37
FOLIA POMERANAE UNIVERSITATIS TECHNOLOGIAE STETINENSIS
Folia Pomer. Univ. Technol. Stetin., Oeconomica 2015, 317(78)1, 37
–46
Anna Czarny
SAMODZIELNOŚĆ DOCHODOWA JEDNOSTEK SAMORZĄDU
TERYTORIALNEGO NA PR
ZYKŁADZIE WYBRANYCH MIAST WOJEWÓDZKICH
THE FISCAL AUTONOMY OF LOCAL GOVERNMENT THE EXAMPLE
OF SELECTED MUNICIPALITIES
Katedra Analizy Systemowej i
Finansów, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie
ul. Klemensa Janickiego 31, 71-270 Szczecin, e-mail: anna.czarny@zut.edu.pl
Summary. The article presents a method for assessing the financial position, with the degree of
fiscal autonomy of local government in the light of their revenue structure. It presents fundamental
issues related to the local governments' income and their fiscal autonomy. Assessing the financial
position of local government units can use indicators of financial autonomy to identify appropriate
processes and phenomena that shape the budget revenue and expenditure.
Słowa kluczowe: jednostka samorządu terytorialnego, samodzielność dochodowa, wskaźniki sa-
modzielności finansowej.
Key words: fiscal autonomy, indicators of financial autonomy, the unit of local government.
WSTĘP
Pojęcie „samodzielność” oznacza niezależność, samowystarczalność, odrębność, co w odnie-
sieniu
do jednostek samorządu terytorialnego nie jest możliwe do jednoznacznego stwierdze-
nia. Jednostki samorządu terytorialnego (JST) są bowiem częścią wspólnego terytorium
państwa, zgodnie z Ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopnio-
wego podziału terytorialnego państwa i to państwo stanowi przepisy prawne jednolite dla tych
jednostek. Zgodnie z U
chwałą Trybunału Konstytucyjnego „(…) jednostki samorządu teryto-
rialnego (…), wykonując zadania publiczne, uczestniczą w zakresie określonym przez ustawo-
dawcę w sprawowaniu władzy państwowej, ale czynią to na szczególnych zasadach, z których
najważniejsze znaczenie ma zasada prawem przyznanej i prawem chronionej samodzielno-
ści”. Zasada tej samodzielności została rozszerzona i jest gwarantowana przez Konstytucję
Rzeczypospolitej Polskiej (KRP). Samodzielność jednostek samorządowych jest więc rozpa-
trywana w
kilku płaszczyznach:
– prawnej – JST mają osobowość prawną (art. 165, ust. 1 KRP); samodzielność JST podlega
ochronie sądowej (art. 165, ust. 2 KRP);
– majątkowej – JST przysługuje prawo własności i inne prawa majątkowe (art. 165, ust. 1 KRP);
– finansowej – JST zapewnia się udział w dochodach publicznych, w zależności od przydzie-
lonych im zadań (art. 167, ust. 1 KRP). Tym samym JST mają prawo decydowania o strukturze
i
wysokości dochodów oraz o rodzajach i rozmiarach wydatków;
38
A. Czarny
38
– podatkowej – JST mają prawo do ustalania wysokości podatków i opłat lokalnych w zakre-
sie określonym w ustawach (art. 168 KRP);
– organizacyjnej – JST mają prawo do zrzeszania się, przystępowania do międzynarodowych
zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych oraz do współpracy ze społecznościami
lokalnymi i
regionalnymi innych państw (art. 172, ust. 1–2 KRP).
Zaznaczyć należy, że samodzielność finansowa JST jest szerszym pojęciem, uwzględniają-
cym węższe pojęcie, jakim jest samodzielność dochodowa. Samodzielność podatkową należy
natomiast rozumieć w jeszcze węższym znaczeniu, w stosunku do samodzielności dochodowej.
Celem niniejszego opracowania jest
określenie samodzielności dochodowej, czyli stopnia
finansowego uniezależnienia się od państwa wybranych miast wojewódzkich, na podstawie
wybranych mierni
ków.
