Komentowany przepis 

 

Postępowanie naprawcze w 
razie zagrożenia 
niewypłacalnością. 
Komentarz do przepisów 

art. 492 - 521 ustawy 
prawo upadłościowe i 
naprawcze 

2004 

Ireneusz Dukiel, dr Jerzy Pałys 

Prawo upadłościowe i 

naprawcze Zimmerman 
10.2007  

Pr.upadłościowe i 
naprawcze 

red.Zienkiewicz08.2006 

Prawo upadłościowe i 
naprawcze Gurgul 

05.2005  
Postępowanie 

naprawcze Dukiel 
01.2004  

dla stanu prawnego na 2004-01-01

1. Złożenie przez przedsiębiorcę zagrożonego niewypłacalnością oświadczenia o 
wszczęciu postępowania naprawczego, odmiennie niż w przypadku wniosku o 

ogłoszenie upadłości, jest uprawnieniem przedsiębiorcy, a nie jego obowiązkiem. Prawo 
upadłościowe i naprawcze zatem nie tylko nie obliguje przedsiębiorców do korzystania 

z instytucji postępowania naprawczego, lecz nawet nie zakreśla szczególnego terminu 
złożenia takiego oświadczenia. Jedynym ograniczeniem, po części związanym z 

terminem, jest konieczność zachowania przez oświadczeniodawcę statusu 
przedsiębiorcy zagrożonego niewypłacalnością, gdyż w przeciwnym razie będziemy 

mieli do czynienia z niewypłacalnością i obowiązkiem zgłoszenia w sądzie wniosku o 
ogłoszenie upadłości. 

2. Tradycyjnie wnioskowe postępowanie sądowe, normowane wprost lub odpowiednio 
przepisami KPC, wszczynane jest poprzez złożenie pisma procesowego, określanego 

mianem pozwu lub wniosku (w PrUkł używano terminu "podanie"), zawierającego 
wniosek o przeprowadzenie określonego postępowania w celu ochrony przysługującego 

prawa. W przepisach regulujących postępowanie naprawcze ustawodawca posłużył się 
terminem "oświadczenie o wszczęciu postępowania" na określenie czynności inicjującej 

postępowanie sądowe w przedmiocie wszczęcia postępowania naprawczego. W zamyśle 
twórców projektu PrUpadNapr miało to zapewne odzwierciedlać główne założenie 

nowej regulacji, sprowadzające się do tego, iż to sam przedsiębiorca wszczyna i 
prowadzi postępowanie obejmujące restrukturyzację majątkową, zaś sąd jedynie post 

factum bada zachowanie przez niego rygorystycznie określonych warunków takiego 
postępowania. Przedsiębiorca składać miał zatem w sądzie jednostronne oświadczenie 

woli, w którym komunikowałby o fakcie wszczęcia postępowania, nie zaś jedynie o 

zamiarze wszczęcia, przy czym skutki złożenia takiego oświadczenia biegłyby dopiero 
od daty ogłoszenia w MSiG (zob. uzasadnienie rządowego projektu PrUpadNapr - druk 

sejmowy Nr 809 z 29.8.2002 r.). Ostatecznie w PrUpadNapr wprowadzono dodatkową 
wstępną kontrolę sądu, co nie zmienia konstatacji, iż w znacznej części postępowanie 

naprawcze ma charakter postępowania pozasądowego. 

3. Oświadczenie złożone sądowi inicjuje postępowanie w przedmiocie wszczęcia 

Page 1 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

postępowania naprawczego, ale samego właściwego postępowania nie rozpoczyna, 

gdyż jego początkiem jest dopiero ogłoszenie w MSiG oświadczenia o wszczęciu 
postępowania. Przez analogię do systematyki PrUp lub PrUkł, można w pełni zasadnie 

twierdzić, że i w tym przypadku mamy do czynienia z dwoma częściami (fazami) 
postępowania naprawczego, mianowicie z postępowaniem w przedmiocie wszczęcia 

postępowania naprawczego oraz z właściwym postępowaniem naprawczym (por. J. 
Jankowski, Przebieg postępowania egzekucyjnego, upadłościowego i układowego. 

Struktura postępowań w ujęciu dynamicznym, Kraków 1999, s. 245 i nast.). To 
pierwsze postępowanie trwa od chwili złożenia przez przedsiębiorcę we właściwym 

sądzie oświadczenia o wszczęciu postępowania z wymaganymi załącznikami, a kończy 

się albo z upływem dnia, który poprzedza dzień ukazania się w MSiG wymaganego 
ogłoszenia (por. uwagi do art. 496 ust. 1 PrUpadNapr) albo z dniem uprawomocnienia 

się postanowienia sądu o zakazie wszczęcia postępowania (por. uwagi do art. 494 ust. 3 
PrUpadNapr). Właściwe postępowanie zaczyna się natomiast z początkiem dnia, w 

którym oświadczenie przedsiębiorcy ukaże się w MSiG i trwa do chwili zakończenia 
tego postępowania (co do sposobów zakończenia postępowania naprawczego por. 

uwagi do art. 493 PrUpadNapr). 

4. Oświadczenie o wszczęciu postępowania naprawczego może złożyć wyłącznie sam 

przedsiębiorca zagrożony niewypłacalnością, którego ewentualnie może reprezentować 
prawidłowo umocowany pełnomocnik procesowy. Zagadnienie kręgu osób 

uprawnionych w imieniu przedsiębiorcy do złożenia oświadczenia w przedmiocie 
wszczęcia postępowania naprawczego należy rozpatrywać na ogólnych zasadach 

reprezentacji przedsiębiorców w obrocie prawnym. Rozumowanie takie wynika z 
założenia, iż wszczęcie takiego postępowania naprawczego jest uprawnieniem, a nie 

obowiązkiem przedsiębiorcy, a tym samym nie ma powodów, aby czynić wyłom od 
ogólnych reguł reprezentacji, jak to jest w przypadku zgłoszenia wniosku o upadłość, 

kiedy obowiązek taki spoczywa na każdej z osób uprawnionych do reprezentacji 
przedsiębiorcy samodzielnie lub z innymi osobami (por. art. 21 ust. 2 PrUpadNapr). 

Oznacza to zatem, że uprawnienie takie ma w przypadku przedsiębiorcy, który nie jest 
osobą fizyczną, także likwidator (lub likwidatorzy, jeżeli statut jednostki, w tym umowa 

spółki lub przepisy wymagają ich współdziałania), ale też zarządca przymusowy 
przedsiębiorcy lub kurator osoby prawnej wpisanej do KRS, ustanowiony na podstawie 

art. 26 ust. 1 KrRejSU, pod warunkiem, że przedsiębiorcy ci nie stali się niewypłacalni, 
a są tym stanem jedynie zagrożeni. W tych samych granicach oświadczenie takie złożyć 

może także zarządca komisaryczny przedsiębiorstwa państwowego, bowiem co prawda 
postępowanie naprawcze na podstawie PPU przeprowadza się tylko wobec 

przedsiębiorstwa państwowego działającego ze stratą, to jednak nie musi oznaczać, że 
jest ono niewypłacalne w rozumieniu PrUpadNapr. Oświadczenia takiego złożyć 

natomiast nie może w stosunku do przedsiębiorstwa państwowego organ założycielski, 
a wobec jednoosobowej spółki Skarbu Państwa minister właściwy do spraw Skarbu 

Państwa, którzy mogą w przypadku niewypłacalności wnosić o ogłoszenie upadłości 
tych przedsiębiorców (por. art. 20 ust. 1 pkt 3 i 4 PrUpadNapr); 

5. Przedsiębiorca składa oświadczenie w sądzie rejonowym - sądzie gospodarczym, 
który jest właściwy do rozpoznania sprawy o ogłoszenie jego upadłości. Zasady 

właściwości miejscowej sądów gospodarczych właściwych dla spraw upadłościowych i 
naprawczych (sądów upadłościowych) określa art. 19 ust. 1-3 PrUpadNapr, który 

stanowi, iż w pierwszej kolejności jest to sąd właściwy dla siedziby zakładu głównego 
przedsiębiorcy, w drugiej - każdy z sądów, w którego obszarze właściwości znajduje się 

zakład przedsiębiorcy, jeżeli ten przedsiębiorca ma zakłady w obszarach właściwości 
różnych sądów i trudno ustalić, który z nich jest zakładem głównym, w trzeciej - sąd 

miejsca zamieszkania albo siedziby przedsiębiorcy, jeżeli ten przedsiębiorca nie ma w 
Rzeczpospolitej Polskiej przedsiębiorstwa, w czwartej - sąd, w którego obszarze 

