Instrukcja

Marzec 2012 r.

INSPEKCJA WETERYNARYJNA

I N S T R U K C J A

GŁÓWNEGO LEKARZA WETERYNARII

Nr GIWlab 830-11/12

z dnia 14 marca 2012 r.

w sprawie zakresu i sposobu realizacji krajowego

programu badań kontrolnych substancji

niedozwolonych, pozostałości chemicznych,

biologicznych, produktów leczniczych u zwierząt,

w produktach pochodzenia zwierzęcego oraz w wodzie

przeznaczonej do pojenia zwierząt i paszach

Niniejsza instrukcja została wydana na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy
z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2010r. Nr 112,
poz. 744, z późn. zm.) oraz art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o
produktach pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. z 2006 r. Nr 17, poz. 127, z późn.
zm.).

I. WSTĘP
Realizacja

„Krajowego

programu

badań

kontrolnych

substancji

niedozwolonych,

pozostałości

chemicznych,

biologicznych,

produktów

leczniczych  u  zwierząt  i  w  produktach  pochodzenia  zwierzęcego,  w  wodzie
przeznaczonej  do  pojenia  zwierząt  i  paszach”,  zwanego  dalej  programem,
pozwoli  na  wyeliminowanie  środków  spoŜywczych  o  niewłaściwej  jakości
zdrowotnej  i  umoŜliwi  ochronę  zdrowia  publicznego.  Ponadto  wykonanie
programu  jest  jednym  z  podstawowych  warunków  prowadzenia  handlu,  tj.
zgodnie  z  art.  2  pkt  5  ustawy  z  dnia  10  grudnia  2003  r.  o  kontroli
weterynaryjnej  w  handlu  (Dz.  U.  z  2004  r.  Nr  16,  poz.  145,  z  późn.  zm.)
swobodnego obrotu pomiędzy państwami członkowskimi w rozumieniu art. 28
ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. Nr 90, poz. 864, z
późn. zm.).

II. PRZEDMIOT INSTRUKCJI
Przedmiotem  instrukcji  jest  zakres  i  sposób  prowadzenia  programu  na
podstawie  „Krajowego  programu  badań  kontrolnych  obecności  substancji
niedozwolonych  oraz  pozostałości  chemicznych,  biologicznych  i  produktów
leczniczych  u  zwierząt  i  w  Ŝywności  pochodzenia  zwierzęcego”  (National
Residue Control Plan – NRCP).
Program ma na celu:

wykrywanie  przypadków  stosowania  substancji  niedozwolonych  lub
stosowania  substancji  dozwolonych  niezgodnie  z  przepisami  Unii
Europejskiej  i  przepisami  o  ochronie  zdrowia  zwierząt  oraz  zwalczaniu
chorób  zakaźnych  zwierząt  w  przypadku  substancji  z  grupy  A,
określonych  w  załączniku  nr  1  do  rozporządzenia  Ministra  Rolnictwa  i
Rozwoju Wsi z dnia 28 lipca 2006 r. w sprawie sposobu postępowania z
substancjami

niedozwolonymi,

pozostałościami

chemicznymi,

biologicznymi,

produktami

leczniczymi

skaŜeniami

promieniotwórczymi u zwierząt i w produktach pochodzenia zwierzęcego
(Dz. U. Nr 147, poz. 1067, z późn. zm.), zwanego dalej
rozporządzeniem monitoringowym;

wykrywanie  przekroczenia  dopuszczalnych  poziomów  pozostałości
produktów  leczniczych  oraz  zanieczyszczeń  chemicznych  i  innych
zanieczyszczeń  w  przypadku  substancji  z  grupy  B,  określonych  w
załączniku nr 1 do rozporządzenia monitoringowego;

kontrolowanie  w  produktach  pochodzenia  zwierzęcego  zgodności  MRL
(ang.  maximum  residue  limit,  maksymalne  limity  pozostałości)
określonych w  Załączniku do rozporządzenia Komisji (UE) nr 37/2010 z
dnia  22  grudnia  2009  r.  w  sprawie  substancji  farmakologicznie
czynnych  i  ich  klasyfikacji  w  odniesieniu  do  maksymalnych  limitów
pozostałości w środkach spoŜywczych pochodzenia zwierzęcego (Dz. Urz.

UE L 15 z 20.1.2010, str. 1—72, z późn. zm.)-, w zakresie pozostałości
produktów

leczniczych

weterynaryjnych,

wymienionych

rozporządzeniu monitoringowym,

kontrolowanie  maksymalnego  poziomu  pestycydów,  określonego  w
rozporządzeniu  (WE)  nr  396/2005  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady  z
dnia  23 lutego  2005  r.  w  sprawie  najwyŜszych  dopuszczalnych
poziomów  pozostałości  pestycydów  w  Ŝywności  i  paszy  pochodzenia
roślinnego  i  zwierzęcego  oraz  na  ich  powierzchni,  zmieniającego
dyrektywę Rady 91/414/EWG (Dz. Urz. L 70 z 16.3.2005, str. 1—16, z
późn. zm.)

kontrolowanie artykułów spoŜywczych pochodzenia zwierzęcego w celu
stwierdzenia zgodności z wymaganiami określonymi w prawodawstwie
weterynaryjnym,

badanie

wykrywanie

przyczyn

powstawania

występowania

pozostałości w artykułach spoŜywczych pochodzenia zwierzęcego w celu
ochrony zdrowia publicznego.

III. CEL INSTRUKCJI
Celem instrukcji jest uszczegółowienie i ujednolicenie trybu postępowania
organów Inspekcji Weterynaryjnej w zakresie:

sposobu pobierania próbek (strategia i kryteria doboru pobierania
próbek),

rodzaju i wielkości próbek,

kierunków prowadzonych badań,

trybu  postępowania  w  przypadku  stwierdzenia  obecności  substancji
niedozwolonych  lub  przekroczenia  dopuszczalnego  maksymalnego
poziomu  pozostałości  chemicznych,  biologicznych  i  produktów
leczniczych,

sposobu prowadzenia dokumentacji z wykonywanych czynności.

IV. PRZEPISY PRAWNE

Niniejsza  instrukcja  została  opracowana  zgodnie  z  poniŜszymi
przepisami  prawa  powszechnie  obowiązującego,  które  powinny  być
brane  pod  uwagę  przy  realizacji  niniejszej  instrukcji.  Stosowanie
niniejszej  instrukcji,  jako  aktu  prawa  wewnętrznego,  nie  moŜe
prowadzić  do  naruszenia  powszechnie  obowiązujących  przepisów.  Na
przepisy  niniejszej  instrukcji  nie  naleŜy  powoływać  się  przy
rozstrzyganiu  o  prawach  i  obowiązkach  podmiotów  prywatnych,  gdyŜ
nie jest dla nich wiąŜąca.

1. Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej

(Dz. U. z 2010 r., Nr 112, poz. 744, z późn. zm.).

Ustawa z dnia 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego
(Dz. U. z 2006r., Nr 17, poz. 127 ze zm.)

Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie Ŝywności i Ŝywienia
(Dz. U.

z 2010 r. Nr 136, poz. 914, z późn. zm.).

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz
zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2008 r., Nr 213, poz.
1342).

Ustawa

dnia

września

2001

Prawo

farmaceutyczne

(Dz. U. z 2008 r., Nr 45, poz. 271, z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lipca 2006 r. w
sprawie

sposobu

postępowania

substancjami

niedozwolonymi,

pozostałościami chemicznych, biologicznymi, produktami leczniczymi i
skaŜeniami promieniotwórczymi u zwierząt i w produktach pochodzenia
zwierzęcego (Dz. U. Nr 147, poz. 1067,z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2010 r. w sprawie
specyfikacji i kryteriów czystości substancji dodatkowych (Dz. U. Nr 2,
poz. 3).

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 października 2007 r. w sprawie
pobierania próbek Ŝywności w celu oznaczania poziomów pozostałości
pestycydów (Dz. U. Nr 207, poz. 1502).

PRZEPISY UNII EUROPEJSKIEJ:

1.

Rozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
28  stycznia  2002  r.  ustanawiające  ogólne  zasady  i  wymagania  prawa
Ŝywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. bezpieczeństwa Ŝywności
oraz  ustanawiające  procedury  w  zakresie  bezpieczeństwa  Ŝywności  (Dz.
Urz.  WE  L  31  z  01.02.2002  r.  ,

str. 1—24, z późn. zm.; Polskie wydanie

specjalne: rozdz. 15, t. 06, str. 463 – 486, )

Rozporządzenie (WE) Nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spoŜywczych (Dz. Urz. WE
L 139 z 30.04.2004 r., str. 1—54, z późn. zm.; Polskie wydanie specjalne:
rozdz. 13, t. 34, str. 319 - 337 );

Rozporządzenie (WE) Nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w
odniesieniu do Ŝywności pochodzenia zwierzęcego (Dz. Urz. WE L 139 z
30.04.2004 r. str. 55—205, z późn. zm,; Polskie wydanie specjalne: rozdz.
3, t. 45, str. 14 - 74.);

Rozporządzenie (WE) Nr 854/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
29  kwietnia  2004  r.  ustanawiające  szczególne  przepisy  dotyczące
organizacji  urzędowych  kontroli  w  odniesieniu  do  produktów  pochodzenia
zwierzęcego  przeznaczonych  do  spoŜycia  przez  ludzi  (Dz.  Urz.  WE  L  155  z
30.04.2004

str.

206—320,

późn.

zm.;

Polskie wydanie specjalne: rozdz. 3, t. 45, str. 75 - 119);

Rozporządzenie (WE) Nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w
celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i Ŝywnościowym oraz
regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (Dz. Urz. WE
L 165 z 30.04.2004 r. str. 1—141, z późn. zm., Polskie wydanie specjalne:
rozdz. 3, t. 45, str. 200 - 251);

Rozporządzenie Komisji WE Nr 2074/2005 z dnia 5 grudnia 2005 r.
ustanawiające środki wykonawcze w odniesieniu do niektórych produktów
objętych rozporządzeniem (WE) Nr 853/2004 i do organizacji urzędowych

kontroli na mocy rozporządzeń (WE) Nr 854/2004 oraz (WE) Nr 882/2004,
ustanawiające odstępstwa od rozporządzenia (WE) Nr 852/2004 i
zmieniające rozporządzenia (WE) Nr 853/2004 oraz (WE) Nr 854/2004 (Dz.
Urz. WE L 338 z 22.12.2005 r. str. 27—59, z późn. zm.);

Rozporządzenie  Komisji  (WE)  nr  1162/2009  z  dnia  30  listopada  2009  r.
ustanawiające  środki  przejściowe  do  celów  wykonania  rozporządzeń  (WE)
nr  853/2004,  (WE)  nr  854/2004  oraz  (WE)  nr  882/2004  Parlamentu
Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE L 314 z 1.12.2009 r., str. 10—12);

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 470/2009 z dnia
6  maja  2009  r.  ustanawiające  wspólnotowe  procedury  określania
maksymalnych  limitów  pozostałości  substancji  farmakologicznie  czynnych
w  środkach  spoŜywczych  pochodzenia  zwierzęcego  oraz  uchylające
rozporządzenie  Rady  (EWG)  nr  2377/90  oraz  zmieniające  dyrektywę
2001/82/WE  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady  i  rozporządzenie  (WE)  nr
726/2004  Parlamentu  Europejskiego  i  Rady   (Dz.  Urz.  UE  L  152  z
16.6.2009 r., str. 11—22);

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 37/2010 z dnia 22 grudnia 2009 r.
w sprawie substancji farmakologicznie czynnych i ich klasyfikacji w
odniesieniu

maksymalnych

limitów

pozostałości

środkach

spoŜywczych pochodzenia zwierzęcego (Dz. Urz. UE L 15 z 20.1.2010, str.
1—72, z późn. zm.)

