Technik_mechanik_okretowy_314[03].Z1.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Prawna ochrona wód morskich przed zanieczyszczeniami ze statków.

Zapobieganie zanieczyszczeniu substancjami ciekłymi

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Zapobieganie zanieczyszczeniu mórz olejami

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Zapobieganie

zanieczyszczeniu

mórz

szkodliwymi

substancjami

przewożonymi w opakowaniach i ściekami

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Zapobieganie zanieczyszczeniu morza śmieciami oraz zapobieganie

zanieczyszczaniu atmosfery przez statki

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy i umiejętności w zakresie

stosowania  przepisów  ochrony środowiska  morskiego:  prawnej  ochrony  wód  morskich  przed
zanieczyszczeniami  ze  statków,  zapobieganiu  zanieczyszczeniu  mórz  olejami,  zapobieganiu
zanieczyszczeniu  szkodliwymi  substancjami  przewożonymi  luzem  oraz  w  opakowaniach,
zapobieganiu  zanieczyszczeniu  morza  ściekami,  śmieciami,  a  także  zapobieganiu
zanieczyszczeniu  atmosfery  toksycznymi  składnikami  spalin  z  silników,  kotłów  i  spalarek
okrętowych.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, czyli wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane,
aby bez problemów opanować treści nauczania w ramach jednostki modułowej
„Stosowanie przepisów ochrony środowiska morskiego”,

−

cele kształcenia, czyli wykaz umiejętności, jakie powinieneś nabyć podczas zajęć
w ramach tej jednostki modułowej,

−

materiał nauczania, czyli niezbędne minimum wiadomości teoretycznych, wymaganych
do opanowania treści jednostki modułowej,

−

zestaw pytań przydatny do sprawdzenia, czy już opanowałeś wymagane treści nauczania,

−

ćwiczenia, podczas których będziesz doskonalił umiejętności praktyczne w oparciu
o wiedzę teoretyczną, zaczerpniętą z poradnika i innych źródeł,

−

sprawdzian osiągnięć, czyli przykładowy zestaw zadań i pytań. Pozytywny wynik
sprawdzianu potwierdzi, że dobrze wykorzystałeś zajęcia i uzyskałeś niezbędną wiedzę
i umiejętności z zakresu tej jednostki modułowej,

−

wykaz literatury uzupełniającej.

Poradnik zawiera materiał nauczania składający się z 4 rozdziałów:

−

„Prawna  ochrona  wód  morskich  przed  zanieczyszczeniami  ze  statków.  Zapobieganie
zanieczyszczeniu  substancjami  ciekłymi”,  przedstawia  najważniejsze  akty  prawne
dotyczące  ochrony  środowiska  morskiego,  a  także  służy  ukształtowaniu  umiejętności
postępowania ze szkodliwymi substancjami przewożonymi luzem na statku.

−

„Zapobieganie zanieczyszczeniu mórz olejami” zapozna Cię z podstawowymi definicjami
związanymi

powyższym

zagadnieniem,

przedstawi

sposoby

zapobiegania

zanieczyszczeniom mórz olejami oraz m. in. zapozna z dokumentacją statkową.

−

„Zapobieganie  zanieczyszczeniu  mórz  szkodliwymi  substancjami  przewożonymi
w  opakowaniach  i  ściekami”  określa  procedury  postępowania,  sposoby  rozmieszczania
oraz  ograniczenia  ilościowe  substancji  przewożonych  w  opakowaniach,  a  także  służy
ukształtowaniu umiejętności postępowania z ściekami na statku.

−

„Zapobieganie  zanieczyszczeniu  morza  śmieciami  oraz  zapobieganie  zanieczyszczaniu
atmosfery  przez  statki”,  pozwoli  Ci  na  zrozumienie  problemu  usuwania  śmieci  ze  statku
oraz  pozwoli  Ci  na  umiejętne  rozpoznawanie  źródeł  zanieczyszczeń  atmosfery  przez
statek i sposobami ograniczenia ich emisji.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela

lub instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną
czynność. Po przerobieniu materiału spróbuj zaliczyć sprawdzian z zakresu jednostki
modułowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych w module

314[03]Z1.01

Posługiwanie się

językiem angielskim

zawodowym

314[03]Z1.02

Stosowanie technik

ratowniczych oraz

ochrony

przeciwpożarowej

314[03]Z1.03

Stosowanie przepisów

dotyczących prawa

morskiego oraz zasad

bezpiecznej

eksploatacji statków

314[03]Z1.04

Stosowanie

przepisów ochrony

środowiska

morskiego

314[03]Z1.05

Rozpoznawanie

elementów statku

314[03]Z1.06

Organizowanie pracy

na statku

Moduł 314[03]Z1

Podstawy okrętownictwa

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

korzystać z różnych źródeł informacji,

−

wyjaśnić podstawowe pojęcia związane z teorią budowy statku,

−

korzystać z aplikacji komputerowych,

−

organizować stanowisko pracy,

−

wyszukiwać, selekcjonować i przetwarzać informacje potrzebne do wykonania zadań,

−

planować działania,

−

pracować w zespole,

−

oceniać swoje postępy,

−

porozumiewać się w języku angielskim w zakresie niezbędnym do wykonywania pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określić wymagania dotyczące ochrony środowiska morskiego,

−

określić źródła zagrożeń dla środowiska podczas eksploatacji statków,

−

rozróżnić zanieczyszczenia pochodzące ze statków,

−

zastosować procedury zapobiegania zanieczyszczeniom,

−

dobrać metodę do obróbki ścieków sanitarnych,

−

zastosować zasady bezpiecznego bunkrowania paliw i olejów smarowych,

−

obsłużyć odolejacze i spalarki okrętowe,

−

wyjaśnić działanie oczyszczalni ścieków,

−

ocenić pracę urządzeń ochrony środowiska na podstawie analizy chemicznej ścieków,

−

wypełnić książkę zapisów olejowych,

−

prowadzić ewidencję odpadów i ścieków,

−

określić procedury bezpiecznego postępowania z olejami odpadowymi i odpadami
zawierającymi substancje szkodliwe,

−

wykonywać zadania zawodowe zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,
ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Prawna ochrona wód morskich przed zanieczyszczeniami

ze statków. Zapobieganie zanieczyszczeniu substancjami
ciekłymi

4.1.1. Materiał nauczania

W ramach środków zapobiegawczych opracowano i wcielono w życie wiele konwencji

międzynarodowych. Zasadniczo dzielą się one na międzynarodowe porozumienia o zasięgu
globalnym i regionalnym.

Trzy konwencje bezpośrednio dotyczą zagadnień związanych z ochroną środowiska

morskiego przed zanieczyszczeniami pochodzącymi ze statków podczas ich normalnej
eksploatacji. Są to:

−

Międzynarodowa konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki 1973
i Protokół 1978 (MARPOL 73/78),

−

Konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez zatapianie odpadów i innych
substancji 1972 (DUMPING),

−

Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego – Konwencja
Helsińska 1974 oraz nowa Konwencja Helsińska 1992 (HELCOM).

Konwencja MARPOL 73/78 jest aktem prawnym o zasięgu globalnym regulującym

sprawy  zapobiegania  zanieczyszczaniu  mórz  przez  statki.  Zakres  konwencji  obejmuje
wszystkie  zagadnienia  techniczne  zawiązane  z  ograniczeniem  zanieczyszczania  morza  przez
statki  za wyjątkiem  zatapiania  odpadów  i  innych  substancji.  Dotyczy  statków  wszystkich
typów  oraz  platform  wiertniczych.  Nie  ma  zastosowania  do  zanieczyszczeń  będących
następstwem badań i eksploatacji dna morskiego oraz złóż położonych pod dnem. Konwencja
ma 6 załączników dotyczących poszczególnych rodzajów zanieczyszczeń:
1.  Załącznik   I –   przepisy dotyczące zanieczyszczania olejami;
2.  Załącznik  II  –  przepisy  o  zapobieganiu  zanieczyszczaniu  szkodliwymi  substancjami

przewożonymi luzem;

3. Załącznik III – przepisy o zapobieganiu zanieczyszczaniu szkodliwymi substancjami

przewożonymi w opakowaniach;

4.  Załącznik  IV  – przepisy o zapobieganiu zanieczyszczaniu ściekami ze statków;
5.  Załącznik V  – przepisy o zapobieganiu zanieczyszczaniu śmieciami ze statków;
6.  Załącznik VI – przepisy o zapobieganiu zanieczyszczaniu powietrza ze statków.

Na skutek wprowadzenia w życie postanowień działającego w ramach Konwencji

Komitetu (MEPC), dokonano wielu znaczących działań w zakresie zmian konstrukcyjnych
statków, ich wyposażenia, organizacji postępowania z odpadami, ograniczeniu emisji do
atmosfery substancji kontrolowanych oraz tlenków azotu (NO

) i siarki (SO

Konwencja DUMPING o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez zatapianie odpadów

i innych substancji, sporządzona w Londynie w 1972 roku, uzupełnia obszar działań
chroniących środowisko morskie, wyznaczonych przez Konwencję MARPOL 73/78.
Wyznaczyła również kierunki do opracowania Załącznika V Konwencji Helsińskiej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego zwana Konwencją
Helsińską podpisana w 1974 roku, odnosi się do regionu Morza Bałtyckiego i poddaje kontroli
wszystkie rodzaje zanieczyszczeń. Zawiera 6 załączników:
1. Załącznik I dotyczy ochrony przed substancjami niebezpiecznymi, takimi jak: środki

chemiczne do zwalczania chwastów, szkodników, ochrony roślin (DDT, DDE, DDD)
oraz PCB;

2. Załącznik II dotyczy ochrony przed substancjami i materiałami szkodliwymi, takimi jak:

metale ciężkie, fosfor, fenole, kwas ftalowy, cyjanki, węglowodory halogenowe,
węglowodory

aromatyczne,

materiały

radioaktywne,

ropopochodne,

substancje

wpływające na smak, kolor i zapach wody itp.;

3. Załącznik III dotyczy ochrony przed zanieczyszczeniami pochodzącymi z lądu, takimi jak:

ścieki komunalne, odpadowe wody z przemysłu i elektrowni itp.;

4. Załącznik IV dotyczy zapobieganiu zanieczyszczaniu ze statków i opiera się w znacznej

części na postanowieniach Konwencji MARPOL 73/78, zaostrzając wymagania w sprawie
ochrony przed zanieczyszczeniem ściekami oraz ograniczając możliwość spalania
odpadów;

5. Załącznik V wymienia wyjątki od ogólnego zakazu zatapiania odpadów i innych substancji

włączając w to urobek pochodzący z pogłębiania;

6.  Załącznik VI określa zasady współpracy przy zwalczaniu zanieczyszczeń morza.
W  1992  roku  przyjęto  tzw.  Nową  Konwencję  Helsińską.  Zawiera  ona  7  załączników,
a podstawowe  zmiany  w  stosunku  do  Konwencji  z  1974  roku  odnoszą  się  do  następujących
zagadnień:

−

do obszaru obowiązywania Konwencji włączono wody wpływające do Bałtyku,

−

wprowadzenia  wymagań  dotyczących określenia  szczegółowych  kryteriów i  środków  dla
ochrony  środowiska  Bałtyku,  stosowania  zamkniętych  systemów  wodnych  w zakładach
przemysłowych  oraz  wydawania  zezwoleń  zakładom  przemysłowym  na odprowadzanie
ścieków,

−

dołączenia listy substancji chemicznych, dla których wprowadzono całkowity zakaz
używania lub dopuszczono używanie w ograniczonym zakresie.
W ramach Komisji Helsińskiej (HELCOM), która jest powołanym przez Konwencję

Helsińską  organem  koordynującym,  podjęto  działania  w  celu  opracowania  programów
i  środków  służących  ochronie  gatunków  i  siedlisk,  które  zostały rozpoznane  jako  zagrożone,
zanikające lub wymagające ochrony.

Zapobieganie zanieczyszczeniu szkodliwymi substancjami ciekłymi przewożonymi luzem

Usuwanie do morza substancji chemicznych kategorii "X" oraz wód i innych pozostałości

zawierających te substancje jest zabronione na wszystkich obszarach. Obszary specjalne to: M.
Czarne, M. Północne, Bałtyk. Wszelkie pozostałości substancji chemicznych, jak woda zęzowa
z pompowni ładunkowej, muszą być zdane do urządzenia odbiorczego w porcie
wyładunkowym.