Page 2 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

właściwości znajduje się majątek przedsiębiorcy, gdy nie ma on w Rzeczpospolitej 

Polskiej miejsca zamieszkania lub siedziby. W tym miejscu warto zastanowić się nad 
problemem związanym ze złożeniem oświadczenia do niewłaściwego sądu w 

kontekście upływu 14-dniowego terminu do ewentualnego zakazania wszczęcia 
postępowania naprawczego, gdyż każde przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu 

lub niższemu, zgodnie z art. 394 § 1 pkt 1 KPC podlega zaskarżeniu, w wyniku czego 
akta sprawy fizycznie przekazywane są do sądu właściwego co najmniej po trzech - 

czterech tygodniach od daty wydania postanowienia o stwierdzeniu niewłaściwości. 
Stosowanie ogólnych reguł procesowych uniemożliwiłoby faktyczne prowadzenie 

postępowania wyjaśniającego, a tym samym stanowiłoby doskonałą sposobność do 

wszczynania postępowań naprawczych przez przedsiębiorców, którzy nie mają 
zdolności naprawczej, co stanowiłoby olbrzymie zagrożenie dla pewności obrotu 

prawnego. Wydaje się, iż w celu zapobieżenia patologicznym sytuacjom wskazane 
byłoby przyjęcie, iż termin 14-dniowy rozpoczyna bieg dopiero z chwilą złożenia 

oświadczenia do sądu właściwego miejscowo i rzeczowo, bądź też upowszechnienie się 
praktyki sądów, opartej na brzmieniu art. 200 § 3 KPC, iż sąd niewłaściwy 

dokonywałby wszelkich czynności sprawdzających, w tym i ewentualnego wydania 
orzeczenia o zakazie wszczęcia postępowania naprawczego, i dopiero po stwierdzeniu 

braku podstaw do orzeczenia zakazu i upływie 14-dniowego terminu stwierdzałby 
swoją niewłaściwość i przekazywał sprawę sądowi właściwemu. 

6. Oświadczenie o wszczęciu postępowania naprawczego może być złożone wyłącznie 
w formie pisemnej. Przesądza o tym, nie tyle zakres i treść danych objętych 

oświadczeniem - choć trudno sobie wyobrazić, by mogły być one w tym zakresie np. 
podane do protokołu, lecz obowiązujący stan prawny, w którym po uchyleniu art. 188 

KPC, tylko w postępowaniach w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń 
społecznych dopuszczalne jest zgłoszenie ustnie do protokołu powództwa oraz treści 

środków odwoławczych i innych pism procesowych przez pracownika lub 
ubezpieczonego, działających bez adwokata lub radcy prawnego. 

7. Prawidłowo złożone pisemne oświadczenie winno zawierać dane wymienione w art. 
22 ust. 1 pkt 1-3 PrUpadNapr, to jest: 

a) . imię i nazwisko przedsiębiorcy, nazwę lub firmę, pod którą prowadzi 

działalność gospodarczą oraz miejsce zamieszkania albo siedzibę;  

b) . imiona i nazwiska reprezentantów i likwidatorów, jeżeli dłużnikiem jest 

spółka osobowa lub osoba prawna;  

c) . imiona i nazwiska oraz miejsce zamieszkania wspólników odpowiadających 

za zobowiązania spółki bez ograniczenia, jeżeli dłużnikiem jest spółka osobowa; 

d) . oznaczenie miejsca, w którym znajduje się przedsiębiorstwo lub inny 

majątek dłużnika;  

e) . wskazanie okoliczności uzasadniających złożenie tego oświadczenia oraz ich 

uprawdopodobnienie.  

Ponadto ustawodawca poprzez mechaniczne dodanie wyrazów "i ust. 2" do danych 
zaliczył odpis z rejestru, w którym wpisany jest przedsiębiorca. Taki zabieg redakcyjny 

może rodzić zastrzeżenia co do wymogu przedstawienia odpisu z rejestru, gdyż zgodnie 

Page 3 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

z zapisem literalnym obowiązek odnosiłby się wyłącznie do podania danych objętych 

odpisem z rejestru. Jednakże względy praktyczne, związane z koniecznością 
weryfikowania przez sąd w takim przypadku danych rejestrowych, przemawiają za 

przyjęciem, iż w istocie chodziło ustawodawcy o dołączenie do oświadczenia odpisu z 
właściwego rejestru lub ewidencji działalności gospodarczej. 

8. Do oświadczenia o wszczęciu postępowania naprawczego, załączyć należy ponadto:

a) . oświadczenie, że nie zachodzi żadna z okoliczności negatywnych, które 

uniemożliwiają przedsiębiorcy wszczęcie takiego postępowania, a 
wymienionych wyczerpująco w art. 492 ust. 3 PrUpadNapr (por. uwagi do tego 

przepisu);  

b) . plan naprawczy, przy czym przepisy dotyczące takiego planu wskazują, że 

"powinien zapewniać przywrócenie przedsiębiorcy zdolności do konkurowania 
na rynku" i zawierać uzasadnienie, do którego winno się odpowiednio stosować 

przepisy o uzasadnieniu propozycji układowych w postępowaniu 
upadłościowym (por. uwagi do art. 502 PrUpadNapr);  

c) . aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego wartości, przy czym 
przepis nie wymaga, by szacunku dokonał uprawniony rzeczoznawca, może go 

więc przeprowadzić sam przedsiębiorca. Nie jest również wykluczone przyjęcie 
za podstawę wartości księgowych, jakkolwiek racją przepisu jest poszukiwanie 

rynkowej wartości majątku przedsiębiorcy (np. przez wskazanie jego cen w 
ujęciu porównawczym), ewentualnie jego wartości zbywczej, istotnej dla oceny, 

czy majątek ten i w jakim stopniu zabezpiecza roszczenia wierzycieli, co ma 
zasadnicze znaczenie w perspektywie zakreślone przez art. 515 ust. 2 

PrUpadNapr, gdy sąd wyjątkowo może zatwierdzić układ krzywdzący dla części 
wierzycieli lub niezapewniający przedsiębiorcy przywrócenia zdolności do 

konkurowania na rynku;  

d) . aktualne sprawozdanie finansowe, na które zgodnie z art. 45 ust. 2 

RachunkU składają się bilans, rachunek zysków i strat (rachunek wyników) oraz 
informacja dodatkowa, obejmująca wprowadzenie do sprawozdania 

finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia. Zgodnie z art. 64 ust. 1 
RachunkU, w przypadku:  

1) . banków oraz zakładów ubezpieczeń, 

2) . jednostek działających na podstawie przepisów o publicznym 
obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych oraz 

przepisów o funduszach inwestycyjnych,  

3) . jednostek działających na podstawie przepisów o organizacji i 

funkcjonowaniu funduszy emerytalnych,  

4) . spółek akcyjnych, 

5) . pozostałych jednostek, które w poprzedzającym roku obrotowym, za 
który sporządzono sprawozdania finansowe, spełniły co najmniej dwa z 

Page 4 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

następujących warunków:  

a) . średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co 
najmniej 50 osób,  

b) . suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła 
równowartość w walucie polskiej co najmniej 2.500.000 euro,  

c) . przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji 
finansowych za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie 

polskiej co najmniej 5.000.000 euro,  
sporządza się także obowiązkowo zestawienie zmian w kapitale 

(funduszu) własnym oraz rachunek przepływów pieniężnych.  
Przedsiębiorca, który nie ma obowiązku sporządzania sprawozdania 

finansowego, winien przedłożyć wraz z oświadczeniem bilans na dzień 
nie późniejszy, niż 30 dni przed złożeniem w sądzie oświadczenia, przy 

czym sądzić wolno, że chodzi tu o tzw. dzień bilansowy, a więc datę, na 
jaką podane są stany składników majątku, a nie o termin sporządzenia 

(podpisania) bilansu. Obowiązku sporządzania sprawozdania 

finansowego nie ma najliczniejsza w polskich warunkach rzesza 
przedsiębiorców, osób fizycznych prowadzących działalność 

gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji, którym od 1.1.2004 r. 
przydano zdolność naprawczą. Co do zasady oceniać ponadto można, że 

ewentualnie sporządzane przez nich bilanse w większości przypadków 
obejmować będą tylko majątek wykorzystywany w działalności 

gospodarczej, chociaż z punktu widzenia ich odpowiedzialności wobec 
wierzycieli nie jest on oddzielony od majątku osobistego. Bilans jest 

przy tym sprawozdaniem statycznym, ujawniającym tylko stan majątku, 
a nie efektywność jego wykorzystania i tworzenia wyniku finansowego, 

co jest istotniejsze w przypadku naprawy przedsiębiorstwa. Należałoby 
więc raczej żądać od przedsiębiorców rachunku wyników za określony 

czas, jednak przyznać trzeba, że uproszczone formy prowadzenia przez 
nich rachunkowości mogą uniemożliwiać jego sporządzenie dla okresów 

historycznych. Rozsądne byłoby więc żądanie w takim przypadku 
rocznych i okresowych deklaracji podatkowych, np. z okresu roku przed 

złożeniem oświadczenia w sądzie, ale obowiązku takiego PrUpadNapr 
na przedsiębiorcę nie nakłada. Podkreślenia wymaga przy tym fakt, że 

przedsiębiorcy sporządzający rutynowo sprawozdania finansowe są 
zobowiązani przedkładać wraz z oświadczeniem "aktualną" wersję 

sprawozdania, przy czym ustawodawca nie wiąże tego określenia z 
konkretnym terminem. Natomiast w przypadku pozostałych 

przedsiębiorców ich bilanse nie mogą być sporządzone wcześniej niż 30 
dni przed złożeniem oświadczenia w sądzie. Sprawozdanie aktualne 

zatem to takie, które w możliwie adekwatny sposób odzwierciedla 
wartość i efektywność majątku przedsiębiorcy dla momentu jego 

prezentacji. Oznacza to więc, że jeżeli między datą jego sporządzenia i 
terminem prezentacji, np. przy oświadczeniu o otwarciu postępowania 

naprawczego, zaszły istotne zmiany co do stanu majątku i jego 
efektywności, konieczne jest złożenie sprawozdania aktualnego;  

e) . spis wierzycieli z podaniem ich adresów, wysokości poszczególnych 
wierzytelności i terminów zapłaty; podane w spisie terminy zapłaty powinny 