10.

Rozporządzenie Rady (EWG) nr 315/93 z dnia 8 lutego 1993 r.

ustanawiające procedury Wspólnoty w odniesieniu do substancji
skaŜających w Ŝywności (Dz. Urz. WE L 37, z 13.02.1993 r. str. 1—3, z
późn. zm.; Polskie wydanie specjalne: rozdz. 15, t. 02, str. 204 - 206);

11.

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r.

ustalające najwyŜsze dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w
środkach spoŜywczych (Dz. Urz. WE L 364, z 20.12.2006 r. str. 5—24, z
późn. zm.);

12.

Rozporządzenie (WE) nr 396/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z

dnia  23 lutego  2005  r.  w  sprawie  najwyŜszych  dopuszczalnych  poziomów
pozostałości  pestycydów  w  Ŝywności  i  paszy  pochodzenia  roślinnego  i
zwierzęcego  oraz  na  ich  powierzchni,  zmieniającego  dyrektywę  Rady
91/414/EWG (Dz. Urz. L 70 z 16.3.2005, str. 1—16, z późn. zm.);

13.

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 149/2008 z dnia 29 stycznia 2008 r.

zmieniające rozporządzenie nr 396/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady
poprzez ustanowienie załączników II, III i IV ustalających najwyŜsze
dopuszczalne poziomy pozostałości dla produktów wymienionych w
załączniku I do wymienionego rozporządzenia (Dz. Urz. UE L58 z 1.03.2008
r., str. 1—398);

14.

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 124/2009 z dnia 10 lutego 2009 r.

ustalające  maksymalne  zawartości  w  Ŝywności  kokcydiostatyków  i
histomonostatyków  pochodzących  z  nieuniknionego  zanieczyszczenia
krzyŜowego  tymi  substancjami  pasz,  dla  których  nie  są  one  przeznaczone
(Dz.U. L 40 z 11.2.2009, str. 7—11);

15.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z

dnia 21 października 2009 r. określające przepisy sanitarne dotyczące
produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do

spoŜycia przez ludzi, i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (Dz.U.
L 300 z 14.11.2009 r., str. 1—33);

16.

Dyrektywa Rady (EWG) nr 86/363 z dnia 24 lipca 1986 r. w sprawie

ustalania najwyŜszych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów
w środkach spoŜywczych pochodzenia zwierzęcego i na ich powierzchni (Dz.
Urz. WE L 221, z 07.08.1986, str. 43, z późn. zm.);

17.

Dyrektywa 96/22/WE z dnia 29 kwietnia 1996 r. dotycząca zakazu

stosowania

niektórych

substancji

działaniu

hormonalnym

lub

tyreostatycznym oraz substancji beta-agonistycznych (Dz. Urz. WE L 125, z
25.05.1996 r. str. 3—9, z późn. zm.; Polskie wydanie specjalne: rozdz. 3, t.
19, str. 64 - 70);

18.

Dyrektywa 96/23/WE z dnia 29 kwietnia 1996r. w sprawie środków

monitorowania niektórych substancji i ich pozostałości u Ŝywych zwierząt i
w produktach pochodzenia zwierzęcego (Dz. Urz. WE L 125, z 23.05.1996 r.
str. 10—32, z późn. zm. Polskie wydanie specjalne: rozdz. 3, t. 19, str. 71 -
93);

19.

Dyrektywa Komisji 2009/8/WE z dnia 10 lutego 2009 r. zmieniająca

załącznik I do dyrektywy 2002/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w
odniesieniu

maksymalnych

zawartości

kokcydiostatyków

histomonostatyków  pochodzących  z  nieuniknionego  zanieczyszczenia
krzyŜowego  w  paszach,  dla  których  nie są  one  przeznaczone  (Dz.U.  L  40  z
11.2.2009 r., str. 19—25)

20.

Decyzja 97/747/WE z dnia 27 października 1997 r. ustanawiająca

poziomy i częstotliwość pobierania próbek przewidzianych przez dyrektywę
96/23/WE w sprawie kontroli niektórych substancji i ich pozostałości w
niektórych produktach zwierzęcych (Dz. Urz. WE L 303, z 6.11.1997);

21.

Decyzja 98/179/WE z dnia 23 lutego 1998 r. ustanawiająca szczegółowe

zasady pobierania próbek do celów monitorowania niektórych substancji i
ich pozostałości u Ŝywych zwierząt i w produktach pochodzenia zwierzęcego
(Dz. Urz. WE L 65, z 5.3.1998 r. , str. 31—34, z późn. zm.; Polskie wydanie
specjalne: rozdz. 3, t. 22, str. 312 - 315);

22.

Decyzja 99/879/WE z dnia 17 grudnia 1999 r. w sprawie wprowadzania

na rynek i aplikowania somatotropiny bydła (BST) (Dz. Urz. WE L 331, z
23.12.1999 r. str. 71—72, z późn. zm.; Polskie wydanie specjalne: rozdz. 3,
t. 28, str. 25 - 26);

23.

Decyzja 2002/657/WE z dnia 12 sierpnia 2002 r. wdraŜająca dyrektywę

96/23/WE dotyczącą wymagań dla metod analitycznych i interpretacji
otrzymywanych wyników (Dz. Urz. WE L 221, z 17.08. 2002 r., str. 17—
18, z późn. zm.; Polskie wydanie specjalne: rozdz. 3, t. 38, str. 316 - 317);

24.

Decyzja Komisji 2005/34/WE z dnia 11 stycznia 2005r. ustanawiająca

zharmonizowane normy badania na obecność niektórych pozostałości w
produktach pochodzenia zwierzęcego przywoŜonego z krajów trzecich (Dz.
Urz. WE L 16 z 20.01.2005 r. str. 61—63);

V. ZAKRES BADAŃ
1.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia monitoringowego zwierzęta oraz
produkty pochodzenia zwierzęcego bada się na obecność substancji

niedozwolonych, pozostałości chemicznych, biologicznych i produktów
leczniczych.

Badania  zgodnie  z  §  3  ust.  1  rozporządzenia  monitoringowego  obejmują
wydaliny,  płyny  ustrojowe  zwierząt  Ŝywych,  tkanki  i  narządy  zwierząt,
produkty  pochodzenia  zwierzęcego  oraz  wodę  przeznaczoną  do  pojenia
zwierząt i pasze.

W  przypadku  substancji  z  grupy  A  (załącznik  nr  1  rozporządzenia
monitoringowego),  badania  prowadzi  się  w  celu  stwierdzenia  stosowania
substancji  niedozwolonych  lub  stosowania  substancji  dozwolonych
niezgodnie z przepisami Unii Europejskiej i przepisami o ochronie zdrowia
zwierząt  oraz  zwalczaniu  chorób  zakaźnych  zwierząt.  Celem  badania  jest
wykrycie w/w substancji.

W przypadku substancji z grupy B (załącznik nr 1 rozporządzenia
monitoringowego),

badania

prowadzi

się

celu

stwierdzenia

nieprzekroczenia dopuszczalnego poziomu pozostałości produktów
leczniczych oraz zanieczyszczeń chemicznych i innych zanieczyszczeń.

Celem badania jest kontrolowanie poziomów w/w substancji.

GRUPA  A  –  Substancje  wykazujące  działanie  anaboliczne  oraz
substancje, których stosowanie u zwierząt jest niedozwolone
A 1  Stilbeny, pochodne stilbenów oraz ich sole i estry
A 2  Substancje tyreostatyczne
A 3  Sterydy
A 4  Laktony kwasu rezorcylowego, w tym zeranol
A 5  Beta-agoniści
A 6  Substancje farmakologicznie czynne, które są określone w załączniku

nr  4  do  rozporządzenia  2377/90  z  dnia  26  czerwca  1990 r.
określającego  procedurę  Wspólnoty  dla  ustalenia  maksymalnych
limitów  pozostałości  weterynaryjnych  produktów  leczniczych  w
Ŝywności pochodzenia zwierzęcego

GRUPA  B  –  Produkty  lecznicze,  w  tym  substancje  niedozwolone,
które  mogły  być  uŜyte  do  celów  weterynaryjnych,  zanieczyszczenia
chemiczne oraz inne zanieczyszczenia
B 1  Substancje  przeciwbakteryjne,  w  tym  antybiotyki,  sulfonamidy,

chinolony

B 2  Inne produkty lecznicze
B 2a  Leki przeciwrobacze
B 2b  Kokcydiostatyki i nitroimidazole
B 2c  Karbaminiany i pyretroidy
B 2d  Neuroleptyki
B 2e  Niesterydowe leki przeciwzapalne
B 2f   Inne substancje farmakologicznie czynne
B 3  Zanieczyszczenia chemiczne i inne zanieczyszczenia
B 3a  Pestycydy chloroorganiczne i polichlorowane bifenyle (PCB)
B 3b  Pestycydy fosforoorganiczne
B 3c  Pierwiastki toksyczne
B 3d  Mikotoksyny
B 3e  Barwniki

B 3f Inne

Zakres  badań,  gatunki  zwierząt,  minimalne  liczby  pobieranych  próbek
produktów  pochodzenia  zwierzęcego  oraz  minimalne  liczby  zwierząt,  od
których  pobiera  się  próbki,  są  określone  w  załączniku  nr  2
rozporządzenia monitoringowego.

VI. RODZAJ I WIELKOŚĆ PRÓBEK
Rodzaj i minimalna wielkość pobieranych próbek do badań zostały określone
w załączniku nr 3 do rozporządzenia monitoringowego.

Rodzaj próbki

Wielkość

próbki

Gatunki zwierząt

Uwagi

Mocz

150 ml

bydło, świnie, owce,
kozy, koniowate

Krew
(surowica,
osocze)

30 (15) ml

bydło, świnie, drób,
owce, kozy

Mięśnie

300 g

bydło, świnie, owce,
kozy, konie, drób,
zwierzęta łowne,
króliki

Wątroba

200 g

bydło, świnie, owce,
kozy, koniowate, drób,
zwierzęta łowne,
króliki

drób - próbka
łączna z
gospodarstwa

Nerki

200 g

bydło, świnie, owce,
kozy, koniowate,
króliki

Tkanka
tłuszczowa

200 g

bydło, świnie, owce,
kozy, koniowate, drób,
zwierzęta łowne,
króliki

Woda
przeznaczona
do pojenia
zwierząt

200 ml

bydło, świnie, drób

Pasze

500 g lub 500
ml

bydło, świnie, drób,
ryby

Mleko krowie
surowe

500 ml

mleko od
jednego
producenta
na antybiotyki
- 50 ml

Jaja

12 szt.

na antybiotyki
- 5 szt.

