Strona 1 z 2 

 

Prawo do emerytury/renty: jak odzyskać? 

Pozbawienie uprawnień do przyznanej wcześniej przez organ rentowy emerytury lub renty, w 
sytuacji gdy przedłożone dowody nie dawały podstaw do ustalenia prawa do tego świadczenia, 
zostało uznane za niezgodne z Konstytucją. Osoby, którym w wyniku takiej weryfikacji ZUS wydał 
decyzję o braku prawa do świadczenia lub o ustaleniu go w niższej wysokości, mogą odzyskać 
utracone uprawnienia. Aby jednak tak się stało, muszą w określonym terminie wystąpić o 
wznowienie postępowania w tej sprawie. 

Weryfikacja przyznanych świadczeń 
 
Prawo do świadczeń emerytalno-rentowych lub ich wysokość może ulec ponownemu ustaleniu na 
wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie 
świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem 
tej decyzji, mające wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Jeszcze do niedawna zasada ta 
miała zastosowanie także wówczas, gdy po uprawomocnieniu się decyzji okazało się, że przedłożone 
dowody nie dawały podstaw do ustalenia prawa do emerytury lub renty albo ich wysokości.  
 
W wyniku takiej weryfikacji niejeden emeryt i rencista utracił prawo do przyzwanego wcześniej przez 
ZUS świadczenia, albo jego wysokość uległa zmniejszeniu. Przewidujący taką możliwość przepis art. 
114 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zwanej ustawą emerytalną, obowiązujący od 1 
lipca 2004 r., został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z zasadą zaufania obywateli 
do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą z art. 2 oraz z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. 
Zgodnie z ogłoszonym w tej sprawie wyrokiem z dnia 28 lutego 2012 r. (sygn. akt K 5/11, Dz. U. nr 
251), zakwestionowany przepis stracił swą moc z dniem 8 marca 2012 r. 

Wznowienie postępowania 
 
Osoby, które zostały poszkodowane w wyniku zastosowania uchylonego art. 114 ust. 1a ustawy 
emerytalnej, mają możliwość odzyskania prawa do przyznanego (a następie odebranego) świadczenia 
emerytalno-rentowego lub jego wysokości sprzed "niekonstytucyjnego" zmniejszenia. Przy czym 
zasady i termin ubiegania się o wznowienie postępowania jest zróżnicowany w zależności od tego, 
czy świadczeniobiorca odwołał się od wydanej w tej sprawie decyzji organu rentowego. Szczegółowe 
wyjaśnienia w tej sprawie opublikował ZUS na swojej stronie internetowej (www.zus.pl). 
 
Otóż w przypadku, gdy decyzja organu rentowego nie była przedmiotem postępowania 
odwoławczego przed sądem powszechnym, a od jej doręczenia nie minęło 5 lat, zainteresowany 
może wnieść do organu rentowego skargę o wznowienie postępowania, w oparciu o art. 145a 
Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.). Możliwe to jest 
jednak tylko w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie wyroku Trybunału 
Konstytucyjnego. Przedmiotowy wyrok wszedł w życie z dniem 8 marca 2012 r., termin na złożenie 
stosownej skargi powinien więc upłynąć 8 kwietnia br. Z uwagi jednak na fakt, iż termin ten przypada 
na niedzielę, a następnym dniem jest Poniedziałek Wielkanocny (9 kwietnia 2012 r.), w świetle art. 57 
§ 4 K.p.a. ostatecznym terminem na złożenie skargi jest 10 kwietnia 2012 r. 
 

Strona 2 z 2 

 

Jeżeli natomiast decyzja organu rentowego była przedmiotem postępowania odwoławczego przed 
sądem powszechnym, które zakończyło się wydaniem prawomocnego wyroku, mogą oni żądać 
wznowienia postępowania administracyjnego, adresując skargę o wznowienie postępowania do 
sądu, który wydał zaskarżony wyrok, albo do sądu wyższej instancji, jeżeli zaskarżono wyroki sądów 
różnych instancji. Jest to możliwe w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku TK, a więc do 8 
czerwca 2012 r. Kwestię tę reguluje art. 4011, 405 i 407 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 
1964 r. nr 43, poz. 296 ze zm.). 

Wyłącznie w określonych przypadkach 
 
Wznowienie postępowania, jak podkreśla organ rentowy, dotyczy jednak wyłącznie tych osób, w 
przypadku których na skutek błędu organu rentowego niezasadnie zostało przyznane świadczenie lub 
jego wysokość została zawyżona, a następnie - po wznowieniu postępowania na podstawie art. 114 
ust. 1a ustawy emerytalnej - Oddział ZUS wydał decyzję o braku prawa do świadczenia lub o ustaleniu 
go w niższej wysokości. Pozostali świadczeniobiorcy pozbawieni prawa do emerytury lub renty lub 
otrzymujący świadczenie w zmniejszonej wysokości, z powodu innych okoliczności (patrz tabela), nie 
mogą powoływać się na przedstawione zasady wznowienia postępowania. 
 
Wznowienie postępowania w sprawie pozbawienia prawa do świadczenia lub zmniejszenia jego 
wysokości, w oparciu o uchylony przepis art. 114 ust. 1a ustawy emerytalnej, nie dotyczy 
przypadków, w których: 



 

oddział ZUS załatwiając wniosek o przyznanie świadczenia wydał decyzję odmowną, np. z 
uwagi na brak wymaganego stażu pracy albo odmówił przeliczenia podstawy wymiaru ze 
względu na wskazanie zarobków niepodlegających uwzględnieniu przy ustalaniu tej 
podstawy, 



 

organ rentowy stwierdził brak prawa do świadczenia lub obniżył jego wysokość, np. w wyniku 
korekty świadectwa pracy albo zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach ZUS Rp-7, 
dokonanej przez płatnika składek, 



 

upłynęło 5 lat od doręczenia decyzji o odmowie niezasadnie przyznanego świadczenia lub 
obniżenia jego wysokości, 



 

organ rentowy stwierdził brak prawa do świadczenia lub ustalił je w niższej wysokości 
wskutek przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia okoliczności istniejących przed 
wydaniem decyzji ustalającej prawo do świadczenia lub jego wysokość, a więc w oparciu o 
art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej. 

Podstawa prawna: 



 

Ustawa z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych 
(Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.) 
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN – wydawca czasopism, Gazety Podatkowej i serwisów 
internetowych dostarczających specjalistycznej wiedzy z zakresu podatków, rachunkowości, 
ubezpieczeń i prawa pracy.