Page 5 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

określać daty przypadające po złożeniu oświadczenia o wszczęciu postępowania 

naprawczego, gdyż z definicji dotyczą zobowiązań niewymagalnych. Ponownie 
przy tym należy podkreślić, że przedsiębiorca, zgłaszając oświadczenie o 

wszczęciu postępowania, nie może mieć niezaspokojonych wymagalnych 
zobowiązań, gdyż nie posiadałby wówczas przymiotu zagrożonego 

niewypłacalnością, a byłby już niewypłacalnym (por. tezę 18 do art. 492 ust. 1);  

f) . listę zabezpieczeń udzielonych lub ustanowionych przez wierzycieli - w tym 

oczywiście nie tylko przymusowo, ale też dobrowolnie, w oparciu o umowę z 
przedsiębiorcą - na majątku przedsiębiorcy oraz daty ich ustanowienia; oceniać 

wolno, że wykazać należy także składniki majątku przedsiębiorcy 
przewłaszczone (przelane) na wierzycieli na zabezpieczenie ich należności, 

albowiem jakkolwiek z chwilą dokonania takiej czynności jej przedmiot 
wychodzi z majątku dłużnika, to przecież go dotyczy (dłużnik zabezpieczonego 

tak zobowiązania ma roszczenie o zwrot przedmiotu zabezpieczenia do swego 
majątku, kiedy zobowiązanie prawidłowo spełni);  

g) . oświadczenie o spłatach wierzytelności lub innych długów przedsiębiorcy, 
dokonanych w terminie 6 miesięcy przed dniem złożenia w sądzie oświadczenia 

o wszczęciu postępowania naprawczego; w literalnym brzmieniu wymóg 
powyższy dotknięty jest wadą dysfunkcjonalności, gdyż łączy w sobie elementy 

wzajemnie przeciwstawne jak wierzytelność (wartość dodatnia) i dług (wartość 
ujemna). W praktyce jednak oświadczenie to powinno zawierać zestawienie 

wszelkich płatności dokonanych przez przedsiębiorcę w okresie 6 miesięcy 
poprzedzających dzień złożenia oświadczenia w sądzie (por. A. Jakubecki,w: 

Jakubecki, Zedler, Komentarz, s. 78);  

h) . spis podmiotów zobowiązanych majątkowo wobec przedsiębiorcy wraz z 

adresami dłużnika oraz określeniem wierzytelności, daty ich powstania i 
terminów zapłaty; określenie ustawowe "zobowiązany majątkowo" może 

sugerować, iż intencją ustawodawcy było rozszerzenie spisu dłużników 
przedsiębiorcy również na tych, których zobowiązania majątkowe mają 

charakter niepieniężny. Dla czystości pojęciowej wymagane byłoby wówczas 
użycie określenia "termin zaspokojenia" zamiast "termin zapłaty", który 

odpowiada jedynie świadczeniu pieniężnemu;  

i) . informację o postępowaniach dotyczących ustanowienia na majątku dłużnika 

hipotek, zastawów, zastawów rejestrowych i zastawów skarbowych oraz innych 
obciążeń podlegających wpisowi w księdze wieczystej lub w rejestrach oraz o 

innych postępowaniach sądowych i administracyjnych, dotyczących majątku 
przedsiębiorcy, gdyż jest to istotny wymóg oświadczenia o wszczęciu 

postępowania naprawczego, który może stanowić podstawę weryfikacji 
prawdziwości prezentowanych danych i oświadczeń;  

j) . wskazanie miejsca zamieszkania i adresów reprezentantów spółki lub osoby 
prawnej, w tym i likwidatorów, jeżeli są ustanowieni; przepis wadliwie 

sformułowany, gdyż nie określa formy wskazania tych danych, tj. czy ma to być 
oświadczenie czy informacja. Na marginesie tych uwag warto podnieść 

zastrzeżenie co do zastosowanego w PrUpadNapr zróżnicowania 
terminologicznego na określenie tych samych znaczeniowo pojęć. Jednym z 

takich przykładów jest posługiwanie się terminami "oświadczenie" i 
"informacja" na oznaczenie nazwy dokumentów, które zawierają podobne 

Page 6 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

rodzajowo dane. Ten "bałagan" pojęciowy PrUpadNapr dodatkowo wzmacnia 

wielość różnorakich oświadczeń składanych w postępowaniu naprawczym. 
Jeżeli chodzi o wymóg podania dodatkowych danych odnoszących się do 

reprezentantów przedsiębiorcy wskazać można, iż pod pojęciem miejsca 
zamieszkania rozumieć należy, w myśl art. 25 KC, miejscowość, w której osoba 

fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu, natomiast pojęcie adresu 
utożsamiać trzeba z taką konkretyzacją miejsca pobytu, aby można było 

skutecznie doręczyć tej osobie korespondencję, w tym też i pisma sądowe.  

9. Podany w art. 23 ust. 1 pkt 6 PrUpadNapr wymóg dołączenia wykazu tytułów 

egzekucyjnych oraz tytułów wykonawczych przeciwko dłużnikowi jest z oczywistych 
względów bezprzedmiotowy w postępowaniu naprawczym, gdzie przedsiębiorca 

składając stosowne oświadczenie o wszczęciu postępowania naprawczego winien na 
bieżąco realizować wszystkie swoje zobowiązania. Przeciwko takiemu wypłacalnemu 

przedsiębiorcy nie powinno być z zasady żadnych tytułów egzekucyjnych, a tym 
bardziej tytułów egzekucyjnych zaopatrzonych w klauzulę wykonalności. Istnienie 

tytułów wykonawczych podważa zasadność wszczynania postępowania naprawczego, 
chyba że przedsiębiorca w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego uzyska korzystne 

rozstrzygnięcie o pozbawieniu w całości wykonalności takich tytułów wykonawczych 

(podobnie F. Zedler, w: Jakubecki, Zedler, Komentarz, s. 1167). 

10. Ponieważ w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą nie 
ma rozdzielności pomiędzy majątkiem związanym z prowadzonym przedsiębiorstwem i 

majątkiem osobistym, to oceniać wolno, że wykazy majątku powinny obejmować 
całość mienia przedsiębiorcy, podobnie jak zestawienia zobowiązań, należności, 

dokonanych spłat i zabezpieczeń winny także odnosić się do jego całości. Oznacza to w 
praktyce, że w tych przypadkach dochodzi do zatarcia granicy między rekonstrukcją 

długów z zakresu prowadzonej działalności gospodarczej i tzw. długów 

konsumenckich. 

11. Przedsiębiorca zobowiązany jest również do złożenia osobnego oświadczenia z 
podpisem notarialnie poświadczonym o prawdziwości danych i oświadczenia, 

zawartych w oświadczeniu o wszczęciu postępowania naprawczego i załączonych 
dokumentach. W sumie więc składa sądowi cztery oświadczenia: o wszczęciu 

postępowania naprawczego (art. 494 ust. 1 PrUpadNapr), o braku negatywnych 
przesłanek z art. 492 ust. 3 PrUpadNapr dla prowadzenia tego postępowania (art. 494 

ust. 1 PrUpadNapr), o spłatach długów dokonanych w terminie sześciu miesięcy przed 

złożeniem wniosku (art. 23 ust. 1 pkt 4 PrUpadNapr) oraz o prawdziwości danych i 
oświadczenia, zawartych w oświadczeniu o wszczęciu postępowania naprawczego i 

załączonych dokumentach (art. 494 ust. 2 PrUpadNapr). Przy czym tylko to ostatnie 
oświadczenie winno być opatrzone podpisem notarialnie potwierdzonym. Warto 

podkreślić, żeo ile w przypadku dłużnika, który wnosi o ogłoszenie upadłości, jego 
oświadczenie o prawdziwości przedstawionych danych w myśl art. 25 ust. 1 

PrUpadNapr winno być pisemne, w przypadku analogicznego oświadczenia 
przedsiębiorcy, składanego na okoliczność wszczęcia postępowania naprawczego, jego 

podpis z uwagi na rygor art. 494 ust. 2 PrUpadNapr musi być notarialnie potwierdzony. 