Ryby

1 ryba (1 kg)

Miód

200 g

PrzywoŜone

300 g

produkty
pochodzenia
zwierzęcego

VII. SPOSÓB POBIERANIA PRÓBEK (strategia i kryteria doboru celu

pobierania próbek, próbki ukierunkowane i próbki podejrzane)

A. Przygotowanie programu i sprawy organizacyjne.

1. Mając na względzie fakt, Ŝe program powinien uwzględniać rzeczywiste i
aktualne

potrzeby

województw

zakresie

prowadzenia

badań

monitoringowych,  poleca  się,  aby  wojewódzki  pełnomocnik  ds.  monitoringu
pozostałości  (lekarz  weterynarii  -  pracownik  wojewódzkiego  inspektoratu
weterynarii  wyznaczony  przez  wojewódzkiego  lekarza  weterynarii  (WLW)  do
nadzoru nad realizacją programu na terenie danego województwa) do dnia 15
lutego  kaŜdego  roku  opracował  i  przekazał  do  Głównego  Inspektoratu
Weterynarii  stanowisko  WLW  określające  potrzeby  w  zakresie  prowadzenia  w
województwie  badań  objętych  programem.  Stanowisko  powinno  być
przygotowane  w  oparciu  o  opracowanie  powiatowych  lekarzy  weterynarii
(PLW), o którym mowa w ust. 2.
2.  Podział  ogólnej  liczby  prób,  przewidzianej  w  programie  dla  danego
województwa  na  poszczególne  powiaty,  dokonywany  jest  przez  WLW  przy
pomocy  wojewódzkiego  pełnomocnika  ds.  monitoringu  pozostałości.  Podział
ten  powinien  być  poprzedzony  dokładną  analizą  liczby  utrzymywanych
i ubijanych zwierząt oraz wielkości produkcji dokonywanej w danym powiecie.
W  tym  celu  PLW  przygotowuje  opracowanie  i  przekazuje  je  wojewódzkiemu
lekarzowi  weterynarii  w  terminie  do  końca  stycznia  kaŜdego  roku
kalendarzowego. Opracowanie powinno zawierać:

liczbę wprowadzanych zwierząt do obrotu, niezaleŜnie od miejsca
uboju oraz liczbę ubijanych zwierząt na terenie powiatu
niezaleŜnie od miejsca pochodzenia,

wielkość produkcji na terenie powiatu,

aktualne dane dotyczące zakładów/gospodarstw:

•

produkcji drobiu rzeźnego z podziałem na gatunki (kurczęta,
indyki, kaczki, gęsi) i podaniem liczebności stada;

•

hodowli bydła (powyŜej 100 sztuk),

•

hodowli świń (powyŜej 500 sztuk),

•

produkcji ryb (gospodarstwa rybackie),

•

produkcji miodu (pasieki powyŜej 40 rodzin pszczelich),

•

produkcji jaj konsumpcyjnych,

•

zajmujących

się

przywozem

produktów

pochodzenia

zwierzęcego  z  państw  trzecich  lub  wprowadzaniem  produktów
pochodzenia  zwierzęcego  na  terytorium  Rzeczpospolitej  Polski
w  ramach  handlu  pomiędzy  państwami  członkowskimi  Unii
Europejskiej,  z  uwzględnieniem  rodzaju  przywoŜonych  lub
wprowadzanych  produktów  oraz  produktów  przetwarzanych  w
zakładach nadzorowanych przez Inspekcję Weterynaryjną,

•

wykaz rzeźni wraz z roczną wielkością uboju w ostatnim roku
sprawozdawczym,

•

wykaz zakładów przetwórczych (jaja, ryby, mleko),

•

oraz listę instalacji przemysłowych emitujących substancje
szkodliwe (metale cięŜkie).

3.  Mając  na  względzie  fakt,  Ŝe  na  początku  roku  brak  jest  zatwierdzonego
programu, a próbki  naleŜy pobierać przez okres całego roku  kalendarzowego,
w  tym  okresie  naleŜy  postępować  zgodnie  z  załoŜeniami  programu  z  roku
poprzedniego,  co  do  liczby  pobieranych  próbek  (np.  1/12  liczby  próbek  z
całkowitej  liczby  próbek  przypadającej  na  rok  poprzedni  naleŜy  pobrać  w
miesiącu styczniu roku następnego).
4.  Do  pobierania  próbek  PLW  wyznacza  spośród  lekarzy  weterynarii  -
pracowników

powiatowego

inspektoratu

weterynarii

(PIW),

osobę

odpowiedzialną za prowadzenie badań w ramach programu w danym powiecie.
W  przypadku  powiatowych  inspektoratów  weterynarii,  na  terenie  których
liczba  przydzielonych  próbek  przekracza  moŜliwości  pobrania  jej  przez  jedną
osobę,  powiatowy  lekarz  weterynarii  moŜe  upowaŜnić  dodatkową/e  osobę/y
spośród  lekarzy  weterynarii,  będących  pracownikami  PIW  do  pobierania
próbek  w  ramach  programu.  Osoba  odpowiedzialna  za  prowadzenie  badań
w danym powiecie koordynuje wówczas pobieranie próbek przez ww. osoby.
5. Wojewódzki pełnomocnik ds. monitoringu pozostałości powinien wysłać do
wyznaczonych  przez  Głównego  Lekarza  Weterynarii  laboratoriów  listę
adresową  osób  odpowiedzialnych  za  realizację  programu  w  kaŜdym  powiecie
wraz z podaniem adresów i kontaktowych numerów telefonów i faksów.
6.  W  przypadku  pobierania  próbek  w  rzeźni,  PLW  moŜe  upowaŜnić  do
pobierania  próbek  wyznaczonego  lekarza  weterynarii,  wykonującego  badanie
zwierząt  rzeźnych  i  ich  mięsa  w  danej  rzeźni.  NaleŜy  mieć  na  uwadze,  Ŝe
wyznaczony lekarz weterynarii moŜe prowadzić prywatną praktykę w zakresie
świadczenia  usług  z  zakresu  medycyny  weterynaryjnej;  naleŜy  jednak
bezwzględnie  unikać  sytuacji,  w  której  ten  sam  lekarz  weterynarii  leczy
zwierzęta,  a  następnie  pobiera  próbki  od  tych  zwierząt.  PLW  prowadzi
aktualny wykaz lekarzy weterynarii wyznaczonych do pobierania próbek.
7. KaŜdy powiatowy inspektorat weterynarii powinien być zaopatrzony w:

buty gumowe lub ochraniacze na obuwie, rękawice gumowe,

fartuchy;

nóŜ, noŜyce lub maszynkę do strzyŜenia;

igły do pobierania krwi, sprzęt do pobierania moczu;

sprzęt do poskramiania zwierząt;

sprzęt do znakowania próbek, np. pisak niezmywalny, etykietki

itp.;

pojemniki na mocz, kolbki szklane (lub plastikowe) na krew, butelki
szklane (lub plastikowe) na mleko;

torebki foliowe na tkanki;

wytłaczanki do przesyłania jaj;

termometr maksymalny;

lodówkę z zamraŜarką zamykaną na klucz, zaopatrzoną w termometr
zewnętrzny z sondą do komory lub wewnętrzny zarówno dla lodówki
jak i zamraŜarki; w czasie przechowywania próbek naleŜy codziennie
prowadzić rejestr temperatur wskazanych zarówno na termometrze
zewnętrznym, jak równieŜ na termometrze wewnętrznym;

pojemniki lub termotorby z wkładami chłodzącymi do transportu
próbek;

plombownice;

Sprzęt i materiały słuŜące do pobierania próbek naleŜy umieścić w
wydzielonym, oznaczonym miejscu.

8.  Urządzenia  (lodówki,  zamraŜarki)  lub  pomieszczenia  do  przechowywania
próbek  muszą  być  zamykane  i  plombowane,  a  do  nadzorowania  tych
czynności naleŜy upowaŜnić jedną osobę (w przypadku jej nieobecności naleŜy
wyznaczyć zastępcę).
9.  W  kaŜdym  PIW  powinna  być  sporządzona  pisemna  procedura  dotycząca
właściwego  postępowania  z  próbkami  pobieranymi  w  ramach  programu.
Procedury  powinny  być  zatwierdzone  przez  wojewódzkiego  pełnomocnika  ds.
monitoringu pozostałości.

B. Kryteria doboru celu.

Próbki ukierunkowane

Próbki  naleŜy  pobierać  w  róŜnych  odstępach  czasowych,  rozłoŜonych  w
okresie  całego  roku  z  następujących  obiektów:  gospodarstwa  (w  tym
pasieki), rzeźnie, zakłady mleczarskie, zakłady przetwórstwa rybnego oraz
punkty odbioru i pakowania jaj, a takŜe z miejsc składowania produktów
Ŝywnościowych pochodzenia zwierzęcego przywoŜonych z państw trzecich
lub  wprowadzanych  na  terytorium  Rzeczpospolitej  Polski  w  ramach
handlu pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej.

Skumulowanie pobierania próbek w jednym dniu bez uzasadnienia (np. w
rzeźni) podwaŜa rzetelność prowadzenia całego programu. W przypadku
stwierdzenia kumulacji, właściwy PLW powinien Ŝądać wyjaśnień na
piśmie od urzędowego lekarza weterynarii dotyczących powodów podjęcia
decyzji o takim sposobie pobierania próbek.

Mając na uwadze zwiększenie ryzyka, próbki powinny zostać w większości
pobrane z gospodarstw utrzymujących i wprowadzających do obrotu duŜą
liczbę zwierząt, z rzeźni o duŜych zdolnościach ubojowych i z zakładów o
duŜych zdolnościach produkcyjnych.

Przy  zaplanowanym  pobieraniu  próbek  w  gospodarstwach  PLW  powinien
wziąć  pod  uwagę  zabiegi  leczniczo-profilaktyczne  wykonywane  na
zwierzętach.  W  tym  celu  PLW  powinien  zebrać  niezbędne  informacje  od
lekarzy  weterynarii  wolnej  praktyki,  którzy  świadczą  usługi  z  zakresu
medycyny

weterynaryjnej

duŜych

gospodarstwach

(wgląd

prowadzonej

dokumentacji

lekarsko-weterynaryjnej

zakładach

leczniczych da zwierząt i w gospodarstwach).

PLW powinien zwrócić szczególną uwagę na występowanie zwiększonych
zachorowań zwierząt na terenie powiatu i wszelkie oznaki wskazujące na
działania niezgodne z obowiązującym prawem w zakresie stosowania
substancji określonych w rozporządzeniu monitoringowym

Próbki do badań od zwierząt w gospodarstwach i w rzeźniach pobiera się
biorąc pod uwagę:
-

płeć (naleŜy upewnić się, co do płci, aby wykluczyć pomyłki w opisie
próbki);

wiek;

gatunek;

stan zdrowia;

kondycję;

systemy Ŝywieniowe;

programy profilaktyczne i lecznicze;

wyniki badań z lat poprzednich;

wiedzę i znajomość problemów regionalnych, środowiskowych;

podejrzenie o stosowanie substancji czynnych farmakologicznie;

drugorzędne cechy płciowe;

zmiany w zachowaniu;

ten sam poziom rozwoju w danej grupie zwierząt naleŜących do
róŜnych ras/kategorii;

liczbę zwierząt (gospodarstwo) i ilość produktów (rzeźnia, zakład lub
punkt) wprowadzanych na rynek.