MATERIAŁ I METODY
Badaniem zostały objęte trzy miasta wojewódzkie: Szczecin, Poznań i Wrocław. Zgodnie
z U
stawą z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, Ustawą z dnia 5 czerwca 1998 r.
o samo
rządzie powiatowym oraz Ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadnicze-
go trójstopniowego podziału terytorialnego państwa są to gminy mające status miast na pra-
wach powiatu. Dobór próby do badania został określony celowo. Wybrane zostały miasta
z
województw zachodniej Polski, w których swoje siedziby mają organy władzy samorządowej,
takie jak sejmik województwa i zarząd województwa, a także władzy rządowej w terenie, takie
jak wojewoda, będący jednocześnie organem nadzorującym JST
1
.
Badanie zostało przeprowadzone na podstawie projektów budżetu poszczególnych miast
na lata 2014 i
2015, dostępnych na stronach internetowych Biuletynu Informacji Publicznej. Do
określenia samodzielności dochodowej wymienionych miast wojewódzkich posłużyły mierniki
oceny, których konstrukcja opiera się na wybranych pozycjach budżetowych.
POJĘCIE SAMODZIELNOŚCI DOCHODOWEJ JEDNOSTEK SAMORZĄDU
TERYTORIALNEGO
Samo
dzielność dochodowa JST jest częścią wspomnianego we wstępie szerszego pojęcia,
jakim jest samodzielność finansowa. Wskazuje ona na możliwości finansowe JST w zakresie
gromadzenia dochodów i pozyskiwania przychodów, z jednej strony, oraz na zakres ponoszo-
nych wydatków i realizowania rozchodów, z drugiej strony. Można wydzielić następujące
rodzaje samodzielności finansowej: samodzielność dochodową, przychodową, wydatkową
i rozchodo
wą. Biorąc pod uwagę definicję pojęcia samodzielności, należy wspomnieć, iż
samodzielność finansowa JST nie oznacza samowystarczalności w zakresie finansowania ani
niezależności w zakresie prowadzonej gospodarki finansowej. Wymienione aspekty są odgór-
nie regulowane przepisami prawnymi, pozwalającymi w ograniczonym stopniu na decydowa-
1
Pominięto tym samym województwo lubuskie, w którym występuje rozdzielność władzy publicznej pomiędzy dwa
miasta
– Gorzów Wielkopolski i Zieloną Górę.
Samodzielność dochodowa jednostek samorządu terytorialnego…
39
39
nie w
kwestiach pozyskiwania środków na finansowanie publicznych zadań własnych
2
i zleconych
3
.
Samodzielność dochodowa oznacza samodzielne gromadzenie dochodów z różnych źródeł,
przy wykorzystaniu dostępnych sposobów. Do dochodów JST zalicza się dochody własne,
subwencje ogólne i dotacje celowe z budżetu państwa (Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r.
o
dochodach jednostek samorządu terytorialnego, art. 3.1, Konstytucja Rzeczypospolitej
Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., art. 167.2
). Zalicza się również środki pochodzące ze źródeł
zagranicznych, niepodlegające zwrotowi, środki z budżetu UE oraz inne, określone odrębnymi
przepisami (zgodnie z art. 3.3 Ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach Jednostek
Samorządu Terytorialnego).
Podstawowym wskaźnikiem oceny samodzielności dochodowej JST (WSDw) jest relacja
dochodów własnych, z wyłączeniem udziału w podatkach stanowiących dochód budżetu
państwa (DW), do dochodów ogółem (DO):
DO
DW
WSDw
(1)
Wskaźnik ten odzwierciedla kondycję finansową JST, w tym stopień samowystarczalności.
Wynika to z
faktu, iż dochody własne JST
4
stanowią najbardziej stabilny składnik budżetu,
będący w gestii organów JST dzięki dość swobodnemu kształtowaniu polityki dochodowej
5
,
w
tym polityki podatkowej. Polityka podatkowa wiąże się z określeniem wielkości i źródeł
groma
dzenia oraz egzekwowania dochodów podatkowych w zakresie władztwa podatkowego
przyznanego JST w wyniku decentralizac
ji finansów publicznych
6
.
Wskaźnikiem oceniającym samodzielność podatkową (WSDp) jest relacja dochodów z podat-
ków i opłat lokalnych (DWp) do dochodów ogółem (DO):
DO
DWp
WSDp
(2)
Wskaźnik ten określa zakres kompetencji dotyczących możliwości pozyskiwania dochodów
własnych w ramach wspomnianej polityki podatkowej.