12. Pierwotny zamysł twórców projektu postępowania naprawczego, aby ograniczyć 

rolę sądu wyłącznie do wymiaru organu kontrolnego zatwierdzającego przyjęty układ w 
drodze następczego badania spełnienia określonych prawem wymogów, został 

zmieniony na etapie prac parlamentarnych, na skutek wyrażanych obaw co do 
możliwości nadużywania tejże regulacji przez nierzetelnych przedsiębiorców. W 

ostatecznej wersji PrUpadNapr wprowadziło na wstępnym etapie postępowania kontrolę 

Page 7 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

sądową, której celem miało być ograniczenie wszczynania nieuzasadnionych 

postępowań naprawczych. Przyjęcie takiego rozwiązania należy ocenić pozytywnie, z 
tym jednakże zastrzeżeniem, iż jest ono wadliwie skonstruowane, i w żaden sposób nie 

zmienia wysoce negatywnej oceny całego uregulowania odnoszącego się do 
postępowania naprawczego w razie zagrożenia niewypłacalnością. Wątpliwości budzą 

nie tylko liczne błędy merytoryczne i redakcyjne tekstu PrUpadNapr, ale również 
podstawowe założenie zrównania skutków prawnych wystąpienia szeregu braków 

formalnych oświadczenia z innymi podstawami odmowy zatwierdzenia układu, tym 
bardziej iż jest ono rozciągnięte na cały czas prowadzenia postępowania naprawczego, a 

nawet wykonywania układu. 

13. Prewencyjna kontrola sądowa rozciąga się na badanie prawidłowości złożonego 

oświadczenia pod kątem jego kompletności dokumentacyjnej oraz prawdziwości 
danych i oświadczeń. Ma zatem ona charakter formalno-materialny i przeprowadzana 

jest przez sąd w trzyosobowym składzie zawodowych sędziów, gdyż tak kwestię składu 
sądu normują przepisy o postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości, które 

stosuje się odpowiednio do postępowania naprawczego. Angażowanie pełnego składu 
sądu do czynności wstępnych jest oczywiście nieuzasadnione, gdyż w praktyce 

doprowadzi to do nadmiernego obciążenia sędziów i przedłużenia toczących się 

postępowań. Takie rozwiązanie, pozostające w sprzeczności z przyjętymi przez 
projektodawców względami prakseologicznymi (F. Zedler, w: Jakubecki, Zedler, 

Komentarz, s. 1147), wynika z przeoczenia ustawodawcy, który nie uwzględnił w treści 
przepisów normujących postępowanie naprawcze, faktu odstąpienia w pracach 

legislacyjnych od reguły jednoosobowego składu sądu upadłościowego w postępowaniu 
w przedmiocie ogłoszenia upadłości i automatycznie przeniósł tamto zmienione 

rozwiązanie do postępowania naprawczego na użytek kontroli prewencyjnej. 

14. Prewencyjną kontrolę sądu, dokonywaną w pełnym składzie sędziowskim, 

poprzedza badanie braków oświadczenia przez przewodniczącego wydziału (czynności 
te przewodniczący wydziału może przekazać przewodniczącemu posiedzenia albo 

sędziemu sprawozdawcy w sprawach przydzielonych im do załatwienia), pod kątem 
zachowania właściwych wymagań przewidzianych ogólnie dla pism procesowych w art. 

126 KPC, przy czym innych, niż wymogi szczególne dla oświadczenia o wszczęciu 
postępowania naprawczego oraz uiszczenia należnego wpisu stałego w kwocie 200 zł. 

W przypadku stwierdzenia braku dokonania należytej opłaty sądowej, nastąpi w trybie 
art. 28 ust. 1 PrUpadNapr zwrot oświadczenia bez uprzedniego wzywania do uiszczenia 

wpisu sądowego, i to bez względu na to, czy przedsiębiorca reprezentowany jest przez 
adwokata lub radcę prawnego, czy też składa oświadczenie samodzielnie. Natomiast w 

sytuacji, kiedy do sądu złożone zostałoby oświadczenie o wszczęciu postępowania 
naprawczego, które nieodpowiadałoby ogólnym wymogom pisma procesowego, 

określonym w art. 126 KPC, a jednocześnie spełniałoby warunki określone w art. 494 
ust. 1 i 2 PrUpadNapr, konieczne byłoby wezwanie oświadczeniodawcy o uzupełnienie 

braków formalnych oświadczenia w terminie 7 dni pod rygorem jego zwrotu. 

15. Kwestią zupełnie nieuregulowaną w przepisach PrUpadNapr jest zagadnienie 

wpływu ustawowego 7-dniowego terminu do uzupełnienia ogólnych wymogów pisma 
procesowego, którego niedochowanie pociąga za sobą rygor zwrotu oświadczenia, na 

bieg 14-dniowego terminu dla czynności sądu, w wyniku której możliwe jest wydanie 
zakazu wszczęcia postępowania naprawczego. Problematyka z tym związana jest tym 

bardziej ważka, iż ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie terminu dla 
czynności sądu, który funkcjonalnie odbiega od obowiązujących uregulowań w tym 

zakresie. Dotychczas takie terminy w przeważającej części miały znaczenie wyłącznie 
instrukcyjne, a ich naruszenie nie wiązało się ze skutkami procesowymi, a jedynie w 

Page 8 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

nielicznych przypadkach (np. termin dla wydania tzw. zastrzeżonego wyroku 

zaocznego, terminy do dokonania określonych czynności w postępowaniach o uznanie 
za zmarłego lub o stwierdzenie nabycia spadku) ich przekroczenie mogło spowodować 

nieważność postępowania skutkującą zniesieniem postępowania w zakresie dotkniętym 
nieważnością i koniecznością ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej 

instancji (por. A. Wolter, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1986, s. 380 i 
nast.; W. Siedlecki, Postępowanie nieprocesowe, Warszawa 1988, s. 59; Kodeks 

postępowania cywilnego z komentarzem, praca zbiorowa pod redakcją J. Jodłowskiego 
i K. Piaseckiego, Warszawa 1989, s. 266 i nast.). Wprowadzony termin do orzeczenia 

zakazu wszczynania postępowania naprawczego z całą pewnością wykracza poza 

pojęcie terminu instrukcyjnego, jednakże jako termin dla czynności sądu nie może on 
mieć znaczenia terminu prekluzyjnego, z którego upływem wiązałaby się utrata 

możności dochodzenia praw przed sądem lub dokonywania pewnych czynności 
materialnoprawnych (zob. odmiennie F. Zedler, w: Jakubecki, Zedler, Komentarz, s. 

1157). W istocie bezczynność sądu w 14-dniowym okresie od złożenia oświadczenia 
powoduje po stronie przedsiębiorcy ustanie przeszkody do zamieszczenia stosownego 

obwieszczenia o wszczęciu postępowania naprawczego. Wydane po upływie tego 
okresu postanowienie o zakazie wszczęcia postępowania będzie niewątpliwie dotknięte 

nieważnością, którą z urzędu winien uwzględnić sąd drugiej instancji. Do czasu jednak 
rozpatrzenia zażalenia na spóźnione orzeczenie sądowe przedsiębiorca winien 

wstrzymać się z zamieszczeniem obwieszczenia, chyba że zdążył je zamieścić przed 
doręczeniem mu odpisu postanowienia zakazującego wszczęcia postępowania. 

Opierając się na tezie o innym niż zawity charakterze terminu dla czynności sądu, 
wskazanym w postępowaniu naprawczym, opowiedzieć się trzeba za twierdzeniem, iż 

wydanie zarządzenia przewodniczącego w terminie 14 dni od złożenia oświadczenia o 
wszczęciu postępowania naprawczego przerywa bieg terminu określonego w art. 494 

ust. 3 PrUpadNapr, który, po uzupełnieniu wskazanych braków lub uchyleniu 
zarządzenia przewodniczącego o wezwaniu do uzupełnienia braków bądź też uchyleniu 

przez sąd odwoławczy zarządzenia przewodniczącego o zwrocie oświadczenia, biegnie 
na nowo. Takie stanowisko wywieść można, poprzez ogólną normę art. 35 PrUpadNapr, 

odsyłającą w sprawach nieuregulowanych w ustawie do odpowiedniego stosowania 
przepisów o procesie zawartych w KPC, w drodze wykładni przepisów art. 130 § 2 i 3 

KPC, która w głównej mierze powinna uwzględniać społeczno-gospodarcze 
przeznaczenie prawa naprawczego i konieczność zagwarantowania bezpieczeństwa 

prawnego w sferze działalności gospodarczej. Ponieważ PrUpadNapr nie wyklucza 
konieczności wezwania o uzupełnienie braków w trybie art. 130 § 1 KPC w zw. z art. 

