Pamięć ćw. 7

15. Społeczno- uczeniowa teoria osobowości

Juliana B. Rottera

1. Zamierzeniami Rottera było skonstruowanie teorii opartej na osiągnięciach

psychologii uczenia, która jednak uwzględniała by zarówno czynniki motywacyjne,
jak i poznawcze=> teoria zawierająca czynniki determinujące zachowanie człowieka,
zawiera różnice nie tylko interindywidualne, lecz także wpływy środowiskowe.
Powstała żeby skuteczniej przewidywać i zmieniać zachowanie człowieka.

2. Opiera się na 2 przesłankach:
-wzmacnianie nie jest związane z redukcja popędu fizjologicznego
-wzmocnienie   społeczne  najważniejszym   czynnikiem   determinującym   zachowanie
jednostki.
3. Miała charakteryzować się następującymi cechami:
-teoria procesualna=> wyjaśnić w jaki sposób ludzie uczą się charakterystycznych  dla
siebie zachowań i postaw
-umożliwić przewidywanie wyboru określonego zachowania w określonej sytuacji
-dostarczyć   rzetelnej   i   efektywnej   terminologii,   pozwalającej   opisać   różnice   w
zachowaniu w takich samych lub podobnych sytuacjach
-umożliwić   zrozumienie,   w   jaki   sposób   i   w  jakich   warunkach   zachowania   i   postawy
ulęgają zmianom.
4. Teoria  Rottera  ma   charakter   konstruktywiczny,   terminy   w   niej   używane   są

traktowane jako konstrukty teoretyczne, ostatecznym kryterium ich trafności jest ich
użyteczność w przewidywaniu zachowania.

Kilka danych biograficznych:
Sobie przeczytajcie 
Podstawowe założenia teorii Rottera:
1. Jednostką analizy w studiach nad osobowością jest interakcja człowieka z otoczeniem,
mającym dla niego określony sens.
-ujawnia   się   tu   interakcyjne   podejście  Rottera  do   zachowania   i   osobowości;   skuteczne
przewidywanie zachowania wymaga brania pod uwagę wpływów środowiskowych
-szczególne znaczenie w genezie zachowania, przypisuje procesowi uczenia=>
-oderwanie   osobowości   jednostki   od   jej   przeszłości,   która   tę   osobowość   kształtowała,
uniemożliwia adekwatny jej opis i przewidywanie przyszłych zachowań jednostki.
2.  Wyjaśnianie wykorzystujące konstrukty osobowościowe jest niezależne od wyjaśnień za
pomocą konstruktów, którymi posługują się inne dziedziny wiedzy
-nie można do siebie dodawać różnych sposobów opisu, w celu pełniejszego obrazu badanych
zjawisk-to złudzenie
-nie występuje żadna zależność ani hierarchia pomiędzy różnymi sposobami opisu
3.  Zachowanie   takim   jakie   je   opisują   konstrukty   osobowościowe,   zachodzi   w   czasie   i
przestrzeni.
-odrzucenie tym samym redukcjonizmu <=chorobą Dawna można opisać za pomocą genetyki
ale też frustracji, IQ, choć występuje między tymi opisami jakaś korelacja to wcale nie znaczy
że któryś z nich jest lepszy. Żadne wyjaśnienie zachowania nie jest prawdziwe, jeden sposób
może być dla określonego celu bardziej użyteczny.
-odrzucenie dualizmu<= zjawiska fizjologiczne nie determinują zjawisk psychologicznych, to
są różne poziomy opisu.