Uzupełniającymi wskaźnikami oceny samodzielności dochodowej są:
2
Zadania własne to zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej, wykonywane przez
JST (por. art. 166.1 Konstytucji). Wykaz zadań własnych dla gmin reguluje Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorzą-
dzie gminnym (art. 7).
3
Zadania zlecone to zadania publiczne zlecone w trybie i sposobie ich wykonywania zgodnym z przepisami prawa
w przypadku
uzasadnionych potrzeb państwa (por. art. 166.2 Konstytucji, art. 8 Ustawy o samorządzie gminnym).
4
Dochody własne JST są określone w Ustawie z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego
: dla gmin (art. 4.1), powiatów (art. 5.1) i województw (art. 6.1).
5
„Przez politykę dochodową JST należy rozumieć świadomy i celowy dobór źródeł oraz rodzajów dochodów bu-
dżetowych, zgodny z obowiązującymi regulacjami prawnymi, oraz określenie metod działania w zakresie ich pozyski-
wania, zgodnie z
zasadą wydajności i terminowości, tak aby zapewnić płynność finansową JST, a jednocześnie
pozytywnie oddziaływać na otoczenie za pomocą instrumentów tej polityki” (Jastrzębska 2012, s. 248).
6
JST mają prawo ustalania wysokości podatków i opłat lokalnych (art. 168 Konstytucji).
40
A. Czarny
40
a)
wskaźnik samodzielności dochodowej I stopnia (WSD1) jako relacja dochodów własnych
(DW), wraz z
udziałem w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa (DUp), do do-
chodów ogółem (DO):
DO
DUp
DW
(3)
b)
wskaźnik samodzielności dochodowej II stopnia (WSD2) jako relacja dochodów własnych
(DO), wraz z
udziałem w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa (DUp), powięk-
szonych o
subwencję ogólną (SO), do dochodów ogółem (DO):
DO
SO
DUp
DW
(4)
Dwa powyższe wskaźniki określają stopień niezależności dochodowej JST, związanej
z
decentralizacją budżetową, wielkość potencjału gospodarczego, a także możliwość genero-
wania przez JST
dochodów własnych, z uwzględnieniem wielkości udziału w podatkach
dochodowych od osób fizycznych i prawnych, powiększonych o subwencję ogólną, stanowiącą
dochód, o wydatkowaniu którego decyduje samorząd.
Rozbudowaną analizę samodzielności dochodowej określają wskaźniki przedstawiające
relacje dochodów ogółem do poszczególnych składników dochodów własnych, takich jak:
dochody z
podatków i opłat lokalnych (wskaźnik WSDpl), dochody z podatku od nieruchomości
(
wskaźnik WSDpn) oraz udział w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa – w podat-
kach
centralnych (wskaźnik WSDpc):
DO
DWpl
WSDpl
(5)
DO
DWpn
WSDpn
(6)
DO
DWpc
WSDpc
(7)
Zaprezentowane wskaźniki samodzielności dochodowej dość szczegółowo określają moż-
liwości samodzielnej polityki finansowej JST w zakresie pozyskiwania dochodów ze źródeł
podatkowych.
ANALIZA SAMODZIELNOŚCI DOCHODOWEJ NA PRZYKŁADZIE MIAST: SZCZECIN,
POZNAŃ I WROCŁAW
Poddane analizie dane budżetowe miast wojewódzkich wykazują zróżnicowanie pod względem
struktury dochodów. Wynika to z zawartych w tab. 1 planowanych kwot. Zgodnie z podziałem
Samodzielność dochodowa jednostek samorządu terytorialnego…
41
41
dochodów budżetowych na bieżące i majątkowe
7
największy udział dochodów bieżących był
zaplanowany w Szczecinie na rok 2014
– wynosił 89,3%; na rok 2015 wynosi 91,1%. Przekła-
da się to na najmniejszy udział dochodów majątkowych, co wskazuje na mniejsze, niż
w
pozostałych analizowanych miastach, planowane wpływy z funduszy Unii Europejskiej,
przeznaczone na zadania majątkowe.