W odniesieniu do substancji pozostałych kategorii, przed ich usunięciem do morza

obowiązuje obniżenie ich stężenia do wartości dopuszczalnej przez konwencję. Podobne
zasady

obowiązują przy przewozie chemikaliów w opakowaniach na statkach

konwencjonalnych. Klasyfikuje się je według tych samych kryteriów, co substancje
przewożone w zbiornikach ładunkowych.

Instalacja zęzowa ładowni, w której przewożone są takie substancje musi umożliwiać

gromadzenie wód zęzowych zanieczyszczonych chemikaliami w zbiorniku resztkowym oraz
zdawanie ich do urządzeń odbiorczych i oczyszczanie wód zęzowych zawierających olej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do ładunków chemicznych oprócz kwasów, rozpuszczalników organicznych czy

półproduktów syntezy organicznej zalicza się również substancje, które przeciętnemu
człowiekowi nie kojarzą się z chemią, jak np. wino, melasy, oleje roślinne i tłuszcze zwierzęce.

Główne zagrożenie ze strony statków to, podobnie jak w przypadku ropy, ewentualny

zrzut brudnej wody po myciu czy balastowaniu zbiorników.

Duża część chemikaliów odznacza się wysoką toksycznością i nawet w niewielkim

stężeniu mogą powodować wymieranie flory i fauny. Powodują też obniżenie walorów
rekreacyjnych danego rejonu w wyniku pojawienia się plam na wodzie, zmiany jej zabarwienia
lub nieprzyjemnych zapachów.

Definicje

−

Data rocznicowa oznacza dzień i miesiąc każdego roku, które odpowiadają dacie upływu
ważności Międzynarodowego świadectwa o zapobieganiu zanieczyszczaniu przez statki
przewożące luzem szkodliwe substancje ciekłe.

−

Rurociągi związane oznaczają rurociągi od punktu ssącego w zbiorniku ładunkowym do
używanego do wyładunku przyłącza z lądu i obejmuje wszystkie rurociągi statkowe,
pompy i filtry, które są połączone z rurociągiem wyładunkowym.

−

Woda balastowa
a) Czysty balast oznacza balast przewożony w zbiorniku, który po ostatnim przewozie

ładunku zawierającego substancje kategorii X, Y lub Z został dokładnie oczyszczony
i powstałe przy tym pozostałości zostały usunięte, a zbiornik opróżniony zgodnie
z odpowiednimi wymaganiami niniejszego Załącznika.

b) Oddzielony balast oznacza całkowicie oddzieloną od systemu ładunkowego i paliwa

olejowego  wodę  balastową,  wprowadzoną  do  zbiornika  na  stałe  przeznaczonego  do
przewozu  balastu  lub  do  przewozu  balastu  albo  ładunków  innych  niż  olej  lub
szkodliwe  substancje  ciekłe  w  różny  sposób  zdefiniowane  w  Załącznikach  do
Konwencji MARPOL.

−

Substancje ciekle są to takie substancje, których prężność pary nie przekracza 0,28 MPa
ciśnienia absolutnego w temperaturze 37,8°C.

−

Podręcznik oznacza Podręcznik procedur i instalacji zgodny z wzorcem zamieszczonym
w Uzupełnieniu 6 do Załącznika II Konwencji MARPOL..

−

Szkodliwa

substancja

ciekła

oznacza

każdą

substancję

wymienioną

w kolumnie „kategoria zanieczyszczenia" w rozdziale 17 lub 18 Międzynarodowego
kodeksu chemikaliowców lub tymczasowo sklasyfikowaną według wymagań prawidła 6.3
Załącznika II Konwencji MARPOL jako należącą do kategorii X, Y lub Z.

−

Pozostałość oznacza każdą szkodliwą substancję ciekłą, która pozostaje do usunięcia.

−

Mieszanina pozostałości z wodą oznacza pozostałość, do której została dodana woda
w jakimkolwiek celu (np. mycie zbiornika, balastowanie, pozostałe w zęzie popłuczyny).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

Substancja zestalająca się oznacza szkodliwą substancję ciekłą, która:
a) w przypadku substancji o punkcie topnienia niższym niż 15°C, posiada podczas

wyładunku temperaturę niższą niż 5°C powyżej jej punktu topnienia; lub

b) w przypadku substancji o punkcie topnienia równym lub wyższym niż 15°C posiada

podczas wyładunku temperaturę niższą niż 10°C powyżej jej punktu topnienia.

−

Substancja nie zestalająca się oznacza szkodliwą substancję ciekłą, która nie
jest substancją zestalającą się.

−

Zbiornikowiec
a) Chemikaliowiec oznacza statek zbudowany lub przystosowany do przewozu luzem

każdego produktu wymienionego w rozdziale 17 Międzynarodowego kodeksu
chemikaliowców.

b) Zbiornikowiec do przewozu szkodliwych substancji ciekłych (zbiornikowiec NLS)

oznacza  statek  zbudowany  lub  przystosowany  do  przewozu  luzem  w  charakterze
ładunku  szkodliwych  substancji  ciekłych  i  obejmuje  „zbiornikowiec  olejowy"
zdefiniowany  w  Załączniku  I  do  Konwencji  MARPOL  wówczas,  gdy  jest  on
certyfikowany  do  przewozu  luzem  w  charakterze  ładunku  lub  części  ładunku
szkodliwych substancji ciekłych.

−

Lepkość
a) Substancja o wysokiej lepkości oznacza szkodliwą substancję ciekłą kategorii X lub Y

o lepkości równej lub wyższej niż 50 mPa.s w temperaturze wyładunku.

b) Substancja o niskiej lepkości oznacza szkodliwą substancję ciekłą, która nie jest

substancją o wysokiej lepkości.

Klasyfikacja szkodliwych substancji ciekłych

Szkodliwe substancje ciekłe zostały podzielone na cztery następujące kategorie:

−

Kategoria  X:  są  to  szkodliwe  substancje  ciekłe,  które  w  razie  usunięcia  ich  do  morza
w  związku  z  myciem  zbiornika  lub  usuwaniem  balastu,  stanowiłyby  poważne  zagrożenie
zarówno  dla  zasobów  morza,  jak  i  zdrowia  ludzkiego,  i  tym  samym  usprawiedliwiają
zakaz usuwania ich do środowiska morskiego,

−

Kategoria  Y:  są  to  szkodliwe  substancje  ciekłe,  które  w  razie  usunięcia  ich  do  morza
w  związku  z  myciem  zbiornika  lub  usuwaniem  balastu,  stanowiłyby  zagrożenie  zarówno
dla zasobów morza, jak i zdrowia ludzkiego lub mogłyby naruszyć walory morza, lub inne
zgodne  z  prawem  sposoby  jego  wykorzystania  i  tym  samym  usprawiedliwiają  zasto-
sowanie  ograniczeń  co  do  jakości,  jak  i  ilości  substancji  usuwanych  do  środowiska
morskiego,

−

Kategoria Z: są to szkodliwe substancje ciekłe, które w razie usunięcia ich do morza
w związku z myciem zbiornika lub usuwaniem balastu, stanowiłyby nieznaczne zagrożenie
dla zasobów morskich lub zdrowia ludzkiego i tym samym usprawiedliwiają mniej ostre
ograniczenia co do jakości i ilości substancji usuwanych do środowiska morskiego,

−

Inne  substancje:  substancje  oznaczone  jako  OS  (ang.:  Other  Substances)  w  zawierającej
oznaczenie  kategorii  szkodliwości  kolumnie  rozdziału  18  Międzynarodowego  kodeksu
chemikaliowców,  które  w  wyniku  oceny  znalazły  się  poza  kategoriami  X,  Y  i  Z
określonymi w prawidle 6.1 Załącznika II Konwencji MARPOL, ponieważ są one obecnie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

uważane  za  nie  stwarzające  zagrożenia  dla zasobów  morza,  ludzkiego zdrowia, walorów
morza  lub  innych  zgodnych  z  prawem  sposobów  jego  wykorzystania,  gdy  będą  usunięte
do  morza  podczas  mycia  zbiorników  lub  usuwania  wód  balastowych.  Usunięcie  wód
zęzowych  lub  balastów  bądź  innych  pozostałości  lub  mieszanin  zawierających  tylko
substancje  określane  jako  „inne  substancje"  nie  będzie  przedmiotem  żadnych  wymagań
w tym Załączniku.

W sytuacji, gdy mają być przewożone luzem substancje, które nie zostały sklasyfikowane

w żadnej z powyższych kategorii, Rządy państw Stron Konwencji, powinny ustalić
tymczasowy podział tych substancji zgodnie z wytycznymi Prawidła 6 Załącznika II Konwencji
MARPOL.

Tabela 1. Wytyczne do klasyfikacji szkodliwych substancji ciekłych [4]

Norma

Bioakumulacj

Biodegradacj

Ostra

toksyczność

Przewlekła

toksyczność

Długoterminow

e skutki

zdrowotne

wpływ na

florę

i faunę

morską

Kategoria

CMRTNI

Nie 0

Fp, F lub S

Jeśli nie

jest
nieorganicz

CMRTNI

Żaden z produktów nie spełnia wymagań norm od 1 do 13

Wszystkie produkty zidentyfikowane jako: < 2 w kolumnie Al; R w kolumnie A2; czyste pole
w kolumnie D3; nie Fp, F lub S (jeśli nieorganiczny) w kolumnie E2 oraz 0 (zero) we
wszystkich pozostałych kolumnach Profilu zagrożenia GESAMP

W powyższej tabeli substancje przypisane są do kategorii szkodliwości na podstawie oceny

ich właściwości, które znalazły odzwierciedlenie w opracowaniu GESAMP Profil zagrożenia
(Hazard Profile).

Warunki usuwania szkodliwych substancji

−

Zabronione  jest  usuwanie  do  morza  substancji  przypisanych  do  kategorii  X,  Y  lub  Z  lub
tych, które zostały tymczasowo określone jako takie, albo wody balastowej, popłuczyn ze
zbiorników  lub  innych mieszanin zawierających takie substancje, chyba że takie usuwanie
będzie  się  odbywało  w  pełnej  zgodności  z  mającymi  zastosowanie  wymaganiami
zawartymi w Załączniku II Konwencji MARPOL,

−

Zanim przeprowadzone zostanie jakiekolwiek mycie wstępne lub usuwanie, odnośny
zbiornik powinien zostać opróżniony w możliwie maksymalnym stopniu zgodnie
z procedurami opisanymi w Podręczniku,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

Zabroniony  jest  przewóz,  jak  i  będące  tego  następstwem  usuwanie  do  morza  substancji,
które  nie  zostały  sklasyfikowane,  tymczasowo  określone  lub  ocenione  tak,  jak  to
wspomniano  w  prawidle  6  Załącznika  II  Konwencji  MARPOL,  albo  wody  balastowej,
popłuczyn ze zbiorników lub innych mieszanin zawierających takie substancje.

Substancje kategorii X, Y, Z, woda balastowa bądź popłuczyny ze zbiorników lub innych

mieszanin zawierających takie substancje, mogą być usuwane do morza o ile spełniają poniższe
normy:

a) statek znajduje się w drodze i płynie z prędkością co najmniej 7 węzłów w przypadku

statków z własnym napędem lub co najmniej 4 węzłów w przypadku statków bez
własnego napędu,

b) usuwanie jest dokonywane poniżej linii wodnej poprzez podwodny odpływ (odpływy),

nie przekraczając maksymalnego natężenia wypływu, na które podwodny odpływ
(odpływy) jest (są) zaprojektowane,

c) usuwanie jest dokonywane w odległości nie mniejszej niż 12 mil morskich od

najbliższego lądu, na wodzie o głębokości nie mniejszej niż 25 m.

Pompy, rurociągi, instalacje wyładunkowe i zbiorniki resztkowe

W zależności od daty zbudowania statku, różne są wymagania dotyczące instalacji pomp

i  rurociągów  zapewniających,  że  dla  każdego  zbiornika  przeznaczonego  do  przewozu
substancji  kategorii  X  lub  Y,  ilość  pozostałości  w  zbiorniku  oraz  w  rurociągu  ładunkowym
związanym z tym zbiornikiem nie przekroczy:
a)  300 l dla statków zbudowanych przed 1 lipca 1986 r.
b)  100  l  dla  statków  zbudowanych  w  dniu  1  lipca  1986  r.  lub  po  tej  dacie,  lecz  przed

1 stycznia 2007 r.

c) 75 l dla statków zbudowanych w dniu 1 stycznia 2007 r. lub po tej dacie.