4. Nie wszystkie zachowania organizmu można w sposób zadawalający opisać za pomocą
konstruktów osobowościowych  . Konstrukty te są skuteczne przy opisie tych zachowań, które
występują u organizmów o określonym stopniu złożoności i na określonym poziomie rozwoju.
-konstrukty   fizjologiczne   lub   inne   mogą   być   użyteczne   w   opisie   niektórych   warunków
istniejących wtedy, gdy cechy osobowości dopiero się kształtują
-człowiek   może   posługiwać   się   wyuczonymi   symbolami   przy   opisie   stanów   swojego
organizmu, które są nie raz dalekie od rzeczywistego stanu organizmu jakie opisał by fizjolog.
-wpływ środowiska wpływa na nasza interpretacje sytuacji
5.  Doświadczenia   jednostki(lub   jej   interakcje   z   mającym   dla   niej   znaczenie
środowiskiem)wzajemnie na siebie wpływają.. Osobowość charakteryzuje się jednością.
-osobowość   definiowana   przez   wskazanie   na   jej   względną   stabilność   i   związki   ze
środowiskiem,   coraz   bardziej   stabilna   wraz   z   generalizacja   bodźców  selekcjonuje   nowe
doznania na podstawie minionych.
-predykacja zachowania opiera się na wskazaniu przeszłych i bieżących zdarzeń
6.Zachowanie   takim   jakie   opisują   je   konstrukty   osobowości,  ma   aspekt   kierunkowości.
Można   o   nim   powiedzieć,   że   jest   ukierunkowane   na   cel.   O   ukierunkowaniu   zachowania
wnioskuje się na podstawie wpływu, jaki na niego mają czynniki wzmacniające.
-podkreślenie   znaczenia   czynników   motywacyjnych;   człowiek   w   każdej   sytuacji   dąży   do
maksymalizacji nagród związanych ze swoim zachowaniem
-koncentrując się na warunkach środowiska, które determinują kierunkowość zachowania to
posługujemy się takim terminami jak: cel, wzmocnienie
-zajmując się osobą, która zachowaniu nadaje kierunek to mówimy o potrzebach,
-w obu sytuacjach podstawa wnioskowania jest taka sama : interakcja jednostki z mającym
dla niej znaczenie otoczenia.
7. Pojawienie się określonego zachowania jednostki jest wyznaczone nie tylko przez naturę
lub hierarchie celów czy wzmocnień, ale także antycypację (oczekiwanie), ze cela te zostaną
osiągnięte.  Tego rodzaju oczekiwania są determinowane przez uprzednie doświadczenia i
mogą być ujmowane w sposób ilościowy.
-dla   wyjaśnienia   zachowania   ukierunkowanego   na   określone   cele   niezbędne   jest
wprowadzenie oczekiwania, sama wartość jest nie wystarczająca.
-potrzeby psychologiczne wyrastają z zaspokojenia potrzeb biologicznych
Lista ludzkich potrzeb:

-Potrzeba uznania statusu jednostki
-Potrzeba dominacji
-Potrzeba niezależności
-Potrzeba ochrony
-Potrzeba miłości i uczuć
-Potrzeba komfortu fizycznego

Podstawowe konstrukty pojęciowe teorii Rottera

Rotter wyróżnił kilka zmiennych, które umożliwiają przewidywanie rezultatów społecznego
uczenia się:

1. Potencjał zachowania (wartość celu

mot

* oczekiwania

poz

)- prawdopodobieństwo

wystąpienia danego zachowania w danej sytuacji, ze względu na cel jaki dzięki temu
jednostka   chce   osiągnąć,   im   pot.   Większy   tym   prawd.   Wystąpienia   zachowania
większe. Ma względny charakter-w zależności od sytuacji przyjmuje rożną wartość.
Zachowanie-każda   reakcja   na   znaczący   dla   jednostki   bodziec,   może   być   ona
zamierzona   w   sposób   bezpośredni   lub   pośredni=>   zachowanie   to   też   nie
obserwowalne reakcje np. marzenia,  fantazje czy wyobrażenia. Ostatecznie  Rotter
zaproponował   formułę,   która   mówi   że  potencjał   pojawienia   się   układu   zachowań,

które prowadza do pojawienia się pewnej potrzeby jest funkcja oczekiwań, że te
zachowania doprowadza do tego celu, i wartości tych różnych celów, które łącznie
tworzą dana potrzebę.

2. Oczekiwania- dotyczy prawdopodobieństwa(subiektywne) wystąpienia wzmocnienia,

jeśli poszczególne zachowanie pojawi się w określonej sytuacji. Zmienna o
charakterze poznawczym. Istnieją 2 rodzaje:

-konkretne –prw. Osiągnięcia celu w określonej sytuacji
-uogólnione- prw. Osiągnięcia celu w klasie sytuacji
3. Wartość wzmocnienia-preferencja związana z wystąpieniem określonego

wzmocnienia, gdy inne, konkurencyjne gdy inne maja taka sama szanse wystąpienia.
Wiąże się z motywacją. Ma charakter relatywny, czyli w zależności od sytuacji
wyboru; jest kwestią indywidualną.