Kontrolowanie niektórych substancji ze względu na specyfikę ich

stosowania naleŜy przeprowadzać w odpowiednich okresach roku (uboje
gęsi, okresy polowań itp.).

Podczas kontroli hurtowni produktów leczniczych weterynaryjnych

prowadzonej  zgodnie  z  instrukcją  Głównego  Lekarza  Weterynarii  (znak:
GIWpuf-725/017/09) z dnia 18.09.2009 r. z dnia 18 września 2009 roku
w  sprawie  ujednolicenia  trybu  przeprowadzania  kontroli  hurtowni
farmaceutycznych  produktów  leczniczych  weterynaryjnych,  zmienionej
Aneksem Nr 1 z dnia 17.08.2010 r. oraz Aneksem nr 2 z dnia 19 grudnia
2011  r.,  WLW  powinien  zwracać  uwagę,  na  rodzaj  sprzedawanych
produktów  leczniczych,  ich  ilość  oraz  czy  osoba  nabywająca  jest  do  tego
uprawniona.  W  przypadku  stwierdzenia,  Ŝe  produkty  lecznicze  zostały
zakupione przez osobę nieuprawnioną, WLW przekazuje informację o tym
właściwemu PLW, a jeŜeli jest to inne województwo, właściwemu WLW. W
wyniku powiadomienia właściwy miejscowo powiatowy lekarz weterynarii
powinien  wszcząć  szczegółowe  postępowanie  wyjaśniające  włącznie  z
pobraniem  prób  od  Ŝywych  zwierząt  lub  z  produktów  od  nich
pochodzących.

Próbki podejrzane

1. Próbki pobiera się w konsekwencji stwierdzenia wyników niezgodnych

w programie badań kontrolnych pozostałości.

Próbki pobiera się jako wynik stwierdzenia obecności substancji

zakazanych na kaŜdym etapie produkcji Ŝywności.

Próbki pobiera się, jeŜeli lekarz weterynarii podejrzewa lub ma dowody

nielegalnego stosowania substancji zakazanych oraz nie przestrzegania
okresów karencji.
Próbki od zwierząt pobiera się zwłaszcza w przypadku wystąpienia:
-

nadmiernej masy mięśniowej (nadmierna masa mięśniowa moŜe
wskazywać na podawanie hormonów);

przebarwień, obrzęków i torbieli w miejscach, gdzie najczęściej
stosowane są iniekcje (np. okolica przedłopatkowa);

śladów po iniekcji w tkance tłuszczowej wokół jelita prostego;

śladów po implantach;

nadmiernej tkanki tłuszczowej;

powiększenia

tarczycy

(moŜe

wskazywać

stosowanie

tyreostatyków);

zmian w płucach o charakterze zapalnym;

przerostu mięśnia sercowego;

zmian zapalnych w układzie moczowym.

W  przypadku  pobrania  próbki  podejrzanej  dokonuje  się  odpowiedniej
adnotacji  w  protokole  pobrania  pojedynczej  próbki  (załącznik  nr  1  do
Instrukcji)

C. Pobieranie próbek.

Próbki  do  badań  w  ramach  monitoringu  pozostałości  pobiera  osoba
odpowiedzialna  za  prowadzenie  badań  w  ramach  programu  w  danym
powiecie  i    osoby  dodatkowo  upowaŜnione,  o  których  mowa  w  rozdziale
VII,  lit.  A  pkt  4  ,  a  w  przypadku  rzeźni  równieŜ  upowaŜniony  do  tego
wyznaczony urzędowy lekarz weterynarii.

Istnieją  dwa  rodzaje  pobieranych  próbek  do  badań  monitoringowych:
próbka  ukierunkowana,  tj.  próbka,  która  jest  przewidziana  w
zatwierdzonym  programie  oraz  próbka  podejrzana,  która  jest  pobrana  w
wyniku postępowania wyjaśniającego lub w ramach nadzoru.

Przy pobieraniu próbki naleŜy stosować zasadę: „1 próbka = 1 zwierzę =
1  protokół  pobrania”  (od  zwierzęcia  pobiera  się  jedną  próbkę
wypełniając  przy  tym  protokół  pobrania;  wyjątek  stanowią  próbki  od
drobiu  i  ryb,  które  ze  względu  na  wagę  próbki  wymagają  pobrania
materiału od więcej niŜ jednego zwierzęcia).

Zgodnie  z  art.  11  ust.  5  i  6  rozporządzenia  882/2004,  kaŜdorazowo  na
wniosek  podmiotu  kontrolowanego/właściciela  lub  osoby  upowaŜnionej
przez  ten  podmiot/właściciela,  obecnej  przy  pobieraniu  próbek,
równolegle z próbką do badań laboratoryjnych pobiera się próbkę, zwaną
dalej „kontrpróbką”

Kontrpróbka  powinna  zostać  oznakowana    numerem  próbki  pierwotnej.
Ponadto  na  opakowaniu  próbki  winna  być  informacja  zawierająca  datę
pobrania próbki i numer protokołu pobrania.

Pobranie kontrpróbki powinno zostać odnotowane w protokole pobrania
próbki.

Kontrpróbka powinna być przechowywana przez podmiot kontrolowany w
sposób uniemoŜliwiający zanieczyszczenie, zniszczenie, zamianę lub
zmianę jej właściwości.

Próbki krwi, moczu i tkanek powinny pochodzić od róŜnych zwierząt.

Przy  pobieraniu  próbek  naleŜy  zachować  aspekt  pełnego  zaskoczenia.
Pobieranie  próbki  nie  moŜe  być  wcześniej  uzgadniane  z  osobami  spoza
Inspekcji  Weterynaryjnej.  Godzina,  pora  dnia  i  dzień  tygodnia,  w  którym
ma się odbyć pobranie próbki muszą być nieoczekiwane.

10.

Przy pobieraniu próbek w rzeźniach nie wolno kierować się zasadą, Ŝe
pobierane są próbki od zwierząt pochodzących wyłącznie z województwa,
na terenie, którego zlokalizowana jest rzeźnia.

11.

Urzędowy lekarz weterynarii, który na podstawie wyników badania
przedubojowego lub innego badania, lub innych informacji powziął

podejrzenie, Ŝe w tkankach zwierząt lub w produktach pochodzenia
zwierzęcego

znajdują

się

substancje

niedozwolone

lub

zostały

przekroczone najwyŜsze dopuszczalne stęŜenia pozostałości produktów
leczniczych, zleca przeprowadzenie badań laboratoryjne w tym zakresie.

12.

przypadku

uzasadnionych

podejrzeń

stosowania

substancji

niedozwolonych lub przekroczenia poziomu pozostałości, PLW, mając na
uwadze jakość zdrowotną produktów pochodzenia zwierzęcego, powinien
zwiększyć ilość próbek w stosunku do zatwierdzonego programu zgodnie z
niniejszą instrukcją.

13.

W  przypadku  wprowadzenia  na  rynek  zwierząt,  co  do  których  istnieje
podejrzenie  stosowania  substancji  niedozwolonych,  PLW  przeprowadza
postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie miejsca przebywania
zwierząt. W przypadku skierowania zwierząt podejrzanych do uboju, jeŜeli
miejsce  uboju  znajduje  się  poza  obszarem  powiatu,  PLW  powiadamia  o
tym  WLW  oraz  właściwego  PLW  i  WLW,  na  którego  terenie  znajduje  się
rzeźnia.  Właściwy  PLW  po  otrzymaniu  informacji  wdraŜa  postępowanie
zgodnie z niniejszą instrukcją.

14.

W duŜych gospodarstwach naleŜy zwracać szczególną uwagę na
moŜliwość stosowania hormonów, a w małych gospodarstwach - na
moŜliwość stosowania antybiotyków.

15.

Próbki  do  badań  w  kierunku  obecności  hormonów,  pobierane  w
gospodarstwach,  nie  powinny  pochodzić  od  zwierząt  ze  stad  zarodowych
oraz  od  bydła  mlecznego;  kontroli  podlegają  zwierzęta  rzeźne,  u  których
stosowanie hormonów jest zabronione.

16.

Próbki z gospodarstw pobrane w kierunku substancji z grupy A powinny
być pobierane w ostatnim okresie tuczu tak, aby wyniki zostały uzyskane
przed opuszczeniem gospodarstwa przez zwierzęta, tj. uwzględniając czas
uzyskania wyników z wyznaczonego przez GLW laboratorium.

17.

Próbki jaj mogą być pobierane albo w gospodarstwie albo w miejscu, gdzie
jaja są pakowane. Jednak zgodnie z rozdziałem 1 pkt 1 lit. B decyzji
Komisji 97/747 WE, przynajmniej jedna trzecia (30%) próbek musi zostać
pobrana w punktach pakowania jaj, co winno być odnotowane w
arkuszach sprawozdawczych (w załączniku nr 12 do niniejszej instrukcji)

18.

Próbki od zwierząt łownych po odstrzeleniu mogą być pobierane wyłącznie
w zakładach przetwórczych.

19.

W przypadku próbek pobieranych w gospodarstwach rybackich, zgodnie
z rozdziałem 3, załącznika IV do dyrektywy 96/23,

próbki pobrane na

poziomie gospodarstwa powinny być pobrane z co najmniej 10 %
zarejestrowanych miejsc produkcji.

20.

KaŜdą  próbkę  do  badań,  bezpośrednio  po  pobraniu,  naleŜy  oddzielnie
opakować,  oznakować  w  sposób  trwały  i  czytelny  oraz  schłodzić  i
zamrozić,  z  wyjątkiem  krwi,  jaj,  miodu  i  pasz.  Próbek  do  badań
pozostałości  antybiotyków  nie  zamraŜa  się,  próbki  te  przechowuje  się  w
temperaturze  od  0

do 4

C nie dłuŜej niŜ 30 godzin od momentu ich

pobrania. W związku z tym odstępuje się od pobierania kontrpróbek w
przypadku badania w kierunku pozostałości antybiotyków.

21. KaŜda próbka musi być oznakowana siedmiocyfrowym symbolem
identyfikacyjnym, w którym:

- pierwsza i druga cyfra oznaczają numer województwa;

- trzecia i czwarta cyfra oznaczają numer powiatu;
- piąta, szósta i siódma cyfra oznaczają kolejne numery
pobranych próbek.

22. Próbki przekazuje się do laboratorium wyznaczonego przez GLW

i określonego w „Krajowym programie badań kontrolnych obecności
substancji

niedozwolonych

oraz

pozostałości

chemicznych,

biologicznych  i  produktów  leczniczych  u  zwierząt  i  w  Ŝywności
pochodzenia  zwierzęcego”.  Próbki  przesyła  się  niezwłocznie,  nie  później
niŜ  7  dni  od  dnia  ich  pobrania.,  a  w  przypadku  próbek  do  badań
pozostałości antybiotyków, nie później niŜ w ciągu 30 godzin.

