plik

o m a s z

ą b e k

OSB

http ://chomikuj .pI/KoscioIKatolicki

// &ZF<o>Z~ćsć/yii

ća

F R A G M E N T Y B I B L I I

A/n

FRAGMENTY BIBLI I

• Czym się różni piekło od piekieł?

• Dlaczego Bóg jest okrutny w Starym Testamencie?

• Dlaczego potrzeba aż dwóch opisów stworzenia świata?

Czy nie wystarczyłby jeden?

• Po co Pan Bóg w siódmym dniu odpoczywał? Przecież Róg

'„•jest wszechpotężny, a więc nie potrzebuje odpoczynku...

• Dlaczego cyFra 666 oznacza szatana?

• Dawid miał kilka żon i ok. 600 nałożnic. Dziś nie wolno

mieć nawet kochanki, a wtedy wolno było mieć kilka setek

nałożnic? Dlaczego Bóg nie piętnuje tej sytuacji u Dawida?

• Dlaczego wśród apostołów nie było żadnej kobiety?

• Dlaczego nie ma św. Dawida, św. Mojżesza, św. Adama

i św. Ewy__? Dlaczego wielkich ludzi Starego Testamentu

nie możemy w Kościele nazywać świętymi?

o m a s z

ą b e k

OSB

(ur.

1952

); święcenia kapłańskie przyjął w

1979

roku.

Był proboszczem oraz przeorem Ojców Benedyktynów

w lyńcu. Obecnie profesor

wykładowca egzegezy No

wego Testamentu oraz teologii biblijnej.

ISBN 978-83-7720-285-ii

9 7 8 8 3 7 7 2 0 2 8 5 2

wjw.WydatfnictwcPetrus.pl

Redakcja i skład:

Wydawnictwo PETRUS®

Projekt okładki:

Artur Falkowski

Mecenas Wydawnictwa:

Kancelarie adwokackie

Andrzej Stelmach

Leszek Wojtasik

Wydawnictwo wspiera

Dom Pomocy Społecznej im. Św. Brata Alberta w Ojcowie

Wydanie II

ISBN 978-83-7720-285-2

W Y D A W N I C T W O ;

P E T R US

30-384 Kraków, ul. Raciborska 13/31
tel. 601 974 991
e-mail: wydawnictwo@wydawnictwopetrus.pl

Adres do korespondencji:

Urząd Pocztowy Wieliczka
skr. poczt, nr 12; 32-020 Wieliczka
handel@wydawnictwopetrus.pl

Zapraszamy do księgami internetowej:

www.WydawnictwoPetrus.pl

Wstęp

„I tak minął wieczór i poranek, dzień czwarty,
piąty, szósty”. Dlaczego Pan Bóg stwarzał świat

w sześć dni? Przecież jako Bóg Wszechmocny

cały świat  mógł stworzyć jednym  gestem,  właś
ciwie jedną myślą, jednym  tchnieniem.  I w do
datku  w  siódmym  dniu  odpoczywał.  Czy  Bóg

potrzebował odpoczynku? Oczywiście że nie,

jest przecież Wszechmogącym, a więc po co od

poczywał?

A tak w ogóle: to dlaczego potrzeba aż dwóch

opisów stworzenia świata? Czy nie wystarczyłby

jeden?

Jest mnóstwo problematycznych i niezro

zumiałych fragmentów w Piśmie Świętym, jak
choćby ten z Apokalipsy, gdzie autor księgi ope

ruje BARDZO dokładnymi liczbami: ilu będzie
zbawionych, a ilu potępionych itd. Skąd takie

liczby?  Skąd  ta  pewność?  Skąd  on  to  wiedział?
Dlaczego liczba 666  oznacza szatana?  Dlaczego
666,  a nie 777 albo 555, albo  567?

Dlaczego w Starym Testamencie Bóg toleru

je rozwody? Wystarczy dać żonie list rozwodo
wy, by sprawę załatwić. Oczywiście Jezus Chry

stus  to  zmienił,  ale  Bóg w Starym Testamencie
tego  nie  zmieniał.  Dawid  miał  kilka  żon  i  ok.
600  nałożnic.  Bóg  go  wybrał,  ale  i  nie  skarcił
za taki styl życia. Jakby nie zwrócił na to uwagi.
Dlaczego  Bóg Starego Testamentu  nie  piętnuje
takiego  postępowania Dawida?  I jeszcze wybie
ra go  i  powierza mu tyle zadań.  Dziś nie wolno

mieć nawet kochanki, a wtedy wolno było mieć

kilka setek nałożnic?

Dlaczego nie ma mowy w Nowym Testa

mencie  o  kobietach?  Dlaczego  liczą  się  tylko
mężczyźni?  I  dlaczego Jezus  nie  zmienił  tej  sy
tuacji.  Nawet jakby ją pochwalił, wybierając na

apostołów samych mężczyzn. A co z chrztem

Jezusa? Chrzest u Żydów był symbolem oczysz

czenia z grzechów. Jezus Chrystus  był bez grze
chu,  a więc  nie  potrzebował  oczyszczenia.  Jed
nak pozwolił się ochrzcić.  Dlaczego  na przekór
logice zdrowego rozsądku Jezus dał się ochrzcić,
skoro  tego  nie  potrzebował?  Dlaczego  nie  ma
św.  Dawida,  św.  Mojżesza,  św.  Abrahama,  św.

Adama i św. Ewy? Dlaczego wielkich ludzi Sta

rego Testamentu nie możemy w Kościele nazy

wać świętymi?

To tylko wierzchołek przysłowiowej „góry

lodowej”  — pytanie:  „dlaczego?”.  Takich  „dla
czego” jest mnóstwo. Nie ma strony w Biblii, by
nie  można było  zapytać:  „dlaczego?”,  by takich
„dlaczego”  nie było wciąż więcej.

I dlatego dobrze, że ukazuje się książka, któ

ra odpowiada na szereg trudnych pytań o Bi
blię i wyjas'nia niezrozumiałe fragmenty Pisma
Świętego.

d r P aw eł Piotrowski

Czym się różni piekło od piekieł?