4.  Sytuacja   psychologiczna-złożony  układ   wzajemnie   powiązanych   bodźców
działających na jednostkę przez określony czas np. myśli, wyobrażenia, wewnętrzne stany
organizmu:   ból   podniecenie   czy   głód,   robiąc   z   nich   użytek   trzeba   wziąć   pod   uwagę
zdarzenia   bezpośrednio   poprzedzające   lub     zachowania   przejawiane   w   danej   sytuacji,
innych niż to zachowanie będące przedmiotem przewidywania.
5.  Poczucie   kontroli   wzmocnień-indywidualna   właściwość   człowieka,   którą   można
traktować jako  wymiar  osobowości  dający się przedstawić na kontinuum od poczucia
kontroli zewnętrznej do poczucia kontroli wewnętrznej.
-Ważne jest gdzie jednostka spostrzega subiektywnie kontrolę, a nie jak jest naprawdę.
Czy   wzmocnienie   jest   wynikiem   jego   własnego   działania   czy   tez   czynników
zewnętrznych. Przekonania tego typu mogą podlegać generalizacji zgodnie z regułami
uczenia,   człowiek   wyrabia   sobie   ogólne   oczekiwania   dotyczące   związku   między   jego
zachowaniami z skutkami tych zachowań. Oczekiwania uogólnione i konkretne oddziałują
na siebie, ostateczne oczekiwanie jest wypadkową ich obu, większy udział uogólnionych
w sytuacjach nowych.

Badania nad poczuciem (lokalizacją) kontroli
(zew/wew)

1. skala do pomiaru poczucia kontroli Rottera I-E
-

pozycje skali odnoszą się do przekonań człowieka o tym, jak urządzony jest świat i
kto ma kontrolę nad różnymi zdarzeniami=> skala ta mierzy poczucie kontroli
uogólnione na różne sytuacje.

Wysoki wynik w skali oznacza że ktoś ma poczucie kontroli zewnętrzne

Przeznaczona do badań dorosłych z co najmniej średnim wykształceniem

2. W Polsce kwestionariusz „Delta”
-do badania wychowanków zakładów poprawczych ale wykorzystywany również do
badania uczniów szk. śred. I studentów( inne kwestionariusze badają dzieci przedszkolne,
uczniów szk. Podst.)
3. Osoby o wysokim poczuciu kontroli wewnętrznej są:
-

mniej konformistyczne, uległe i sugestywne, pewniejsze siebie, liczą na własne siły,
ambitniejsze, wnikliwsze, aktywniej poszukują informacji o sobie i środowisku niż
osoby o poczuciu kont. Zew..

-Maja mniejsza skłonność do niepokoju i załamań psychicznych.
-dzieci o poczuciu kontroli wewnętrznej maja wyższa samoocenę, większa inicjatywę,
wytrwałość i opanowanie w działaniu niż dzieci z poczuciem zew. Kontroli
-u dzieci poczucie kontroli zewnętrznej koreluje dodatnio z nadpobudliwością,
bezradnością pasywnością, lękliwością

-dzieci przedszkolne o poczuciu k.w. przeznaczały więcej czasu na szeroko rozumianą
aktywność poznawczą
-rodzaj poczucia kontroli wpływa na oceny szkolne, wew. na oceny wyższe.

Rozwój poczucia kontroli

1.Lawrence i Winschel

opisali stadia według których, ich zdaniem przebiega rozwój

poczucia kontroli:
-stadium I- zewnętrzne poczucie kontroli w odniesieniu do sytuacji zakończonych zarówno
sukcesem jaki niepowodzeniem
-stadium II- zewnętrzne poczucie kontroli w stosunku do sytuacji zakończonych
niepowodzeniem oraz wewnętrzne w sytuacjach zakończonych sukcesem
-stadium III- względna równowaga poczucia kontroli w stosunku do sukcesów i niepowodzeń
i ukształtowanie się zgeneralizowanego poczucia kontroli, typowego dla danej jednostki

1. Wśród czynników wpływających na kształtowanie się poczucia kontroli wymienia się
-postawy rodziców i opiekunów(akceptacja ze strony rodziców, dopuszczająca
samodzielność i niezależność dziecka w działaniu, częstym nagradzaniu niż karaniu,
udzielaniu rad
-miejsce dziecka w rodzinie (pierworodne, jedynacy-częściej mają wew. kontrolę)
-doświadczenia traumatyczne, największe znaczenia maja te z wczesnego dzieciństwa i
dojrzewania

Znaczenie teorii Rottera

Znaczenie konstruktu poczucia kontroli znacznie wykracza poza ramy tej teorii.