126 § 1-4 KPC, tym samym brak jest podstaw do przypuszczeń, że racjonalny 
ustawodawca nie przewidział konsekwencji, jakie wiązałyby się z niemożnością 

nadania sprawie biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, w sytuacji gdy 
równocześnie biegłby nieprzekraczalny termin do zakazania wszczęcia postępowania 

naprawczego. Uzasadniony zatem zdaje się być pogląd, iż na potrzeby postępowania 

naprawczego wydanie zarządzenia przewodniczącego przerywa bieg terminu 
określonego w art. 494 ust. 3 PrUpadNapr, zaś poprawienie lub uzupełnienie w terminie 

oświadczenia wywołuje skutki nie od chwili pierwotnego złożenia tego oświadczenia, 
lecz dopiero od chwili jego prawidłowego poprawienia lub uzupełnienia. W razie 

niewykonania zarządzenia przewodniczącego o uzupełnieniu braków formalnych 
konieczne stanie się wydanie zarządzenia o zwrocie oświadczenia, które wówczas nie 

wywoła żadnych skutków, jakie wiążą się z wniesieniem tego oświadczenia do sądu. 

16. Dla przejrzystości zagadnień, związanych z brakami oświadczenia o wszczęciu 

postępowania naprawczego, wskazane jest ich usystematyzowanie, przyjmując za 
kryterium uporządkowania skutki ujawnionych braków: 

a) . zwrot oświadczenia po wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych (art. 

Page 9 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

130 § 2 KPC w zw. z art. 35 i 493 PrUpadNapr); wezwanie przewodniczącego o 

uzupełnienie braków formalnych oświadczenia o wszczęciu postępowania 
naprawczego musi dotyczyć tylko tych warunków, które nie są objęte 

dyspozycją art. 494 ust. 1 i 2 PrUpadNapr. Praktycznie zatem, oprócz mylnego 
oznaczenia oświadczenia lub innych niedokładności, które nie stanowią 

przeszkody do nadania oświadczeniu biegu, będzie to część wymogów każdego 
pisma procesowego określonych w art. 126 KPC, a w szczególności:  

- . oznaczenie sądu, do którego oświadczenie jest kierowane, 

- . imię i nazwisko przedstawicieli ustawowych i pełnomocników 

przedsiębiorcy,  

- . osnowa oświadczenia, przez którą należy rozumieć przytoczenie 

okoliczności faktycznych uzasadniających oświadczenie,  

- . podpis lub podpisy przedsiębiorcy, zgodnie z przyjętą reprezentacją 

ustawową lub umowną, albo jego przedstawiciela ustawowego lub 
pełnomocnika,  

- . wymienienie załączników, 

- . oznaczenie zawodu i miejsca zamieszkania lub siedziby 
przedstawicieli ustawowych i pełnomocników przedsiębiorcy,  

- . dołączenie pełnomocnictwa, jeżeli oświadczenie wnosi pełnomocnik, 

- . podpis osoby upoważnionej przez przedsiębiorcę, który nie może się 

podpisać, wraz z wymienieniem przyczyny, dla której przedsiębiorca 
sam się nie podpisał.  

Aby wezwanie było skuteczne należy dokładnie oznaczyć braki formalne, podać 
termin ich wykonania oraz określić rygor niezachowania terminu. Oświadczenie 

zwrócone w tym trybie nie wywołuje żadnych skutków, jakie wiążą się ze 
złożeniem oświadczenia, tym samym brak jest przeszkód do ponownego 

złożenia oświadczenia o wszczęciu postępowania naprawczego; 

b) . zwrot oświadczenia nienależycie opłaconego bez wzywania o opłacenie 

oświadczenia (art. 28 ust. 1 PrUpadNapr w zw. z art. 493 PrUpadNapr): od 
oświadczenia o wszczęciu postępowania naprawczego zgodnie z § 55 pkt 2 

WpisCR pobiera się wpis stały w kwocie 200 zł. Oświadczenie będzie 
nienależycie opłacone, zarówno gdy nie uiszczono żadnego wpisu, jak też gdy 

uiszczono wpis, ale w mniejszej wysokości. Zgodnie z przyjętym 
orzecznictwem wpłacenie przekazem pieniężnym opłaty sądowej w urzędzie 

pocztowym lub w banku na konto właściwego sądu w innym banku jest 
równoznaczne pod względem czasowym z bezpośrednią wpłatą gotówkową 

opłaty do kasy tego sądu lub do banku prowadzącego rachunek bankowy sądu, 
natomiast w razie przesłania pocztą opłaconego pisma procesowego, datą 

uiszczenia opłaty nie jest data skasowania znaku opłaty sądowej, lecz data 
nadania przesyłki (por. post. SN z dn. 26.3.1993 r., III ARN 7/93, OSNC 

Page 10 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

1994/1/24 oraz wyrok SA w Białymstoku z dn. 23.11.1999 r., I ACa 247/99, 

OSA 2000/6/25). Ponieważ nie jest to postępowanie wieczystoksięgowe, do 
którego stosowałby się przepis art. 16

1

 ust. 2 KSCU, to zwrot oświadczenia z 

powodu nieuiszczenia opłaty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa 

wiąże z jego wniesieniem do sądu, a tym samym i w tym przypadku brak jest 
przeszkód do ponownego złożenia oświadczenia o wszczęciu postępowania 

naprawczego;  

c) . zakaz wszczęcia postępowania naprawczego (art. 494 ust. 3 PrUpadNapr): 
sąd w składzie trzech sędziów zawodowych może wydać postanowienie o 

zakazie wszczęcia postępowania naprawczego, jeżeli przedsiębiorca nie złoży, 

albo też złoży z brakami, następujące dokumenty:  

- . oświadczenie o wszczęciu postępowania naprawczego, które zawierać 
powinno dane wskazane w art. 22 ust. 1 pkt 1-3 i ust. 2 PrUpadNapr (art. 

494 ust. 1 PrUpadNapr);  

- . oświadczenie, iż nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w 

art. 492 ust. 3 PrUpadNapr (art. 494 ust. 1 PrUpadNapr);  

- . plan naprawczy (art. 494 ust. 2 PrUpadNapr); 

- . dokumenty wymienione w art. 23 ust. 1 PrUpadNapr (art. 494 ust. 2 
PrUpadNapr);  

- . oświadczenie z podpisem notarialnie poświadczonym o prawdziwości 
danych i oświadczenia, zawartych w oświadczeniu o wszczęciu 

postępowania naprawczego i załączonych dokumentach (art. 494 ust. 2 
PrUpadNapr).  

Kontrola sądowa w tym zakresie sprowadza się do badania kompletności 

dokumentów i ma zatem charakter formalny, przez co zbliżona jest do badania 
wymogów formalnych pism procesowych przeprowadzanego przez 

przewodniczącego wydziału. W części odnoszącej się do takich elementów jak 

identyfikacja składającego oświadczenie czy też wymóg wskazania 
okoliczności, które uzasadniają oświadczenie i ich uprawdopodobnienie, można 

mówić wręcz o tożsamości przedmiotu kontroli sądu i przewodniczącego. W tej 
sytuacji niezrozumiałe jest tak wielkie zróżnicowanie skutków związanych z 

wadliwie złożonym oświadczeniem w zależności od organu sądowego, który 
uprawniony jest do czynności kontrolnych. W przypadku zarządzenia 

przewodniczącego mamy bowiem do czynienia wyłącznie ze zwrotem 
oświadczenia, które po poprawieniu lub uzupełnieniu można ponownie składać, 

natomiast w rezultacie postanowienia sądu o zakazie wszczęcia postępowania 
naprawczego przedsiębiorca na trwałe jest pozbawiony prawa ponownego 

złożenia oświadczenia. Z punktu widzenia założeń systemowych bardzo 
wątpliwa jest taka wysoka represyjność ustawy co do skutków niedochowania 

warunków formalnych oświadczenia, gdyż wystarczającym skutkiem, podobnie 
jak w innych postępowaniach sądowych, powinien pozostać zwrot 

oświadczenia. Zaakcentować należy spostrzeżenie, iż w rzeczywistości kwestia 
wadliwie złożonego oświadczenia nie kończy się tylko na etapie wstępnego 

badania, lecz została przeniesiona do dalszych faz postępowania, w ramach 

Page 11 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

których sąd, po ujawnieniu braku wymaganych na wstępie dokumentów, 

obligatoryjnie odmawia zatwierdzenia układu bądź też uchyla układ, i co 
najważniejsze, ogłasza upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika. 