Piekło  to  w  naszej  nauce  stan  kary  wiecznej
i  według  Katechizmu  Kościoła  Katolickiego:
„stan  ostatecznego  samowykluczenia  z  jed
ności  z  Bogiem  i  świętymi”,  jako  następstwo

śmierci w stanie grzechu śmiertelnego, bez żalu
i bez przyjęcia miłosiernej miłości Boga (KKK

1033). To nie Bóg skazuje biednego grzesznika

na taką karę, ale on sam trwa w swoim odwró
ceniu i nie chce tego zmienić do ostatniej chwili

swego ziemskiego życia, kiedy ma jeszcze taką

możliwość.

Natomiast „piekła” w Wyznaniu wiary to

odpowiednik  starożytnego  przekonania  o  sta
nie  ludzi  po  śmierci.  Ten  stan,  czy  miejsce  ich
pobytu,  Semici  nazywali  Szeolem  (Otchłanią),
Grecy —

Hadesem. Jest to ogólne określenie sta

nu  po  śmierci  bez  szczegółowego  podawania:
czy jest  to  stan  szczęścia,  czy cierpienia.  Dlate
go w przypowieści o  bogaczu i Łazarzu  (Łk  16,

19—31) obydwaj po śmierci są w Szeolu. Jeden

cierpi  męki  w  Otchłani,  czyli  jej  dolnej  części,
zwanej  przez Izraelitów Gehenną (od doliny na
północ  od  Jerozolimy  splamionej  kultem  po
gańskiego  bożka  Molocha,  dla  którego  palono

dzieci w ofierze). Drugi jest na łonie Abrahama

- gdzie sprawiedliwi Izraelici mieli radować się

ze swym praojcem. Jezus posługuje się obraza

mi używanymi przez rabinów, co nie oznacza,
że potwierdza, iż tak dokładnie wyglądał los po
śmierci grzeszników i sprawiedliwych. Zaznacza

tylko różnice zależną od ich postępowania pod
czas życia na ziemi.

Zstąpienie Chrystusa do piekieł oznacza, że

umarł prawdziwie, a Jego zbawcza śmierć objęła
swym  zasięgiem  także  tych,  którzy  żyli  wcześ
niej:  „(...)  poszedł  ogłosić  [zbawienie]  nawet
duchom zamkniętym w więzieniu, niegdyś  nie

posłusznym, gdy za dni Noego cierpliwość Boża
oczekiwała, a budowana była arka, w której nie

wielu, to jest osiem dusz, zostało uratowanych

przez wodę” (1 P 3, 19—20).

Najkrótszy rozdział w Piśmie Świętym to
Psalm 1 1 7 , najdłuższy to Psalm 1 1 9 . Środko

w y to  Psalm  1 1 8 .  Przed nim są 5 9 4   rozdzia
ły i  po  nim  dokładnie  594,  przy czym  suma
tych  rozdziałów  (594  +  594)  wynosi  1  188.
ŚRODEK  Pisma  Świętego  to  dokładnie
Psalm 1 1 8 , wers 8: „Lepiej ufać Panu, niż po

legać na ludziach”  (Ps  1 1 8 ,  8). Jak  to  ksiądz
zinterpretuje?  Czy  ma  to  jakieś  znaczenie?
Czy  to  przypadek?  Zwłaszcza  ta  kombinacja

liczb. Co oznaczają liczby: 1, 1 1 , 8?

Każdy werset Pisma Świętego wyraża głęboką

naukę, niekiedy nawet trudną dla nas do zro

zumienia.  Ważne jest,  by poszczególne wersety
odczytywać  we  właściwym  kontekście  i  w  od
niesieniu  do  nauki  całego  Pisma  Świętego.  Po
magają w tym odnośniki,  w których podane są
inne miejsca Biblii, wyrażające podobną naukę.

Do kombinacji liczbowych dużą wagę przy

wiązywała żydowska Kabała, prąd, który rozwi

jał się głównie w XIII i XIV wieku. Jako środ

kowy werset Biblii, Psalm 118, wers 8 wypada

według naszego układu tekstów, który jest różny
od Biblii hebrajskiej dzielącej się na Torę (Pra
wo, Pięcioksiąg, pięć pierwszych ksiąg Starego

sama metoda jest raczej dziwactwem, niż drogą
do odczytania tego, co Bóg rzeczywiście chciał

nam powiedzieć.

Jeślibyśmy chcieli coś odczytać z symboliki

liczby 1188, zgodnie z podanymi niżej zasada
mi i dodaniem pewnej interpretacji kolejnych

cyfr, moglibyśmy widzieć w niej potwierdze

nie najwyższej władzy Boga (dwa razy liczba 1,

oznaczająca Bożą rzeczywistość, jedynego Boga,
Stwórcę i Pana)  nad światem  (dwa razy 8, z któ
rych  każda  ósemka  to  dwa  razy  4  oznaczające
cały świat,  stworzenie).  Ale  to  samo  (co  Psalm

118, wers 8) o ufności Bogu mówi wiele teks

tów biblijnych, które można normalnie odczy
tywać bez potrzeby takiej gimnastyki umysło

wej. Zamiłowanie do podobnych metod może
świadczyć o pewnych cechach schyłkowych

kultury, która się w nich lubuje, a uważa nor

malny sens tekstu za zbyt prosty, wystarczający

dla ludzi pospolitych, mało subtelnych i wy
kształconych. Syn Boży przyszedł na świat nie

w rodzinie uczonych w Piśmie, lecz prostych

ludzi,  żyjących  z własnej  pracy.  Jego  nauka  też
była prosta i  może to  było jednym z powodów,
dla których lekceważyli Go uczeni w Piśmie za
miłowani  w  skomplikowanych  rozważaniach,
które często okazywały się bezpłodne.