Najważniejsze implikacje swojej teorii dla praktyki :
1.   terapia   jest   w  swej   istocie   procesem   uczenia,   w  trakcie   którego   terapeuta   pomaga
pacjentowi osiągnąć zamierzone zmiany w zachowaniu i myśleniu
2. Na trudności jakie przeżywa pacjent, najlepiej spojrzeć jako na wysiłki podejmowane w
celu rozwiązania trudnych problemów
3.   Terapeuta   tak   powinien   kierować   procesem   terapii,   aby   eliminować   nie   pożądane
zachowania i postawy, a wzmacniać te które są dla pacjenta pożądane.
4. Terapeuta powinien zwrócić szczególna uwagę na sposób, w jaki powstały niewłaściwe
zachowania i oczekiwania, a także na to, w jaki sposób pacjent dokonuje niewłaściwej
generalizacji swoich dotychczasowych doświadczeń
5.   nowe   doświadczenia   w   realnych   sytuacjach   życiowych   stanowią   często   bardzo
skuteczną drogę do zmian w zachowaniu i dlatego są one ważniejsze niż to co się dzieje
podczas sesji
6. Na proces terapii należy patrzeć jako na proces społecznej interakcji
Nie   można   traktować   poczucia   kontroli   wewnętrznego   jako   postawy   pożądanej   we
wszystkich sytuacjach.

14. Albert Bandura teoria uczenia się

społecznego

Wprowadzenie i kontekst

1. Reakcja na behawioryzm-bodźce srodowiskowe nie stanowią wystarczającej podstawy

do wyjaśnienia zachowania ludzkiego.

-zachowanie   człowieka   można   zrozumieć   tylko   w   kategoriach   wzajemnej   interakcji
bodźców zewnętrznych i wewnętrznych procesów poznawczych.
-symboliczne reprezentacje minionych zdarzeń i aktualnej sytuacji kierują zachowaniem,
a  procesy   autoregulacji  pozwalają   ludziom   sprawować   kontrolę   nad   własnym
zachowaniem
-bodziec wzmacniający jest skuteczny w takiej mierze, w jakiej dana osoba uświadamia
go sobie i oczekuje, ze będzie on stosowany w odniesieniu do późniejszego zachowania
-w   granicach   określonych   przez   biologie   uczenie   się   jest   przyczyna   nabywania   i
podtrzymywania zachowania ludzkiego

Albert Bandura
1.

Zasady uczenia się wystarczają, aby wyjaśnić i przewidywać zachowanie oraz zmiany

zachowania, ale zachowanie człowieka nie jest wynikiem biernego poddawania się
wpływa środowiska, ludzie zdolni są do myślenia i autoregulacji=> odziałują również na
środowisko.
2. Adekwatna teoria osobowości powinna uwzględniać kontekst społeczny, w którym

dane zachowanie zostało pierwotnie przyswojone.

3. Teoria uczenia się społecznego stara się wyjaśnić zachowanie człowieka w

kategoriach ciągłej wzajemnej interakcji miedzy determinantami poznawczymi,
behawioralnymi i środowiskowymi. Ludzie nie są bezsilnymi obiektami sterowanymi
przez siły środowiskowe, ani tez nie przyjmuje że maja pełna swobodę działania.

Życiorys autora

1.   Bandura   podkreślił   znaczenie   kontekstu   społecznego,   i   również   że  wiele   ważnych
zachowań człowiek uczy się w sposób zastępczy –obserwując zachowanie innych osób
2. Teorie zachowania a modele człowieka –jego artykuł mówił o:
-warunkowanie   jest   terminem   opisowym   dla   uczenia   się   przez   łączenie   w   pary
doświadczeń, a nie wyjaśnieniem w jaki sposób te zmiany zachodzą.
-przy   warunkowaniu   uczestniczą   procesy   poznawcze,   o   uczeniu   się   nie   decyduje
zbieżność w czasie, lecz to że ludzie uczą się przewidywać je i wykonywać odpowiednie
reakcje antycypacyjne.
3.   Cała   działalność   naukowa  Bandury  była   poświęcona   rozpowszechnieniu   bardziej
efektywnemu uczeniu się przez obserwacje.

Zmiana koncepcji wzmocnienia

1. Bodźce wzmacniające dostarczają informacji o tym co dana osoba musi zrobić, aby
uzyskać rezultaty pożądane i uniknąć negatywnych, wzmocnienie nastąpi gdy dana osoba
zdaje sobie sprawę z tych zbieżności =>czynniki wzmacniające maja wartość jako

podniety czy zachęty(symboliczne wyobrażenia).Czyli funkcjonuje jako operacja
informująca i motywacyjna, lepiej było by używać terminu regulacja niż wzmocnienie.