Rozwiązanie takie poddać trzeba gruntownej krytyce, gdyż w praktyce podważa 
ono sens prowadzenia postępowań naprawczych, skoro zawsze na etapie 

zatwierdzenia układu czy też dalej, bo w trakcie już jego wykonywania, 
ujawnienie pierwotnych braków skutkować będzie negacją wielomiesięcznych 

czynności przedsiębiorcy i jego wierzycieli czy to przez odmowę zatwierdzenia 
zawartego układu, czy też poprzez uchylenie nawet prawidłowo wykonywanego 

układu. Pojawi się długookresowa niepewność co do sytuacji 

ekonomicznoprawnej układającego się przedsiębiorcy, gdyż aż do czasu 
wykonania układu, co wolą ustawodawcy nie jest stwierdzane postanowieniem 

sądu nadzorującego postępowanie naprawcze, w każdym momencie może dojść 
do ogłoszenia jego upadłości. Jeżeli takie rozwiązanie możliwe jest jeszcze do 

przyjęcia w przypadku merytorycznych (materialnych) podstaw odmowy 
zatwierdzenia układu, a z istotnymi już zastrzeżeniami do takich też podstaw 

uchylenia układu, gdyż tutaj wyłącznymi podstawami powinno być 
niewykonywanie układu i ewentualnie nierealizowanie przyjętego planu 

naprawczego, to co do braków natury jedynie formalnej jest kategorycznie nie 
do zaakceptowania. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, iż ustawodawca, w 

przypadku stwierdzenia na wstępnym etapie postępowania braków wniosku 
bądź nieprawdziwości danych i oświadczeń, użył określenia "sąd może (...) 

zakazać wszczęcia...", które mogłoby sugerować fakultatywność zastosowania 
sankcji zakazowej, odmiennie niż to ma miejsce po wszczęciu postępowania 

naprawczego, gdzie sąd ma obowiązek wydać postanowienie kończące 
postępowanie naprawcze. Konieczna w tym miejscu wykładnia funkcjonalna 

przepisu art. 494 ust. 3 PrUpadNapr pozwala przyjąć, iż w ten sposób 
ustawodawca uregulował kognicję sądu do ubezskutecznienia każdej akcji 

przedsiębiorcy zmierzającej do wszczęcia postępowania naprawczego. 
Nieracjonalne byłoby dopuszczenie do sytuacji, gdy sąd wiedząc o podstawach 

zakazu, korzystając z fakultatywności ingerencji, nie wydał postanowienia 
zakazującego wszczęcia postępowania, a następnie po jego wszczęciu 

zobligowany był na tej samej podstawie odmówić zatwierdzenia układu lub 
uchylić układ wykonywany. 

17. Drugą, oprócz braków natury formalnej, podstawą do orzeczenia zakazu wszczęcia 
postępowania naprawczego jest stwierdzenie, że zawarte w oświadczeniu lub w 

załączonych do niego dokumentach dane lub oświadczenia są nieprawdziwe. Kontrola 
sądu w tym zakresie ma charakter dwoisty, zarówno materialnoprawny, jak i formalny. 

Sprowadza się ona w istocie do ustalenia, czy podmiot składający oświadczenia ma 
zdolność naprawczą, tj. czy jest przedsiębiorcą zagrożonym niewypłacalnością, a w 

przypadku pozytywnego ustalenia, do następczego zbadania prawdziwości danych i 
oświadczeń złożonych przez tego przedsiębiorcę. Trudno byłoby ze względów czysto 

pragmatycznych uznać, iż sąd na tym etapie postępowania pozbawiony został przez 
ustawodawcę uprawnienia do weryfikowania przedłożonych danych i oświadczeń pod 

kątem wystąpienia zagrożenia niewypłacalnością czy też istnienia bezwzględnych 
przeszkód do prowadzenia postępowania naprawczego (podobnie F. Zedler, w: 

Jakubecki, Zedler, Komentarz, s. 1157). Pozostaje natomiast pytanie, jakiej treści 
postanowienie sąd powinien wydać w razie stwierdzenia braku zdolności naprawczej 

(por. uwagi zawarte w tezie 10 do art. 492 PrUpadNapr). Na gruncie zapisu 

normatywnego art. 494 ust. 3 PrUpadNapr, a zwłaszcza art. 495 ust. 2 PrUpadNapr, 
zasadne byłoby twierdzenie, iż takie rozstrzygnięcie zapada w formie postanowienia o 

zakazie wszczęcia postępowania naprawczego, jednakże użycie w art. 494 ust. 3 zdaniu 
drugim PrUpadNapr określenia, że "na postanowienie w tym przedmiocie", pozwala 

Page 12 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

przyjąć za dopuszczalne także wydanie postanowienia o odrzuceniu oświadczenia o 

wszczęciu postępowania naprawczego. 

18. Na zbadanie prawdziwości i kompletności oświadczeń i danych złożonych przez 

przedsiębiorcę sąd ma 14 dni kalendarzowych, z zastrzeżeniem uwag co do możliwości 
przerwania biegu tego terminu w przypadku wydania zarządzenia przewodniczącego 

wzywającego do uzupełnienia braków formalnych oświadczenia (szerzej co do tego 
zastrzeżenia por. wyżej tezę 15 do art. 494 PrUpadNapr). Jeżeli wskutek wstępnego 

badania oświadczenia nie zostanie wydany zakaz wszczęcia postępowania, sam upływ 
tego terminu daje przedsiębiorcy uprawnienie do obwieszczenia ogłoszenia o złożeniu 

oświadczenia o wszczęciu postępowania naprawczego. Wyraźnie jednak należy 
podkreślić, iż termin 14 dni dotyczy przeprowadzenia czynności sprawdzających przez 

sąd i ewentualnego wydania orzeczenia zakazującego wszczęcia postępowania 
naprawczego, wobec czego, z naturalnych względów, nie wlicza się do niego 

dodatkowego okresu pomiędzy wydaniem postanowienia a jego doręczeniem 
przedsiębiorcy, który złożył oświadczenie o wszczęciu postępowania naprawczego. 

19. Nie można mieć wątpliwości, że ze względu na normę odsyłającą z art. 35 
PrUpadNapr do określenia daty złożenia w sądzie oświadczenia o wszczęciu 

postępowania naprawczego, a tym samym i daty początkowej 14-dniowego terminu do 
orzeczenia zakazu wszczęcia postępowania, zastosowanie ma art. 165 § 1 KPC, 

stanowiący, iż terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego oraz art. 165 § 2 
i 3 KPC wyrażające zasadę, że oddanie pisma procesowego w polskiej placówce 

pocztowej operatora publicznego jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu, 
podobnie jak złożenie pisma przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej albo 

przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego oraz przez członka 
załogi polskiego statku morskiego u kapitana statku. Tym samym bieg terminu dla 

czynności sądu określonej w art. 494 ust. 3 PrUpadNapr rozpoczyna się zgodnie z art. 

111 § 2 KC z początkiem dnia następującego bezpośrednio po dniu, w którym 
przedsiębiorca złożył oświadczenie w sądzie lub oddał je w polskim urzędzie 

pocztowym lub organom określonym w art. 165 § 3 KPC. Warto również powołać się 
na bogate orzecznictwo w zakresie wykładni terminu złożenia pisma procesowego, 

zarówno w sądzie, m.in., że "termin do dokonania czynności procesowej w formie 
pisma procesowego (art. 125 § 1 KPC) jest zachowany wówczas, gdy pismo zostało 

przed upływem terminu wniesione do właściwego sądu, co oznacza zarówno złożenie 
pisma w biurze podawczym sądu, jak i w jakimkolwiek jego wydziale (stanowiącym 

jednostkę organizacyjną sądu), nawet w tym, który nie jest właściwy do podjęcia 
dalszych czynności sądowych" - post. SN z 24.6.2002 r., I PZ 55/02, OSNP 2002/3/44, 

jak też w urzędzie pocztowym, m.in., że "na gruncie art. 165 § 2 KPC tylko oddanie, 
złożenie pisma procesowego w urzędzie pocztowym jest równoznaczne z datą 

wniesienia do sądu. Natomiast we wszystkich innych przypadkach posłużenie się osobą 
trzecią, skorzystanie z pośrednictwa innego podmiotu przy wnoszeniu pism do sądu, 

skutek wniesienia pisma do sądu następuje dopiero z datą jego złożenia (...)" - post. SA 
w Katowicach z 19.4.2000 r., I ACa 1032/ 99, OSA 2001/7-8/42 oraz że, "tylko oddanie 

pisma w polskim urzędzie pocztowym jest równoznaczne z wniesieniem go do 
sądu" (art. 165 § 2 KPC). 

