SZABAT

STARY TESTAMENT

     1. 

Ustanowienie szabatu.

   S

łowo „szabat" oznacza zaprzestanie pracy z pewnych motywów religijnych. Praktyka

 szabatu nale

ży do najstarszych warstw tradycji związanej z Prawem 

(Wj 20,8

; 

Wj 23, 12

; 

Wj 34,21)

. Pocz

ątek tej

 praktyki. ci

ągle nie wyjaśniony, sięga czasów sprzed Mojżesza. W Biblii szabat wiąże się z cyklem świętym

 *tygodnia: szabat zamyka tydzie

ń dniem odpoczynku, radości i zebrań kultycznych 

(Oz 2,13

; 

2Krl 4,23

; 

Iz 1,13)

. 

    2. 

Motywy ustanowienia szabatu.

   Kodeks przymierza podkre

ślał stronę humanitarną tego odpoczynku, który

 pozwala

ł niewolnikom odetchnąć 

(Wj 23,12)

. Ten pogl

ąd podziela jeszcze autor Księgi Powtórzonego Prawa 

(Pwt

 5,12)

. Ale ustawodawstwo kap

łańskie nadaje mu inny sens. Swoją *pracą człowiek odtwarza działalność Boga

 Stwórcy, *odpoczynkiem za

ś dnia siódmego naśladuje on święty odpoczynek Boga 

(Wj 31,13...

; 

Rdz 2,2n)

. Tak

 wi

ęc Bóg dał Izraelowi szabat po to, żeby wiedział, że Bóg go uświęca 

(Ez 20,12)

. 

    3. 

Praktyka szabatu.

   Odpoczynek szabatowy by

ł pojmowany przez Prawo bardzo surowo: nie wolno było

 zapali

ć ognia 

(Wj 35,3)

, zbiera

ć drzewa 

(Lb 15,32...)

, przygotowywa

ć potraw 

(Wj 16,23...)

. Wed

ług  świadectw

 proroków od przestrzegania szabatu zale

żało urzeczywistnienie się obietnic eschatologicznych 

(Jr 17,19-27

; 

Iz

 58,13n) 

. Dlatego Nehemiasz tak zdecydowanie nakazuje zachowywa

ć wszystkie przepisy szabatu 

(Ne 13,15-22)

. W

 celu „u

święcenia" tego dnia 

(Pwt 5,12)

 maj

ą miejsce „święte zebrania" 

(Kp

ł 23,3)

, sk

ładanie ofiar 

(Lb 28,9n)

,

 zmiana chlebów pok

ładnych 

(Kp

ł 24,8

; 

1Krn 9,32)

. Poza Jerozolim

ą obrzędy te zastępuje się zebraniami w

 synagogach, gdzie s

ą odprawiane wspólne modły, połączone z czytaniem i komentowaniem Pisma świętego. W

 czasach machabejskich wierno

ść nakazowi odpoczynku szabatowego jest posunięta tak daleko, że tzw. hassidim

 wol

ą być raczej zmasakrowani, niż zdecydować się na pogwałcenie szabatu przez chwycenie w tym dniu za broń

 

(1Mch 2, 32-38)

. W czasach zbli

żających nas do Nowego Testamentu esseńczycy, jak wiadomo, przestrzegali z całą

 surowo

ścią szabatu, a uczeni faryzeusze wypracowali cały system bardzo drobiazgowej kazuistyki szabatowej.

NOWY TESTAMENT

      1. 

Jezus

   wyra

źnie nie obala prawa szabatu; nawiedza w szabat synagogi i korzysta z tej okazji, by głosić

 Ewangeli

ę 

(

Łk 4,16...)

. Lecz wyst

ępuje przeciwko rygoryzmowi formalistycznemu uczonych faryzejskich: „Szabat

 ustanowiony zosta

ł dla człowieka, a nie człowiek dla szabatu" 

(Mk 2,27)

. Przykazanie mi

łości należy stawiać ponad

 czysto materialne przestrzeganie szabatu 

(Mt 12,5

; 

Łk 13,10-16

; 

Łk 14,1-5)

. Poza tym Jezus przypisuje sobie w

ładzę

 nad szabatem: Syn Cz

łowieczy jest Panem szabatu 

(Mk 2,28) 

. B

ędzie to jeden z powodów, dla których poczną Go

 atakowa

ć uczeni w Piśmie 

(por. J 5, 9...)

. Lecz czyni

ąc dobro nawet w szabat, Jezus naśladuje swego Ojca, który

 odpocz

ąwszy po dokonaniu dzieła stworzenia, nadal rządzi światem i obdarza ludzi swym życiem 

(J 5,17)

. 

    2. 

Uczniowie Jezusa

   pocz

ątkowo również przestrzegali szabatu 

(Mt 28,1

;

 Mk 15,42

; 

Mk 16,1

; 

J 19,42)

. Nawet

 jeszcze po wniebowst

ąpieniu zebrania odbywające się w szabat były wykorzystywane do głoszenia Ewangelii w

 

środowiskach  żydowskich 

(Dz 13,14

; 

Dz 16,13

; 

Dz 17,2

; 

Dz 18,4)

. Lecz wzgl

ędnie wcześnie dniem kultu w

 Ko

ściele stał się pierwszy dzień tygodnia, jako dzień zmartwychwstania Jezusa i jako *dzień Pański 

(Dz 20,7

; 

Ap

 1,10)

. Na ten dzie

ń przeniesiono praktyki, które Żydzi wiązali chętnie z szabatem, jak np. rozdzielanie jałmużny

 

(1Kor 16,2)

 i odprawianie mod

łów pochwalnych na cześć Boga. W nowym świetle dawny szabat żydowski przybrał

 znaczenie *typologiczne, podobnie jak wiele innych instytucji Starego Testamentu. Przez swój wypoczynek ludzie
 czcz

ą pamięć odpoczynku Boga w dniu siódmym. Otóż do owego odpocznienia Bożego wszedł Jezus w chwili

 swego *zmartwychwstania, a chrze

ścijanie otrzymali obietnicę wejścia tam w ślad za Nim 

(Hbr 4,1-11)

. Wtedy

 b

ędzie miał miejsce prawdziwy szabat, w czasie którego ludzie odpoczną po swoich trudach za przykładem Boga,

 który odpoczywa po swoich dzie

łach 

(Hbr 4,10

; 

Ap 14,13)

.