Tabela 1. Wybrane d
ane budżetowe analizowanych miast w latach 2014–2015 [tys. zł]
Wyszczególnienie
Szczecin
Poznań
Wrocław
2014
2015
2014
2015
2014
2015
I. Dochody bieżące
1 670 085,7 1 779 909,1 2 462 559,0 2 628 974,0 3 215 212,1 3 366 092,7
A. Dochody własne
896 789,6
941 950,7 1 644 360,2 1 748 386,1 2 250 319,8 2 394 354,4
1. Dochody podatkowe,
w tym:
243 589,0
254 039,0
425 627,2
458 462,0
462 738,5
508 270,9
a) od czynności cywil-
noprawnych
20 000,0
23 530,0
40 000,0
50 000,0
47 000,0
70 000,0
b) od nieruchomości
208 000,0
214 900,0
360 000,0
377 500,0
386 460,0
414 020,0
c) od spadków
i darowizn
3 350,0
3 350,0
6 000,0
7 000,0
11 700,0
6 930,0
d) od środków transpor
towych
8 250,0
9 000,0
16 500,0
21 000,0
14 341,0
14 145,0
e) rolny i
leśny
439,0
409,0
827,2
662,0
1 537,5
1 495,9
2. Wpływy z opłat
117 532,0
114 667,9
120 962,9
126 431,0
301 133,1
312 294,3
3. Udziały w dochodach
budżetu państwa
420 487,3
446 970,0
871 761,4
930 624,2
943 000,0 1 030 000,0
a) w podatku dochodo-
wym od osób praw-
nych
23 499,6
25 570,0
80 000,0
90 000,0
78 000,0
90 000,0
b) w podatku docho-
dowym od osób
fizycznych
396 987,7
421 400,0
791 761,4
840 624,2
865 000,0
940 000,0
4. Dochody z
majątku
115 181,3
126 273,8
24 195,0
20 419,0
246 473,8
239 173,8
5. Dochody z
usług
3 515,0
3 701,0
201 813,7
212 449,9
296 974,4
304 615,4
B. Dochody transferowe
527 862,1
548 286,7
685 596,5
712 675,4
644 713,6
681 329,8
1. Dotacje otrzymane
z
budżetu państwa
147 001,2
148 597,7
146 010,3
152 327,8
134 828,8
158 635,6
2. Subwen
cja ogólna
z
budżetu państwa
380 860,9
399 689,0
539 586,2
560 347,6
509 884,8
522 694,2
C. Środki ze źródeł zagra-
nicznych i z
budżetu UE
9 361,9
4 890,0
14 486,7
11 646,9
17 576,2
8 565,7
D. Pozostałe dochody
232 557,1
281 080,7
118 115,6
156 265,6
302 602,5
281 842,8
II. Wydatki bieżące
1 523 191,7 1 599 992,7 2 265 628,0 2 370 164,5 3 078 312,2 3 174 195,4
III. Wynik bieżący JST
146 894,0
179 916,4
196 931,0
258 809,5
136 899,9
191 897,3
IV. Dochody majątkowe
199 987,4
174 281,6
405 064,1
647 460,9
454 037,9
512 457,3
1. Własne
32 385,6
36 800,9
91 690,8
82 174,2
258 600,0
219 600,0
2. Środki ze źródeł zagra-
nicznych i
budżetu UE
164 371,8
131 227,2
311 373,3
565 086,7
193 971,1
276 679,5
3. Pozostałe (w tym
dotacje)
3 230,0
6 253,5
2 000,0
200,0
1 466,8
16 177,8
V. Wydatki majątkowe
525 020,2
759 678,6
569 305,7
940 576,5
781 507,8
979 354,6
VI. Wynik budżetu JST
–178 138,8 –405 480,6
32 689,4
–34 306,1 –190 570,0 –275 000,0
Źródło: opracowano na podstawie projektów budżetów poszczególnych miast (Biuletyn Informacji Podatkowej Urzędu Miasta
Szczecin, http://bip.um.szczecin.pl/UMSzczecinBIP/chapter_11073.asp, dostęp dn. 2.03.2015; Biuletyn Informacji Podatkowej
Urzędu Miasta Poznania, http://bip.poznan.pl/bip/budzet-miasta-poznania,lib,1003/, dostęp 2.03.2015; Biuletyn Informacji
Podatkowej Urzędu Miejskiego Wrocławia, http://bip.um.wroc.pl/contents/322, dostęp dn. 2.03.2015.
7
Pojęcie dochodów bieżących i dochodów majątkowych JST określa art. 235 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.
o finansach publicznych.
42
A. Czarny
42
Planowany wynik budżetu
8
poszczególnych miast kształtował się na różnych poziomach
w
okresie objętym badaniem. Najniższy poziom deficytu budżetowego zaplanowano w Pozna-
niu na 2015 r.