2. Odrzuca

Skkinerowskie

rozumienie sposobu funkcjonowania

wzmocnienia(wzmocnienie   służy   jako   oddziaływanie   następcze,   wzmocnienie   działa
wstecz,   wzmacniając   reakcje   naśladowczą   i   jej   związek   z   towarzyszącymi
bodźcami).Bandura  twierdzi   że   wzm.   Służy   jako   oddziaływanie   poprzedzające,
przewidywanie  wzmocnienia  jest jednym  z kilku czynników, które mogą wpływać  na
dana   osobę,   aby  zwracała   uwagę   na   modela,   a   także   mogą   zachęcać   do   powtarzania
zachowania, bezpośrednie wzm. nie jest niezbędne do tego, żeby nastąpiło uczenie się
3. Dodał dwa inne typy wzmocnienia:
-samowzmocnienie-   gdy   jednostka   porównuje   swoje   zachowanie   ze   standardami
wewnętrznymi,   może   doświadczać   dumy,   satysfakcji   w   przeciwnym   razie   poczuciem
winny, wstydem. Daje ludziom zdolność kierowania sobą.  Każde zachowanie przynosi
dwa zbiory następstw: samooceny i wyniki zewnętrzne. Konsekwencje zewnętrzne maja
największy   wpływ   na   zachowanie   kiedy   są   zgodne   z   konsekwencjami   generowanymi
przez samego siebie. Allport wprowadził podobne pojęcie tzw. sumienie autonomiczne.
Jest również do Freudowskiego superego.
-wzmocnienie zastępcze-  występuje wtedy gdy jednostka jest świadkiem tego jak inni
doświadczają   wzmacniających   lub   karzących   konsekwencji   pewnego   zachowania,   i
spodziewa się podobnych konsekwencji, jeśli sama zachowa się w ten sposób. Większość
zachowań ludzkich jest nabywana obserwacyjnie, przez modelowanie.

Bandura- motywacja i ocena własnych osiągnięć odbywa się przez wyznaczanie celów,
wykorzystanie rezultatów i planowanie kierunku działania,

>>>Zasady uczenia się obserwacyjnego<<<

W uczeniu się obserwacyjnym odgrywają rolę 4 procesy składowe :
Procesy uwagi
1. Musimy zwracać uwagę na zachowanie, które ma być modelowane.
2. Zwracamy uwagę na zachowania które są wyraziste, proste i zdają się posiadać pewna

wartość funkcjonalną, to na co zwracamy uwagę zależy tez od naszej wiedzy i
aktualnego nastawienia.

3. O tym co się zdarzy decydują łączne cechy zarówno modela jaki i obserwatora:
-Hetherington i Frankie- dzieci znacznie częściej naśladują rodzica opiekuńczego niż
chłodnego i karzącego, lecz największy wpływ stwierdzono w przypadku dziewczynek,
których matki były serdeczne.

Procesy przechowywania
Zachowania nie możemy odtworzyć jeżeli nie zapamiętaliśmy go dzięki zakodowaniu go
w symbolicznej formie.

Procesy wytwarzania
Osoba ucząca się musi być zdolna do odtworzenia zachowania, które obserwowała,
niekiedy trudności wynikają z braku potrzebnych umiejętności poznawczych lub
motorycznych, lub po prostu braku informacji zwrotnych od wykonawcy o tym co on
faktycznie robi.

Procesy motywacyjne
1.  Bandura     kładzie   nacisk   na   rozróżnienie   między   wykonaniem   a   nabywaniem,   nie
wszystko   wykonujemy   czego   się   nauczymy.   Na   wykonanie   maja   wpływ   3   rodzaje
podniet:
-bezpośrednie-prowadzi bezpośrednio do porządnego wyniku
-zastępcze- zaobserwowano że było skuteczne dla modela
-dostarczane przez samego siebie-w samo w sobie jest satysfakcjonujące
2. Dzieci mogą się uczyć nowych reakcji po prostu obserwując innych, nawet wtedy gdy
nie maja sposobności wykonywać danych reakcji i nawet gdy one i model nie otrzymuje
wzmocnienia za zachowanie (eksperyment z lalką).
3. Bodźce jakich dostarczył model, są przekształcane w wyobrażenia, są przekształcane w
symbole słowne-łatwiej sobie przypomnieć, te symbole pozwalają również przekształcić
to czego się nauczyli, łączyć w nowe wzorce zachowania.
4. Obrazowe formy reprezentacji takie jak film czy telewizja, stanowią źródło modelów o
dużym wpływie.
5. Oglądanie modelów nie tylko prowadzi do nabywania nowych zachowań lecz także:
-pobudza   do   wykonania   podobnych   czynności   które   znajdują   się   w   repertuarze
obserwatora
-może   wzmocnić   lub   osłabić   istniejące   już   u   obserwatora   zahamowanie   dotyczące
wykonywania czynności zakazanych  społecznie w zależności od tego czy zostało ono
nagrodzone czy ukarane.