20. Bez wątpienia konsekwencje regulacji wyznaczającej nieprzekraczalny 14-dniowy 
termin do podjęcia czynności sądowych ograniczą w znacznym stopniu możliwości 

dokonania przez sąd istotniejszej kontroli prewencyjnej oświadczenia przedsiębiorcy w 
zakresie jego kompletności, a zwłaszcza prawdziwości danych i oświadczeń. Termin 

zakreślony w art. 494 ust. 3 PrUpadNapr uniemożliwia przeprowadzenie przez sąd 
postępowania dowodowego w pełnym wymiarze, chociażby z uwagi na terminy 

Page 13 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

wezwań w postępowaniach sądowych. Postępowanie dowodowe z natury rzeczy 

sprowadzać się będzie do przytoczenia faktów znanych sądowi z urzędu (np. co do 
upływu terminów z art. 492 ust. 3 PrUpadNapr) lub dopuszczenia dowodów z 

dokumentów w zakresie badania np. wewnętrznej zgodności danych i oświadczeń 
złożonych przez przedsiębiorcę (np. choćby przez stwierdzenie niezgodności danych 

bilansowych z przedłożonymi zestawieniami). Oceniać przy tym można, że cecha 
kompletności i prawdziwości odnoszona być powinna nie tylko do całości 

oświadczenia, ale także do zawartości poszczególnych dokumentów i dotyczyć więc 
może np. pominięcia poszczególnych wierzycieli, co odbierze przedłożonym danym 

walor prawdziwości. Z tych też powodów sądzić należy, że w praktyce wstępne badanie 

wymogów będzie miało zwykle w wysokim stopniu charakter formalny, gdyż do 
rzadkości będą należały postępowania, w których sąd dopuszcza środki dowodowe 

wykraczające poza dowód z dokumentów. De lege ferenda konieczną staje się zmiana 
trybu rozpoznawania oświadczenia o wszczęciu postępowania naprawczego bądź to 

poprzez powrót do terminu instrukcyjnego dla czynności sądowej, w ramach której sąd 
zezwalałby lub zakazywałby wszczęcia postępowania naprawczego, bądź też, przy 

zachowaniu obecnego charakteru terminu do orzeczenia zakazu wszczęcia 
postępowania naprawczego, poprzez przedłużenie tego terminu do miesiąca, przy 

jednoczesnym wyraźnym wskazaniu, że termin ten biegnie dopiero od momentu 
prawidłowego złożenia stosownego oświadczenia we właściwym rzeczowo i miejscowo 

sądzie gospodarczym. 

21. Zakaz wszczęcia postępowania naprawczego zapada w formie postanowienia sądu 

wydanego bądź na posiedzeniu niejawnym, bądź też po przeprowadzeniu rozprawy, 
jeżeli sąd uznał wyznaczenie tego rodzaju posiedzenia jawnego za konieczne. Na 

postanowienie sądu w przedmiocie zakazu wszczęcia postępowania naprawczego 
przysługuje zażalenie do sądu okręgowego, wnoszone za pośrednictwem sądu, który 

wydał zaskarżone postanowienie. Prawo upadłościowe i naprawcze posługuje się 
szerszym terminem "postanowienie sądu w tym przedmiocie" na określenie przedmiotu 

zaskarżenia, jednakże zważywszy na przyjętą konstrukcję systemową braku 
pozytywnego rozstrzygnięcia sądu co do wszczęcia postępowania naprawczego przyjąć 

można, iż zażalenie dotyczy tylko postanowienia o zakazie wszczęcia postępowania 
naprawczego oraz ewentualnie postanowień o odrzuceniu postanowienia o wszczęciu 

postępowania naprawczego i o umorzeniu postępowania w przedmiocie wszczęcia 
postępowania naprawczego. Termin do wniesienia zażalenia, stosownie do przepisu art. 

394 § 2 KPC, jest tygodniowy i liczy się od doręczenia postanowienia, a gdy 
przedsiębiorca nie zażądał w przepisanym terminie doręczenia postanowienia zapadłego 

na rozprawie, od ogłoszenia postanowienia. Należy mieć jednakże na względzie 
utrwalone orzecznictwo w zakresie dochowania terminu do złożenia środka zaskarżenia, 

w tym zwłaszcza także, iż "w razie (...) wysłania apelacji do sądu innego niż wskazany 
w art. 369 § 1 KPC, np. do sądu drugiej instancji (...) termin, o którym mowa, będzie 

zachowany, jeżeli sąd ten przed upływem wspomnianego terminu przekaże apelację 
sądowi wskazanemu w art. 369 § 1 KPC lub zaadresowaną do sądu, wskazanego w art. 

369 § 1 KPC odda w polskim urzędzie pocztowym" - post. SN z 24.9.1998 r., III CKN 
722/98, czy też "warunkiem zachowania terminu do wniesienia rewizji przez oddanie 

pisma procesowego w polskim urzędzie pocztowym jest właściwe zaadresowanie 
przesyłki do sądu pierwszej instancji, który wydał zaskarżone orzeczenie. Nie jest 

natomiast istotne kto, a mianowicie strona czy też inna osoba, np. sąd drugiej instancji, 
do którego błędnie przesłano pismo procesowe, złoży je w urzędzie pocztowym 

właściwie zaadresowane" - post. SN z 10.2.1975 r., II CZ 13/75, OSP 1975/10/216. W 

zależności od rodzaju posiedzenia, na którym wydano postanowienie w przedmiocie 
zakazu wszczęcia postępowania, inaczej przedstawia się, w myśl art. 357 § 1-3 KPC, 

zagadnienie sporządzenia i doręczenia uzasadnienia tego postanowienia. Postanowienia 
wydane na posiedzeniu niejawnym doręcza się wraz z uzasadnieniem, które 

Page 14 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

sporządzane jest z urzędu w ciągu tygodnia od dnia wydania postanowienia, natomiast 

postanowienia ogłoszone na posiedzeniu jawnym uzasadnia się tylko na żądanie 
przedsiębiorcy zgłoszone w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia postanowienia i 

doręcza tylko wówczas, gdy przedsiębiorca zażądał doręczenia postanowienia z 
uzasadnieniem. W tym drugim przypadku, uzasadnienie sporządza się w terminie 

tygodniowym od dnia, w którym zażądano jego doręczenia, a gdy żądania takiego nie 
było, od dnia wniesienia zażalenia. 

22. Uprawomocnienie się postanowienia sądu zakazującego wszczęcia postępowania 
naprawczego następuje wówczas, gdy w terminie tygodnia od ogłoszenia lub doręczenia 

postanowienia przedsiębiorca nie wniósł zażalenia, zaś w przypadku terminowego 
wniesienia zażalenia następuje to w dniu wydania przez sąd drugiej instancji 

postanowienia oddalającego lub odrzucającego to zażalenie. Natomiast w sytuacji, gdy 
przedsiębiorca wniósł zażalenie po upływie przepisanego terminu bądź też nie uzupełnił 

braków tego zażalenia w wyznaczonym terminie, uprawomocnienie się postanowienia 
zakazującego wszczęcie postępowania naprawczego następuje w dacie 

uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu tego zażalenia. W wypadku 
uwzględnienia zażalenia przedsiębiorcy na postanowienie o zakazie wszczęcia 

postępowania naprawczego sąd drugiej instancji uchyla postanowienie sądu pierwszej 

instancji. Takie postanowienie należałoby traktować jako orzeczenie reformatoryjne, 
gdyż przy braku możliwości wydania pozytywnego orzeczenia co do istoty sprawy, co 

jest związane z tym, że sądy nie wydają postanowienia o zezwoleniu na wszczęcie 
postępowania naprawczego, z dniem wydania tego postanowienia przedsiębiorca 

uzyskuje uprawnienie do zamieszczenia obwieszczenia wszczynającego postępowanie 
naprawcze. Zwrócić należy uwagę, iż w konsekwencji nadania waloru reformatoryjnego 

postanowieniu uwzględniającemu zażalenie na postanowienie zakazowe, brak jest 
podstaw do przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. 

Pogląd ten znajduje dodatkowe uzasadnienie w treści art. 495 ust. 2 PrUpadNapr, w 
którym ustanowiono zakaz zamieszczenia ogłoszenia o złożeniu oświadczenia o 

wszczęciu postępowania naprawczego, przed rozpatrzeniem zażalenia na postanowienie 
zakazujące wszczęcia postępowania naprawczego. Inaczej zagadnienie to wygląda, 

jeżeli sąd drugiej instancji stwierdził nieważność postępowania, gdyż wówczas uchyla 
zaskarżone postanowienie, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i 

przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. Zachodzi zatem pytanie, jakie są skutki 
takiego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji co do możliwości wszczęcia postępowania 

naprawczego, zwłaszcza w kontekście dochowania 14-dniowego terminu dla wstępnych 
czynności kontrolnych sądu pierwszej instancji. Wydaje się, że w takim wypadku, w 

związku ze zniesieniem postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością, 
przedsiębiorca nie uzyska uprawnienia do zamieszczenia stosownego obwieszczenia, 

zaś 14-dniowy termin do wydania postanowienia o zakazie wszczęcia postępowania 
naprawczego biec będzie od nowa. Poza wskazanymi powyżej rozstrzygnięciami, sąd 

odwoławczy, w przypadku gdy oświadczenie ulegałoby odrzuceniu albo zachodziłaby 
podstawa do umorzenia postępowania, uchyla postanowienie oraz odrzuca oświadczenie 

o wszczęciu postępowania naprawczego lub umarza postępowanie o wszczęcie 
postępowania naprawczego. 