Natomiast dla każdego zbiornika przeznaczonego do przewozu substancji kategorii Z,

ilość  pozostałości  w  zbiorniku  oraz  w  rurociągu  ładunkowym  związanym  z  tym  zbiornikiem
nie przekroczy:
a)  900 l dla statków zbudowanych przed 1 lipca 1986 r.
b)  300  l  dla  statków  zbudowanych  w  dniu  1  lipca  1986  r.  lub  po  tej  dacie,  lecz  przed

1 stycznia 2007 r.

c) 75 l dla statków zbudowanych w dniu 1 stycznia 2007 r. lub po tej dacie.

Dla statku innego niż chemikaliowiec, zbudowanego przed 1 stycznia 2007 r., który nie może

spełnić  powyższych  wymagań  w  odniesieniu  do  instalacji  pomp  i  rurociągów  dla  substancji
kategorii  Z,  nie  stawia  się  żadnych  wymagań  ilościowych.  Zakłada  się,  że  zgodność  zostanie
osiągnięta, jeśli zbiornik zostanie opróżniony w możliwym do uzyskania stopniu.

Statki  certyfikowane  do  przewozu  substancji  kategorii  X,  Y  lub  Z  powinny  mieć  podwodny
odpływ (lub odpływy) do usuwania.

Urządzenia odbiorcze i wyposażenie portów wyładunkowych

Rządy Państw będące sygnaturiaszami Konwencji zobowiązane są do zainstalowania

w portach urządzeń odbiorczych zgodnie z potrzebami obsługiwanych statków.

Książka zapisów ładunkowych

Książka zapisów ładunkowych powinna znajdować się na każdym statku, zapisywane są w

niej wszystkie zakończone operacje, a wpis potwierdzany jest podpisem oficera

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

odpowiedzialnego  za  jej  przebieg. Dodatkowo każdą stronę Książki podpisuje kapitan statku.
Wpisy  powinny  być  dokonywane  co  najmniej  w  języku  angielskim,  francuskim  lub
hiszpańskim.  Książka  zapisów  ładunkowych  powinna  być  przechowywana  na  statku,
w miejscu dostępnym do kontroli przez trzy lata od dokonania ostatniego wpisu. Upoważniony
organ  Rządu  Strony  może  przeprowadzać kontrolę  Książki zapisów ładunkowych na każdym
statku,  do  którego  ma  zastosowanie  Załącznik    II  Konwencji  MARPOL  podczas  postoju  w
jego  porcie  i  może  sporządzać  kopie  każdego  wpisu  do  Książki  zapisów  ładunkowych  oraz
żądać

kapitana

statku

poświadczenia,

że

kopia

jest

zgodna

z oryginałem wpisu.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie przepisy traktują o ochronie środowiska morskiego?
2. Jakie zagadnienia poruszają przepisy o ochronie wód morskich przed zanieczyszczeniami

ze statków?

3.  Jak klasyfikujemy szkodliwe substancje ciekłe?
4.  Jakie są wymagania dotyczące odpływów?
5.  Jakie operacje odnotowuje się w książce zapisów ładunkowych?
6.  W jaki sposób odbywa się obowiązkowe mycie zbiorników ładunkowych?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dokonaj analizy ustawy o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki. W trakcie

analizy weź pod uwagę jej wytyczne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z ustawą o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki,
2)  opracować główne założenia wskazanych przez nauczyciela rozdziałów ustawy,
3)  wynotować  do  jakich  innych  przepisów  o  ochronie  środowiska  morskiego  odwołuje  się

ww. ustawa,

4) przedstawić na forum grupy opracowane zagadnienia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

fragmenty tekstów konwencji i ustaw o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki,

−

papier, przyrządy do pisania,

−

tablice flip chart.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj warunki usuwania szkodliwych substancji typu X, Y, Z. Podaj kilka

przykładów takich substancji.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z warunkami usuwania szkodliwych substancji,
2) sprawdzić, jakie szkodliwe substancje zalicza się do substancji typu X, Y i Z oraz jakie

należą do kategorii OS (Other Substances – Inne substancje),

3) przedstawić ograniczenia w usuwaniu tychże substancji ze statku.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Załącznik II Konwencji MARPOL dotyczący zapobieganiu zanieczyszczeniu szkodliwymi
substancjami przewożonymi luzem,

−

komputer klasy PC lub pokrewny z dostępem do sieci Internet,

−

papier, przyrządy do pisania.

Ćwiczenie 3

Określ czynności jakie należy odnotować w Książce zapisów ładunkowych, w przypadku:

a)  wyładunku,
b)  obowiązkowego mycia zbiorników ładunkowych,
c)  usuwania do morza popłuczyn.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się ze wzorem Książki zapisów ładunkowych,
2)  określić czynności do przedstawionych treści zadania przypadków,
3)  dokonać wpisów w Książce zapisów ładunkowych.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

wzór Książki zapisów ładunkowych,

−

załącznik II Konwencji MARPOL,

−

papier, przyrządy do pisania.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wskazać przepisy prawne odnoszące się do ochrony wód morskich

przed zanieczyszczeniami ze statków?



2) omówić główne założenia Konwencji MARPOL i HELCOM?



3) określić

warunki

usuwania

szkodliwych

substancji

ciekłych

przewożonych luzem?



4) sklasyfikować szkodliwe substancje ciekłe?



5) wypełniać dokumentację okrętową dotyczącą książki zapisów

ładunkowych?



6) określić wymagania dotyczące instalacji pomp i rurociągów?



7) wyjaśnić pojęcia: substancja szkodliwa, substancja zestalająca się,

zbiornikowiec?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Zapobieganie zanieczyszczeniu mórz olejami

4.2.1. Materiał nauczania

Definicje

Olej oznacza ropę naftową w każdej postaci, włączając w to ropę naftową, paliwo

olejowe,  szlam,  odpadki  olejowe  oraz  produkty  rafinowane  (inne  niż  produkty
petrochemiczne,  które  są  przedmiotem  postanowień  Załącznika  II  do  Konwencji  MARPOL)
i  bez  ograniczania  uniwersalności  powyższej  definicji,  obejmuje  substancje  wymienione
w Uzupełnieniu I do owego Załącznika.

Ropa naftowa oznacza każdą mieszaninę ciekłych węglowodorów występującą w stanie

naturalnym w ziemi, poddaną przeróbce bądź nie, celem przystosowania jej do transportu
i zawiera ropę naftową, z której mogły zostać oddestylowane pewne frakcje oraz ropę
naftową, do której pewne oddestylowane frakcje mogły zostać dodane.

Mieszanina oleista oznacza mieszaninę o dowolnej zawartości oleju.
Paliwo olejowe oznacza każdy olej używany jako paliwo w związku z napędem i pracą

mechanizmów pomocniczych statku, na którym taki olej jest przewożony.

Chwilowe natężenie usuwania oleju zawartego w wodzie oznacza natężenie usuwania

oleju w litrach na godzinę w każdej chwili, podzielone przez prędkość statku w węzłach w tej
samej chwili.

Zbiornik oznacza zamkniętą przestrzeń, która jest utworzona przez stałą konstrukcję

statku, oraz która jest przeznaczona do przewozu cieczy luzem.

Zbiornik boczny oznacza każdy zbiornik przylegający do poszycia burtowego kadłuba.
Zbiornik środkowy oznacza każdy zbiornik usytuowany do wewnątrz w stosunku do

grodzi wzdłużnej.

Zbiornik resztkowy oznacza zbiornik specjalnie przeznaczony do gromadzenia resztek ze

zbiorników, popłuczyn po myciu zbiorników oraz innych mieszanin oleistych.

Czysty balast oznacza balast w zbiorniku, który po uprzednim przewożeniu w nim oleju,

został  tak  oczyszczony,  że  wypływ  z  niego,  gdy  statek  znajduje  się  w  bezruchu,  do  czystej
i  spokojnej  wody,  w  bezchmurny  dzień,  nie  spowoduje  widocznych  śladów  oleju  na
powierzchni  wody  lub  na  przyległym  brzegu,  ani  nie  spowoduje  osadzania  się  szlamu  lub
emulsji pod powierzchnią wody albo na przyległym brzegu.

Oddzielony balast oznacza wodę balastową wprowadzoną do zbiornika, który jest

całkowicie oddzielony od systemu ładunku olejowego i paliwa olejowego i jest na stałe
przeznaczony do przewozu balastu lub ładunków innych niż olej lub szkodliwe substancje
ciekłe, w różny sposób zdefiniowane w Załącznikach Konwencji MARPOL.

Data rocznicowa oznacza dzień i miesiąc każdego roku, które odpowiadają dacie upływu

ważności Międzynarodowego świadectwa o zapobieganiu zanieczyszczaniu olejami.

Części na milion oznacza ilość części oleju na milion części wody liczonych objętościowo.

Przeglądy

Każdy zbiornikowiec olejowy o pojemności brutto 150 i większej oraz każdy inny statek

o pojemności brutto 400 i większej powinien być poddany niżej określonym przeglądom:

−

przeglądowi zasadniczemu przed oddaniem statku do eksploatacji lub przed wydaniem po
raz  pierwszy  Świadectwa  o  zapobieganiu  zanieczyszczeniu  olejami,  który  powinien
obejmować  całkowity  przegląd  konstrukcji,  wyposażenia,  instalacji,  osprzętu,  urządzeń
i materiałów.  Przegląd  ten  powinien  być  taki,  aby  dawał  pewność,  że  konstrukcja,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wyposażenie, instalacje, osprzęt, urządzenia i materiały w pełni odpowiadają
wymaganiom;

−

przeglądowi odnowieniowemu w odstępach czasu określonych przez Administrację, lecz
nie przekraczających pięciu lat, z pewnymi wyjątkami. Przegląd ten powinien być taki, aby
dawał pewność, że konstrukcja, wyposażenie, instalacje, osprzęt, urządzenia i materiały w
pełni odpowiadają wymaganiom,

−

przeglądowi  pośredniemu,  w  przedziale  trzech  miesięcy  przed  lub  po  drugiej  dacie
rocznicowej  lub  w  przedziale  trzech  miesięcy  przed  lub  po  trzeciej  dacie  rocznicowej
Świadectwa,  który  powinien  być  przeprowadzony  zamiast  jednego  z  przeglądów
rocznych.  Przegląd  pośredni  powinien  być  taki,  aby  dawał  pewność,  że  wyposażenie
i związane  z  nim  pompy  i  instalacje  rurociągów,  wraz  z  systemami  kontrolno-
pomiarowymi  usuwania  oleju,  systemy  mycia  surową  ropą  naftową  oraz  urządzenia  do
odolejania i filtracji zaolejonej wody w pełni odpowiadają wymaganiom. Przeprowadzenie
tego przeglądu powinno być odnotowane w Świadectwie,

−

przeglądowi rocznemu w przedziale trzech miesięcy przed lub po każdej dacie
rocznicowej Świadectwa, obejmującemu ogólną kontrolę konstrukcji, wyposażenia,
instalacji, osprzętu, urządzeń i materiałów, o których mowa wyżej,

−

stosownie do okoliczności, dodatkowemu przeglądowi ogólnemu lub częściowemu, który
powinien być przeprowadzony po wypadku statku, po wykryciu uszkodzenia, które
wpływa na jego konstrukcję bądź po poważnej naprawie lub wymiany.

Przeglądów statków dokonywać mogą urzędnicy Administracji lub mianowani przez nią

inspektorzy bądź uznane organizacje. Uprawnienia, które im przysługują określają prawidła
Konwencji MARPOL.

Wydawanie Świadectw

Międzynarodowe świadectwo o zapobieganiu zanieczyszczaniu olejami powinno być

wydane  po  przeglądzie  zasadniczym  lub  odnowieniowym.  Świadectwo  powinno  być  wydane
lub potwierdzone albo przez Administrację albo przez należycie upoważnioną przez nią osobę
lub organizację.  W  każdym  przypadku Administracja bierze na  siebie  pełną  odpowiedzialność
za  Świadectwo.  Na  wniosek  Administracji  przeprowadzenie  przeglądu  statku  może  zlecić
Rząd  Strony  Konwencji.  Międzynarodowe  świadectwo  o  zapobieganiu  zanieczyszczaniu
olejami  powinno  być  napisane  w  formie  odpowiadającej  wzorcowi  przynajmniej  w  języku
angielskim, francuskim lub hiszpańskim.