Dlaczego Bóg jest tak okrutny w Starym Te

stamencie? Dlaczego nie ma w Nim tyle mi

łości, co u Jezusa Chrystusa? Potopił w M o

rzu Czerwonym wojska faraona, żołnierzy,

mężczyzn, którzy mieli domy, rodziny, byli

ojcami i „Bogu ducha w innym i” ludźmi, bo

serce faraona było z kamienia, bo Bóg tak

chciał. Ileż w tym wszystkim jest cierpienia,

okrucieństwa, złośliwości Boga... Proszę

o odpowiedź na każde z tych pytań.

Pytanie jest sformułowane z pozycji współczes
nego człowieka myślącego kategoriami kształ
towanymi przez wieki chrześcijańskiej nauki

o wartości każdej jednostki, może nie zawsze
doskonale wcielanej w życie, ale zawsze głoszo

nej. Kiedy czytamy teksty sprzed tysięcy lat, po

winniśmy zdawać sobie sprawę z różnic między

naszym sposobem myślenia a myśleniem ów

czesnych ludzi. Pan Bóg dostosowuje swą peda
gogię do ich poziomu.

Wiara ludzi Starego Testamentu w życie

wieczne kształtowała się stopniowo. Natomiast

mieli oni bardzo silne odczucie przynależności
do zbiorowości: rodziny, plemienia, narodu.

Nieszczęście dotykające kogoś z grupy odczuwa
li jako własne. W tym duchu także przedstawio

ne są Boże kary. Ich dotkliwość pokazuje wagę
przewinień, których są następstwami. Nie nale

ży też traktować podawanych liczb jako danych

historycznych. Proces redakcji natchnionych

ksiąg  ciągnął  się  przez wiele  stuleci  — najpierw
przekazywano  dane  w  ustnej  tradycji,  potem
były  redakcje  pisemne,  których  ostatni  etap
przypadł  na  czasy  po  powrocie  z  niewoli  babi
lońskiej  (ok.  400  r.  przed  narodzeniem  Chry

stusa). Natchnieni autorzy mogli wyolbrzymiać

klęskę wrogów jako środek do pokazania potęgi
Boga w sytuacji, kiedy Izrael podlegał silniej

szym sąsiadom i wydawało się, że ich bogowie

(pogańscy) mają większą moc od jedynego Boga
Izraela.

Wierzymy, że ziemska egzystencja i dozna

wana w czasie jego trwania pomyślność albo też

nieszczęście to tylko niewielki odcinek życia istot
nieśmiertelnych. Doczesna zagłada nie oznacza

wiecznego  potępienia: jeśli każdy zmarły w tra
gicznych  okolicznościach zwrócił  się z  ufnością
do  nadprzyrodzonej  siły — tak,  jak ją  rozumiał

- może osiągnąć zbawienie.

Nie można mówić o złośliwości Boga, tylko

o dopuszczaniu następstw ludzkich wyborów

- w tym wypadku władcy prześladującego lud

Izraela, podobnie jak w ciągu historii było bardzo

wiele cierpień indywidualnych osób oraz grup,

całych  narodów,  które  mogły wywołać krwawą
reakcję.  Rozmiar klęski wrogów podkreśla zwy
cięstwo  sprawiedliwości.  Każdy  system  oparty
na  fałszu  i  okrucieństwie wcześniej  czy później

upadnie i przy tej okazji będzie cierpiało wiele
istnień ludzkich - zarówno winnych, budują
cych swą pomyślność na zbrodniczym systemie,

jak i niewinnych. Stary Testament nie mówi nic

0 wiecznym losie każdego z nich, ale na podsta
wie całego Objawienia i rozwoju nauki Kościoła

możemy ufać, że każdy może dostąpić Bożego
miłosierdzia.

Lektura fragmentów Pisma Świętego o klę

sce wrogów ludu Bożego powinna nas skłaniać
do zajęcia właściwej postawy wobec wszelkich

form niesprawiedliwości. Dziś odpowiednikiem
faraona z Księgi Wyjścia może być na przykład
przedsiębiorca zatrudniający pracowników bez
zabezpieczeń socjalnych za bardzo niskie stawki

1 wszyscy popierający aborcję.

Chrystus głosił nieskończoną miłość Boga do

każdego człowieka,  nikogo  nie odrzucał,  ale też
wzywał wszystkich  do  nawrócenia i zapowiadał
wieczną  karę.  Jeden  z  krakowskich  teologów,

pisząc o sprawach ostatecznych, stwierdził, że

w Nowym Testamencie najwięcej wypowiedzi
o piekle jest autorstwa samego Jezusa. Patrząc

na Jego reakcję na wieść o ludzkich nieszczęś

ciach, z perspektywy czysto ludzkiej można by

też zarzucić Mu nieczułość: „W tym samym

czasie przyszli jacyś ludzie i donieśli Mu o Gali

lejczykach, których krew Piłat zmieszał z krwią
ich ofiar. Jezus im odpowiedział: «Czyż myśli

cie, że ci Galilejczycy byli większymi grzeszni
kami niż inni mieszkańcy Galilei, iż to ucierpie

li? Bynajmniej, powiadam wam; lecz jeśli się nie
nawrócicie, wszyscy podobnie zginiecie. Albo

myślicie, że owych osiemnastu, na których zwa
liła się wieża w Siloam i zabiła ich, było więk
szymi winowajcami niż inni mieszkańcy Jeru

zalem? Bynajmniej, powiadam wam; lecz jeśli
się nie nawrócicie, wszyscy tak samo zginiecie»”

(Łk 13, 1—3). Zbawiciel ani nie potępił okru

cieństwa Piłata, ani nie wyraził współczucia wo
bec  jego  ofiar,  ale  przypomniał  inną  sytuację,
kiedy  wskutek  katastrofy  budowlanej  zginęło
osiemnastu ludzi,  by wezwać wszystkich do na

wrócenia. Każdemu może grozić nagła śmierć.
W każdej chwili swego życia trzeba być przy

gotowanym na spotkanie z Bogiem. Pan Jezus

Po  zmartwychwstaniu Jan  wszedł  do  grobu,
zobaczył  i  uwierzył.  Co  On  takiego  TAM
zobaczył,  że uwierzył?  Bo  nic w  tym  niezwy

kłego, że płótna były złożone i leżały gdzieś
obok - każdy mógł je złożyć. To nie przeko
nuje.

