Roentgen Wilhelm Conrad

(wym. Rentgen)(1845-1923 r.) 

    Wilhelm Conrad Roentgen, odkrywca promieni X, urodził się w 1845 r. w Lennep w 
Niemczech. W 1869 r. uzyskał doktorat na uniwersytecie w Zurychu. Przez następne 
dziewiętnaście lat pracował na paru uniwersytetach, zyskując sobie stopniowo opinię 
doskonałego naukowca. W 1888 r. został profesorem fizyki i dyrektorem Instytutu Fizyki 
uniwersytetu w Wiirzburgu. Właśnie tam w 1895 r. Roentgen dokonał odkrycia, które 
przyniosło mu sławę. 8 listopada 1895 r. Roentgen prowadził doświadczenia nad 
promieniami katodowymi. Promienie katodowe to w istocie strumień elektronów 
powstający wtedy, gdy utrzymujemy wysokie napięcie między dwoma elektrodami 
umieszczonymi w przeciwległych końcach zamkniętej rury szklanej, z której usunięto 
powietrze. Promienie katodowe są raczej mało przenikliwe i nie przechodzą przez 
parocentymet-rową warstwę powietrza.

     W przeprowadzanym doświadczeniu Roentgen owinął szklaną rurę grubym, czarnym 
papierem, tak że nawet po włączeniu prądu elektrycznego światło z rury nie 
przedostawało się na zewnątrz. Kiedy Roentgen doprowadził prąd do elektrod, zobaczył, 
ku swemu zdziwieniu, że ekran fluorescencyjny leżący obok na stole zaczyna świecić, 
tak jakby padało nań światło. Wyłączył prąd, a wówczas ekran (pokryty platynocyjankiem 
barowym, związkiem fluorescencyjnym) przestał świecić. Roentgen bardzo szybko zdał 
sobie sprawę, że podczas przepływu prądu powstaje w rurze jakieś niewidzialne 
promieniowanie. Ze względu na tajemniczą naturę niewidzialnego promieniowania 
Roentgen nazwał je "promieniami X" ("X" jest zwykle stosowanym matematycznym 
symbolem na oznaczenie nieznanej wielkości).

     Roentgen był tak podniecony swoim przypadkowym odkryciem, że odstawił wszystkie 
inne badania i skupił się na badaniu własności promieni X. Po paru miesiącach 
wytężonej pracy wykrył następujące fakty. (1) Promienie X powodują fluorescencję nie 
tylko platynocyjanku barowego, ale także innych związków. (2) Promienie X przechodzą 

przez wiele materiałów nieprzenikliwych dla zwykłego światła. Uwagę Roentgena zwrócił 
zwłaszcza fakt, że promienie X przechodzą przez ludzkie ciało, a są pochłaniane przez 
kości. Gdy Roentgen wsunął rękę między rurę wyładowczą a ekran fluorescencyjny, 
zobaczył na ekranie kości swojej dłoni. (3) Promienie X rozchodzą się po liniach 
prostych; pole magnetyczne nie powoduje odchylenia ich biegu, co odróżnia je od 
strumienia cząstek z ładunkiem elektrycznym. W grudniu 1895 r. Roentgen napisał 
pierwszy artykuł na temat promieni X. Sprawozdanie wzbudziło ogromne zaciekawienie i 
podniecenie.

    W ciągu paru miesięcy setki uczonych badało promienie X, a w ciągu roku na ich 
temat opublikowano około tysiąca artykułów! Jednym z uczonych, dla których odkrycie 
Roentgena stało się bezpośrednim bodźcem do własnych badań, był Antoine Henri 
Becąuerel. Becąuerel zamierzał badać promienie X i przy tej okazji odkrył jeszcze 
ważniejsze zjawisko, a mianowicie promieniotwórczość. Ogólnie biorąc, promienie X 
powstają w wyniku bombardowania jakiegoś ciała szybkimi elektronami. Same promienie 
X nie są strumieniem elektronów, są to fale elektromagnetyczne. Jest to zatem 
promieniowanie podobne do promieniowania widzialnego (to znaczy do fal świetlnych), 
różnią się one jedynie długością fali - fala promieni X jest znacznie krótsza. Najbardziej 
znanym zastosowaniem promieni X jest rentgenoskopia, czyli prześwietlenia, 
wykorzystywana w diagnostyce lekarskiej i dentystycznej. Promienie X wykorzystywane 
są również w radioterapii - do niszczenia nowotworów złośliwych lub do hamowania ich 
rozwoju. Znajdują także zastosowanie w przemyśle, na przykład do pomiaru grubości 
ścianek lub do wykrywania wewnętrznych wad. Wykorzystywane są w badaniach 
naukowych, w tak rozmaitych dziedzinach, jak np. biologia i astronomia. Promienie X 
dostarczyły uczonym wiele informacji o budowie atomów i cząsteczek chemicznych.

     Cała zasługa w odkryciu promieni X należy do Roentgena. Pracował sam, odkrycie 
było nieoczekiwane, a sposób prowadzenia badań i wykorzystanie odkrycia - znakomite. 
Ponadto odkrycie to było poważnym bodźcem dla badań Becquerela i innych uczonych. 
Nie należy jednak przeceniać znaczenia tego dokonania. Wykorzystanie promieni X 
przynosi z pewnością duże korzyści, ale nie można powiedzieć, że zmieniło ono całą 
naszą technikę, tak jak to się stało po odkryciu indukcji elektromagnetycznej przez 
Faradaya. Nie można również twierdzić, że odkrycie promieni X miało podstawowe 
znaczenie teoretyczne. Promieniowanie nadfioletowe (o krótszej fali niż fale światła 
widzialnego) znane już było od prawie stu lat. Istnienie promieni X, podobnych do 
promieni nadfioletowych, tylko o jeszcze krótszej fali, mieści się zatem doskonale w 
ramach klasycznej fizyki. Biorąc to wszystko pod uwagę, sądzę, że należy umieścić 
Rentgena znacznie niżej od Rutherforda, który dokonał odkryć o fundamentalnym 
znaczeniu.

     Roentgen nie miał własnych dzieci; wraz z żoną adoptowali dziewczynkę. W 1901 r. 
Roentgen stał się pierwszym w historii laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki. 
Zmarł w 1923 r. w Monachium w Niemczech.