opierając się o ściany;
- stosować w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem tylko sprzęt w osłonie
przeciwwybuchowej.
Zamiar taktyczny
–
uwzględniający możliwość
zmiany
sytuacji.
Przedstawiony w formie różnych wariantów działania zapewniający najwłaściwsze
prowadzenie działań, obejmuje:
- główne kierunki działań ratowniczych;
65
- ocenę posiadanych sił i środków w stosunku do potrzeb wynikających z
sytuacji;
- metody ratowania ludzi i inwentarza żywego;
- metody ratowania i obrony mienia;
- określenie miejsca prowadzenia prac wyburzeniowych;
- sposoby zachowania ciągłości podawania środków gaśniczych;
- podział terenu akcji na odcinki bojowe oraz przydział na nie jednostek i zadań;
- wyznaczenie dowódców niższych szczebli;
- organizowanie łączności dowodzenia i współdziałania;
- określenie wielkości odwodu taktycznego;
- zadysponowanie dodatkowych sił i środków;
- określenie sposobu prowadzenia rozpoznania w czasie działań;
- wydawanie rozkazów i nadzorowanie ich prawidłowego wykonania;
- dowodzenie podległymi pododdziałami jednostek ochrony przeciwpożarowej i
innymi jednostkami współdziałającymi.
Zadania stanowisk gaśniczych, można sprowadzić do podstawowych działań,
polegających na:
- likwidacji ognisk pożaru, co jest głównym celem akcji gaśniczej;
- obronie zagrożonych obiektów;
- zabezpieczaniu prac ratowniczych podczas ratowania ludzi, zwierząt i mienia,
głównie przez zabezpieczenie przejść;
- oddymianiu pomieszczeń prądami wody przez wypieranie i osadzanie dymów,
co osiąga się stosując odpowiednie prądy wody i stosowne techniki jej
podawania;
66
- ochronie prądami wody innych rot gaśniczych lub innych stanowisk bojowych
w przypadku pracy w strefie wysokich temperatur lub występowania
płomieni.
40
Do realizacji powyższych zadań należy stosować ogólnie przyjętą taktykę i
technikę działania. Poniżej przytoczono kilka najczęściej wykorzystywanych zasad.
(a) Budowa pionowych lini wężowych polega na:
- rozwijaniu odcinków węży poczynając od góry w dół. Po rozwinięciu
odcinka górnego, rozwijamy odcinek bezpośrednio niżej leżący, po czym
łączymy końcówki węży;
- rozwijaniu odcinków węży na zewnątrz budynku, następnie zwijaniu w
tzw. „ósemki”, po czym rozwijaniu po klatkach schodowych. Sposób ten
stosowany jest w przypadku krętych schodów i skomplikowanej budowie
pionowych ciągów komunikacyjnych;
- prowadzeniu węży między biegami schodów, zwracając uwagę aby
zapobiec tworzeniu się z odcinka węża tzw. spirali. Łączniki węży
zabezpieczyć do balustrady przy pomocy podpinek strażackich. Sposób ten
stosowany jest w przypadku wąskich klatek schodowych lub ograniczonej
ilości odcinków;
- prowadzeniu lini gaśniczych na zewnątrz budynku, wciągając ją po lince
strażackiej;
- prowadzeniu lini gaśniczych po drabinach strażackich. Wyciągnięcia lini
gaśniczej wykonuje prądownik, który po zarzuceniu na plecy odcinka węża
wraz z prądownicą wychodzi na drabinę.
(b) Budowa stanowiska wodnego polega na:
- ustawieniu motopompy nalbliżej lustra wody, w celu ograniczenia ilości
węży ssawnych i wysokości ssania;
- zabezpieczeniu linii ssawnej przed wpadnięciem do wody;
40
E. Gierski, Efektywność dowodzenia, Firex, Warszawa 1997.
67
- szczelnym łączeniu węży ssawnych, w przeciwnym razie uniemożliwi
zassanie wody;
- unikaniu ostrych załamań węży ssawnych;
- używaniu sprawnych węży nie plaszczących się pod wpływem
podciśnienia;
- zabezpieczeniu smoka ssawnego przed nieczystościami;
- zabezpieczeniu motopompy przed zapadaniem w terenie grzęskim;
- spiętrzeniu wody przy niskich głębokościach;
- stosowaniu wysysaczy głębinowych przy poborze wody z dużych
głębokości;
(c) Podawanie wody jako środka gaśniczego polega na wykorzystaniu zasadniczo:
- prądów zwartych, stosowanych do:
- gaszenia ciał stałych o zwartej budowie przy pożarach mocno
rozwiniętych;
- podawania prądu gaśniczego ze znacznej odległości;
- wykorzystywania energii mechanicznej do zbijania płomieni;
- prądów kroplistych, stosowanych do:
- gaszenia materiałów sypkich i włóknistych;
- stopniowego chłodzenie nagrzanych powierzchni;
- osadzania dymów;
- prądów mgłowych, stosowanych do:
- gaszenia cieczy palnych lżejszych od wody i palących się na niewielkiej
powierzchni;
- gaszenia ciał półstałych, takich jak wosk, tłuszcz, smoła itp.;
- osadzania i wypierania dymu.