Ewangelia św. Jana nie używa imienia Jan, tylko
mówi o uczniu, którego Jezus miłował - cała

Tradycja Kościoła identyfikuje go z Janem Apo
stołem, ale dziś wielu uczonych widzi w nim

inną postać lub w ogóle symbol ucznia Jezu

sa wypełniającego to, co najważniejsze w Jego
nauce.

Świadectwa o zmartwychwstaniu dzielą się

na: relacje ze znalezienia pustego grobu oraz

ze spotkań ze Zmartwychwstałym Chrystu
sem. Szczegóły zawarte w Ewangelii św. Jana

(J 20, 5-8) były jasne dla bezpośrednich jej od

biorców, którzy znali ówczesny sposób grzebania

zmarłych.  Dziś,  na ogół w Europie  i Ameryce,
ciała  zmarłych  wkłada  się  do  trumien.  Wtedy
zawijano  je  w  opaski  i  całuny,  twarz  owijano
chustą.  Stan tkaniny -  leżące płótna, chusta od
dzielnie zwinięta w jednym miejscu (J 20,  5-7)

- wskazywał na wypełnienie wcześniejszych za-

powiedzi Jezusa o Jego zmartwychwstaniu (por.

np. Mk 8, 31 par.; 9, 31 par.; 10, 32-34 par.).

Jeśliby ktoś zabrał ciało zmarłego, odwijanie go

z całunu i opasek czy pozostawianie chusty nie

miałoby żadnego sensu.

O. Jankowski, omawiając wyniki badań nad

całunem turyńskim, mówił, że ślady Najświęt
szego Ciała są jakby wypalone, jakby Ciało oży
wione wewnętrzną energią powstało - podobnie

jak motyl jedwabnika wychodzi z kokonu. Nie
jest to jednoznaczny dowód, ale jedna z możli

wych interpretacji odpowiadająca sformułowa

niom z Ewangelii.

Piotr i Jan zobaczyli, że w grobie nie ma

ciała Jezusa, a stan tkanin wskazywał na dzia
łanie nadprzyrodzonej mocy. Obejrzenie stanu

pustego grobu i przypomnienie słów Jezusa za
owocowało wiarą w całość Jego misji i nauki,

może jeszcze w tej chwili nie całkiem wyraźną

i kompletną, lecz wystarczającą, by podnieść się
ze stanu przygnębienia po śmierci Mistrza i cze

kać, co będzie dalej (o czym mówią następne
wersety Ewangelii).

o tym wprost w kontekście Bożego sądu i rado

ści wybranych.  Liczb  nie  należy  rozumieć jako
zamkniętych  całości  ograniczających  innym
możliwość  wstępu,  lecz  jako  pokazanie  wiel

kości, pełni, w której każdy może uczestniczyć.

Dokładnie wskazuje na to fragment:

(...) wielki tłum,

którego nie mógł nikt policzyć,

z każdego narodu i wszystkich pokoleń, ludów

i języków,

stojący przed tronem i przed Barankiem (Ap 7, 9).

Stoją oni przed tronem Boga i przed Baran

kiem, uczestniczą w niebiańskiej liturgii i ra
dości.

Jak Ksiądz wytłumaczy liczbę 6 6 6 i dlaczego

oznacza ona akurat szatana? Dlaczego 666,
a nie 7 7 7 albo 5 5 5 czy 567?

Natchniony autor Apokalipsy podał taką, a nie

inną liczbę, rozumiejąc prawdopodobnie 6 jako
symbol niedoskonałości (brak jeden do dosko
nałej liczby siedem), zatem trzy szóstki to naj

wyższy stopień niedoskonałości, przeciwnej Bo

żej doskonałości (Ap 13, 18).

Sumując wartość liczbową kolejnych liter

alfabetu składających  się  na możliwe słowa  (do
czego  potem  wielką  wagę  przywiązywały  nie
które  kierunki  żydowskiej  interpretacji  Biblii),
próbowano  widzieć  tu  takie  wyrażenia,  które
oznaczały  rzymskich  cezarów  przypisujących
sobie  boską  godność:  „cezar  Nero”,  „cezar  -

nowy bóg”. Neron rozpoczął pierwsze większe

prześladowanie chrześcijan, więc dla wiernych

tamtych  czasów  był  typem  wroga  Boga  i  Jego
sprawy.  Liczba  mogła  być  nawiązaniem  do
obrazów z podobiznami władców i  napisów na
monetach (często skrótowych).

Komentarz w Biblii Tysiąclecia podaje, że

podczas liturgii liczbę tę mógł wyjaśniać oficjal
ny lektor.

Jeden z uczonych twierdził, że nastąpiła po

myłka  na jakimś  etapie  przekazu  i zamiast  666
powinno  być  616.  Widział  tu  odpowiednik li-
ter-cyfr rzymskich  DCXVI,  które na monetach
mogły  oznaczać  inicjały  imienia  i  tytułu  prze

śladowcy chrześcijan Domicjana: Domitianus
Caesar i XVI — 16 rok jego panowania (panował

w latach 81-96), czyli mniej więcej czas, kiedy

nastąpiła ostateczna redakcja Apokalipsy.

Autor Apokalipsy mógł też odnieść się do

innego systemu symboliki liczbowej, o którym
nie zachowały się świadectwa.

Co oznaczają liczby: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9,

10? Co oznacza sym bolika liczb i dlaczego

w kulturze semickiej operowano tą symbo

liką?

W samym Piśmie Świętym trudno mówić o jed

noznacznej interpretacji symbolicznej liczb.

W różnych księgach mogą mieć różne zna

czenia, które często odpowiadają powszech

nym przekonaniom ludzi żyjących w czasach
i w kulturach, w jakich powstawały poszczegól
ne teksty. Dlatego nie można dać uniwersalne
go klucza ze stałym znaczeniem kolejnych liczb

- odpowiednika kodu do rozszyfrowywania taj

nych wiadomości. W ogóle Biblia zawiera Boże
przesłanie przekazane w sposób zrozumiały przy
normalnej lekturze, a jeśli Bóg przez natchnio

nego autora chce podać wyjaśnienie metafor,

czyni to, podobnie jak Chrystus wyjaśniał zna
czenie niektórych przypowieści.