Zbiorniki dla pozostałości olejowych (szlamu)

Każdy statek o pojemności brutto 400 i większej powinien być wyposażony w zbiornik lub

zbiorniki o odpowiedniej pojemności, służące do przechowywania pozostałości olejowych
(szlamów), jakie powstają w wyniku odwirowywania paliwa i olejów smarnych oraz
przecieków olejowych w pomieszczeniach maszynowych, a które należy przechowywać.

Rurociągi prowadzące do i ze zbiorników powinny być wyposażone w znormalizowane

złącza.

Ochrona zbiorników paliwowych

Zbiornik paliwowy oznacza zbiornik, w którym przewożone jest paliwo olejowe, lecz

z wyłączeniem takich zbiorników, które nie zawierałyby paliwa w normalnej eksploatacji,
takich jak zbiorniki przelewowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Mały zbiornik paliwowy oznacza zbiornik o największej odrębnej pojemności nie większej

niż 30 m

Pojemność zbiornika paliwowego oznacza objętość zbiornika w m

, przy 98% napełnienia.

Wg Prawidła 12A Załącznika I Konwencji MARPOL dotyczącego ochrony zbiorników

paliwowych, wszystkie statki o łącznej pojemności zbiorników paliwa wynoszącej 600 m

i więcej, które zostaną przekazane w dniu 1 sierpnia 2010 r. lub po tej dacie, powinny spełniać
szereg wymagań. Wymagania te dotyczą przede wszystkim:

−

usytuowania zbiorników paliwa w zależności od łącznej pojemności wszystkich
zbiorników na statku (pod linią konstrukcyjną poszycia dna, wewnątrz w stosunku do linii
konstrukcyjnej poszycia burtowego itd.),

−

rurociągów paliwowych oraz ich zaworów i innych urządzeń zamykających paliwa,

−

studzienek ssących w zbiornikach paliwowych,

−

norm rozwiązań dla przypadkowego wypływu paliwa olejowego (np. w przypadku kolizji
statku czy osadzenia go na mieliźnie).

Znormalizowane złącze zdawcze

Aby umożliwić połączenie rurociągów urządzeń odbiorczych ze statkowym rurociągiem

do usuwania pozostałości z zęz maszynowni i ze zbiorników szlamu, obydwa rurociągi
powinny być wyposażone w znormalizowane złącze zdawcze zgodne z poniższą tabelą:

Tabela 2. Znormalizowane wymiary kołnierzy złącza zdawczego [4]

Nazwa

Wymiary

Średnica zewnętrzna

215 mm

Średnica wewnętrzna

Odpowiednio do średnicy zewnętrznej rury

Średnica okręgu rozmieszczenia śrub

183 mm

Wycięcia dla śrub w kołnierzu

6 otworów o średnicy 22 mm rozmieszczonych
równomiernie na okręgu rozmieszczenia śrub,
o podanej wyżej średnicy, rozciętych aż do obwodu
zewnętrznego kołnierza. Szerokość rozcięcia 22 mm

Grubość kołnierza

20 mm

Śruby i nakrętki: ilość i średnica

6 sztuk, każda o średnicy 20 mm i odpowiedniej
długości

Kołnierz jest przeznaczony dla rur o średnicy wewnętrznej maksimum do 125 mm; powinien on być
wykonany ze stali lub innego równoważnego materiału i powinien mieć płaską powierzchnię czołową.
Kołnierz ten, wraz z uszczelką wykonaną z olejoodpornego materiału, powinien być odpowiedni dla ciśnienia
roboczego 600 kPa.

Filtracyjne urządzenia odolejające (odolejacze)

Każdy statek o pojemności brutto 400 i większej (lecz mniejszej niż 10 000) powinien być

wyposażony w filtracyjne urządzenie odolejające. Statki takie, jak pływające hotele, magazyny
itp.,  które  pozostają  unieruchomione,  z  wyjątkiem  podróży  bez  ładunku  mających  na  celu
zmianę miejsca postoju, nie muszą być wyposażone w filtracyjne urządzenia odolejające. Statki
takie  powinny  być  wyposażone  w  zbiornik  retencyjny  o  pojemności  wystarczającej  do
całkowitego zatrzymania zaolejonej wody zęzowej. Cała zaolejona woda zęzowa powinna być
zatrzymana  na  statku,  a  następnie  usunięta  do  urządzeń  odbiorczych.  Administracja  może
odstąpić od powyższych wymagań dla ściśle określonych przypadków.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Filtracyjne urządzenie odolejające powinno dawać pewność, że jakakolwiek mieszanina

oleista zrzucona po przejściu przez nie do morza, będzie posiadała zawartość oleju nie większą
niż 15 części na milion. Dodatkowo, powinno być ono wyposażone w alarm wskazujący, kiedy
poziom ten nie może być utrzymany. System powinien być także wyposażony w urządzenie
zapewniające, że jakikolwiek zrzut mieszanin oleistych zostanie automatycznie zatrzymany,
gdy zawartość oleju w zrzucie przekroczy 15 części na milion.

Rys. 1.

Separator wód zaolejonych – wygląd zewnętrzny urządzenia [1]

Rys. 2.

Separator wód zaolejonych – schemat blokowy [1]

Warunki usuwania oleju

Usuwanie oleju lub mieszanin oleistych na obszarach specjalnych jest zabronione. Obszary

specjalne to: Morza: Śródziemne, Czerwone, Północne, Czarne, Bałtyckie, Zatoki: Adeńska i
Perska. Usuwanie wody zęzowej pompowanej przez urządzenia filtracyjne wyposażone w
czujnik zawartości oleju, jest możliwe, gdy:

−

statek płynie stałym kursem,

−

stężenie oleju nie przekracza 15 ppm,

−

w wodzie zęzowej nie ma żadnych chemikaliów w ilościach szkodliwych dla środowiska.

Zasada ta nie ma zastosowania do M. Bałtyckiego. Na całym obszarze Bałtyku statki mają

obowiązek przechowywać w zbiornikach wszelkie wody zęzowe, brudne wody balastowe oraz
wodę po myciu i płukaniu zbiorników i usuwać je do urządzeń odbiorczych na lądzie. Usuwanie
mieszanin oleistych poza obszarami specjalnymi jest dozwolone, o ile:

−

statek płynie stałym kursem,

−

statek znajduje się w odległości większej niż 12 mil od najbliższego lądu,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

stężenie oleju jest mniejsze niż 100ppm,

−

statek posiada czynny odolejacz z systemem kontrolno-pomiarowym,

−

w usuwanej mieszaninie nie ma chemikaliów ani innych substancji w ilościach szkodliwych
dla środowiska.

W obydwu przypadkach olej oddzielony przez odolejacz powinien być gromadzony

w specjalnym zbiorniku odpadów (sludge tank), a po jego zapełnieniu zawartość powinna być
zdawana w porcie do urządzeń zdawczych (za pokwitowaniem).

Książka zapisów olejowych

Przepisy wymagają prowadzenia przez każdy statek Książki zapisów olejowych

(Oil Record Book). Jest ona wydawana na każdy statek przez Administrację morską państwa
bandery i stanowi dokument podlegający kontroli przez przedstawicieli administracji morskich
państw, do których statek zawija.

Książka stanowi szczegółowy rejestr wszelkich operacji związanych z przyjęciem,

transportem i wydawaniem paliw i olejów smarowych oraz transportem, wydawaniem lub
usuwaniem za burtę wód zaolejonych. Powinna być przechowywana przez okres trzech lat po
dokonaniu ostatniego wpisu. Składa się ona z dwóch części:

Część I – Operacje w obrębie pomieszczeń maszynowych

Dotyczy każdego zbiornikowca olejowego o pojemności brutto 150 i większej oraz

każdego statku o pojemności brutto 400 i większej, innego niż zbiornikowiec.

W Książce zapisów olejowych powinny być dokonywane wpisy przy każdej okazji i, jeśli

trzeba, dla operacji pomiędzy poszczególnymi zbiornikami, ilekroć w obrębie pomieszczeń
maszynowych statku ma miejsce jakakolwiek z następujących operacji:

−

balastowanie lub mycie zbiorników paliwowych,

−

usuwanie brudnego balastu lub popłuczyn ze zbiorników paliwa olejowego;

−

gromadzenie i usuwanie pozostałości olejowych (szlamów i innych pozostałości
olejowych),

−

usuwanie za burtę lub pozbywanie się w inny sposób wody zęzowej, która nagromadziła
się w obrębie pomieszczeń maszynowych,

−

przyjmowanie paliwa lub oleju smarnego luzem.

Każde uszkodzenie filtracyjnego urządzenia odolejającego powinno być również wpisane

do Książki zapisów olejowych, Część I.

Część II – Operacje ładunkowo-balastowe

Dotyczy każdego zbiornikowca olejowego o pojemności brutto 150 i większej.

W Książce zapisów olejowych powinny być dokonywane wpisy przy każdej okazji i, jeśli

trzeba, dla każdego zbiornika osobno, ilekroć na statku ma miejsce którakolwiek
z następujących operacji:

−

załadunek ładunku olejowego,

−

wewnętrzne przemieszczanie ładunku olejowego podczas podróży,

−

wyładunek ładunku olejowego,

−

balastowanie zbiorników ładunkowych oraz wyznaczonych zbiorników czystego balastu,

−

mycie zbiorników ładunkowych, włączając w to mycie surową ropą naftową,

−

usuwanie balastu, z wyjątkiem balastu ze zbiorników oddzielonego balastu,

−

usuwanie wody ze zbiorników resztkowych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zamykanie, po zakończeniu operacji usuwania ze zbiorników resztkowych, zaworów lub
podobnych urządzeń, które były używane,

−

zamykanie, po zakończeniu operacji usuwania ze zbiorników resztkowych, zaworów
niezbędnych dla odizolowania wyznaczonych zbiorników czystego balastu od rurociągów
ładunkowych i resztkowych,

−

pozbywanie się pozostałości.
Dodatkowo należy wpisywać do Książki zapisów olejowych w części II: ilość oleju

i wody zużytej do mycia zbiorników na zbiornikowcach, ilość usuniętego oleju
spowodowanego awarią, każde uszkodzenie systemu kontrolno pomiarowego.

Książka zapisów olejowych (Część I i II) powinna być przechowywana w takim miejscu,

aby  była  łatwo  dostępna  do  kontroli  w  każdym  możliwym  do  przyjęcia  czasie  z  wyjątkiem
statku holowanego bez załogi. Ponadto powinna być zatwierdzona przez administrację morską
i mieć ponumerowane strony. Każda strona po wypełnieniu musi być podpisana przez kapitana
statku.

Okrętowy  plan  zapobiegania  rozlewom  olejowym  (Shipboard  Oil  Pollution  Emergency
Plan tj. SOPEP)

Zgodnie z Konwencją MARPOL od 1 kwietnia 1995 roku każdy zbiornikowiec olejowy

o pojemności brutto 150 i większej oraz każdy statek inny niż zbiornikowiec olejowy
o pojemności brutto 400 i większej powinien posiadać „Okrętowy plan zapobiegania rozlewom
olejowym" zatwierdzony przez Administrację.

Plan taki powinien być sporządzony na podstawie wytycznych opracowanych przez

Organizację i powinien być napisany w języku używanym przez kapitana i oficerów statku.
Powinien zawierać co najmniej:

−

procedurę postępowania kapitana lub innych osób kierujących statkiem przy sporządzeniu
raportu z wypadku związanego z zanieczyszczeniem olejem,

−

listę adresową władz lub osób, które należy zawiadomić o wypadku rozlewu olejowego,

−

szczegółowy opis działań, które powinny podjąć natychmiast osoby znajdujące się
na statku dla zmniejszenia skutków lub opanowania rozlewu oleju po wypadku,

−

procedury i miejsca kontaktowe na statku dla skoordynowania działań załogi statku
z działaniami władz państwowych i miejscowych w zwalczaniu zanieczyszczeń.

Bunkrowanie paliwa

Podczas przyjmowania i zdawania paliwa lub też jego wewnętrznego transportu zdarzają

się rozlewy olejowe. Ich przyczyna to na ogół wynik niewłaściwego przygotowania lub
prowadzenia operacji, braku nadzoru, niedbałości czy nieostrożności. Dlatego, aby unikać
takich sytuacji stosuje się odpowiednie zabezpieczenia konstrukcyjne i organizacyjne statku.