– w wysokości 34 306,1 tys. zł, natomiast w 2014 r. była zaplanowana nadwyż-
ka budżetowa na kwotę 32 689,4 tys. zł. Z kolei najwyższy poziom deficytu budżetowego był
zaplanowany w Szczecinie na 2015 r.
– na kwotę 405 480,6 tys. zł. Było to uwarunkowane
wysokimi wydatkami
majątkowymi, w których największa wartość dotyczyła transportu i komu-
nikacji, stanowiących prawie 70% łącznych wydatków majątkowych, z czego 54% to wydatki
na przebudowę torowisk i szybkiego tramwaju miejskiego. Wysoki poziom deficytu został
zaplanowany również we Wrocławiu na 2015 r. – na kwotę 275 000,0 tys. zł, na co złożyły się,
podobnie, jak w
Szczecinie, duże wydatki majątkowe, w tym największe na transport
i
łączność – w wysokości 36,2% łącznych wydatków majątkowych (z czego 12,6% to finanso-
wanie zintegrowanego systemu transportu szynowego) oraz na kulturę i ochronę dziedzictwa
narodowego (w tym na budowę Narodowego Forum Muzyki – ponad 15% wydatków majątko-
wych). Należy podkreślić, że we wszystkich analizowanych miastach zadania majątkowe były
finansowane zarówno z dochodów majątkowych, jak i z dochodów bieżących, co jest ustawo-
wym warunkiem uchwalenia budżetu przez organ stanowiący
9
.
W ocenie samodzie
lności dochodowej poszczególnych miast najwięcej uwagi należy poświęcić
strukturze dochodów bieżących w różnych relacjach, przedstawionych w poprzednim rozdziale
niniejszego opracowania. Jedną z najważniejszych jest relacja dochodów własnych, z wyłączę-
ni
em udziału w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa, do dochodów ogółem JST (1).
Należy zaznaczyć, że udział w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa jest docho-
dem regulowanym przepisami prawa
10
, w
związku z czym samodzielność dochodowa jedno-
s
tek samorządowych jest znacznie ograniczona. Możliwe są natomiast działania poszczegól-
nych samorządów dotyczące pobudzenia gospodarczego regionu, m.in. zwiększenie liczby
nowych miejsc pracy czy zwiększenie liczby działających podmiotów gospodarczych, a tym
samym zmiana sytuacji dochodowej ludności i przedsiębiorstw. Wynikające z tego znaczne
różnice regionalne, przejawiające się m.in. w danych statystycznych (rys. 1), wpływają na
poziom dochodów własnych w postaci udziału w podatkach dochodowych od osób prawnych
oraz fizycznych.
W analizowanych miastach najwyższy stopień samodzielności dochodowej (WSDw) doty-
czył Wrocławia i wynosił ponad 35% zarówno w 2014, jak i w 2015 roku (zob. rys. 2). Wyso-
kość tego wskaźnika określa zakres kompetencji decyzyjnych miasta w zakresie pozyskiwania
dochodów, na które można bezpośrednio oddziaływać. Niższy stopień oddziaływania, a tym
samym niższą samodzielność dochodową odnotowuje się w Szczecinie i Poznaniu – średnio
wynosi ona 25
–26%. Przy uwzględnieniu wszystkich dochodów własnych, również udziału
w
podatkach stanowiących dochód budżetu państwa (WSD1), sytuacja przedstawia się nieco
odmiennie. Najwyższy stopień samodzielności dochodowej nadal dotyczy Wrocławia (ponad
61%). W
Szczecinie natomiast stopień tej samodzielności jest najniższy (poniżej 50%), ale
nieznacznie się zwiększył – z 47,9% w 2014 r. do 48,2% w 2015 r. W Poznaniu z kolei się
8
Przez wynik budżetu należy rozumieć nadwyżkę lub deficyt budżetu JST, co określa art. 217 Ustawy z dnia 27
sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
9
Zgodnie z art. 242, ust. 1 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o
finansach publicznych „(…) organ stanowiący jednostki
samorządu terytorialnego nie może uchwalić budżetu, w którym planowane wydatki bieżące są wyższe niż planowa-
ne dochody bieżące powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych i wolne środki”.
