Stopnie niepełnosprawności 

Od ponad dziesięciu lat nie ma juŜ I, II i III grupy inwalidzkiej. Zamiast tego 
funkcjonują dwa rodzaje orzecznictwa: rentowe, które omówiliśmy w 
kwietniowych numerach „Gazety Podatnika”, oraz pozarentowe. W przypadku 
tego drugiego ustala się trzy stopnie niepełnosprawności. 

 

Osoby, które przed wejściem w Ŝycie Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o 
rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 
zaliczono do jednej z grup inwalidzkich, zachowały nabyte uprawnienia.  
 
Obecnie nie stosuje się juŜ podziału na grupy inwalidzkie, ale orzeka się o 
stopniu niepełnosprawności. Orzecznictwo takie prowadzą powiatowe zespoły 
ds. orzekania o niepełnosprawności (w miastach na prawach powiatu — 
miejskie zespoły ds. orzekania). O tym, jak wygląda procedura, piszemy 

tutaj

. 

 

Zgodnie z ww. ustawą istnieją trzy stopnie niepełnosprawności: 

•

 

znaczny,  

•

 

umiarkowany,  

•

 

lekki.  

 

 
Znaczny stopień niepełnosprawności 

Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną 
sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w 
warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, 
stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością 
do samodzielnej egzystencji. 

(Art. 4 ust. 1. ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.) 

 

Niezdolność do samodzielnej egzystencji to naruszenie sprawności organizmu, 
które uniemoŜliwia danej osobie samodzielne zaspokajanie podstawowych 
potrzeb Ŝyciowych, tj. samoobsługę, poruszanie się i komunikację. 
 
Standardy dotyczące kwalifikowania do znacznego stopnia 
niepełnosprawności zawierają kryteria określające skutki naruszenia 
sprawności organizmu powodujące: 

•

 

niezdolność do pracy — całkowitą niezdolność do wykonywania pracy 
zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego 
naruszenia sprawności organizmu;  

•

 

konieczność sprawowania opieki — całkowitą zaleŜność osoby od 
otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i 
karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, w 
prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz w ułatwianiu kontaktów z 
otoczeniem;  

•

 

konieczność udzielania pomocy, w tym równieŜ w pełnieniu ról 
społecznych — zaleŜność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu 
wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu 
gospodarstwa domowego, z zakresu współdziałania w procesie leczenia, 
rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu określonych ról społecznych.  

 
Przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się 
konieczność jej sprawowania przez okres powyŜej 12 miesięcy. 
 
 

Umiarkowany stopień niepełnosprawności

 

Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną 
sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w 
warunkach pracy chronionej, lub wymagającą czasowej albo częściowej 
pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. 

(Art. 4. ust. 2. ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.) 

 
Standardy dotyczące kwalifikowania do umiarkowanego stopnia 
niepełnosprawności zawierają kryteria określające naruszenie sprawności 
organizmu powodujące: 

•

 

czasową pomoc w pełnieniu ról społecznych — konieczność udzielenia 
pomocy polegającej na udzieleniu wsparcia w czynnościach 
samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, z zakresu 
współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w 
pełnieniu określonych ról społecznych, w okresach wynikających ze stanu 
zdrowia;  

•

 

częściową pomoc w pełnieniu ról społecznych — wystąpienie co najmniej 
jednej z okoliczności, o których mowa powyŜej.  

 

 
Lekki stopień niepełnosprawności 

Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej 
sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniŜenie zdolności do 
wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o 
podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i 
fizyczną, lub mającą ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się 
kompensować przy pomocy wyposaŜenia w przedmioty ortopedyczne, środki 
pomocnicze lub środki techniczne. 

(Art. 4. ust. 3. ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.) 