Tabela 3. Zabezpieczenia konstrukcyjne i organizacyjne statku przed rozlewami olejowymi.

Zabezpieczenia konstrukcyjne

Zabezpieczenia organizacyjne

- oddzielenie systemu balastowego od paliwowego

- wyznaczanie osoby odpowiedzialnej za transport

paliwa

- zbiorniki przelewowe

- opracowanie i przestrzeganie instrukcji bunkrowania

i transportu paliwa

- wanny ściekowe umieszczone pod wszystkimi

przyłączami do bunkrowania paliwa i olejów,
a także pod odpowietrzeniami zbiorników
paliwowych

- zapewnienie łączności statku z bunkierką

- oświetlenie pokładowe w rejonie stacji bunkrowej

- zapewnienie łączności między personelem

wyznaczonym do nadzoru bunkrowania

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Administracje morskie wielu państw bezwzględnie wymagają, aby na statku istniał, tzw.

statkowy  plan  bunkrowania.  Powinien  on  obejmować  dokładny  plan  zbiorników,  rurociągów,
zaworów,  wskazanie  osób  odpowiedzialnych  za  poszczególne  czynności  i  całość  operacji,
środki  i  system  komunikacji  między  nimi  oraz  środki  ostrożności  i  kontroli  ewentualnych
rozlewów.

Plan bunkrowania powinien być ogólnie dostępny i znany wszystkim członkom załogi

maszynowej i oficerom pokładowym. Jego brak powoduje wstrzymanie bunkrowania,
a niekiedy również nałożenie kary na statek.
Poniżej przedstawiono listę czynności, które powinny być przewidziane w planie bunkrowania
i które należy wykonać, aby statek został uznany za przygotowany do operacji pobierania
paliwa.

Bunkrowanie paliwa – lista sprawdzająca (Check List):

−

wyznaczone osoby odpowiedzialne za określone czynności,

−

przygotowane środki komunikacji: główne i awaryjne,

−

umówione sygnały awaryjne pomiędzy statkiem a barką,

−

przygotowany zespół i omówiony sposób postępowania na wypadek rozlewu,

−

przygotowany sprzęt i chemikalia do neutralizacji i zwalczania rozlewów,

−

przygotowany sprzęt p.poż.,

−

zapalone światło czerwone (podniesiona flaga "b"),

−

ustalona maksymalna rata pompowania oraz dopuszczalne ciśnienie,

−

ustalona rata dopełniania zbiorników,

−

ustalona pomiędzy stronami procedura awaryjnego przerywania pompowania,

−

węże i wysięgniki sprawdzone i stwierdzony ich zadawalający stan,

−

węże w czasie przemieszczania zaślepione,

−

węże prawidłowo podłączone,

−

wszystkie otwory ściekowe na pokładzie zabezpieczone kołkami,

−

wanny ściekowe ustawione we właściwych pozycjach,

−

w trakcie przyjmowania paliwa inne operacje paliwowe na statku przerwane,

−

zawory do zbiorników przelewowych otwarte,

−

zbiorniki sondowane systematycznie.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Do jakich rodzajów statków odnoszą się wymagania konstrukcyjne Konwencji?
2.  Jakie elementy konstrukcji statku omawia załącznik I Konwencji MARPOL?
3.  Jakie  wymagania  dotyczące  przestrzeni  ładunkowej  powinny  spełniać  statki  przewożące

oleje?

4.  Jakie czynności odnotowuje się w Księdze zapisów olejowych?
5.  Jakie są procedury postępowania z odpadami olejowymi?
6.  Co zawiera statkowy plan bunkrowania paliwa na statku?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ wymagania konstrukcyjne dotyczące podwójnego kadłuba i podwójnego dna oraz

zbiorników oddzielonego balastu i zbiorników resztkowych, jakie powinny spełniać
zbiornikowce olejowe.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) określić wymagania konstrukcyjne dotyczące podwójnego kadłuba i podwójnego dna,

zawarte w Konwencji MARPOL,

2) określić wymagania konstrukcyjne dotyczące zbiorników oddzielonego balastu oraz

zbiorników resztkowych,

3) uwzględnić rodzaj statku, jego nośność i datę przekazania,
4) opracować wyniki w formie tabelki.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

załącznik I Konwencji MARPOL,

−

papier, przyrządy do pisania.

Ćwiczenie 2

Dokonaj wpisów w Księdze zapisów olejowych dla zbiornikowca olejowego o nośności

20000 ton, przekazanego po 6 lipca 1996 r. Uwzględnij następujące czynności:
a)  gromadzenie i usuwanie odpadów olejowych,
b)  awaryjne usunięcie oleju,
c)  czyszczenie zbiorników ładunkowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się ze wzorem Księgi zapisów olejowych (część I i II),
2)  przeanalizować wykazy czynności wpisywanych do Księgi,
3)  uwzględnić sposoby postępowania z odpadami olejowymi,
4)  uwzględnić metodę czyszczenia zbiorników ładunkowych,
5)  dokonać odpowiednich wpisów.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

załącznik I Konwencji MARPOL,

−

druki dokumentacji statkowej: wzór Księgi zapisów olejowych statku,

−

papier, przyrządy do pisania.

Ćwiczenie 3

Określ zasady bezpiecznego bunkrowania paliw i olejów smarowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wyszukać w Internecie informacje nt. bunkrowania paliw i olejów na statku,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2) wyszukać w Internecie przykładową listę czynności, które powinny być przewidziane

w planie bunkrowania,

3) wyszukać, o ile to możliwe, statkowy plan bunkrowania dla konkretnego statku,
4) zapisać zasady, które obowiązują podczas bunkrowania paliw i olejów na statku.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

załącznik I Konwencji MARPOL,

−

komputer klasy PC lub pokrewny z dostępem do sieci Internet,

−

papier, przyrządy do pisania.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować podstawowe pojęcia np.: olej, ropa naftowa, zbiornik

paliwa, czysty balast?



2) określić warunki usuwania oleju ze statku?



3) wymienić techniczne sposoby zapobiegania zanieczyszczeniom mórz

olejami?



4) wypełniać dokumentację okrętową dotyczącą zapisów olejowych

(Książka zapisów olejowych)?



5) wymienić

wymagania

dotyczące

konstrukcji

wyposażenia

zbiornikowców?



6) scharakteryzować okrętowy plan zapobiegania rozlewom olejowym?



7) wyjaśnić, kiedy i w jakich okolicznościach wydaje się świadectwa

o zapobieganiu zanieczyszczaniu olejami?



8) wymienić, jakie wymagania powinny spełniać urządzenia filtrujące?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Zapobieganie

zanieczyszczeniu

mórz

szkodliwymi

substancjami przewożonymi w opakowaniach i ściekami

4.3.1. Materiał nauczania

1. Szkodliwe substancje przewożone w opakowaniach

Zastosowanie

Zasady Załącznika III Konwencji MARPOL obowiązują wszystkie statki przewożące

szkodliwe substancje w opakowaniach.

Za substancje szkodliwe uznaje się substancje uznane za zanieczyszczające morze

w Międzynarodowym morskim kodeksie towarów niebezpiecznych (IMDG Code) oraz
substancje, które spełniają jedno z poniższych kryteriów:

−

bioakumulacja w znaczącym zakresie i rozpoznana jako stwarzająca ryzyko
dla organizmów żyjących w wodzie i dla zdrowia ludzkiego,

−

bioakumulacja z towarzyszącym ryzykiem dla organizmów żyjących w wodzie i zdrowia
ludzkiego, z czasem oddziaływania do tygodnia lub krócej,

−

wysoka toksyczność dla organizmów żyjących w wodzie, określona przez wskaźnik
LC

/96H w stężeniu nawet poniżej 1 ppm.

Każda ze Stron Konwencji powinna wydać lub spowodować wydanie szczegółowych

wymagań dotyczących opakowania, oznakowania i nalepek, dokumentacji, rozmieszczenia,
ograniczania ilości, wyjątków i zawiadamiania - w celu zapobiegania lub zmniejszenia do
minimum zanieczyszczania środowiska morskiego substancjami szkodliwymi.

Puste opakowania, które uprzednio były użyte do przewozu substancji szkodliwych,

należy traktować jako substancje szkodliwe, chyba że zostaną podjęte odpowiednie kroki aby
zapewnić, że nie zawierają one resztek zagrażających środowisku morskiemu. Wymagań tych
nie stosuje się do magazynów statku i wyposażenia.

Opakowanie, oznakowanie i nalepki

Opakowania powinny być dobrane pod względem przewożonego towaru. Powinny być

trwale  oznakowane  nazwą  techniczną  oraz  oznaczone  trwałym  znakiem  lub  nalepką,  tzn.  że
podana  informacja  musi  być  czytelna  jeszcze  po  upływie  3  miesięcy  od  zatopienia  ładunku
w  morzu.  Jeżeli  pakunki  zawierają  małe  ilości  substancji  szkodliwej,  mogą  być  zwolnione
z obowiązku oznakowania.

Dokumenty

Wszystkie dokumenty przewozu substancji szkodliwych powinny zawierać ich nazwy

techniczne i dodatkowe słowa: „MARINE POLLUTANT" („zanieczyszcza morze").

W dokumentach zawiera się podpisany przez załadowcę certyfikat lub deklarację, że

wysyłany towar jest odpowiednio opakowany, oznakowany i posiada nalepki oraz że znajduje
się we właściwym stanie do przewozu, stwarzając minimalne zagrożenie dla środowiska
morskiego.

Każdy statek powinien mieć wykaz lub manifest, wyszczególniający szkodliwe substancje

znajdujące się na statku oraz ich rozmieszczenie lub szczegółowy plan ich rozmieszczenia na
statku. Kopie tych dokumentów powinny być przechowywane u armatora lub jego
przedstawiciela aż do czasu wyładunku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rozmieszczenie i ograniczenia ilościowe

Substancje szkodliwe powinny być odpowiednio rozmieszczone i zabezpieczone, aby

zredukować do minimum zagrożenie środowiska morskiego bez narażania bezpieczeństwa
statku i znajdujących się na nim ludzi.

Niektóre szkodliwe substancje z przyczyn naukowych i technicznych nie powinny być

dopuszczone  do  przewozu  lub  ich  ilość,  która  może  być  przewieziona  na  jednym  statku,
powinna  być  ograniczona.  Przy  ograniczeniu  ilości  należy  starannie  rozważyć  problem
wielkości,  konstrukcji  i  wyposażenia  statku  jak  również  opakowanie  i  właściwości  naturalne
substancji.

Wyrzucanie za burtę substancji szkodliwych przewożonych w opakowaniach jest

zabronione, z wyjątkiem, gdy jest to niezbędne dla celów bezpieczeństwa statku lub ratowania
życia na morzu.

Kontrola Państwa portu spełniania przez statek wymagań eksploatacyjnych

Jeżeli w czasie postoju statku w porcie innej Strony istnieje podejrzenie, że kapitan statku

lub załoga nie są dostatecznie zaznajomieni z istotnymi dla statku procedurami odnoszącymi
się do zapobiegania zanieczyszczaniu substancjami szkodliwymi, to statek taki może być
poddany inspekcji przeprowadzanej przez upoważnionych przez tę Stronę inspektorów.

W zaistniałej sytuacji wyjście statku w morze nie może mieć miejsca do czasu, gdy

sytuacja będzie zgodna z wymaganiami.

2. Zapobieganie zanieczyszczeniu morza ściekami

Ilość ścieków sanitarnych zależy od liczby osób, znajdujących się na statku. Szacunkowo

przyjmuje się, że wynosi ona około 110÷180 litrów na osobę w ciągu doby.

Ścieki sanitarne są bardzo dobrą pożywką dla wszelkiego rodzaju bakterii i innych

drobnoustrojów, powodujących wiele chorób zakaźnych (dur brzuszny, czerwonkę, chorobę
Heinego-Medina i inne). Stąd też stanowią poważne zagrożenie i mogą być przyczyną
lokalnych epidemii.

Zgodnie z aneksem IV, dotyczącym zanieczyszczeń ściekami sanitarnymi, uważane są za

nie:

−

odpływy i wszelkie odpadki z toalet,

−

odpływy z pomieszczeń medycznych,

−

odpływy z pralni, umywalni i łazienek,

−

odpływy z pomieszczeń, w których przewożone są żywe zwierzęta,

−

inne zużyte wody zmieszane z takimi odpływami.