10
Zob. m.in. art. 4, ust. 2, 3 Ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o d
ochodach jednostek samorządu terytorialnego.
Samodzielność dochodowa jednostek samorządu terytorialnego…
43
43
zmniejszył – z 57,3% w 2014 r. do 53,3% w 2015 r. Nie świadczy to o obniżeniu dochodów
wpływających do budżetu Poznania w postaci udziału w dochodach budżetu państwa (plano-
wany jest wzrost w 2015 r. o 6,8% w stosunku do poprzedniego roku), ale o
niższym planowa-
nym przyroście w stosunku do planowanego zwiększenia dochodów ogółem (o 14,3%).
Stwierdzić można też, że najwyższy dochód w postaci udziału w dochodach budżetu państwa
w
łącznych dochodach (określony jako WSDpc) dotyczył właśnie Poznania (30,4% w 2014 r.
i 28,4% w 2015 r.). Wynika to z
ogólnie dobrej sytuacji miasta, założonej polityki migracyjnej
ludności, niskiego poziomu bezrobocia (3,2% wg stanu na 31.12.2014 r.) i z korzystnych
uwarunkowań przedsiębiorczości.
Rys. 1.
Wybrane wskaźniki ekonomiczne analizowanych miast
Źródło: opracowano na podstawie Biuletynów Statystycznych, http://szczecin.stat.gov.pl/; http://poznan.stat.gov.pl/;
http://wroclaw.stat.gov.pl/
, dostęp 2.03.2015 r.
Rys. 2.
Kształtowanie się wskaźników określających samodzielność dochodową analizowanych miast
w latach 2014
–2015
Źródło: opracowano na podstawie danych z tab. 1.
Szczecin
Poznań
Wrocław
stopa bezrobocia
zarejestrowanego
wg stanu na 31.12.2014
9,4
3,2
4,3
liczba podmiotów gospodarczych
wg stanu na 31.12.2014
67,3
107,1
110,3
L
ic
zb
a
p
o
d
m
io
tó
w
g
o
s
p
o
d
a
rc
z
y
c
h
w
ty
s
.
Sto
p
a
b
e
z
ro
b
o
c
ia
w
%
44
A. Czarny
44
W
ażnym elementem samodzielności dochodowej JST jest zakres władztwa podatkowego,
co oznacza
zakres uprawnień władz samorządowych w kształtowaniu wysokości stawek
podatków lokalnych
11
oraz ud
zielaniu zwolnień, zaniechaniu poboru świadczeń podatkowych
czy stosowaniu ulg
. Miarodajnym wskaźnikiem w tym zakresie jest wskaźnik samodzielności
dochodowej WSDpl
, do obliczenia którego brane są pod uwagę jedynie dochody osiągane
z
podatków i opłat lokalnych. Najwyższy stopień władztwa podatkowego odnotowuje się
w Poznaniu
– wynosił on około 14% w badanym okresie; nieco niższy (w granicach 13%)
odnotowano w Szczecinie i
we Wrocławiu. Dodać należy, że kwota dominująca w wartości
podatków lokalnych we wszystkich miastach dotyczyła podatku od nieruchomości. W Szczecinie
stopień samodzielności dochodowej, mierzony z uwzględnieniem tylko podatku od nierucho-
mości (WSDpn), był nieco wyższy niż we Wrocławiu. Jednak wpływy do budżetu Wrocławia
z tego
podatku zostały zaplanowane na kwotę niemal jeszcze raz większą niż do budżetu
Szczecina.
PODSUMOWANIE
Dochody własne JST umożliwiają kształtowanie lokalnej polityki zaspokajania bieżących
i
przyszłych potrzeb społecznych i gospodarczych. Pozwalają na pewne uniezależnienie się od
państwa, w szczególności od budżetu państwa. Wysoki udział dochodów własnych pozytywnie
wpływa na aktywność organów samorządowych, na rozwój gospodarczy regionu, stymulację
przedsiębiorczości, a także na zahamowanie migracji, zwłaszcza zarobkowej. Oprócz docho-
dów własnych JST dysponują innymi rodzajami dochodów, m.in. dochodami transferowymi
z
budżetu państwa. Miarą wystarczalności finansowej samorządu, w tym samodzielności
dochodowej, jest wiele wskaźników finansowych, odzwierciedlających dochody własne ogółem
oraz w
rozbiciu na poszczególne rodzaje, w odniesieniu do łącznej wartości dochodów budże-
towych JST.