23.Transport próbek do laboratorium odbywa się z zachowaniem

warunków, w jakich były przechowywane i przygotowywane do wysyłki.
W przypadku nie przyjęcia próbek do badań w laboratorium na skutek
nieprzestrzegania

warunków

przechowywania

lub

transportu,

wojewódzki pełnomocnik ds. monitoringu pozostałości powinien
przeprowadzić szkolenie dla urzędowego lekarza weterynarii mające na
celu wyeliminowanie w przyszłości takich przypadków.

D. Badanie próbek w laboratoriach.

1. W przypadku nie przyjęcia próbek do badań w laboratorium na skutek

niezachowania  warunków  przechowywania  lub  transportu,  a  takŜe
w  przypadkach losowych (np. zniszczenie lub uszkodzenie próbek podczas
transportu  pomimo zachowania  właściwych  warunków)  ponowne  pobranie
próbek  powinno  nastąpić  niezwłocznie.  O  ponownym  pobraniu  próbki
informuje się wyznaczone laboratorium, w którym próbka będzie badana.

Próbka,  która  została  przyjęta  do  laboratorium  musi  zostać  podzielona  na
próbkę  A  i  próbkę  B.  PowyŜsza  zasada  dotyczy  większości  próbek  –
rodzajów  matryc  ujętych  w  załączniku  nr  3  do  rozporządzenia
monitoringowego.  W  odniesieniu  do  próbki  jaj  oraz  próbki  ryb  (złoŜonej  z
kilku  ryb  o  masie  poniŜej  1  kg),  próbka  przed  dokonaniem  podziału  na
próbkę  A  i  B    winna  zostać  ujednorodniona.  W  przypadku  pozytywnego
wyniku,  tj.  wyniku  niezgodnego  z  obowiązującymi  przepisami,  próbka  B
zostanie wykorzystana do badań potwierdzających.

W przypadku braku wyników badań po upływie jednego miesiąca od

momentu  wysłania  próbki  do  laboratorium,  osoba  odpowiedzialna  za
realizację  programu  w  powiecie  ma  obowiązek  pilnego  pisemnego
skontaktowania  się  z  laboratorium,  do  którego  wysłano  próbkę,  w  celu
wyjaśnienia braku wyników.

W przypadku badania próbek pobranych wobec podejrzenia stosowania

substancji niedozwolonych, okres oczekiwania na wynik powinien być
skrócony do niezbędnego minimum.

Za terminowe i niezwłoczne przekazanie wyników odpowiedzialny jest

kierownik laboratorium.

Wyniki  badań  (zarówno  negatywne  jak  i  pozytywne  –  niezgodne  z
obowiązującymi  przepisami  oraz  informacja  o  przesłaniu  próbki  do  badań
potwierdzających do laboratorium referencyjnego), powinny zostać wysłane
do  WLW  i  PLW.  Przy  wyniku  niezgodnym  informacja  o  stwierdzeniu
substancji  niedozwolonej  lub  przekroczeniu  dopuszczalnych  poziomów

pozostałości powinna być wysłana nie później niŜ 24 godziny po
zakończeniu analizy laboratoryjnej.

Wyniki niezgodne (w tym informacja o przesłaniu próbki do badań

potwierdzających do laboratorium referencyjnego) mają być równieŜ
przesyłane do Głównego Lekarza Weterynarii.

E. Nadzór nad realizacją programu.

Wojewódzki

pełnomocnik

ds.

monitoringu

pozostałości

powinien

przynajmniej raz w roku, w kaŜdym powiecie przeprowadzić kontrolę
ukierunkowaną, dotyczącą realizacji programu. Kontrola powinna zostać
udokumentowana za pomocą Listy Kontrolnej SPIWET-MON (załącznik
nr 10 do niniejszej instrukcji).

Osoba  odpowiedzialna  za  realizację  programu  w  powiecie  powinna
przynajmniej  raz  w  roku,  w  zakładach,  w  których  pobierane  są  próbki
monitoringowe,  przeprowadzić  kontrolę  ukierunkowaną,  dotyczącą
pobierania  próbek  w  ramach  programu  przez  wyznaczonych  lekarzy
weterynarii. Kontrola powinna zostać udokumentowana za pomocą Listy
Kontrolnej  SPIWET-MON  -  realizacja  programu  przez  wyznaczonych
lekarzy weterynarii (załącznik nr 10a do niniejszej instrukcji).

F. Pobieranie opłat za badania prowadzone w ramach programu.

Inspekcja Weterynaryjna, na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia
29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej, pobiera opłaty za
monitorowanie występowania substancji niedozwolonych, pozostałości
chemicznych,

biologicznych,

produktów

leczniczych

zwierząt,

w produktach pochodzenia zwierzęcego, wodzie przeznaczonej do pojenia
zwierząt oraz w paszach;

Opłatę za monitorowanie występowania substancji niedozwolonych,
pozostałości

chemicznych,

biologicznych,

produktów

leczniczych

u zwierząt, w produktach pochodzenia zwierzęcego, wodzie przeznaczonej
do pojenia zwierząt oraz w paszach, pobiera się w wysokości określonej w
poz.  30  załącznika  nr  1  do  rozporządzenia  Ministra  Rolnictwa  i  Rozwoju
Wsi  z  dnia  15  grudnia  2006  r.  w  sprawie  sposobu  ustalania  i  wysokości
opłat za czynności wykonywane przez Inspekcję Weterynaryjną, sposobu i
miejsc  pobierania  tych  opłat  oraz  sposobu  przekazywania  informacji  w
tym zakresie Komisji Europejskiej (Dz. U. z 2007 r., Nr 2, poz. 15, z późn.
zm.)

Inspekcja Weterynaryjna, na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia
29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej, pobiera opłaty za badania
laboratoryjne  próbek  pobranych  w  trakcie  postępowania  związanego  z
wykryciem  substancji  niedozwolonych,  zwanego  dalej  postępowaniem
wyjaśniającym oraz za badania próbek pobranych w trakcie sprawowania
nadzoru, jeŜeli wyniki tych badań wykaŜą naruszenie przepisów.

Wysokość opłaty uzaleŜniona jest od kierunku badania. Stawki zostały
określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia z dnia 15 grudnia 2006 r.
w sprawie sposobu ustalania i wysokości opłat za czynności wykonywane

przez Inspekcję Weterynaryjną, sposobu i miejsc pobierania tych opłat
oraz sposobu przekazywania informacji w tym zakresie Komisji
Europejskiej.

Za  wykonywanie  badań  odwoławczych  przez  laboratorium  referencyjne
Państwowego  Instytutu  Weterynaryjnego  –  Państwowego  Instytutu
Badawczego  w  Puławach,  po  uprzednim  wykonaniu  w  ramach  programu
takich  badań  przez  ZHW,  IW  pobiera  od  podmiotu  opłatę  w  wysokości
przewidzianej  w  załączniku  nr  2  do  rozporządzenia  z  dnia  15  grudnia
2006  r.  w  sprawie  sposobu  ustalania  i  wysokości  opłat  za  czynności
wykonywane  przez  Inspekcję  Weterynaryjną,  sposobu  i  miejsc  pobrania
tych opłat oraz sposobu przekazywania informacji w tym zakresie Komisji
Europejskiej.

Koszty  prowadzenia  badań  laboratoryjnych  w  ramach  programu  oraz
koszty  przeprowadzenia  badań  w  ramach  postępowania  wyjaśniającego
pokrywane  są  przez  WIW  ze  środków  przewidzianych  w  budŜetach
wojewodów  na  monitorowanie  występowania  substancji  niedozwolonych,
pozostałości

chemicznych,

biologicznych,

produktów

zwierząt,

w produktach pochodzenia zwierzęcego oraz w wodzie przeznaczonej do
pojenia zwierząt.

VIII. TRYB POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU STWIERDZENIA OBECNOŚCI
SUBSTANCJI

NIEDOZWOLONYCH

LUB

PRZEKROCZENIA

DOPUSZCZALNEGO

MAKSYMALNEGO

POZIOMU

POZOSTAŁOŚCI

CHEMICZNYCH,

BIOLOGICZNYCH

PRODUKTÓW

LECZNICZYCH

(Postępowanie wyjaśniające)

A. WYKRYCIE OBECNOŚCI SUBSTANCJI NIEDOZWOLONYCH

ETAP 1
JeŜeli  w  wyniku  przeprowadzonego  badania  stwierdzono  obecność  substancji
niedozwolonych,  wyznaczone  laboratorium  o  fakcie  tym  powiadamia
niezwłocznie  właściwego  PLW  i  WLW  (§  10  ust.  1  rozporządzenia
monitoringowego).
Dla substancji naleŜących do grupy A wszystkie dodatnie wyniki uzyskane po
zastosowaniu  metod  rutynowych  muszą  być  potwierdzone  przy  zastosowaniu
metody referencyjnej (potwierdzającej) w laboratorium referencyjnym.

ETAP 2
Powiatowy  lekarz  weterynarii,  po  otrzymaniu  powiadomienia  od  w/w
laboratorium  oraz  po  otrzymaniu  wyniku  badania  potwierdzającego  z
laboratorium

referencyjnego,

stwierdzającego

obecność

substancji

niedozwolonych, przeprowadza natychmiastowe postępowanie wyjaśniające,
które obejmuje:

•

w gospodarstwie:
-

kontrolę zwierząt w gospodarstwie, w tym zwierząt poszczególnych
gatunków, ich płeć, wiek, kierunek uŜytkowania, oznakowanie –
jeŜeli dotyczy,

sprawdzenie, czy nie ma śladów po implantach lub iniekcjach,

sprawdzenie  dokumentacji  weterynaryjnej  i  zootechnicznej,  ze
szczególnym  zwróceniem  uwagi  na  rodzaj  stosowanych  produktów
leczniczych,  przyrost  masy  ciała,  zuŜycie  paszy  na  kilogram
przyrostu masy ciała tych zwierząt,

sprawdzenie, czy w gospodarstwie nie ma produktów leczniczych,
których stosowanie jest niedozwolone lub odbywa się bez kontroli
lekarza weterynarii,

pobranie próbek od reprezentatywnej grupy zwierząt oraz próbek
paszy i wody do pojenia zwierząt lub wody - w przypadku ryb, w
której były chowane, a następnie przekazanie ich do wyznaczonego
laboratorium (§ 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia monitoringowego),

•

w zakładzie:
-

kontrolę dokumentacji zakładu w celu ustalenia pochodzenia
produktów,

których

stwierdzono

obecność

substancji

niedozwolonych,

pobranie próbek do badań, jeŜeli produkty znajdują się jeszcze w
zakładzie,

powiadomienie

właściwych

organów

Państwowej

Inspekcji

Sanitarnej,

Inspekcji

Handlowej

lub

wojskowych

organów

weterynaryjnych, jeŜeli produkty wysłano z zakładu,

kontrolę  w  miejscu  pochodzenia  produktów  (jeŜeli  miejsce  to
znajduje się poza obszarem powiatu, PLW powiadamia o tym WLW
oraz  właściwego  PLW  i  WLW,  na  którego  terenie  znajduje  się
miejsce  pochodzenia  produktów)  (§  10  ust.  2  pkt  2  rozporządzenia
monitoringowego).