23. Ustawodawca przyjął, iż skutkiem uprawomocnienia się postanowienia sądu 
zakazującego wszczęcia postępowania naprawczego jest uznanie, że oświadczenie 

przedsiębiorcy o wszczęciu postępowania naprawczego uważa się za niezłożone. 
Oznacza to innymi słowami, że takie oświadczenie nie wywołuje skutków prawnych, 

jakie ustawa wiąże ze złożeniem do sądu oświadczenia o wszczęciu postępowania 
naprawczego. W przypadku postępowania naprawczego będziemy mieli więc do 

czynienia wyłącznie ze skutkami o charakterze procesowosądowym, związanymi 
głównie z określeniem właściwości sądu (art. 15 KPC) i jurysdykcji krajowej (art. 1097 

Page 15 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

KPC) oraz koniecznością podjęcia przez sąd wstępnego badania oświadczenia o 

wszczęciu postępowania naprawczego (por. ogólne uwagi o skutkach wniesienia pozwu 
M. Jędrzejewska, w: System prawa procesowego cywilnego. Tom II. Postępowanie 

rozpoznawcze przed sądami pierwszej instancji, Wrocław-Warszawa 1987, s. 50 i 
nast.). Ze złożeniem oświadczenia o wszczęciu postępowania naprawczego nie wiążą 

się natomiast żadne bezpośrednie skutki materialnoprawne, bowiem dopiero upływ 14-
dniowego terminu stanowi podstawę do zamieszczenia obwieszczenia o wszczęciu 

postępowania naprawczego. 

24. Zapis art. 494 ust. 4 PrUpadNapr jest przykładem wewnętrznej sprzeczności 

przepisu, tym bardziej kuriozalnym, że dotyczy tego samego ustępu jednego artykułu 
PrUpadNapr. Jeżeli skutkiem uprawomocnienia się postanowienia zakazującego 

wszczęcia postępowania naprawczego jest przyjęcie, iż takie oświadczenie nie zostało 
złożone, to w żadnym razie złożone po dacie uprawomocnienia się postanowienia 

oświadczenie tego samego przedsiębiorcy nie będzie ponownym oświadczeniem, a 
jedynie zupełnie nowym, o wszczęciu postępowania naprawczego. W rezultacie takiego 

sformułowania przepisu, zakaz ponownego złożenia oświadczenia o wszczęciu 
postępowania naprawczego nigdy nie będzie mógł być uskuteczniony, gdyż w 

rzeczywistości orzeczeniu sądu o zakazie wszczęcia postępowania naprawczego nadano 

walor zarządzenia przewodniczącego o zwrocie pisma wszczynającego postępowanie 
sądowe. Posiłkując się niezbędną w tej sytuacji wykładnią funkcjonalną należałoby 

interpretować całościowo przepis art. 494 ust. 4 PrUpadNapr w ten sposób, że 
prawomocne postanowienie sądu zakazujące wszczęcia postępowania naprawczego jest 

postanowieniem kończącym postępowanie w przedmiocie wszczęcia postępowania 
naprawczego, a ponowne złożenie oświadczenia o wszczęciu postępowania przez 

przedsiębiorcę, względem którego uprawomocniło się postanowienie zakazujące 
wszczęcia postępowania naprawczego, jest niedopuszczalne. Pozostaje zatem 

postulować do ustawodawcy o niezwłoczną zmianę treści tego przepisu w celu 
zracjonalizowania tego specyficznego postępowania sądowego. 

25. Sankcja niedopuszczalności ponownego wszczęcia postępowania naprawczego 
przez przedsiębiorcę, będąca rezultatem stwierdzenia, we wstępnej fazie postępowania, 

niekompletności i nieprawdziwości złożonych sądowi oświadczeń oraz danych, 
nałożona jest na przedsiębiorcę bezterminowo, a przynajmniej na czas obowiązywania 

ustawy. W intencji zatem ustawodawcy powyższa sankcja ma obowiązywać na czas 
dłuższy niż np. w przypadku dłużnika, wobec którego oddalono wniosek o ogłoszenie 

upadłości z braku środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, a 
któremu określono pięcioletnią karencję co do możliwości wszczęcia postępowania 

naprawczego. Jest to tym bardziej niezrozumiałe, że co do okoliczności orzeczenia 
prawomocnego zakazu wszczęcia postępowania naprawczego, inaczej niż w innych 

przypadkach ograniczających możliwość wszczęcia takiego postępowania, 
przedsiębiorca nie jest zobowiązany składać oświadczenia w trybie art. 494 ust. 1 

PrUpadNapr. Co więcej, stwierdzenie niekompletności lub nieprawdziwości danych w 
fazie badania prewencyjnego powoduje bezterminowy zakaz wszczęcia takiego 

postępowania w przyszłości, zaś w przypadku badania następczego, podjętego przez sąd 
na okoliczność wydania postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia układu, powoduje 

jedynie odmowę zatwierdzenia układu (podobnie przy uchyleniu układu), która 
ogranicza prawa przedsiębiorcy do ponownego złożenia oświadczenia o wszczęciu 

postępowania naprawczego. Stwierdzić należy, iż sankcja bezterminowej niemożności 
wszczęcia postępowania naprawczego za złożenie niekompletnego wniosku, którą 

ustawodawca zrównał z sankcją za złożenie nieprawdziwych danych i oświadczeń, w 
przypadku stwierdzenia jej przesłanek w toku postępowania prewencyjnego, jest 

nadmierna i niesprawiedliwa, a tym samym, de lege ferenda należałoby ją co najmniej 
miarkować. 

Page 16 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html

26. Należałoby spróbować również odpowiedzieć na pytanie, czy przedsiębiorca może 

cofnąć skutecznie oświadczenie o wszczęciu postępowania naprawczego, a jeżeli tak, to 
do jakiego momentu może to uczynić. W tej mierze istotne jest rozróżnienie 

poszczególnych faz postępowania naprawczego, poczynając od postępowania w 
przedmiocie wszczęcia postępowania, poprzez właściwe postępowanie naprawcze, w 

którym dojść może od zawarcia układu, a kończąc na wykonaniu układu. Wydaje się 
oczywiste, iż zagadnienie cofnięcia oświadczenia o wszczęciu postępowania 

naprawczego i jego konsekwencji, jaką jest umorzenie postępowania, może odnosić się 
tylko do dwóch pierwszych etapów postępowania naprawczego. Na wstępie wskazać 

trzeba, że przepisy prawa upadłościowego i naprawczego nie normują tej kwestii 

zarówno co do postępowania upadłościowego, jak też i postępowania naprawczego, 
natomiast uchylona regulacja w art. 23 § 1 PrUkł stanowiła, iż dłużnik może podanie o 

otwarcie postępowania układowego cofnąć aż do chwili przyjęcia układu przez 
wierzycieli. Posługując się zatem odesłaniem do odpowiedniego stosowania przepisów 

KPC sięgnąć należy do art. 203 § 1 i art. 332 § 2 KPC, które określają kwestię 
dopuszczalności cofnięcia pozwu w procesie. W drodze odpowiedniego ich stosowania 

można postawić tezę, iż w postępowaniu w przedmiocie wszczęcia postępowania 
naprawczego cofnięcie oświadczenia jest możliwe aż do upływu terminu do złożenia 

zażalenia na postanowienie zakazujące wszczęcia postępowania naprawczego, chyba że 
sąd uzna takie cofnięcie za niedopuszczalne, jeżeli okoliczności sprawy wskazywać 

będą, że cofnięcie oświadczenia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego albo 
zmierza do obejścia prawa. W przypadku natomiast właściwego postępowania 

naprawczego cofnięcie oświadczenia będzie dopuszczalne pod warunkiem, że nie jest 
sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz nie zmierza do obejścia prawa, do 

czasu poprzedzającego umorzenie postępowania z mocy prawa w razie niezawarcia 
układu. Natomiast, gdyby doszło do zawarcia układu, to należałoby uznać, że cofnięcie 

oświadczenia byłoby dopuszczalne do czasu poprzedzającego złożenie zarzutów 
przeciwko układowi lub zaskarżenia postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia 

układu, a gdyby zarzutów i zażaleń nie złożono, to do czasu poprzedzającego 
uprawomocnienie się postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia układu. Cofnięte 

oświadczenie, zgodnie z art. 203 § 2 KPC, nie wywołuje żadnych skutków, jakie wiążą 
się ze złożeniem oświadczenia, tym samym brak będzie przeszkód do ponownego 

złożenia oświadczenia o wszczęciu postępowania naprawczego. 

Page 17 of 17

2009-08-27

https://legalis.net.pl/menu.html