Omówione dotychczas  typy uczenia się zastępczego  dotyczą  czynności  należących  do
ogólnej kategorii reakcji instrumentalnych, czyli sprawczych
Uwarunkowane   klasycznie   reakcje   emocjonalne-   obserwatorzy   reakcji   emocjonalnych
modela   mogą   nie   tylko   doznawać   podobnych   reakcji,   lecz   mogą   także   reagować
emocjonalnie na bodźce, które wywoływały reakcje u modela.

Determinizm wzajemny

1. Zachowania człowieka są zwykle formułowane w kategoriach ograniczonego zbioru
determinantów   działających   w   sposób   jednokierunkowy,   natomiast   teoria   uczenia   się
społecznego   rozpatruje zachowanie w kategoriach  determinizmu wzajemnego-czynniki
osobiste(poznawcze), siły środowiskowe i samo zachowanie funkcjonują jako wzajemnie
uzależnione   od   siebie,   a   nie   autonomiczne   determinanty   np.środowisko   jest
potencjalnością której oddziaływania zależą od sposobów rozumienia środowiska przez
organizm i od jego zachowania w tym środowisku.
2.Wiele   autorów   uznawało,   ze   zachowanie   jest   wynikiem   interakcji   dyspozycji
indywidualnych i sil sytuacyjnych, te procesy interakcyjne przedstawiali na trzy bardzo
różne sposoby
-interakcja   jednokierunkowa-osoba   i   sytuacje   jako   dwa   niezależne   byty,   które   łącznie
generują zachowanie zdaniem Bandury zbyt uproszczony
-dwukierunkowej-osoby i sytuacje uważa się za przyczyny wzajemnie od siebie zależne,
lecz zachowanie rozpatruje się tylko jako konsekwencje która nie występuje w kontekście
przyczynowym
-determinizm wzajemny
4. Bandura  podaje   3   przykłady   jak   można   zmienić   zmienny   wpływ   tych   trzech

komponentów:

-wrzucenie ludzi do głębokiej wody(najważniejsze zachowanie)

-ktoś gra na pianinie znane sobie utwory(najważniejsze środowisko)
-fałszywe przekonania powodują reakcję unikania(czynniki poznawcze)
5.Rozpatrując interakcje osoby, zachowania i środowiska musimy być elastyczni.
6.Zerwać z fikcja że każde zdarzenie można uważać tylko za bodziec, albo reakcję, albo
czynnik wzmacniający=> nasza interpretacja działania zależy od tego, gdzie
zlokalizujemy je w strumieniu zachowania i w strukturze wzajemnego determinizmu.
7.Ludzie są wolni w takiej mierze, w jakiej mogą wpływać na przyszłe warunki, na które
będą reagować, lecz ich zachowanie jest także ograniczone przez wzajemny związek
miedzy osobistymi procesami poznawczymi, zachowaniem, środowiskiem.

System

Radykalni behawioryści redukują wewnętrzne determinanty zachowania do
konsekwencji uprzednich zdarzeń środowiskowych Bandura się nie zgadza.

Nie akceptuje też, ze globalny obraz Ja wyjaśnia zachowania w szerokim zakresie
sytuacji.

Termin ten odnosi się raczej do struktur poznawczych, które dostarczają
mechanizmów odniesienia, oraz do zbioru funkcji składowych percepcji, oceniania i
regulacji zachowania. Zrozumienie generowanych przez własne ja oddziaływań, które
należą do systemu Ja, jest niezbędne do wyjaśniania i przewidywania zachowania
człowieka.