Urzędowy lekarz weterynarii w przypadku podejrzenia lub stwierdzenia
w rzeźni podawania zwierzętom substancji niedozwolonych:

nakazuje ubój tych zwierząt oddzielnie od pozostałych zwierząt,

pobiera próbki do badań oraz zatrzymuje ich tusze i narządy
wewnętrzne w celu pobrania próbek,

nakazuje  przekazanie  tusz  i  narządów  wewnętrznych  zwierząt,  od
których  pobrano  próbki,  do  zakładu  przetwarzającego  materiał
wysokiego  ryzyka  –  w  przypadku  potwierdzenia  lub  obecności
substancji niedozwolonych w próbkach, o których mowa powyŜej
(§ 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia monitoringowego).

Pobieranie powtórnych próbek do badań w ramach postępowania
wyjaśniającego,

PLW

przeprowadza

niezwłocznie

uzgodnieniu

wojewódzkim

pełnomocnikiem

ds.

monitoringu,

uprzednim

poinformowaniu  laboratorium.  Wyniki  badań  przeprowadzonych  w  ramach
postępowania  wyjaśniającego  otrzymuje  zarówno  właściwy  miejscowo  WLW,
jak i PLW, niezaleŜnie od tego, czy są one pozytywne czy negatywne.

PLW informuje pisemnie właściciela zwierząt lub produktów (forma i

treść  pisma  powinna  być  zgodna  z  ust.  6  części  B  rozdziału  IX  niniejszej
instrukcji),  iŜ    do  czasu  uzyskania  wyników  badań  powtórnie  pobranych
próbek podejrzane zwierzęta oraz produkty pochodzące od lub ze zwierząt lub
pasze,  nie  mogą  być  przemieszczane  bez  jego  zgody  PLW  oraz  Ŝe
niedopuszczalne  jest  umieszczanie  na  rynku  tych  zwierząt  lub  produktów.
JeŜeli  w  gospodarstwie  lub  u  posiadacza  zwierząt  wykryto  substancje

niedozwolone,  które  określone  są  w  załączniku  nr  1  do  rozporządzenia
monitoringowego,  naleŜące  do  grupy  A  lub  podgrup  B1  i  B2,  substancje  te
PLW  zabezpiecza  do  czasu  wydania  decyzji  o  sposobie  ich  zniszczenia  lub
innego wykorzystania  (art. 11 ust. 4 rozporządzenia monitoringowego).

ETAP 3
Zakład:
Na  podstawie  art.  19  ust.  3  pkt  4-5  ustawy  o  Inspekcji  Weterynaryjnej,  PLW
Ŝąda  pisemnych  lub  ustnych  informacji  oraz  okazania  i  udostępnienia
dokumentów  lub  danych  informatycznych  w  celu  ustalenia,  w  jaki  sposób
wykorzystane  w  dalszym  procesie  produkcyjnym  zostały  produkty,  w  których
stwierdzono  na  podstawie  badań  w  wyznaczonym  laboratorium  obecność
substancji  niedozwolonych.  Postępowanie  wyjaśniające  ma  ustalić  wielkość
produkcji,  która  cechuje  się  niewłaściwą  jakością  zdrowotną  i  dalsze
przeznaczenie produktów.

ETAP 4
Wyniki postępowania wyjaśniającego przekazywane są WLW. Treść informacji
o wynikach postępowania wyjaśniającego powinna być zgodna z ust. 3 części
B rozdziału IX niniejszej instrukcji.
Wojewódzki pełnomocnik ds. monitoringu pozostałości musi uwzględnić
zwiększenie liczby pobieranych próbek w następnym roku na terenie powiatu,
gdzie stwierdzono obecność substancji niedozwolonych.

ETAP 5
Gospodarstwo:
W przypadku potwierdzenia obecności substancji niedozwolonych w powtórnie
pobranych od reprezentatywnej grupy zwierząt próbkach, PLW:

przeprowadza dodatkową kontrolę w gospodarstwie;

zwiększa częstotliwość badań przeprowadzanych w gospodarstwie
przez okres co najmniej 12 miesięcy;

nakazuje w drodze decyzji administracyjnej ubój tych zwierząt
oddzielnie od pozostałych zwierząt, a następnie przekazanie ich tusz do
zakładu przetwarzającego materiał kategorii I, o którym mowa w art. 8
rozporządzenia

1069/2009

(§

ust.

rozporządzenia

monitoringowego)

W  przypadku  potwierdzenia  obecności  substancji  niedozwolonych  w  połowie
lub  większej  liczbie  pobranych  próbek,  powiatowy  lekarz  weterynarii  w
uzgodnieniu  z  posiadaczem  zwierząt,  moŜe  nakazać  ubój  wszystkich
podejrzanych  zwierząt  w  gospodarstwie  albo  pobranie  od  nich  próbek;
czynności  te  wykonuje  się  na  koszt  posiadacza  zwierząt  (§  11,  ust.  2
rozporządzenia monitoringowego).

ETAP 6
Zakład i gospodarstwo:
Na  podstawie  art.  54  Rozporządzenia  (WE)  Nr  882/2004  Parlamentu
Europejskiego  i  Rady  z  dnia  29  kwietnia  2004r.  w  sprawie  kontroli
urzędowych  przeprowadzanych  w  celu  sprawdzenia  zgodności  z  prawem
paszowym  i  Ŝywnościowym  oraz  regułami  dotyczącymi  zdrowia  zwierząt  i

dobrostanu  zwierząt,  w  sytuacji,  gdy  właściwy  organ  wykryje  niezgodności,
podejmuje  on  działanie  zapewniające,  Ŝe  podmiot  gospodarczy  zastosuje
środki zaradcze. Podczas decydowania, jakie podjąć działanie, właściwy organ
uwzględnia rodzaj niezgodności oraz poprzednie dane podmiotu gospodarczego
w  zakresie  niezgodności.  Działanie  takie  zawiera,  gdzie  jest  to  stosowne,
następujące środki:

nałoŜenie  procedur  sanitarnych  lub  podjęcie  wszelkich  innych
działań  uwaŜanych  za  niezbędne  do  zapewnienia  bezpieczeństwa
paszy Ŝywności lub  zgodności z prawem paszowym i Ŝywnosciowym,
zasadami dotyczącymi zdrowia zwierząt lub dobrostanem zwierząt;

ograniczenie lub zakaz wprowadzania do obrotu, przywozu lub
wywozu paszy lub Ŝywności lub zwierząt;

monitorowanie, oraz w razie konieczności, nakazanie wycofania lub
zniszczenia paszy lub Ŝywności;

upowaŜnienie do wykorzystania paszy lub Ŝywności do celów innych
niŜ te, do których były początkowo przeznaczone;

zawieszenie działania lub zamknięcie całego lub części danego
przedsiębiorstwa na właściwy okres czasu;

zawieszenie lub wycofanie zatwierdzenia zakładu;

środki określone w art. 19 dotyczące przesyłek z państw trzecich;

wszelkie inne środki jakie właściwy organ uznaje za właściwe (art. 54
ust. 2);

•

Właściwy organ dostarcza danemu podmiotowi gospodarczemu, lub jego

przedstawicielowi:

pisemne powiadomienie o swojej decyzji dotyczącej podejmowanych
działań zgodnie z ust. 1, wraz z uzasadnieniem decyzji; oraz

informacje o prawie do odwoływania się od takich decyzji oraz o
stosowanej procedurze i terminach (art. 54 ust. 3);.

•

Gdzie jest to stosowne, właściwy organ powiadamia równieŜ właściwy
organ wysyłającego Państwa Członkowskiego o swojej decyzji (art. 54 ust.
4);

•

Wszelkie wydatki poniesione na mocy niniejszego artykułu zostają
poniesione przez odpowiedzialne przedsiębiorstwa paszowe i Ŝywnościowe
(art. 54 ust. 5);

PRZEKROCZENIE

MAKSYMALNEGO

POZIOMU

POZOSTAŁOŚCI

CHEMICZNYCH, BIOLOGICZNYCH I PRODUKTÓW LECZNICZYCH

ETAP 1
JeŜeli w wyniku przeprowadzonego badania stwierdzono przekroczenie
dopuszczalnych

poziomów

pozostałości

chemicznych,

biologicznych

produktów  leczniczych  naleŜących  do  grupy  B,  wyznaczone  laboratorium
wykonujące  badania  powiadamia  niezwłocznie  właściwego  PLW  i  WLW  o
wyniku badania.

ETAP 2
PLW,  po  otrzymaniu  powiadomienia  od  wyznaczonego  laboratorium  o
stwierdzeniu

przekroczenia

dopuszczalnego

poziomu

pozostałości

chemicznych,

biologicznych

produktów

leczniczych,

przeprowadza

natychmiastowe postępowanie wyjaśniające, które obejmuje:

•

w gospodarstwie:

−

kontrolę  zwierząt  w  gospodarstwie  w  tym  zwierząt  poszczególnych
gatunków,  ich  płeć,  wiek,  kierunek  uŜytkowania,  oznakowanie  –  jeŜeli
dotyczy,

−

kontrolę dokumentacji weterynaryjnej i zootechnicznej, ze szczególnym
uwzględnieniem danych dotyczących stosowania u zwierząt produktów
leczniczych zawierających substancję wykrytą w wyniku badania,

−

ustalenie sposobu wykorzystania produktów pochodzących od lub ze
zwierząt, których umieszczenie na rynku jest niedopuszczalne,

−

ustalenie sposobu wykorzystania lub zniszczenia paszy;

•

w zakładzie:

−

kontrolę dokumentacji zakładu w celu ustalenia pochodzenia
produktów, w których stwierdzono obecność pozostałości,

−

pobranie próbek do badań, jeŜeli produkty znajdują się w zakładzie,

−

powiadomienie właściwych organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej,
Inspekcji Handlowej i wojskowych organów weterynaryjnych, jeŜeli
produkty wysłano z zakładu,

−

kontrolę  w  miejscu  pochodzenia  produktów  (jeŜeli  miejsce  to  znajduje
się  poza  obszarem  powiatu,  PLW  powiadamia  o  tym  WLW,  właściwego
PLW  oraz  WLW,  na  którego  terenie  znajduje  się  miejsce  pochodzenia
produktów. Na podstawie ww. powiadomienia właściwy PLW, na którego
terenie

znajduje

się

miejsce

pochodzenia

produktów/zwierząt

przeprowadza postępowanie wyjaśniające.) (§ 12 ust. 2 rozporządzenie
monitoringowe).

Urzędowy lekarz weterynarii w przypadku podejrzenia lub stwierdzenia
w rzeźni nieprzestrzegania u zwierząt okresu karencji danego produktu
leczniczego:

ustala termin uboju tych zwierząt z uwzględnieniem czasu upływu
karencji właściwego dla substancji farmakologicznie czynnej zawartej w
produkcie leczniczym;

nakazuje ubój tych zwierząt przed upływem okresu karencji właściwego
dla  substancji  farmakologicznie  czynnej  zawartej  w  tym  produkcie
leczniczym:
-  w  nagłych  przypadkach,  powodujących  zagroŜenie  zdrowia  lub Ŝycia
zwierząt
lub
-  jeŜeli  nie  jest  moŜliwe  przetrzymywanie  zwierząt  w  rzeźni  przy
zachowaniu  warunków  określonych  w  przepisach  o  ochronie  zwierząt,
lub
- jeŜeli wyposaŜenie rzeźni uniemoŜliwia dokonanie uboju w późniejszym
terminie (§ 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia monitoringowego).