Jeśli chce się zobaczyć, jak można rozumieć

liczby w odpowiednich tekstach, warto sięgnąć
do dobrych komentarzy, których obecnie mamy

w języku polskim coraz więcej. Tak sam postę

puję i często widzę, że wybitni specjaliści mogą

mieć różne poglądy, wyjaśniając ten sam tekst.

Jakie będzie to „inne ciało” po zmartwych

wstaniu? Bo nie będzie to wskrzeszenie trupa?

Czym różni się wskrzeszenie od zmartwych

wstania? Czy Łazarz już raz nie zmartwych

wstał? Dlaczego w Piśmie św. jest mowa o je

go wskrzeszeniu, a nie o zmartwychwstaniu?

Wskrzeszenie - zmartwychwstanie —

dwa pol

skie  bliskoznaczne  słowa.  Pierwsze  wskazuje,
że  powstanie  do  nowego  życia jest  dziełem  ko
goś  innego,  nie  zmarłego,  lecz  tego,  który  go

wskrzesił. Natomiast drugie mówi o powstaniu
z martwych. Jego treść nie wskazuje, czyją mocą

to nastąpiło. W polskich przekładach Nowego

Testamentu o zmartwychwstaniu Chrystusa są
używane obydwa, zależnie od kontekstu:

Bóg wskrzesił Go, zerwawszy więzy śmierci

(Dz 2, 24; por. 2, 32; 3, 15.26; 4, 10; 5, 30;

10, 40; 13, 30.33.34.37; Rz 4, 24; 8, 11; 10, 9;

1 Kor 6, 14; 15, 15; 2 Kor 4, 14; Ga 1, 1; Ef 1,

20; 2, 6; Kol 2, 12);

będzie zabity i trzeciego dnia zmartwychwstanie

(M t 16, 21; por. 17, 9.23; 20, 19; M k 8, 31; 9,

31; 10, 34; Łk 9, 22; 10, 33);

Nie ma Go tu, bo zmartwychwstał, jak powie

dział (M t 28, 6; por. Łk 24, 6 -7 .3 4 .4 6 ; J 2, 22;

21, 14; Dz 17, 3; 26, 23; 1 Kor 1 5 ,4 .1 2 -1 4 .1 6 -

17.20; 2 Kor 5, 15; 1 Tes 4, 14).

O wskrzeszaniu umarłych, jako znaku cza

sów mesjańskich i ostatecznych można również

mówić przy użyciu obydwu czasowników:

głusi słyszą, umarli zmartwychwstają (M t 1 1 ,5 ;

Łk 7, 22; por. M k 12, 2 6 ;Ł k 2 0 , 37; J 1 1 ,2 4 ; 1

Kor 15, 15 -16.29.32.35);

Jest wolą Tego, który Mnie posłał, abym nic nie

stracił z tego wszystkiego, co M i dał, ale żebym

to wskrzesił w dniu ostatecznym. To bowiem jest

wolą Ojca mego, aby każdy, kto widzi Syna i wie

rzy w Niego, miał życie wieczne. A Ja go wskrzeszę

w dniu ostatecznym (J 6, 3 9 -4 0 ; por. 6, 44.54;

Dz 26, 8; 2 Kor 1, 9; Hbr 11, 10).

W Ewangelii św. Jana (J 11, 23) - Jezus mówi

do Marty o Łazarzu: „Brat twój zmartwych
wstanie”. Marta odnosi to do zmartwychwsta

nia w czasach ostatecznych, jednak wypowiedź

Jezusa raczej wskazuje na wskrzeszenie, które za

chwilę nastąpi. O tym fakcie potem jest powie
dziane: „Łazarz, którego Jezus wskrzesił z mar

twych” (J 12, 1; por. 12, 9.17). Zatem oba cza

sowniki oznaczają to samo.

O tym, jakie będzie nasze ciało po zmar

twychwstaniu, możemy wnioskować zestawia

jąc tekst Pierwszego Listu św. Pawła do Koryn

tian o naszym zmartwychwstaniu z relacjami

ze spotkań ze zmartwychwstałym Chrystusem

ukazujących Jego ciało wolne od materialnych

ograniczeń:

Lecz powie ktoś: A jak zmartwychwstają umarli?

W jakim ukazują się ciele? O, niemądry! Przecież to,

co siejesz, nie ożyje, jeżeli wprzód nie obumrze. To,

co zasiewasz, nie jest od razu ciałem, którym ma

się stać potem, lecz zwykłym ziarnem, na przykład

pszenicznym lub jakimś innym. Bóg zaś takie daje

mu ciało, jakie zechciał; każdemu z nasion właści

we. Nie wszystkie ciała są takie same: inne są ciała

ludzi, inne zwierząt, inne wreszcie ptaków i ryb. Są

ciała niebieskie i ziemskie, lecz inne jest piękno ciał

niebieskich, inne - ziemskich. Inny jest blask słońca,

a inny - księżyca i gwiazd. Jedna gwiazda różni się

jasnością od drugiej. Podobnie rzecz się ma ze zmar

twychwstaniem. Zasiewa się zniszczalne - powstaje

zaś niezniszczalne; sieje się niechwalebne - powstaje

chwalebne; sieje się słabe - powstaje mocne; zasiewa

się ciało zmysłowe - powstaje ciało duchowe. Jeżeli

jest ciało zmysłowe, jest też ciało duchowe. Tak też

jest napisane:

Stał się

pierwszy

człowiek,

Adam,

du

szą

żyjącą, a ostatni Adam duchem ożywiającym. Nie

było jednak wpierw tego, co duchowe, ale to, co ziem

skie; duchowe było potem. Pierwszy człowiek z ziemi

— ziemski, drugi Człowiek - z nieba. Jaki ów ziem

ski, tacy i ziemscy; jaki Ten niebieski, tacy i niebiescy.