Warunki usuwania ścieków

Konwencja zabrania usuwania ścieków do morza. Niemniej jednak ustalono od tego

zakazu pewne wyjątki:

−

statki wyposażone w urządzenia do rozdrabiania ścieków i ich dezynfekcji mogą usuwać
je za burtę, o ile znajdują się ponad 3 mile od najbliższego brzegu,

−

statki wyposażone w zbiorniki ścieków mogą usuwać za burtę ścieki nierozdrobnione
i niezdezynfekowane, o ile znajdują się powyżej 12 mil od lądu i płyną z prędkością
minimum 4 węzłów, przy tym zaznacza się, że zrzut nie może być gwałtowny,

−

statki wyposażone w działające oczyszczalnie ścieków, które mają certyfikaty
administracji, mogą usuwać ścieki bez ograniczeń; ścieki jednak nie mogą zmieniać
zabarwienia wody morskiej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

ścieki fekalne zmieszane z innymi odpadami lub wodami odpadowymi, które wymienione
są w pozostałych załącznikach konwencji, muszą również spełniać wymagania tamtych
załączników

Instalacje ścieków fekalnych. Urządzenia do obróbki ścieków

Konwencja MARPOL wymaga, aby statki były wyposażone w biologiczne lub chemiczne

oczyszczalnie ścieków, lub też w zbiorniki do ich gromadzenia i następnie zdawania
do urządzeń odbiorczych na lądzie.

Każdy statek powinien być wyposażony w jedną z poniższych instalacji:

−

oczyszczalnię ścieków fekalnych, która powinna być typu uznanego przez Administrację,
zgodnie z wymaganiami technicznymi i warunkami prób opracowanymi przez Organizację,

−

instalację do rozdrabniania i dezynfekcji ścieków fekalnych, zatwierdzoną przez
Administrację. Instalacja taka powinna być wyposażona w zgodne z wymaganiami
Administracji urządzenia do czasowego przechowywania ścieków fekalnych w czasie, gdy
statek znajduje się w odległości mniejszej niż 3 mile morskie od najbliższego lądu,

−

zbiornik retencyjny do gromadzenia wszystkich ścieków fekalnych o pojemności zgodnej z
wymaganiami  Administracji  uwzględniającej  warunki  eksploatacji  statku,  liczbę  osób  na
statku  i  inne  mające  wpływ  czynniki.  Konstrukcja  zbiornika  powinna  być  zgodna
z wymaganiami Administracji i zbiornik powinien być wyposażony w środki umożliwiające
wzrokowe określenie stanu jego zapełnienia
Przepisy  konwencji  SOLAS  nakładają  na armatorów obowiązek  instalowania  na statkach

urządzeń do obróbki ścieków sanitarnych. Wody odpadowe, ze względu na zawartość w nich
tłuszczów i chemikaliów nie mogą być obrabiane w tych urządzeniach, stąd też są zwykle
podawane do ostatniej komory i tam poddawane dezynfekcji (np. chlorowaniu) po czym
wspólnie z obrobionymi ściekami - pompowane za burtę.

Proces oczyszczania ścieków składa się z obróbki mechanicznej, flokulacji i dezynfekcji.

Ścieki gromadzone są w wyznaczonym zbiorniku, a po procesie ich oczyszczenia – są usuwane
za

burtę.

Coraz

powszechniej

stosuje

się

urządzenia

biologiczno-chemiczne,

w których mogą być stosowane dwie metody rozkładu ścieków sanitarnych: beztlenowa
i tlenowa.

−

w okrętownictwie metoda beztlenowa nie znalazła szerszego zastosowania ze względu na
liczne wady: długotrwałą obróbkę, wydzielanie toksycznych i palnych gazów
(siarkowodór, metan, merkaptan), wrażliwość na temperaturę ścieków i ruchy statku.

−

w metodzie tlenowej proces biologicznego rozkładu polega na utlenianiu i organicznej
asymilacji przez bakterie tlenowe.

W urządzeniach spalających ścieki sanitarne kierowane są do spalarki, gdzie są rozpylane

na  palenisku.  Można  je  spalać  w  specjalnych  spalarkach  lub  też  łącznie  z  innymi  odpadami
(śmieci,  szlam  olejowy).  Czasami  spala  się  jedynie  zgromadzony  szlam  sanitarny.  Wadą  tych
urządzeń  jest  zwiększone  działanie  korozyjne  na  rurociągi  odprowadzające  spaliny  oraz
możliwość awarii spalarki lub zakaz pracy tych urządzeń w niektórych portach.

W urządzeniach ze zbiornikiem gromadzącym ścieki są odprowadzane i przechowywane w

zbiorniku w okresie pobytu statku na wodach, na których usuwanie za burtę jest zabronione.
Zawartość zbiornika może być przekazana na ląd lub usunięta za burtę na obszarach
dozwolonych.

Jakość obróbki ścieków zmierzoną na wypływie można ocenić za pomocą następujących

parametrów:

−

indeksu Coli (ilość bakterii Coli w 100 ml próbce po filtrowaniu i dobowej inkubacji)
winien wynosić poniżej 250,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zawartość ciał stałych - poniżej 150mg/l w morzu i poniżej 50 mg/l w warunkach
lądowych,

−

zawartość wolnego chloru poniżej 5 mg/l,

−

biologiczne zapotrzebowanie tlenu (ozn. BZT, BOD) - dobrze zaprojektowane urządzenie
winno mieć ten parametr poniżej 50mg/l.

Rys. 3.

Urządzenie do obróbki ścieków metodą tlenową [1]

Znormalizowany łącznik wyładunkowy

Rządy każdej ze Stron Konwencji, powinny zapewnić w portach odpowiednie urządzenia

odbiorcze  do  przyjmowania  ścieków  fekalnych,  odpowiadające  potrzebom  statków  z  nich
korzystających  i  nie  powodujące  opóźnienia  ich  wyjścia.  Aby  to  umożliwić  połączenie
rurociągów  urządzeń  odbiorczych  ze  statkowym  rurociągiem  do  zdawania, obydwa  rurociągi
powinny być wyposażone w znormalizowane złącze zdawcze zgodne z tabelą 4.

Tabela 4.

Znormalizowane wymiary kołnierzy złączy zdawczych

[4]

Opis

Wymiary

Średnica zewnętrzna

210 mm

Średnica wewnętrzna

Stosownie do średnicy zewnętrznej rury

Średnica podziałowa śrub

170 mm

Otwory w kołnierzu

4 otwory o średnicy 18 mm równo rozmieszczone na okręgu podziałowym o
wyżej podanej średnicy z wycięciem do zewnętrznego obrysu kołnierza. Szerokość
wycięcia ma wynosić 18 mm.

Grubość kołnierza

16 mm

Śruby i nakrętki: ilość i
średnica

4, każda o średnicy 16 mm i odpowiedniej długości

Kołnierz jest przeznaczony do rur o maksymalnej średnicy wewnętrznej 100 mm i powinien być wykonany ze
stali lub innego równorzędnego materiału oraz posiadać płaską powierzchnię czołową. Kołnierz z odpowiednią
uszczelką powinien być odpowiedni dla ciśnienia roboczego wynoszącego 6 kg/cm

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie są procedury postępowania z substancjami szkodliwymi przewożonymi

w opakowaniach?

2.  Jakie są typy urządzeń służących do obróbki ścieków na statku?
3.  Jakie są metody obróbki ścieków sanitarnych?
4.  W jakich warunkach można zrzucać ścieki fekalne do morza?
5.  Jakie dopuszczalne stężenia mogą zawierać oczyszczone ścieki, aby można było je zrzucić

do morza?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

W czasie postoju statku w porcie innej Strony istnieją wyraźne podejrzenia, że kapitan

statku lub załoga nie są dostatecznie zaznajomieni z istotnymi dla statku procedurami
dotyczącymi zapobiegania zanieczyszczeniu substancjami szkodliwymi. Określ, jakie działania
należy podjąć w takiej sytuacji.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) określić, kogo należy powiadomić w takiej sytuacji,
2) określić, jakie dokumenty powinny znajdować się na statku przewożącym substancje

szkodliwe w opakowaniach i co powinny zawierać,

3)  określić czy statek może wypłynąć w morze bez ważnego Świadectwa i dlaczego,
4)  określić czy są przewidziane w takiej sytuacji kary,
5)  wskazać przepisy, które dotyczą problemu postawionego w treści ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Konwencje dotyczące ochrony środowiska morskiego przed zanieczyszczeniami ze
statków,

−

komputer klasy PC lub pokrewny z dostępem do sieci Internet,

−

papier, przyrządy do pisania.

Ćwiczenie 2

Wyszukaj w sieci Internet co najmniej dwa przykłady konkretnych urządzeń służących do

obróbki ścieków z urządzeń zaproponowanych przez nauczyciela oraz przedstaw sposób ich
działania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) wyszukać konkretne urządzenia w Internecie,
2) wypisać ich parametry techniczne i porównać z parametrami urządzeń otrzymanymi od

nauczyciela,

3) określić przydatność tej metody na statku,
4) omówić na forum klasowym ich działanie oraz wskazać wady i zalety omawianych

urządzeń.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

schematy urządzeń do obróbki ścieków na statku oraz ich dokumentacja techniczna,

−

komputer klasy PC lub pokrewny z dostępem do sieci Internet,

−

załącznik IV Konwencji MARPOL,

−

tablica typu flip chart, przyrządy do pisania.

Ćwiczenie 3

Zbadaj na stanowisku do analizy chemicznej wody otrzymane próbki i oceń na podstawie

ich składu chemicznego, zakładając, że są to próbki pobrane z urządzeń oczyszczających ścieki
na statku, czy urządzenia te spełniają swoje zadanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zbadać otrzymane próbki,
2)  zapisać otrzymane wyniki analizy i porównać je z normami,
3)  ocenić pracę urządzeń na podstawie otrzymanych wyników i norm.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbki wody zanieczyszczonej ściekami,

−

stanowisko do analizy chemicznej wody,

−

wykaz parametrów, które określają jakość obróbki ścieków oraz ich dopuszczalne normy,

−

papier, przyrządy do pisania.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

1) omówić, jak powinny być oznakowane szkodliwe substancje przewożone

w opakowaniach?



2) opisać substancje szkodliwe w dokumentacji statku?



3) określić warunki usuwania ścieków ze statku?



4) przedstawić urządzenia służące do obróbki ścieków?



5) wymienić metody obróbki ścieków?



6) określić jakość obróbki ścieków na podstawie ich analizy na wypływie

z urządzenia oczyszczającego?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Zapobieganie zanieczyszczeniu morza śmieciami oraz

zapobieganie zanieczyszczaniu atmosfery przez statki

4.4.1. Materiał nauczania

Zapobieganie zanieczyszczaniu morza śmieciami

Definicje, zastosowania

Zakłada się, że na statku powstaje codziennie 2-4 kg śmieci gospodarczych i kuchennych

na  osobę  oraz  około  30  kg  śmieci  magazynowych  (ilości  śmieci  pokładowych  trudno  jest
oszacować  z  uwagi  na  różnorodność  przewożonego  ładunku  i  związane  z  tym  różne  zużycie
materiałów sztauerskich). Największy udział wśród śmieci statkowych ma papier (ponad 30%),
w  następnej  kolejności  idą:  odpadki  żywnościowe,  złom  metali,  szkło  i  ceramika,  drewno,
tworzywa  sztuczne,  szmaty  i  guma.  Zgodnie  z konwencją MARPOL 73 do śmieci nie zalicza
się usuwanych do morza świeżych ryb i ich części.

Śmieci oznaczają wszystkie odpady z produktów spożywczych oraz odpady gospodarcze

powstające w czasie normalnej eksploatacji i usuwane ze statku w sposób ciągły lub okresowo.
Będą to w szczególności:

−

odpady z konserwacji urządzeń w siłowni i na pokładzie (zużyte uszczelki, zaolejone
szmaty, złom metalowy, opakowania po olejach),

−

odpady powstające przy prowadzeniu prac pokładowych (zużyte liny, sieci, pędzle, puszki
po farbie, opakowania po olejach),

−

odpady żywnościowe.
Zagrożenia środowiska morskiego wynikające z zanieczyszczenia śmieciami to:

−

zakłócenia równowagi biologicznej (powstawanie deficytu tlenu w wyniku rozkładu
śmieci),

−

ograniczone możliwości samooczyszczania morza,

−

zanieczyszczanie brzegu morskiego.