2Q,
14. Trzy procesy które biorą udział w autoregulacji zachowań człowieka :
Samoobserwacja – im bardziej złożone obserwowane zachowanie i skomplikowana
sytuacja, tym bardziej prawdopodobne niedokładności, przemijające nastroje i motywacja
również wpływają na spostrzeganie i interpretacje tego. Obserwując siebie zwracamy
uwagę na pewne czynniki zachowania np. jakość, tempo, oryginalność.

Proces oceniania
Zachowanie wywołuje reakcję na siebie za pośrednictwem ocen dotyczących zgodności
między tym zachowaniem a osobistymi standardami.

Reakcja na siebie samego (patrz: -samowzmocnienie-)
Korzystne oceny (porównania zachowań, ze standardami) wywołują nagradzająca reakcje
na siebie, a oceny niekorzystne aktywują reakcje karzące. Zachowania uważane za nie
mające  osobistego znaczenia  nie generują żadnej reakcji.  Reakcje na siebie zmieniają
późniejsze zachowania przede wszystkim przez motywowanie.
To co jednostka zaczyna nagradzać i karać u siebie, może być odbiciem reakcji, które jej
zachowanie wywołało u innych, narzucane normy mogą być podstawą systemów samo
wzmacniania. Badania Bandury i Kupersa.
Czynniki zewnętrzne wpływają na te autoregulacyjne procesy na co najmniej 3 sposoby:
-standardy   wewnętrzne,   według   których   oceniane   jest   zachowanie,   wyprowadzamy   z
naszych doświadczeń
-wpływy środowiskowe mogą zmieniać sposób w jaki oceniamy nasze zachowanie
-istnieją czynniki zewnętrzne, które służą” selektywnej aktywacji i odcinaniu” wpływów
polegających na reagowaniu na samego siebie.
5.”Ucieleśnione   byty”   jak   superego,   nie   mogą   wyjaśnić   „zmiennego   działania”
regulatorów wewnętrznych.  Bandura  twierdzi, że rozwój zdolności autoregulacyjnych

nie   wytwarza   u   danej   osoby   niezmiennego   mechanizmu   kontrolnego;   ludzie   pomimo
karygodnego zachowania, mogą odciąć się od samopotępienia, w sposób który chroni ich
przed samokrytycyzmem:
-na  poziomie   samego   zachowania  ,  spostrzega   się zachowanie  błędnie   służące  jakiejś
moralnej   sprawie,   stosuje   się   moralne   i   eufemistyczne   określenia,   zaś   czyny   przez
porównanie z bestialskimi postępkami.
-zniekształcenie   związku   między   działaniem   a   jego   skutkami-   przemieszczenie
odpowiedzialności na zwierzchników i rozproszenie odpowiedzialności na większa grupę
-fałszywe   przedstawienie   danego   czynu   (ignorowanie,   minimalizowanie,   fałszywe
interpretowanie konsekwencji
-deprecjonujemy, dehumanizując lub obwiniając ofiarę niesłusznego postępku
Nie   zostaje   tu   wyjaśnione   jednak,   dlaczego   i   kiedy   decydujemy   się   na   odcięcie   od
pewnych zachowań a od innych nie.

Zastosowanie do terapii

1.metody   proponowane   przez   zwolenników   modelowania   opierają   się   na   założeniu:
reakcje emocjonalne mogą być nabywane nie tylko w wyniku doświadczeń bezpośrednich
i   zastępczych,   lecz   także   w   odpowiednich   warunkach   mogą   być   wygaszane   zarówno
bezpośrednio jak i zastępczo.
2.   Badania  Bandury,   Blancharda   i   Rittera,   włączono   kilka   technik   odwrażliwiania
Wolpego- stwierdzono że najskuteczniejsza metoda spośród odwrażliwania, modelowania
symbolicznego , modelowania uczestniczącego okazała się ostatnia- gdzie badani mieli do
czynienia   z   rzeczywistym   modelem   i   zapewniano   im   sterowane   doświadczenia   w
kontaktowaniu się z obiektem budzącym lęk.