Oczekiwany efekt gaśniczy przybliża stosowanie zasad operowania prądami
wodnymi, które sprowadzają się do następujących praktycznych wskazań:
68
- podejść możliwie najbliżej do źródła ognia;
- zająć stanowisko gaśnicze na tym samym poziomie lub nieznacznie wyżej;
- w I fazie pożaru podawać strumień wody na płomień, a nie dym;
- w pomieszczeniach zadymionych stosować prądy rozproszone, w celu
wyparcia dymu i zlikalizowania źródła ognia;
- nacierać na źródło ognia, kierując strumień wody na front pożaru;
- nie stosować zwartych strumieni wody na rozgrzaną konstrukcję obiektu;
- gasić powierzchnie pionowe kierując strumień wody z góry w dół;
- pożary ukryte gasić przed wcześniejszym odkryciu źródła ognia;
- działając prądami w obronie, kierować je na miejsca najbardziej zagrożone;
- pożary wewnętrzne obiektów gasić prądami kroplistymi nie powodując zbyt
dużych strat wtórnych;
- nie kierować zwartych prądów wody i z małych odległości na urządzenia pod
prądem.
(d) Podawanie piany gaśniczej, zasadniczo polega na wykorzystaniu jej do
gaszenia pożarów grupy A i B. Ogólne wskazania dotyczące operowania
prądami piany, są następujące:
- układać pianę w strefie spalania działając w natarciu;
- układać pianę w pasie przyległym do czoła pożaru działając w obronie;
- układać odpowiednią grubość piany;
- nie wzburzać lustra cieczy palnej przy podawaniu na palące się zbiorniki;
- pokryć pianą całą palącą się powierzchnię;
- nie stosować piany lekkiej na otwarte przestrzenie;
- nie podawać piany w obecności urządzeń pod napięciem.
(e) Wykorzystywanie dwutleneku węgla (CO
2
) jako środka gaśniczego, wiąże
się z przestrzeganiem następujących ograniczeń i zasad w jego stosowaniu:
69
- stosować do gaszenia materiałów przedstawiających dużą wartość
materialną, kulturową, dokumentacyjną i techniczną;
- nie stosować do gaszenia przedmiotów, w których nagromadzone są duże
ilości ciepła;
- nie stosować do gaszenia materiałów posiadających w swojej budowie
cząsteczkowej tlen;
- nie stosować do gaszenia materiałów, z którymi CO
2
reaguje;
- podawać prąd środka z możliwie najbliższej odległości;
- gasić pożary w pomieszczeniach zamkniętych, wykorzystując właściwości
tłumiące środkagasniczego;
- stosować CO
2
w pomieszczeniach, z których usunięto ludzi;
- gasząc urządzenia pod prądem elektrycznym zachować minimalną
odległość 10cm.
(f) Wykorzystywanie proszków gaśniczych zasadniczo dotyczy pożarów
urządzeń pod napięciem prądu elektrycznego i pożarów metali lekkich. Ogólne
zasady stosowania proszku gaśniczego są następujące:
- obiąć strefę spalania chmurą proszku;
- gasząc na przestrzeni otwartej - stanowiska gaśnicze zajmować z wiatrem;
- obłok proszku kierować na płomień;
- nie kierować strumienia proszku na ludzi.
6.2.3. Zabezpieczenie pogorzeliska i zakończenie działań
Po ugaszeniu pożaru należy zbezpieczyć pogorzelisko przed nieszczęśliwymi
następstwami dla osób pozostających z różnych przyczyn na miejscu zdarzenia.
Również należy zabezpieczyć przed ponownym wznowienia procesu palania.
W tym celu należy:
- wszelkie nadwyrężone elementy budowlane grożące zawaleniu rozebrać;
- wszelkie nadwyrężone elementy konstrukcyjne podstemplować;
- starannie dogasić wszelkie ogniska pożaru;
70
- wyznaczyć osoby do dozorowania pogorzeliska;
- zabezpieczyć na czas dozorowania potrzebny sprzęt gaśniczy;
- przekazać protokularnie pogorzelisko administratorowi.
Działania ratowniczo-gaśnicze prowadzi się do czasu całkowitego ugaszenia
źródła ognia i zabezpieczenia pogorzeliska przed ponownym rozpaleniem oraz po
zabezpieczeniu wszystkich elementów, które na wskutek warunków pożarowych
straciły stabilność i grożą zawaleniem. Decyzję o zakończeniu działań podejmuje
dowódca akcji.
☼