 

Standardy dotyczące kwalifikowania do lekkiego stopnia niepełnosprawności 
określają kryteria naruszonej sprawności organizmu powodujące: 

•

 

istotne obniŜenie zdolności do wykonywania pracy — naruszona 
sprawność organizmu powodująca ograniczenia w wykonywaniu pracy 
zarobkowej znacznie obniŜające wydajność pracy na danym stanowisku w 
porównaniu do wydajności, jaką wykazują osoby o podobnych 
kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną;  

•

 

ograniczenia w pełnieniu ról społecznych — trudności doświadczane 
przez osobę zainteresowaną relacjami z otoczeniem według przyjętych 
norm społecznych, jako skutek naruszonej sprawności organizmu;  

•

 

moŜliwość kompensacji ograniczeń — wyrównywanie dysfunkcji 
organizmu spowodowanej utratą lub chorobą narządu, dzięki 
przedmiotom ortopedycznym, środkom pomocniczym i środkom 
technicznym.  

 
 
Co warto wiedzieć 
 
Stopień niepełnosprawności orzeka się: 

•

 

na czas określony — jeŜeli według wiedzy medycznej moŜe nastąpić 
poprawa stanu zdrowia lub  

•

 

na stałe — jeśli według wiedzy medycznej stan zdrowia nie rokuje 
poprawy.  

 
Osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności lub o 
stopniu niepełnosprawności w przypadku zmiany stanu zdrowia moŜe wystąpić 

z wnioskiem o ponowne wydanie orzeczenia uwzględniającego ową zmianę. 
 

Orzeczenie o znacznym albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie 
stanowi przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia przez osobę 
niepełnosprawną na otwartym rynku pracy. Pracodawca musi jednak zapewnić 
odpowiednie warunki pracy uwzględniające potrzeby wynikające z 
niepełnosprawności. Warunki takie powinny być potwierdzone pozytywną 
opinią Państwowej Inspekcji Pracy. 

 
O orzekaniu niepełnosprawności dzieci do lat 16 piszemy 

tutaj

. 

 
 
Odpowiadające sobie orzeczenia stopnia niepełnosprawności 

Dawny 

system 

orzecznictwa 

OBECNY SYSTEM 

ORZECZNICTWA 

(od dnia 1 września 1997 r.) 

orzeczenie 
komisji 
lekarskiej ds. 
inwalidztwa 
i zatrudnienia 

orzeczenie lekarza 
orzecznika ZUS 

orzeczenie 
powiatowego 
zespołu do spraw 
orzekania o 
niepełnosprawności 

I grupa 
inwalidzka 

całkowita 
niezdolność do 
pracy oraz 
samodzielnej 
egzystencji 

znaczny stopień 
niepełnosprawności 

II grupa 
inwalidzka 

całkowita 
niezdolność do 
pracy 

umiarkowany 
stopień 
niepełnosprawności 

III grupa 
inwalidzka 

częściowa 
niezdolność do 
pracy lub celowość 
przekwalifikowania 
zawodowego 

lekki stopień 
niepełnosprawności 

 

Istotne jest to, Ŝe nie w kaŜdym przypadku orzeczenia lekarza orzecznika ZUS 
oraz zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności są wobec siebie 
równorzędne. Znak równości między orzeczeniami stawiają m.in. ustawy o 
ś

wiadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255) oraz o pomocy 

społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593). O ulgi bądź świadczenia (tj. 

zasiłek stały, zasiłek pielęgnacyjny itp.), o których mówią te ustawy, mogą 
ubiegać się na równi posiadacze orzeczeń ZUS i orzeczeń zespołów. 
 
Sytuacja wygląda nieco inaczej w odniesieniu do świadczeń rentowych. I tak — 
na podstawie orzeczenia wydanego przez zespół nie moŜna ubiegać się o rentę 
w instytucji ubezpieczenia społecznego.  
 
 

Podstawa prawna 
1) Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz 
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 1997 r. Nr 123, poz. 776, z 
późn. zm.); 
2) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. 
w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności 
(Dz. U. z 2003 r. Nr 139, poz. 1328).