A jak nosiliśmy obraz ziemskiego [człowieka], tak też

nosić będziemy obraz [człowieka] niebieskiego.

Zapewniam was, bracia, że ciało i krew nie mogą

posiąść królestwa Bożego i że to, co zniszczalne, nie

może mieć dziedzictwa w tym, co niezniszczalne. Oto

ogłaszam wam tajemnicę: Nie wszyscy pomrzemy,

lecz wszyscy będziemy odmienieni. W jednym mo

mencie, w mgnieniu oka, na dźwięk ostatniej trąby

- zabrzmi bowiem trąba - umarli powstaną niena

ruszeni, a my będziemy odmienieni. Trzeba, ażeby

to, co zniszczalne, przyodziało się w niezniszczalność,

a to, co śmiertelne, aby się przyodziało w nieśmiertel

ność (1 Kor 15, 3 5 -5 3 ).

O tym, jakie będzie nasze ciało na wzór

Chrystusa po zmartwychwstaniu,  możemy tak
że  odczytać,  analizując  relacje  o  ukazywaniu
się  Zmartwychwstałego  Chrystusa,  który  miał
prawdziwe ciało, lecz uduchowione (na Wscho
dzie  by  powiedziano:  „przebóstwione”),  obda

rzone duchowymi, nadprzyrodzonymi właści

wościami.

Zmartwychwstały Jezus ukazywał się jako

prawdziwy,  zwyczajny  człowiek.  Maria  Mag
dalena  wzięła  Go  za  ogrodnika  (J  20,  15),
a  uczniowie  wędrujący  do  Emaus  za  zwyczaj
nego  podróżnego  (Łk  24,  15—16).  Jego  uwiel
bione  Ciało  nie  zawsze  było  jaśniejące,  można

Je było spokojnie dotykać (Łk 24, 39; J 20,

27). Ponadto Jezus mógł spożywać pokarmy

(Łk 24, 41-43, Dz 10, 41) choć nie musiał.

R. Brandstaetter w swojej pięknej powieści J e 

zus z Nazarethu pisze o Ciele zmartwychwsta

łego Chrystusa jako już uwielbionym, którego

nie mogli dotykać ani Maria Magdalena, ani

Tomasz. Jednak wersy Ewangelii raczej tego nie
potwierdzają. Słowa Jezusa do Marii Magdaleny
są tłumaczone obecnie „Nie zatrzymuj Mnie,

jeszcze bowiem nie wstąpiłem do Ojca” (J 20,

17). Dawniej tłumaczono: „Nie dotykaj Mnie”,

co prawdopodobnie nie jest uzasadnione wzglę
dami językowymi,  lecz przekonaniem,  że Ciało
Zmartwychwstałego Jezusa  było już  całkowicie
uduchowione  i  chwalebne,  jak  w  chwili  Prze
mienienia (Mk 9,  3  par.).

Jezus po zmartwychwstaniu mógł się szybko

przemieszczać, znikać (Łk 24, 31), przenikać
przez zamknięte drzwi (J 20, 19.26).

To jest obraz właściwości ciał ludzi zbawio

nych,  uczestniczących  w  chwale  Zmartwych
wstałego  Chrystusa.  Wierzymy  w  powszechne
zmartwychwstanie  ciał,  zatem  także  ci,  którzy

nie otworzą się na miłość Bożą i przemieniającą
łaskę powstaną do nowego życia: ich ciało bę
dzie uczestniczyło w ich wiecznym losie. Będzie

to jakieś cierpienie, choć nie trzeba dosłownie
brać obrazowych tekstów mówiących o piekiel

nym  ogniu,  np.:  „(...)  Idźcie  precz  ode  Mnie,
przeklęci,  w  ogień  wieczny,  przygotowany  dia
błu  i  jego  aniołom!  (...)  I  pójdą  ci  na  wieczną
karę...”  (Mt  25,  41.46);  „gdzie  robak  ich  nie
ginie  i  ogień  nie  gaśnie”  (Mk  9,  48).  Oznacza

to stałe cierpienie człowieka złożonego z duszy
i ciała, ale nie określa dokładnie, na czym ono
będzie polegało.

Numeracja Psalmów zmienia się. O bok zwy
kłej numeracji jest inna umieszczona w na

wiasie - dlaczego?

Septuaginta - grecki przekład Starego Testa
mentu - podzielił i połączył niektóre psalmy.

W nowszych wydaniach Biblii numera

cja  podawana jest  według  tekstu  hebrajskiego.
W  Biblii Tysiąclecia -  najpierw według hebraj
skiego,  a w nawiasie według starożytnych prze
kładów:  greckiego  (Septuaginty)  i  łacińskiego

(Wulgaty). W najnowszym przekładzie opubli

kowanym przez księży paulistów jest tylko nu
meracja według tekstu hebrajskiego.

Różnica w numeracji Psalmów 9-147 spo

wodowana  jest  tym,  że  tłumacze  Septuaginty
połączyli  Psalmy  9  i  10,  a podzielili  Psalm  147
po  11  wersecie jako  nowy  utwór).  Psalmy  114

i 115 w tych przekładach potraktowano także

jako jedną kompozycję (Ps 113), natomiast 116

podzielono (116, 1-9 to w przekładach Psalm

114, a 116, 10-19 to Psalm 115).

Dawni kapłani przyzwyczajeni do Wulgaty,

Psałterza z dawnej Liturgii Godzin (Brewiarza)
i książek, które opierały się na wcześniejszych
przekładach, wolą dawną numerację. Natomiast

według Wulgaty, nowe pokolenia wychowane

na przekładach z oryginału kojarzą już utwory
z numeracją według tekstu hebrajskiego.

W tekstach naukowych podaje się zwykłe

numerację według tekstu oryginalnego, chyba
że chodzi o wersję z Septuaginty albo Wulgaty.

W patrologii i przekładach dawnych tekstów
z łaciny i innych języków (opartych na numera

cji Septuaginty) zaznacza się według niej.