Poddane ocenie miasta charakteryzuje dość zróżnicowany poziom samodzielności docho-
dowej w
zaprezentowanych relacjach. Wpływ na tę sytuację mają niewątpliwie potencjał
ekonomiczny miast, realizowane inwestycje, rozwój gospodarczy, chłonność rynku pracy.
Samodzielność dochodowa WSD1 w analizowanym okresie kształtowała się w Szczecinie na
poziomie 48%, w Poznaniu
– na poziomie 53–57%, a we Wrocławiu wynosiła ponad 61%. Są
to wartości zbieżne z łączną wielkością wykonanej samodzielności dochodowej dla wszystkich
JST, kształtującą się w granicach 50%
12
. Jednak w zestawieniu z
łączną wielkością dla
wszystkich miast na prawach powiatu, wynoszącą ponad 61%, samodzielność dochodowa
tylko we Wrocławiu jest porównywalna ze średnią w kraju. Zauważyć również należy, iż niższy
stopień samodzielności dochodowej w Szczecinie, w porównaniu z pozostałymi analizowanymi
miastami, wynika z
uwarunkowań ekonomicznych, takich jak m.in. wysoki poziom bezrobocia
11
Należy pamiętać, że i w tym zakresie samodzielność JST jest ograniczona – stawki podatków lokalnych są
określane odgórnie jako stawki maksymalne lub przedziały stawek, które gminy muszą uwzględnić.
12
Wykonana samodzielność dochodowa dotyczy obliczeń na podstawie danych historycznych (wykonanych
budżetów) dostępnych na stronach GUS. Zgodnie z tymi danymi obliczona przez autora samodzielność dochodowa
wszystkich JST w latach 2010
–2013 kształtowała się na poziomie 48–49%, z kolei miast na prawach powiatu
w adekwatnym okresie
– na poziomie 61–63%.
Samodzielność dochodowa jednostek samorządu terytorialnego…
45
45
czy mniejsza liczba funkcjonujących podmiotów gospodarczych. Tym samym przedstawiony
stopień samodzielności dochodowej analizowanych miast wskazuje na potrzebę zewnętrznego
dofinansowania wykonywanych zadań bieżących i inwestycyjnych, m.in. w postaci dotacji
i subwencji.
PIŚMIENNICTWO
Biuletyn Informacji Poda
tkowej Urzędu Miasta Poznania, http://bip.poznan.pl/bip/budzet-miasta-
poznania,lib,1003/
, dostęp: 2.03.2015.
Biuletyn Informacji Podatkowej Urzędu Miasta Szczecin, http://bip.um.szczecin.pl/UMSzczecinBIP/
/chapter_11073.asp
, dostęp: 2.03.2015.
Biuletyn I
nformacji Podatkowej Urzędu Miejskiego Wrocławia, http://bip.um.wroc.pl/contents/322,
dostęp: 2.03.2015.
Biuletyn Statystyczny Województwa Dolnośląskiego – IV kwartał 2014, http://wroclaw.stat.gov.pl/,
dostęp: 2.03.2015.
Biuletyn Statystyczny Województwa Zachodniopomorskiego – IV kwartał 2014, http://szczecin.stat.
gov.pl/, dostęp: 2.03.2015.
Jastrzębska M. 2012. Finansowanie jednostek samorządu terytorialnego. Warszawa, LEX, 248.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. DzU z 1997 r., nr 78, poz. 483.
Sytuacja społeczno gospodarcza województwa dolnośląskiego w styczniu 2015 r. Wybrane dane
o podregionach i powiatach, http://wroclaw.stat.gov.pl/
, dostęp: 2.03.2015.
Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 września 1994 r. w sprawie ustalenia powszechnie
obowiązującej wykładni art. 85 i art. 87 Ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie teryto-
rialnym. DzU z 1994 r., nr 113, poz. 550.
Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o
dochodach jednostek samorządu terytorialnego. DzU z
2003,
nr 203, poz. 1966.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. DzU z 2009 r., nr 157, poz. 1240.
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o
samorządzie gminnym. DzU z 1990 r., nr 16, poz. 95.
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o
samorządzie powiatowym. DzU z 1998 r., nr 91, poz. 578.
Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r.
wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorial-
nego państwa. DzU z 1998 r., nr 96, poz. 603.
46