Poczucie własnej skuteczności

1.Procesy poznawcze odgrywają decydująca rolę w nabywaniu i utrwalaniu zachowań
patologicznych, tak samo jak w przypadku zachowań ”normalnych”.
2.   Wg.   Bandury  trudności   osoby   cierpiącej   wskutek   reakcji   lękowych   czy   reakcji
unikania, wynikają z jej przeświadczenia, że nie jest w stanie skutecznie uporać się z jakaś
sytuacją.
3.Terapia ma spowodować u tej osoby poczucia skuteczności własnej, oczekiwania że
może  ona własnymi  siłami  poradzić sobie w różnych  sytuacjach  i osiągnąć pożądane
wyniki.
4.Rozróznia dwa komponenty poczucia skuteczności własnej:
-oczekiwanie dotyczące skuteczności –oczekiwanie że dana osoba potrafi sama poradzić
sobie
-oczekiwanie dotyczące wyniku
5.Oczekiwania dotyczące skuteczności są oparte na 4 głównych źródłach informacji:
-osiągnięciach   w   wykonaniu   zadania-najskuteczniejsza,   trzeba   pozwolić   jednostce
wielokrotnie   doznać   powodzenia.   Siła   oczekiwania   sukcesu   u   każdego   z   badanych
okazała się bardzo trafnym predykatorem późniejszych zachowań.
-doświadczeniach   zastępczych  –obserwowanie   kogoś   innego,   wykonującego   bez
negatywnych   konsekwencji   czynności   wzbudzających   strach,   może   przyczynić   do
wytworzenia oczekiwania, ze dzięki wytrwałości może poczynić postępy.
-perswazji słownej  –czyli zachęcanie danej osoby, aby uwierzyła, że potrafi skutecznie
sobie poradzić

-pobudzeniu emocjonalnym-może służyć jako sygnał wyzwalający poczucie niskiej
skuteczności, terapia powinna wyeliminować niektóre sygnały, które wyzwalają poczucie
niskiej skuteczności.

6.Poczucie własnej skuteczności, jest specyficzne dla określonej dziedziny.
7.Pierwotnym źródłem lęku jest postrzegana nieskuteczność pod względem zdolności
radzenia sobie z awersyjnymi zdarzeniami.
8. ludzie mogą zrezygnować z usiłowań albo dlatego, że wątpią czy potrafią to zrobić,
czego a się od nich wymaga, albo dlatego, ze oczekują, iż ich wysiłki będą bezowocne z
powodu braku reakcji ze środowiska.
9. –wysokie poczucie skuteczności własnej w połączeniu z reaktywnym środowiskiem,
prowadzi do aktywnego nacechowanego pewnością siebie zachowania
-niska reaktywność środowiska sprzyja aktywności społecznej(protesty, składanie skarg,
zmiana otoczenia)
-niska reaktywność , niskie poczucie własnej wartości prowadzi do apatii
-niskie poczucie skuteczności własnej i wysoka ocena wyników rodzi obniżenie
samooceny, zniechęcenie, depresję.
10. Zdolność tworzenia reprezentacji celów i przewidywania prawdopodobnych wyników
prowadza do modelu emergentnego interaktywnego sposobu działania.

Charakterystyczne badania i metody badawcze

1.Ścisły i wzajemny związek między teorią i badaniami Bandury i Mischela, ich teorie są
nadal „aktualne”.
2.Wniosek   z   badań   nad   agresją:  Zachowania   można   się   nauczyć   bez   względu   na
konsekwencje dla modela; zasadnicze znaczenie ma to, czy obserwator będzie oczekiwał
pozytywnych   konsekwencji   swojego   zachowania.(nawet   nierealne   postacie,   są
naśladowane)
3.Terapia   oparta   na   osiągnięciach   czy   biegłości   w   wykonywaniu   zadań   wytwarzała
silniejsze   oczekiwania   dotyczące   skuteczności   własnej,   niż   terapia   oparta   na
doświadczeniach zastępczych.

Weinberg badali osoby które chciały się odchudzić- osoby badane z wysokim
poczuciem p. w. skuteczność i te u których wymanipulowano to poczucie, bardziej
traciły na wadze niż osoby z niskim p.w.s.

Hawiks poczucie skuteczności lepiej jest interpretować jako konsekwencję
zachowania a nie jego przyczynę.

Litt- oczekiwania dotyczące skuteczności własnej mogą być przyczynowymi
determinantami zachowania w sytuacji awersyjnej.

Cozzarelli poczucie skuteczności własnej do przewidywania przystosowania
psychologicznego u kobiet poddających się aborcji.

-poczucie skuteczności własnej można uważać za bardziej bezpośredni predykator
przystosowania po stresowego niż osobowość(specyficzna sytuacja, a nie szeroki zakres
sytuacji)
-poczucie kontroli, optymizm i wysoka samoocena są związane ze zwiększoną zdolnością
uzyskiwania czy wykorzystywania poparcia społecznego