Wyrzucane śmieci mogą też stanowić zagrożenie dla samych statków, powodując ich

unieruchomienie czy uszkodzenie uszczelnienia pochwy wału wskutek wplątania się np.
resztek sieci rybackiej czy liny w śrubę, lub też awarię systemu chłodzenia silnika
spowodowana zablokowaniem kingstonów folią separacyjną.

Obszary specjalne

Nie wszystkie akweny są narażone na zanieczyszczenia w jednakowym stopniu i różny bywa

wynikający z nich stopień zagrożenia. Zależy to przede wszystkim od nasilenia ruchu
i zdolności samooczyszczania się danego akwenu.

Najmniej są pod tym względem zagrożone otwarte przestrzenie oceanów, gdzie ruch

statków  jest  niewielki  (znikome  ryzyko  kolizji  i  wycieku  ropy,  zrzuty  zanieczyszczeń
rozciągnięte  w  czasie,  a  woda  ze  względu  na  dużą  zawartość  tlenu  ma  znaczną  zdolność  do
samooczyszczania).  Sytuacja  ulega  pogorszeniu  w  rejonach  przybrzeżnych,  zaś  najmniej
korzystna jest na morzach zamkniętych i w zatokach.

Mając powyższe na uwadze, wprowadzono tzw. obszary specjalne, gdzie obowiązują

zaostrzone przepisy odnośnie usuwania zanieczyszczeń przez statki lub wręcz całkowity zakaz
ich usuwania. Obszarami specjalnymi dla śmieci należą są: Bałtyk, Morze Czarne, Śródziemne,
Czerwone, Zatoka Perska i Zatoka Omańska. Morzem szczególnie wrażliwym na większe
zanieczyszczenia ze względu na warunki hydrograficzne jest niewątpliwie Bałtyk.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Śmieci okrętowe

Statek jest źródłem różnorodnych odpadów stałych, zwanych potocznie śmieciami. Można

wyróżnić:

−

śmieci z działu maszynowego takie jak: brudne szmaty, zużyte uszczelki, złom metalowy,

−

śmieci z działu pokładowego jak: odpady drewniane, zużyte liny, opakowania po farbach,
resztki ładunku itp.,

−

śmieci z działu hotelowego jak: makulatura, śmieci po sprzątaniu pomieszczeń, zużyte
ubrania itp.,

−

śmieci kuchenno-pentrowe, czyli odpady żywnościowe i opakowania.

Tabela 5. Warunki usuwania śmieci do morza zgodnie z przepisami Aneksu V konwencji MARPOL

Wszystkie statki z wyjątkiem platform

Rodzaj odpadów

Poza obszarami

specjalnymi

W obszarach

specjalnych

Platformy

przybrzeżne

Tworzywa sztuczne, w tym również liny
syntetyczne, sieci rybackie, plastykowe
worki na śmieci

usuwanie

zabronione

usuwanie

zabronione

usuwanie

zabronione

Niezatapialne materiały ładunkowe, jak
wyściółka, olinowanie, opakowania

>25 mil od brzegu

usuwanie

zabronione

usuwanie

zabronione

Papier, szmaty, szkło, metal, butelki,
stłuczka itp.

>12 mil

usuwanie

zabronione

usuwanie

zabronione

Wszystkie pozostałe śmieci włącznie
z papierem, szmatami, szkłem,
itp. rozdrobnione lub zmielone

>3 mile

usuwanie

zabronione

usuwanie

zabronione

Odpady żywnościowe nie rozdrobnione i nie
zmielone

>12 mil

usuwanie

zabronione

Odpady żywnościowe rozdrobnione lub
zmielone

>3 mile

>12 mil

Najprostszą i najczęściej stosowaną metodą postępowania ze zgromadzonymi na statku

śmieciami jest ich przechowywanie do momentu oddania ich na ląd lub usunięcia za burtę po
wyjściu statku w morze. Metoda ta choć prosta, ma szereg wad: śmieci stanowią zagrożenie
sanitarne i pożarowe, zajmują dużo miejsca, a przede wszystkim - zanieczyszczają morze.

Dlatego na statku powinno dokonywać się segregacji śmieci: na obrabialne

i nieobrabialne w warunkach okrętowych, a następnie pierwsze z wymienionych poddawać obróbce
mającej na celu zmniejszenie ich objętości (np. poprzez mielenie lub spalanie).

Oblicza się, że ilość śmieci gospodarczych i odpadów żywnościowych wynosi od 2.5 do

3.5 kg na osobę w ciągu doby. Szacowany ich skład to odpady:

−

papierowo-kartonowe – 40%,

−

szklano-porcelanowe – 15%,

−

żywnościowe

– 15%,

−

metalowe – 15%,

−

tworzywa sztuczne – 3%,

−

inne – 12%.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Urządzenia do obróbki śmieci (młynki, spalarki, prasy) oraz księga zapisów śmieciowych

Nie podaje się szczegółowych wymagań dotyczących wyposażenia statków

w odpowiednie urządzenia do obróbki śmieci, ale konwencja MARPOL podaje ograniczenia
i precyzuje warunki usuwania śmieci do morza (tabela 5).

Technika obróbki śmieci obejmuje:

−

przechowywanie ich na statku i oddawanie w czasie postoju w porcie
(za pokwitowaniem) lub usuwanie za burtę z chwilą, gdy statek znajdzie się w rejonie,
gdzie ich usuwanie jest dozwolone,

−

rozdrabnianie śmieci w celu łatwiejszego przechowywania i transportu, (polega na tym, że
śmieci przechodzą przez siatkę o oczkach 25mm),

−

spalanie w spalarkach okrętowych,

−

zgniatanie.

Najbardziej skutecznym i bezpiecznym sposobem pozbywania się odpadów jest spalanie. Z

uwagi  jednak  na  koszty,  a  także  z  tego  względu,  że  przepisy  nie  nakładają  na  armatorów
obowiązku  wyposażenia  statku  w  urządzenia  techniczne  do  obróbki  śmieci,  nie  jest  on
powszechnie  stosowany.  Niemniej  jednak  na  wielu  statkach  można  takie  urządzenia  spotkać.
Na  rysunku  4  pokazano  spalarkę  jednokomorową.  Pozwala  ona  na  spalanie  w  tym  samym
przedziale  szlamów  i  innych  śmieci.  W  spalarkach  dwukomorowych  w  pierwszej  komorze
następuje  spalanie  szlamów  paliwowych,  zaś  ciepło  powstałe  w  tym  procesie  jest
wykorzystywane do spopielania śmieci znajdujących się w drugiej komorze.

Rys. 4.

Jednokomorowa spalarka do śmieci [1]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 6. Technologiczne możliwości obróbki odpadów metodą zgniatania [4]

Charakterystyka zgniatania

Typowe

przykłady

materiałów do

zgniatania

Czynności wstępne przed

zgniataniem

wykonywane

przez obsługę

Stopień

zmiany

Stopień

Utrzymywania

się w stanie

zgniecionym

Gęstość

masy

zgniecionej

Przestrzeń

składowani

Pojemniki na
żywność i napoje,
metal, szkło, małe
kawałki drewna

Niepotrzebne

Bardzo

szybki

Prawie 100%

Duża

Minimalna

Rozdrobnione
tworzywa
sztuczne, włókno
szklane,
tektura, sklejka

Niewielkie - zmniejszenie
do
rozmiarów pozwalających
na
załadunek do zgniatarki,
min.

Szybki

Około 80%

Średnia

Minimalna

Małe metalowe
pojemniki,
nie rozdrobnione
opakowania
ładunku, większe
kawałki drewna

Umiarkowane - potrzebny

dłuższy czas na
zmniejszenie do rozmiarów
pozwalających
na załadunek do zgniatarki

Wolny

Około 50%

Stosunkow

o niska

Umiarkowana

Nie rozdrobnione
tworzywa sztuczne

Duże - długotrwała praca

(ręczna) przy rozdrabnianiu
-zazwyczaj nie
praktykowane

Bardzo

wolny

Mniejszy niż

10%

Bardzo

niska

Maksymalna

Duże metalowe

kontenery, ciężkie
metalowe przedmioty

Niewykonalne - odpady nie
przetwarzalne w
warunkach
statkowych

Jeśli śmieci nie są segregowane, przy ich wyrzucaniu należy stosować, odpowiednio do

składu, najsurowsze wymagania. Z tego względu zalecane jest, by na statku znajdowały się
odpowiednie, oznakowane i przykryte pojemniki na poszczególne kategorie śmieci.

Książka zapisów śmieciowych

Obecnie na statkach obowiązuje nakaz dokumentowania gospodarki śmieciami (Garbage

Disposal Record) w postaci dziennika, w którym odnotowywane są: ilość, rodzaj śmieci, data i
czas ich usunięcia za burtę lub zdania na ląd, miejsce (pozycja geograficzna statku).

Dokument ten może być sprawdzony przez władze administracyjne w każdym porcie

i w razie stwierdzenia nieprawidłowości - statek może zostać ukarany. Aby uniknąć tego typu
problemów na statku powinien być wyznaczony oficer odpowiedzialny za szkolenie załogi
i nadzorowanie prawidłowej segregacji, przechowywania i zdawania odpadów statkowych.

Każdy nowozaokrętowany członek załogi powinien być przez oficera poinformowany

o zasadach gospodarki odpadami na statku oraz o ewentualnych konsekwencjach
nieprzestrzegania tych zasad.

Zapobieganie

zanieczyszczaniu

atmosfery

toksycznymi

składnikami

spalin

z silników, kotłów i spalarek okrętowych

Aneks VII do konwencji MARPOL, który wszedł w życie w lipcu 2005 roku, wprowadza

ograniczenia w emisji do atmosfery trujących gazów powstałych w procesie spalania paliwa
przez silniki okrętowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Jedna tona paliwa spalonego w typowych silnikach spalinowych powoduje emisję:

−

84 kg tlenków azotu NOx,

−

9 kg tlenku węgla CO,

−

2,5 kg węglowodorów CnHm,

−

3165 kg dwutlenku węgla C0

−

21 x S kg dwutlenku siarki (S oznacza zawartość wagową w % siarki w paliwie).

Sposoby zapobiegania zanieczyszczeniu atmosfery przez:

a) tlenki azotu

Rys. 5.

Emisja tlenków azotu przez silnik 6950 MC firmy MAN B&W, w zależności od obciążenia mocą

[1]

Zmniejszoną emisję tlenków azotu można osiągnąć poprzez:

−

zmniejszenie maksymalnego ciśnienia spalania (opóźnienie początku wtrysku),

−

obniżenie maksymalnej temperatury spalania (zasilanie silnika emulsją wodno-
olejową),

−

zmniejszenie szybkości narastania ciśnienia w cylindrze (modyfikacja układu
wtryskowego),

−

obniżenie ilości tlenu w spalinach (recyrkulacja, czyli powtórne podanie części gazów
spalinowych na ssanie silnika).

b) tlenki siarki

Aby ograniczyć emisję tlenków siarki do atmosfery proponuje się:

−

dopuszczanie do użytku w silnikach okrętowych paliw o maksymalnej zawartości siarki
poniżej 0,5% dla paliwa ciężkiego i mniej niż 0,2% dla lekkiego, gdyż obecnie stosowane
paliwa zawierają do 5% siarki, co powoduje bardzo wysoki poziom jej emisji,

−

stosowanie systemu oczyszczania spalin zmniejszającego emisję do poziomu 6,0 g
SO

/kWh lub mniej (obliczoną jako całkowita ważona emisja dwutlenku siarki),

−

zastosowanie innej metody ograniczania emisji, do których można zaliczyć usuwanie siarki
z paliwa poprzez czyszczenie mokre, polegające na przepuszczaniu spalin przez płuczki
zawierające mleko wapienne. Tlenki siarki wiążą się z nim, wskutek czego powstają gipsy.

c) lotne związki organiczne

W celu kontroli emisji związków organicznych wszystkie zbiornikowce podlegające

kontroli emisji oparów powinny być wyposażone w system gromadzenia oparów i powinny
używać tego systemu podczas załadunku tego typu ładunków.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wartości powyższych szkodliwych składników spalin ulegają wahaniom w zależności

od typu silnika, jego obciążenia (np. rys. 5) i rodzaju paliwa.

