1.
Automatyzm pracy serca
„Rozrusznikiem” dla potencjałów czynnościowych mięśnia sercowego, które wyprzedzają skurcz
jest tkanka układu przewodzącego. Błona komórkowa komórek tkanki układu przewodzącego
(komórki te są bogate w glikogen i zawierają więcej sarkoplazmy) odznacza się zdolnością do
rytmicznej spontanicznej depolaryzacji. Komórki te leżą bezpośrednio pod wsierdziem tworząc
skupienia:
- węzeł zatokowo-przedsionkowy – węzeł Keitha-Flacka
- węzeł przedsionkowo-komorowy – węzeł Aschoffa-Tawary
- pęczek przedsionkowo-komorowy – pęczek Palladinio-Hisa (kończy się on włóknami Purkinjego)
Komórki ukł. przewodzącego samoistnie i rytmicznie pobudzają się, tworząc „rozrusznik” dla całego
mięśnia sercowego. Węzeł przedsionkowo-komorowy pobudza się najszybciej w rytmie około 1,2 Hz,
tj. 72 razy na minutę. Pozostałe komórki ukł. przewodzącego pobudzają się samoistnie w rytmie
wolniejszym .
Samoistne pobudzenie komórek węzła zatokowo-przedsionkowego jest wywołane powolną
depolaryzacją błony komórkowej pomiędzy potencjałami czynnościowymi. Jest to tak zwany
prepotencja rozrusznika i występuje na skutek stopniowo zanikającego dokomórkowego prądu jonów
potasowych i postępującego nasilania się dokomórkowego prądu jonów wapniowych, aż do
osiągnięcia potencjału progowego, przy którym wyzwala się potencjał czynnościowy. Depolaryzacja –
czyli potencjał czynnościowy – powstający w węźle przedsionkowo-komorowym rozchodzi się na
mięsień przedsionków, a następnie na węzeł i pęczek przedsionkowo-komorowy, komórki
mięśniowe sercowe przewodzące i mięsień komór. Skurcze mięśnia przedsionków i mięśnia komór są
wywołane wyłącznie stanem czynnym powstającym w komórkach ukł. Przewodzącego. Komórki
nerwowe znajdujące się w samym sercu lub wysyłające swe aksony do serca nie uczestniczą w
wyzwalaniu pobudzenia w sercu. Działanie modulujące na serce mają transmitery, które są uwalniane
z aksonów neuronów należących do ukł. Współczulnego – przyspieszają lub zwalniają jego skurcze.
Transmitery układu autonomicznego zwiększają lub zmniejszają pobudliwość komórek układu
przewodzącego i mięśnia sercowego, wpływając na częstość i silę Skurczu.
Depolaryzacja z węzła zatokowo-przedsionkowego przenosi się do węzła przedsionkowo-
komorowego za pośrednictwem trzech pęczków międzywęzłowych: przedniego Bachmana,
środkowego Wenckebacha i tylnego Thorela oraz rozchodzi się na mięsień przedsionków, obejmując
prawy i lewy przedsionek. W strefie granicznej i w samym węźle przedsionkowo-komorowym
zaznacza się największe zwolnienie prędkości przenoszenia się depolaryzacji. Pęczek przedsionkowo-
komorowy stanowi jedyne połączenie pomiędzy mm przedsionków i mm komór, przez które
przewodzony jest stan czynny. W obrębie komór pęczek dzieli się na dwie odnogi przechodzące pod
wsierdziem w komórki mięśniowe sercowe przewodzące (włókna Purkinjego). Depolaryzacja
przewodzona przez pęczek przedsionkowo-komorowy zaczyna się szerzyć na komórki mięśnia
komorowego począwszy od przegrody międzykomorowej w jej dolnej 1/3 części, bliższej koniuszka
serca. Rozszerza się następnie obejmując kolejno przegrodę międzykomorową, mm brodawkowate,
mm w okolicach koniuszka i posuwa się od dołu ku górze do podstawy serca. Depolaryzacja szybciej