Mówi się o „wędrówce dusz czyśćcowych”, co
to takiego? Czy jest o tym mowa w Piśmie
Świętym?

Wiara w wędrówkę dusz czy reinkarnację należy

do elementów buddyzmu oraz innych wschod
nich przekonań. Obecnie jest propagowana
przez ruchy synkretyczne oraz entuzjastów my

śli wschodniej (zwykle pojmowanej bardzo po
wierzchownie).

Na pewno nie mówi o tym Pismo Święte.

Wierzymy w obcowanie świętych, więc może
być jakaś forma kontaktu i pomocy - przede

wszystkim przez naszą modlitwę. Druga Księga

Machabejska mówi, że wódz Izraela z czasów

walk z hellenistycznymi władcami Syrii w II w.

przed  narodzeniem  Chrystusa,  Juda  Macha-
beusz,  po  odkryciu  pod  ubraniami  poległych
Izraelitów  przedmiotów  związanych  z  kultem
bałwochwalczym  polecił  złożyć  za  nich  ofiarę,

wierząc,  że  modlitwa  pomoże  w  odpuszczeniu
grzechów  tych,  którzy  potwierdzili  swą  wiarę,
oddając  życie  za  ojczyznę,  naród  i  religię  obja
wioną (2 Mch  12,  38-45).

Pismo Święte wyraźnie zakazuje wywoływa

nia duchów (Kpł 19, 31; 20, 6.27; Pwt 18, 11).

Była to praktyka częsta w różnych rei igłach bał

wochwalczych w starożytności (por. np. 2 Kri

21, 6; Iz 8, 19) i później, jeden z elementów

rozmaitych form magii od XIX w. popularyzo

wany przez spirytyzm. Doświadczenia podczas
wywoływania duchów można tłumaczyć oszu

stwem prowadzących seanse, parapsychicznymi
zdolnościami mediów, nie zbadanymi do koń

ca  przez  współczesną  naukę,  a  także  wpływem
złych  duchów  wykorzystujących  niedojrzałe,
zabobonne  przejawy  religijności,  by  uzależnić
od siebie ludzi  i odciągnąć ich od dojrzałej wia

ry, sakramentów świętych i Kościoła.

Stary Testament podaje jeden przypadek

wywołania ducha Samuela przez wróżkę z En-

dor, na polecenie Saula (1 Sm 28, 3-25). Jest to
wykorzystanie zabobonnej wiary niezrównowa
żonego psychicznie władcy, by przepowiedzieć

mu koniec życia.

Wierzymy w świętych obcowanie, duchową

więź świętych w niebie, dusz w czyśćcu oraz
wiernych żyjących na ziemi. Przede wszystkim

modlimy  się  za  zmarłych,  ufamy,  że  również
oni  mogą się  za  nami  wstawiać,  zwłaszcza  gdy
osiągną  już  niebo.  Katechizm  Kościoła  Kato
lickiego  uczy:  „Nasza  modlitwa  za  zmarłych

nie tyko może im pomóc, lecz także sprawia,

że staje się skuteczne ich wstawiennictwo za
nami” (KKK 958).

Trudno przypuścić, że bliższe kontakty ze

zmarłymi byłyby rzeczywiście potrzebne w dro
dze  do  zbawienia.  W   przypowieści  o  bogaczu
i  Łazarzu Abraham  mówi  do  bogacza proszące
go  o  wysłanie  zmarłego  Łazarza,  by przestrzegł

jego braci, że żyjąc pogrążeni w doczesności,

zmierzają  do  wiecznego  zatracenia:  „Jeśli  Moj
żesza  i  Proroków  nie  słuchają,  to  choćby  kto
z  umarłych  powstał,  nie  uwierzą”  (Łk  16,  31).

Jeśli nie umieją docenić zwykłych środków, pro

wadzących do zbawienia, które wydają im się

może  nudne,  pospolite,  powszechnie  dostępne
i  dlatego  nieciekawe,  to  nawet  nadzwyczajne
doświadczenia,  które  Bóg  dopuszcza,  którymi
obdarza niektórych ludzi dla umocnienia wiary
ich oraz innych osób, nie odniosą skutku. Drugi
List  św.  Piotra,  nawiązując  do  przeżyć  podczas
Przemienienia  Pańskiego,  stawia  wyżej  zwykłe
nauczania Pisma Świętego i przypomina, że wy

jaśnia je Kościół:

Nie za wymyślonymi bowiem mitami postę

powaliśmy wtedy, gdy daliśmy wam poznać moc

i przyjście Pana naszego, Jezusa Chrystusa, ale jako

naoczni świadkowie Jego wielkości. Otrzymał bo-

wiem od Boga Ojca cześć i chwałę, gdy taki oto głos

Go doszedł od wspaniałego Majestatu: To jest mój Syn
umiłowany, w którym sobie upodobałem. I słyszeliśmy,

jak ten głos doszedł z nieba, kiedy z Nim razem byli

śmy na górze świętej. Mamy jednak mocniejszą, pro
rocką mowę, i dobrze zrobicie, jeżeli będziecie przy

niej  trwali jak przy lampie,  która świeci w ciemnym
miejscu,  aż  dzień  zaświta,  a  gwiazda  poranna wzej
dzie w waszych  sercach. To  przede  wszystkim  miej
cie na uwadze, że żadne proroctwo Pisma nie jest do

prywatnego wyjaśniania. Nie z woli bowiem ludzkiej
zostało kiedyś przyniesione proroctwo, ale kierowani

Duchem Świętym mówili od Boga <święci> ludzie

(2 P 1, 16-21).

M am y cztery Ewangelie. A dlaczego cztery,
a nie pięć, siedem albo trzy? Kto o tym zdecy
dował, że tyle ich ma być? Kto zdecydował, że

TE, a nie inne mają być i dlaczego TE, a nie

inne? Dlaczego Ewangelia M arka, Mateusza,
a nie Jakuba czy Tomasza lub innych wiel

kich apostołów? Zwłaszcza, że nie wszyscy

byli apostołami. Łukasz nie był. Są przecież
ewangelie apokryficzne, które nie weszły do
kanonu Pisma Świętego.