Pobieranie powtórnych próbek do badań w ramach postępowania
wyjaśniającego,

PLW

przeprowadza

niezwłocznie

uzgodnieniu

wojewódzkim  pełnomocnikiem,  po  uprzednim  poinformowaniu  laboratorium.
Wyniki  badań  przeprowadzonych  w  ramach  postępowania  wyjaśniającego
otrzymuje zarówno WLW, jak i PLW, niezaleŜnie od tego, czy są one pozytywne
czy negatywne.

ETAP 3
Zakład:
Na  podstawie  art.  19  ust.  3  pkt  4-5  ustawy  o  Inspekcji  Weterynaryjnej,  PLW
Ŝąda  pisemnych  lub  ustnych  informacji  oraz  okazania  i  udostępnienia
dokumentów  lub  danych  informatycznych  w  celu  ustalenia,  w  jaki  sposób
wykorzystane  w  dalszym  procesie  produkcyjnym  zostały  produkty,  w  których
stwierdzono  na  podstawie  badań  przeprowadzonych  w  wyznaczonym
laboratorium

przekroczenie

dopuszczalnego

poziomu

pozostałości

chemicznych,

biologicznych

produktów

leczniczych.

Postępowanie

wyjaśniające ma ustalić wielkość produkcji, która cechuje się niewłaściwą
jakością zdrowotną i dalsze przeznaczenie produktów.

ETAP 4
Wyniki postępowania wyjaśniającego przekazywane są WLW. Treść informacji
o wynikach postępowania wyjaśniającego powinna być zgodna z ust. 3 części
B rozdziału IX niniejszej instrukcji.
Wojewódzki pełnomocnik ds. monitoringu pozostałości musi uwzględnić
zwiększenie liczby pobieranych próbek w następnym roku na terenie powiatu,
gdzie stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego poziomu pozostałości
chemicznych, biologicznych i leków.

ETAP 5
Gospodarstwo:
JeŜeli  w  wyniku  postępowania  wyjaśniającego  w  gospodarstwie  nie  ustalono
przyczyny  przekroczenia  dopuszczalnego  poziomu  pozostałości  produktów
leczniczych,  powtórnie  pobiera  się  próbki  od  lub  ze  zwierząt  lub  z  pasz  i
przesyła do wyznaczonego laboratorium.
Zgodnie  z  §  13  ust.  2  rozporządzenia  monitoringowego,  jeŜeli  powtórne
badanie  potwierdziło  przekroczenie  dopuszczalnego  poziomu  pozostałości
produktów leczniczych, PLW w drodze decyzji administracyjnej:

−

nakazuje,  aby  zwierzęta  zidentyfikowane  i  oznakowane  zgodnie  z
przepisami  o  identyfikacji  i  rejestracji  zwierząt  nie  opuszczały
gospodarstwa  do  czasu  upływu  okresu  karencji  właściwego  dla
substancji  farmakologicznie  czynnej,  zawartej  w  tym  produkcie
leczniczym.

−

ustala sposób wykorzystania lub zniszczenia paszy lub produktów
pochodzących od lub z tych zwierząt.

ETAP 6
Gospodarstwo:

•

W przypadku stwierdzenia, Ŝe nie przestrzegano okresów karencji danego
produktu leczniczego zwiększa się częstotliwość badań w gospodarstwie
przez okres co najmniej sześciu miesięcy.

•

W  przypadku  stwierdzenia  przekroczenia  dopuszczalnych  poziomów
pozostałości zanieczyszczeń chemicznych i innych zanieczyszczeń, które są
określone  w  załączniku  nr  1  do  rozporządzenia  monitoringowego,
naleŜących  do  grupy  B,  a  w  szczególności  metali,  pestycydów,
polichlorowanych  bifenyli,  wyniki  badań  przekazuje  się  Państwowej

Inspekcji Sanitarnej, Inspekcji Handlowej i wojskowym organom
weterynaryjnym oraz zwiększa się częstotliwość badań w gospodarstwie
przez okres co najmniej sześciu miesięcy.

ETAP 7
Zakład:
Na  podstawie  art.  54  Rozporządzenia  (WE)  Nr  882/2004  Parlamentu
Europejskiego  i  Rady  z  dnia  29  kwietnia  2004  r.  w  sprawie  kontroli
urzędowych  przeprowadzanych  w  celu  sprawdzenia  zgodności  z  prawem
paszowym  i  Ŝywnościowym  oraz  regułami  dotyczącymi  zdrowia  zwierząt  i
dobrostanu  zwierząt,  w  sytuacji,  gdy  właściwy  organ  wykryje  niezgodności,
podejmuje  on  działanie  zapewniające,  Ŝe  podmiot  gospodarczy  zastosuje
środki zaradcze. Podczas decydowania, jakie podjąć działanie, właściwy organ
uwzględnia rodzaj niezgodności oraz poprzednie dane podmiotu gospodarczego
w  zakresie  niezgodności.  Działanie  takie  zawiera,  gdzie  jest  to  stosowne,
następujące środki:

nałoŜenie  procedur  sanitarnych  lub  podjęcie  wszelkich  innych
działań  uwaŜanych  za  niezbędne  do  zapewnienia  bezpieczeństwa
paszy  lub  Ŝywności  lub  zgodności  z  prawem  paszowym  i
Ŝywnosciowym,

zasadami

dotyczącymi

zdrowia

zwierząt

lub

dobrostanem zwierząt;

ograniczenie lub zakaz wprowadzania do obrotu, przywozu lub
wywozu paszy, Ŝywności lub zwierząt;

monitorowanie, oraz w razie konieczności, nakazanie wycofania lub
zniszczenia paszy lub Ŝywności;

upowaŜnienie do wykorzystania paszy lub Ŝywności do celów innych
niŜ te, do których były początkowo przeznaczone;

zawieszenie działania lub zamknięcie całego lub części danego
przedsiębiorstwa na właściwy okres czasu;

zawieszenie lub wycofanie zatwierdzenia zakładu;

środki określone w art. 19 dotyczące przesyłek z państw trzecich;

wszelkie inne środki jakie właściwy organ uznaje za właściwe. (art.
54 ust. 2);

ETAP WSPÓLNY DLA POSTĘPOWANIA W LIT. A i B

W przypadku stwierdzenia obecności substancji niedozwolonych lub
przekroczenia

dopuszczalnego

poziomu

pozostałości

chemicznych,

biologicznych i produktów leczniczych w produktach pochodzenia zwierzęcego
naleŜy  wysyłać  powiadomienie  RASFF    zgodnie  z  procedurami  zawartymi  w
Instrukcji  Głównego  Lekarza  Weterynarii  dotyczącej  krajowego  Systemu
Wczesnego  Ostrzegania  o  Niebezpiecznych  Produktach  śywnościowych  i
Paszach (Rapid Alert System for Food and Feed).

IX. SPOSÓB DOKUMENTOWANIA WYKONANYCH CZYNNOŚCI

Wszystkie  dokumenty  związane  z  pobraniem  próbek  oraz  prowadzeniem
postępowania  wyjaśniającego  powinny  być  sporządzane  zgodnie  z  przepisami

ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.
U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.).

A. Dokumentacja pobrania próbki w ramach programu.
1.

W przypadku pobrania próbki w gospodarstwie sporządza się protokół

pobrania (pojedynczej) próbki (załącznik nr 1 do niniejszej instrukcji)
oraz protokół kontroli pozostałości chemicznych, biologicznych i leków
dotyczący odpowiednio:

•

charakterystyki gospodarstwa drobiu rzeźnego (załącznik nr 2 do
niniejszej instrukcji);

•

charakterystyki

gospodarstwa

kur

niosek

towarowych

(produkcyjnych) (załącznik nr 3 do niniejszej instrukcji);

•

charakterystyki gospodarstwa prowadzącego tucz świń (załącznik nr
4 do niniejszej instrukcji);

•

charakterystyki

gospodarstwa

prowadzącego

hodowlę

bydła

(załącznik nr 5 do niniejszej instrukcji);

•

charakterystyki gospodarstwa rybackiego (załącznik nr 6 do
niniejszej instrukcji);

•

charakterystyki gospodarstwa pszczelarskiego/pasieki (załącznik nr
7 do niniejszej instrukcji).

W  wyniku  pobrania  próbki  w  rzeźni  sporządza  się  protokół  pobrania
(pojedynczej) próbki (załącznik nr 1 do niniejszej instrukcji) i protokół
z  badania  poubojowego  zwierzęcia  (załącznik  nr  8  do  niniejszej
instrukcji).

W przypadku pobrania próbki w zakładzie przetwórczym i w zakładach
pakowania jaj sporządza się protokół pobrania (pojedynczej) próbki
(załącznik nr 1 do niniejszej instrukcji).

W  przypadku  pobrania  próbki  z  produktów  lub  zwierząt  przywoŜonych  z
innych  państw  członkowskich  (lub  krajów  trzecich),  sporządza  się
protokół  pobrania  (pojedynczej)  próbki  (załącznik  nr  1  do  niniejszej
instrukcji)

oraz

protokół

kontroli

pozostałości

chemicznych,

biologicznych i leków dotyczący charakterystyki miejsca pobrania próbki
w miejscu składowania produktów (załącznik nr 9 do niniejszej
instrukcji).

Próbki  produktów  pochodzenia  zwierzęcego,  w  tym  próbki  mleka
surowego,  jaj  kurzych,  mięsa  królików  oraz  zwierząt  łownych
utrzymywanych  na  fermach  muszą  zostać  pobrane  w  taki  sposób,  aby
było moŜliwe zidentyfikowanie gospodarstwa pochodzenia produktów lub
pochodzenia zwierząt, od których lub z których te produkty pochodzą; w
przypadku  pobierania  próbek  od  zwierząt  łownych  po  odstrzeleniu  musi
zostać  zachowana  moŜliwość  identyfikacji  regionu,  w  którym  zwierzęta
zostały upolowane.

Protokół  pobrania  próbki  sporządza  się  w  trzech  egzemplarzach.  Zaleca
się, aby protokół pobrania próbek był drukiem samokopiującym w trzech
egzemplarzach  o  kolorach:  białym  (egzemplarz  dla  laboratorium),  Ŝółtym
(egzemplarz  dla  WLW)  i  róŜowym  (egzemplarz  dla  PLW).  W  miejscu
pobrania  próbki,  urzędowy  lekarz  weterynarii  po  wypełnieniu  protokołu
pobrania  próbki  w  trzech  egzemplarzach  odcina  wszystkie  trzy  dolne
części protokołów i jeden z nich (biały –  z egzemplarza dla laboratorium)

wręcza  osobie  odpowiedzialnej  za  produkty  albo  zwierzęta,  z  których
pobierana  jest  próbka.  Następnie  górne  części  wszystkich  trzech
egzemplarzy  dostarczane  są  wraz  z  próbkami  do  laboratorium,  gdzie
następuje potwierdzenie przyjęcia próbek do badań (na wszystkich trzech
egzemplarzach).  Egzemplarz  dla  laboratorium  (biały)  pozostaje  w
laboratorium.  Dwa  pozostałe  potwierdzone  egzemplarze  dostarczane  są
do  PLW,  gdzie  zostają  połączone  z  dwoma  odcinkami  dolnymi.  Jeden  z
nich  (róŜowy)  zostaje  w  dokumentacji  PLW,  a  drugi  egzemplarz  (Ŝółty)
przesyłany jest do WLW wraz z miesięcznym sprawozdaniem.