Generalnie ograniczenie emisji substancji szkodliwych jest możliwe poprzez:

−

odpowiednie kontrolowanie procesów spalania,

−

zmiany w układzie wydechowym silników - polegają np. na stosowaniu specjalnych
urządzeń, w których w temperaturze powyżej 850°C oraz w obecności katalizatora
zachodzi jedna z poniższych reakcji (jej wynikiem jest czysty azot i woda):

4NO + 4NH

+ O

= 4N

+ 6H

4NO

+ 4NH

+ O

= 3N

+ 6H

Niestety obecnie produkowane urządzenia służące ograniczaniu zanieczyszczeń atmosfery

są jeszcze stosunkowo niedoskonałe, posiadają znaczne wymiary i wysoką cenę. Dopiero
uruchomienie produkcji na znaczną skalę spowoduje zmianę tych proporcji.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie morza zaliczają się do obszarów specjalnych?
2.  Jakie są etapy obróbki śmieci na statku?
3.  Jakie substancje szkodliwe powstają w wyniku procesu spalania?
4.  Jakimi parametrami charakteryzują się spalarki stosowane na statkach?
5.  W jakich przypadkach dokonuje się wpisu w książce zapisów śmieciowych?
6.  Jakie są wytyczne dotyczące postępowania ze śmieciami w zależności od obecności statku

w obszarach specjalnych lub poza nimi i rodzaju odpadów?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opracuj plan postępowania ze śmieciami dla statku znajdującego się 15 mil morskich od

lądu. Statek znajduje się na Morzu Czarnym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) sprawdzić na jakim obszarze znajduje się statek,
2) odszukać w Konwencji MARPOL zapisów dotyczących planów postępowania ze

śmieciami,

3)  uwzględnić fazy obróbki śmieci (gromadzenie, obróbka, przechowywanie i usuwanie),
4)  zapisać plan postępowania w postaci algorytmu działania,
5)  uzasadnić sposób wykonania planu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

− mapy mórz i oceanów,

− załącznik V Konwencji MARPOL,

− papier, przyrządy do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Określ, w jaki sposób powinno się odbywać prawidłowe spalanie na statku, aby

ograniczyć emisję szkodliwych produktów tego procesu do atmosfery.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) wskazać miejsce spalania na statku,
2) wypisać parametry, jakie powinny spełniać spalarki instalowane na statkach po 1 stycznia

2000 r.,

3) wypisać, spalanie jakich substancji jest na statku zabronione i dlaczego,
4) zaproponować własną metodę ograniczającą emisję szkodliwych substancji podczas

spalania.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

schematy przedstawiające spalarki,

−

instrukcje obsługi wybranych spalarek okrętowych,

−

załącznik VI Konwencji MARPOL,

−

papier, przyrządy do pisania.

Ćwiczenie 3

Określ, w jaki sposób dokonuje się wpisów w Książce zapisów śmieciowych,

w przypadku:

−

odpadów rybnych, powstających w trakcie normalnej eksploatacji statku,

−

odpadów tworzyw sztucznych,

−

odpadów w postaci papierów, szmat, szkła, metali, butelek, itp.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przyjąć, że statek znajduje się na obszarze specjalnym,
2)  określić sposób postępowania z odpadami wymienionymi w treści zadania,
3)  dokonać wpisów w Książce zapisów śmieciowych.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

wzór Książki zapisów śmieciowych,

−

załącznik V Konwencji MARPOL,

−

papier, przyrządy do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować podstawowe pojęcia, np.: obszar specjalny, śmieci,

spalarka?



2) określić warunki usuwania śmieci ze statku?



3) przedstawić urządzenia służące do obróbki śmieci?



4) wypełniać dokumentację okrętową dotyczącą zapisów śmieciowych?



5) wymienić substancje szkodliwe zawarte w spalinach, które w znaczący

sposób wpływają na atmosferę?



6) określić sposoby ograniczenia emisji tych substancji?



7) wskazać przepisy, które dotyczą zapobiegania zanieczyszczaniu

śmieciami przez statki oraz zanieczyszczaniu powietrza?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  20  zadań  i  sprawdza  Twoje  wiadomości  z  zakresu  stosowania  przepisów

ochrony środowiska morskiego. Tylko jedna odpowiedź do każdego zadania jest
prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi. Zakreśl prawidłową

odpowiedź.

6. Jeżeli się pomylisz, błędną odpowiedź weź w kółko i zakreśl odpowiedź prawidłową.

Jeżeli zakreślisz więcej niż jedną odpowiedź do jednego zadania, nie zostanie one
ocenione.

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, odłóż jego rozwiązanie

na później; wrócisz do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego to Konwencja

a)  HELCOM.
b)  MARPOL.
c)  DUMPING.
d)  Nie ma konwencji dotyczącej jedynie obszaru Morza Bałtyckego.

2. Konwencja MARPOL nie obejmuje zagadnień dotyczących zanieczyszczeń morza

powodowanych przez
a)  zatapianie odpadów i innych substancji.
b)  ścieki.
c)  spaliny statków i ich urządzeń.
d)  oleje.

3. Która z kategorii substancji szkodliwych ciekłych jest najmniej szkodliwa dla środowiska

morskiego
a)  kategoria X.
b)   kategoria Y.
c)  kategoria Z.
d)  kategoria OS.

4. Jaki wpływ na środowisko mają szkodliwe substancje ciekłe kategorii Z

a)  stanowią poważne zagrożenie dla zasobów morza i zdrowia ludzkiego.
b)  mogą jedynie naruszać walory morza.
c)  nie mają wpływu na zdrowie ludzi ani na zasoby morza.
d)  stanowią nieznaczne zagrożenie dla zasobów morza i zdrowia ludzkiego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Usuwanie mieszanin oleistych poza obszarami specjalnymi jest dozwolone, o ile

a)  stężenie oleju jest mniejsze niż 100 ppm.
b)  stężenie oleju jest mniejsze niż 50 ppm.
c)  stężenie oleju jest mniejsze niż 15 ppm.
d)  zabronione jest usuwanie mieszanin oleistych poza obszarami specjalnymi.

6. Paliwo olejowe oznacza

a) każdą mieszaninę ciekłych węglowodorów występującą w stanie naturalnym w ziemi.
b) każdy olej używany jako paliwo w związku z napędem i pracą mechanizmów

pomocniczych statku.

c) ropę naftową w każdej postaci, włączając w to ropę naftową, paliwo olejowe, szlam,

odpadki olejowe oraz produkty rafinowane.

d) każdy rodzaj paliwa stosowany w okrętownictwie.

7. Statkowy plan bezpiecznego bunkrowania paliw nie obejmuje

a)  dokładnego planu zbiorników, rurociągów, zaworów.
b)  wskazania osób odpowiedzialnych za poszczególne czynności i całość operacji.
c)  warunków usuwania szkodliwych substancji.
d)  nie ma wytycznych dotyczących zawartości planu bezpiecznego bunkrowania paliw.

8. Do zabezpieczeń konstrukcyjnych statku przed rozlewami olejami zaliczysz

a)  opracowanie i przestrzeganie instrukcji bunkrowania i transportu paliwa.
b)  zapewnienie łączności statku z bunkierką.
c)  oddzielenie systemu balastowego od paliwowego.
d)  wyznaczanie osoby odpowiedzialnej za transport paliwa.

9. Statek musiał dokonać awaryjnego usunięcia oleju. Jakie czynności należy wpisać do

Książki zapisów olejowych
a)  czas, miejsce zdarzenia, dokładna ilość oleju i jego rodzaj.
b)  czas, miejsce zdarzenia, przybliżona ilość oleju, rodzaj oleju, okoliczności usunięcia.
c)  okoliczności usunięcia i osobę odpowiedzialną za zrzut.
d)  czas, miejsce zdarzenia, okoliczności i wpływ usunięcia oleju na środowisko.

10. Dla statku typu pływający hotel należy zastosować odpowiednie urządzenia filtracyjne

w postaci
a) odolejaczy, umożliwiających zredukowanie zawartości oleju do max. 15 ppm, przed

zrzuceniem mieszaniny do morza.

b) odolejaczy, umożliwiających zredukowanie zawartości oleju do max. 150 ppm, przed

zrzuceniem mieszaniny do morza.

c) nie ma wymagań dla tego typu statków, co do urządzeń filtracyjnych.
d) zbiornika retencyjnego o pojemności wystarczającej do całkowitego zatrzymania

zaolejonej wody zęzowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11. Sposoby oznaczania substancji szkodliwych przewożonych w opakowaniach to

m. in.
a)  oznakowania i nalepki na opakowaniach.
b)  napis na opakowaniu „MARINE POLLUTANT” („zanieczyszcza morze”).
c)  nie  ma  obowiązku  specjalnego  oznaczania  tych  substancji,  jednak  należy  posiadać

odpowiednie dokumenty z informacją na ich temat.

d) oznakowania i nalepki na opakowaniach, które muszą być czytelne jeszcze po

3 miesiącach od zatopienia ładunku.

12. Puste opakowania, które uprzednio były użyte do przewozu substancji szkodliwych

a) należy bezwzględnie traktować jako substancje szkodliwe.
b) nie trzeba traktować jako substancji szkodliwych po upewnieniu się, że nie zawierają

one resztek zagrażających środowisku morskiemu.

c) należy niezwłocznie spalić w spalarce na statku.
d) można usunąć do morza poza obszarami specjalnymi.

13. Ilość bakterii Coli w 100 ml próbce po filtrowaniu i dobowej inkubacji wynosi 251.

W związku z tym, należy uznać, że urządzenie filtrujące
a)  działa nieprawidłowo, gdyż indeks Coli jest zbyt duży.
b)  działa prawidłowo z dużym zapasem indeksu Coli.
c)  działa prawidłowo na granicy skuteczności.
d)  działa nieprawidłowo, gdyż indeks Coli jest niewystarczający.

14. Najczęściej stosowaną metodą biologiczno-chemiczną obróbki ścieków na statku jest

metoda
a)  beztlenowa ze względu na szybką obróbkę.
b)  flotacji.
c)  beztlenowa ze względu na niskie wydzielanie toksyn (metan, siarkowodór).
d)  tlenowa ze względu na niskie wydzielanie toksyn (metan, siarkowodór).

15. Każdy statek, mając na uwadze ochronę wód przed zanieczyszczeniami fekalnymi,

powinien być wyposażony w
a)  oczyszczalnie ścieków fekalnych i zbiornik retencyjny.
b)  instalację do rozdrabniania i dezynfekcji ścieków fekalnych oraz zbiornik retencyjny.
c)  oczyszczalnię lub zbiornik retencyjny lub instalację do rozdrabniania i dezynfekcji.
d)  odpowiednią spalarkę ścieków fekalnych.

16. Podczas 30 dniowego rejsu 50 osobowej załogi statku, powstanie około

a)  45000 kg śmieci magazynowych.
b)  4500 kg śmieci magazynowych i kuchennych.
c)  1500 kg śmieci gospodarczych.
d)  nie da się w żaden sposób przewidzieć jaka powstanie ilość śmieci.

17. Na statkach najskuteczniejszym sposobem pozbywania się odpadów jest spalanie, dlatego

w tym celu używa się spalarek m. in. dwukomorowych, które
a) pozwalają na spalanie w tym samym przedziale szlamów i innych śmieci.
b) pozwalają na spalanie w pierwszej komorze szlamów paliwowych, zaś powstałe ciepło

wykorzystywane jest do spopielania śmieci znajdujących się w drugiej komorze.

c) pozwalają na spalanie ścieków fekalnych w dwóch komorach jednocześnie.
d) pozwalają na spalanie w jednej z dwóch komór w przypadku uszkodzenia pieca.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Stosowanie przepisów ochrony środowiska morskiego

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Herdzik J.: Poradnik motorzysty okrętowego. Trademar, Gdynia 2007
2. Lewandowski

P.:

Prawna

ochrona

wód

morskich

śródlądowych przed

zanieczyszczeniami. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1996

3. Łopuski J.: Prawo morskie. t. I i II. Oficyna wydawnicza „Branta”, Bydgoszcz 1996
4. Łukaszuk L.: Międzynarodowe prawo morza, Wydawnictwo naukowe „Scholar”,

Warszawa 1997

5. Międzynarodowa Konwencja o zapobieganiu morza przez statki, 1973/1978, MARPOL.

Polski rejestr statków, Gdańsk 2007

Młynarczyk J.: Prawo morskie. Wydawnictwo „Granit”, Gdańsk 1998