O  przynależności  poszczególnych  tekstów  do
kanonu,  czyli  oficjalnego  spisu  ksiąg  natchnio
nych  tworzących  Biblię,  zadecydował  Kościół,
biskupi na zebraniach, synodach lokalnych i so
borach,  a  ostatecznie  na  Soborze  Trydenckim

w XVI w., na którym potwierdzono wcześniej
sze przekonanie. Wierzymy, że jest to działanie

Ducha Świętego kontynuującego misję Jezusa

Chrystusa, Wcielonego Syna Bożego (por. J 14,

16-17.26; 15,26; 16, 7-15).

Treść Ewangelii kanonicznych, pełnych po

wagi, powściągliwości i godności różni się od

apokryficznych, które dlatego nie weszły do
kanonu, choć zawierają wiele pięknych opo

wieści, np. podają imiona rodziców Matki Naj-

świętszej  i  tradycję,  że  ofiarowano Ją jako  małą
dziewczynkę  (3-letnią)  w  Świątyni  Jerozolim
skiej  i  tam  się wychowywała.  Raczej  nie jest  to
prawdopodobne,  choć  mogła  (po  śmierci  star
szych  rodziców?)  wychowywać  się  w  kręgu  po

bożnych  niewiast,  jak prorokini Anna,  o  której
św.  Łukasz pisze:  „Nie  rozstawała się ze świąty
nią, służąc Bogu w postach i modlitwach dniem
i nocą”  (Łk 2,  37).

Tekst apokryficzny (Protoewangelia św. Ja

kuba  z  drugiej  połowy  II  w.)  powstał  po  zbu
rzeniu  Świątyni.  Wyraża  prawdę,  że  Maryja od
początku  swego życia była najściślej  zjednoczo
na z Bogiem,  całkowicie Mu oddana (a do tego

nie jest konieczne formalne, obrzędowe ofia

rowanie w świątyni). Kościół obchodzi wspo
mnienie ofiarowania Maryi 21 listopada, ale
nie znaczy to, że podaje jako prawdę wiary sam
fakt, lecz prawdę religijną o zjednoczeniu Maryi
z Bogiem.

Inne Ewangelie o dzieciństwie Chrystusa

podają  szczegóły  fantastyczne,  według  których
boska moc Wcielonego Syna Bożego przejawia
ła  się  np.  poprzez  ożywianie  ptaszków  lepio
nych z gliny albo zsyłanie srogich  kar na osoby,
które  sprawiły  młodemu  Jezusowi  jakąś  przy
krość  (np.  Ewangelia  Pseudo-Mateusza,  uwa

żana w średniowieczu za dzieło św. Hieronima,
powstała nie wcześniej niż w VI w.).

Ewangelia Tomasza z połowy II w. - gnosty-

cka, zawiera  113 lub  114 logi ów -  krótkich wy
powiedzi Jezusa.  Niektóre z nich przypominają
zdania  z  Ewangelii,  inne  mają  wydźwięk  gno-
stycki,  to  znaczy  stanowią  interpretację  w  du
chu tajemnej  wiedzy dostępnej  dla wybranych,
bardziej wtajemniczonych.  Np. w przypowieści
0  zagubionej  owcy  (107;  por.  Mt  18,  12-14;
Łk  13,  3-7) jest mowa o  dużej  owcy,  którą pa
sterz  wolał  od  dziewięćdziesięciu  dziewięciu.
Oznacza  ona  „gnostyka”,  z  góry  przeznaczo
nego  do  zbawienia.  Ewangelie  prawowierne
głoszą zbawienie  otwarte,  dostępne  dla wszyst
kich,  którzy  uwierzą w Jezusa.  Inne  sformuło

wanie, podobne do tekstów: J 8, 12; Rz 11, 36;

1 Kor 8, 6, brzmi: „Ja jestem światłością, która

jest ponad wszystkimi. Ja jestem Pełnią, Pełnia
wyszła ze Mnie, Pełnia doszła do Mnie. Rozłup

cie drzewo, Ja tam jestem. Podnieście kamień,
a znajdziecie Mnie tam” (77).

Zawartość ksiąg apokryficznych pokazuje,

z jakiego powodu nie uznano ich za natchnio

ne. Albo zawierają wypowiedzi niezgodne ze

zdrową nauką Kościoła, albo też naiwne legendy
wyrażające jakąś prawdę wiary w uproszczony,

obrazowy sposób niepasujący do powagi Biblii
i niezgodny z faktami historycznymi.

Kanon, czyli oficjalny spis ksiąg uważanych

na natchnione w Kościele, biskupi określali na
zebraniach (synodach) w pierwszych wiekach.

Jednak wśród Ojców Kościoła nie było zgody,

co do kanonu ksiąg natchnionych. Ostatecznie
wypowiedzieli się na ten temat ojcowie Sobo

ru Trydenckiego w XVI w., wyliczając wszyst
kie księgi, które Kościół katolicki przyjmu

je w okresie, kiedy protestanci za Żydami nie

przyjęli ksiąg deuterokanonicznych Starego

Testamentu (wspomnianych w odpowiedzi na
pierwsze pytanie).

dziewczynki — Marysie,  miały w  rzeczywistości
na imię  Marianna. Teraz po  zmianie  dowodów
okazało  się,  że  wiele  starszych  pań,  które  do
tychczas uważały, że mają na imię Maria, w do
kumentach mają wpisane imię Marianna.

Powściągliwość cechująca nasze tradycje

świadczy o wysokiej kulturze religijnej i szacun

ku  wobec  świętości.  Z  kolei  nadawanie  imion
świętych  czy  postaci  Starego Testamentu  może
być świadectwem bliskości  tych osób przez czę
stą  bezpośrednią  lekturę  całej  Biblii  praktyko

waną przez protestantów albo poczucia szcze
gólnej więzi z Panem Jezusem i Matką Bożą

(w imionach hiszpańskich i włoskich).