Protokół

pobrania

próbek

powinien

zawierać

dokładne

dane

identyfikujące zwierzę oraz miejsce pochodzenia zwierzęcia, a takŜe adres,
imię i nazwisko hodowcy (nawet, jeśli próbki zostały pobrane poubojowo);
natomiast w rubryce „miejsce pobrania próbki i weterynaryjny numer
identyfikacyjny obiektu” naleŜy wpisać dane dotyczące gospodarstwa,
rzeźni, zakładu lub miejsca, w którym faktycznie pobierane były próbki.

Wszystkie rubryki w protokole powinny być wypełnione.

W przypadku próbki podejrzanej naleŜy wyraźnie zaznaczyć tą informację
w protokole pobrania próbki.

10.Osoba przyjmująca próbki w laboratorium sprawdzi i odnotuje na

protokole  pobrania  próbki  stan  plomby  i  jej  zgodność  ze  wzorem
zamieszczonym  w  protokole  pobrania  próbki,  temperaturę  i  stan  próbki,
zgodność  liczby  nadesłanych  próbek  z  ilością  podaną  w  protokole,
prawidłowość wypełnienia protokołu pobrania próbki.

11.PLW prowadzi miesięczne sprawozdanie pobranych i przekazanych do

laboratorium  próbek  zgodnie  z  załącznikiem  nr  11  do  niniejszej
instrukcji.  WLW  sporządza  kwartalne  zestawienie  z  realizacji  planu
badań  monitoringowych  zgodnie  z  załącznikiem  nr  12,  12a,  12b,  12c
do  niniejszej  instrukcji  i  przesyła  je  (w  formacie  excel)    wraz
z  dokumentacją  z  postępowań  wyjaśniających  w  przypadku  stwierdzenia
wyników  niezgodnych  w  danym  kwartale,  do  Głównego  Lekarza
Weterynarii,  w  ciągu  1,5  miesiąca  od  zakończenia  kaŜdego  kwartału.
Obowiązującym  pozostaje  przesyłanie  zestawień  rocznych  do  dnia  15
lutego roku następnego.

B. Dokumentacja postępowania wyjaśniającego.

1. Informacja przekazywana WLW dotycząca postępowania wyjaśniającego
prowadzonego

przypadku

stwierdzenia

stosowania

substancji

niedozwolonych  lub  przekroczenia  dopuszczalnego  poziomu  pozostałości
chemicznych,  biologicznych,  produktów  leczniczych  powinna  być  przekazana
WLW niezwłocznie po zakończeniu postępowania wyjaśniającego.
2.  Ww.  informacja  powinna  być  wyczerpująca.  Pismo  informujące  powinno
zawierać, co najmniej następujące elementy:

miejsce pobrania próbki – w tej pozycji uwzględnić imię i nazwisko lub
nazwę oraz adres, a takŜe weterynaryjny numer identyfikacyjny - jeśli
dotyczy;

datę pobrania próbki i numer protokołu pobrania próbki;

rodzaj pobranego materiału i datę wysyłki próbki do laboratorium;

symbol grupy i nazwę wykrytej substancji;

datę otrzymania wyniku badania;

w przypadku wykonania analizy potwierdzającej: datę wysłania próbki
do laboratorium, numer protokołu pobrania, datę otrzymania wyniku,
symbol grupy i nazwa wykrytej substancji.

dane dotyczące pochodzenie zwierzęcia: adres oraz imię i nazwisko
właściciela lub nazwę gospodarstwa.

dowody identyfikacji zwierząt:

w przypadku pobrania próbki w gospodarstwie: numer paszportu
lub numer identyfikacyjny zwierzęcia,

w przypadku pobrania próbki w rzeźni:

−

numer

identyfikacyjny

zwierzęcia

dzienniku

badania

przedubojowego,

−

numer

identyfikacyjny

zwierzęcia

dzienniku

badania

poubojowego,

−

numer paszportu lub kserokopia świadectwa zdrowia (jako
załącznik do protokołu),

w przypadku pobrania próbki w zakładzie mleczarskim, zakładzie
przetwórstwa rybnego, punkcie zbierania i pakowania jaj: dokumentacja
wskazująca na pochodzenie produktu, aŜ do gospodarstwa jego
pochodzenia;

w przypadku pobrania próbki w miejscu składowania produktów
przywiezionych z państw nie naleŜących do UE: świadectwo CVED.

datę kontroli w gospodarstwie.

10)

charakterystykę zwierzęcia, od którego pobrano próbkę oraz stada i

gospodarstwa:

liczba zwierząt w gospodarstwie,

płeć,

wiek,

gatunek,

oznakowanie,

kierunek uŜytkowania.

11)

informację na temat Ŝywienia zwierzęcia, od którego pobrano próbkę oraz
pozostałych zwierząt w stadzie.

12)

czas przebywania zwierzęcia w gospodarstwie.

13)

istotne

dla

sprawy

zapisy

dokumentacji

weterynaryjnej

zootechnicznej,  w  tym  informacje  dotyczące  leczenia  zwierzęcia  ze
szczególnym  uwzględnieniem  danych  dotyczących  stosowania  produktów
leczniczych  zawierających  wykrytą  w  badaniach  substancję  (naleŜy
równieŜ  wskazać  czy  w  dokumentacji  istnieje  zapis  dotyczący
wymaganego  okresu  karencji  dla  produktu  leczniczego  i  czy  był  on
przestrzegany  oraz  odnotować  daty  i  cel  wizyt  lekarza  weterynarii  wolnej
praktyki,  a  jeśli  brak  takiej  dokumentacji,  dokonać  przeglądu  ksiąŜki
leczenia  zwierząt  u  lekarza  weterynarii  opiekującego  się  stadem;  ustalić
datę podawania produktu leczniczego i przyczynę leczenia).

14)

inne informacje mające znaczenie w postępowaniu wyjaśniającym,
dotyczące:

sprawdzenia, czy nie ma śladów po implantach lub iniekcjach, zmian
w zachowaniu i wyglądzie zwierząt,

sprawdzenia, czy w gospodarstwie nie ma produktów leczniczych,
których stosowanie jest niedozwolone bądź innych, które wykryto w
badaniach.

15)

W przypadku stwierdzenia substancji przeciwbakteryjnych w mleku
naleŜy:

opisać  kondycję  bydła,  Ŝywienie,  system  udoju,  sposób  mycia  i
dezynfekcji  sprzętu  udojowego,  rodzaj  stosowanych  środków
dezynfekcyjnych,  wpisy  do  ksiąŜki  leczenia  zwierząt  dokonane
lekarzy wolnej praktyki,

podać wyniki postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w
mleczarni, z uwzględnieniem wyników badań mleka z tego
gospodarstwa,

dołączyć kopie pisma zobowiązującego mleczarnię do wdroŜenia
wobec dostawcy postępowania przewidzianego przy stwierdzeniu
substancji hamujących,

dołączyć kopie pisma nakazującego pobranie przez słuŜby surowcowe
zakładu, pod urzędowym nadzorem lekarza weterynarii, próbek
mleka od dostawcy, do badań w laboratorium,

podać datę pobrania próbek, wynik analizy i opisać działania podjęte
w przypadku ponownego wyniku dodatniego.

16)

W przypadku stwierdzenia obecności pestycydów lub substancji
zanieczyszczających środowisko naleŜy:

ustalić pochodzenie zwierzęcia ze szczegółowym opisem jak w
punktach 1-11,

opisać środowisko i otoczenie (skaŜenie od fabryk, uŜycie
pestycydów),

dołączyć kopie pism skierowanych do właściwych inspekcji np.
ochrony środowiska z wynikami badań

2. Do informacji dotyczącej postępowania wyjaśniającego wysyłanego do
WLW, naleŜy bezwzględnie dołączyć kopie:

•

protokołów pobrania próbek (pełnych, z dolną częścią) wraz
załącznikami zawierającymi charakterystykę miejsca pobrania próbki,

•

protokołów pobrania próbek do analizy potwierdzającej (jeśli zostały
wysłane do badania),

•

protokołów pobrania próbek dodatkowych (paszy, wody, etc.),

•

protokołów z wykonanych w ramach postępowania wyjaśniającego
kontroli,

•

notatek słuŜbowych sporządzonych na okoliczność prowadzonego
postępowania,

•

pism skierowanych do innych powiatowych inspektoratów weterynarii
w przypadku pochodzenia produktów spoza obszaru powiatu, na
terenie którego pobrano próbki,

•

wydanych decyzji.

przypadku

zaistnienia

konieczności

zwiększenia

częstotliwości

pobierania próbek w obiekcie, naleŜy sporządzić notatkę słuŜbową
i przesłać ją do WLW.

Pismo  informujące  przepisach  dotyczących  zakazu  przemieszczania
podejrzanych zwierząt oraz produktów pochodzących od lub ze zwierząt do
czasu  uzyskania  wyników  badań  powtórnie  pobranych  próbek  oraz  o
zakazie  umieszczania  na  rynku  tych  zwierząt  lub  produktów,  a  takŜe  o
zakazie  przemieszczania  zwierząt  do  czasu  upływu  okresu  karencji
właściwego  dla  substancji  farmakologicznie  czynnej,  zawartej  w  tym
produkcie  leczniczym  nie  moŜe  mieć  formy  decyzji  administracyjnej,  lecz
ma mieć formę wskazania, iŜ zakazy te wynikają wprost z przepisów prawa
powszechnie  obowiązującego.  Decyzję  wydaje  się  jednak  w  przypadku
wyraŜenia  na  podstawie  art.  10  ust.  4  rozporządzenia  monitoringowego
zgody

przemieszczanie

podejrzanych

zwierząt

lub

produktów

pochodzących od lub ze zwierząt lub pasz.
W piśmie naleŜy wskazać przepis prawny wprowadzający zakaz oraz
sankcje karne, które będą zastosowane w przypadku niestosowania tego
zakazu.

X. POSTANOWIENIE KOŃCOWE
1.  Traci  moc  Instrukcja  Głównego  Lekarza  Weterynarii  GIWlab-830-5/11  z
dnia  23  marca  2011  r.  w  sprawie  zakresu  i  sposobu  realizacji  programu
badań  kontrolnych,  substancji  niedozwolonych,  pozostałości  chemicznych,
biologicznych, produktów leczniczych i skaŜeń promieniotwórczych u zwierząt,
w  produktach  pochodzenia  zwierzęcego,  w  wodzie  przeznaczonej  do  pojenia
zwierząt i paszach.
2. Instrukcja wchodzi w Ŝycie z dniem 26 marca 2012 roku.

Sporządziła:

Zatwierdził: