Baby Cook - książka kucharska dla najmłodszych

Menu

Menu dla dzieci w wieku 5 miesięcy
Przeciery owocowe
kisiel Ŝurawinowy

przecier z malin 28
Soki
sok marchewkowo-jabłkowy

Zupki
pierwsza zupa marchewkowa

pierwsza zupa jarzynowa 34
zupa marchewkowa z mlekiem modyfikowanym

Menu dla dzieci w wieku 6 miesięcy
Jarzynki
zupa jarzynowa z buraczkiem

Jarzynki z mięsem
królik z kalarepą 20
zupa jarzynowa z mięsem bez rosołu

Mleczne
kaszka kukurydziana na mleku modyfikowanym

Obiadki
mięso z kurcząt z jabłkiem

przecier ryŜowo-mięsny z jabłkiem 26
Przeciery owocowe
kisiel Ŝurawinowy

przecier z czarnych jagód  28
przecier z jabłek  28
przecier z malin  28
Soki
sok marchewkowo-jabłkowy

Zupki
pierwsza zupa marchewkowa

pierwsza zupa jarzynowa 34
zupa jarzynowa z cielęciną

zupa jarzynowa z cielęciną i kleikiem

zupa marchewkowa z mlekiem modyfikowanym

Menu dla dzieci w wieku 7 miesięcy
Desery
deser morelowo-jabłkowy 15
deser z soku typu Bobo Fruit

kisiel z wiśni

Jarzynki
zupa jarzynowa z buraczkiem

papka z kalafiora lub brokułów

Jarzynki z mięsem
kalafiorowa z mięsem na rosole

królik z kalarepą 20
papka warzywna z kurczęciem

zupa jarzynowa z mięsem bez rosołu

Mleczne
herbatnik z mlekiem modyfikowanym

kaszka kukurydziana na mleku modyfikowanym

kaszka ryŜowa z mlekiem 23
kisiel mleczny

płatki kukurydziane na mleku

Obiadki
indyk z jarzynami

mięso z kurcząt z jabłkiem

przecier ryŜowo-mięsny z jabłkiem 26
Przeciery owocowe
kisiel Ŝurawinowy

przecier z czarnych jagód  28
przecier z jabłek  28
przecier z malin  28
przecier z truskawek

purée z jabłka i gruszki

Soki
kompot owocowy

sok marchewkowo-jabłkowy

sok pomidorowo-jabłkowy

ziołowa herbatka z kopru i rumianku

Z jajkiem
kisiel mleczny z Ŝółtkiem 23
kleik ryŜowy z Ŝółtkiem i jabłkiem 31
lane kluski

Zupki
pierwsza zupa marchewkowa

pierwsza zupa jarzynowa 34
zupa jarzynowa z cielęciną

zupa jarzynowa z cielęciną i kleikiem

zupa jarzynowa z kaszką kukurydz. i masłem

zupa jarzynowo-fasolowa 36
zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

zupa marchewkowa z mlekiem modyfikowanym

Menu dla dzieci w wieku 8 miesięcy
Desery
deser morelowo-jabłkowy 15
deser z soku typu Bobo Fruit

kisiel z wiśni

Jarzynki
zupa jarzynowa z buraczkiem

papka z kalafiora lub brokułów

Jarzynki z mięsem
kalafiorowa z mięsem na rosole

królik z kalarepą 20
papka warzywna z kurczęciem

zupa jarzynowa z mięsem bez rosołu

Mleczne
herbatnik z mlekiem modyfikowanym

kaszka kukurydziana na mleku

kaszka kukurydziana na mleku modyfikowanym

kaszka ryŜowa z mlekiem 23
kisiel mleczny

kisiel mleczny z Ŝółtkiem 23
pasta z twarogu 24
płatki kukurydziane na mleku

Obiadki
mięso z kurcząt z jabłkiem

przecier ryŜowo-mięsny z jabłkiem 26
Przeciery owocowe
kisiel Ŝurawinowy

przecier z czarnych jagód  28
przecier z jabłek  28
przecier z malin  28
przecier z truskawek

purée z jabłka i gruszki

Soki
kompot owocowy

sok marchewkowo-jabłkowy

sok pomidorowo-jabłkowy

ziołowa herbatka z kopru i rumianku

Z jajkiem
kisiel mleczny z Ŝółtkiem 23
kleik ryŜowy z Ŝółtkiem i jabłkiem 31
lane kluski

papka warzywna z Ŝółtkiem

zupa jarzynowa z Ŝółtkiem

zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

Zupki
pierwsza zupa marchewkowa

pierwsza zupa jarzynowa 34
zupa jarzynowa z cielęciną

zupa jarzynowa z cielęciną i kleikiem

zupa jarzynowa z kaszką kukurydz. i masłem

zupa jarzynowo-fasolowa 36
zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

zupa marchewkowa z mlekiem modyfikowanym

Menu dla dzieci w wieku 9 miesięcy
Desery
biszkopt bezglutenowy

deser morelowo-jabłkowy 15
deser z soku typu Bobo Fruit

kisiel z wiśni

Jarzynki
zupa jarzynowa z buraczkiem

papka z kalafiora lub brokułów

Jarzynki z mięsem
kalafiorowa z mięsem na rosole

królik z kalarepą 20
papka warzywna z kurczęciem

zupa jarzynowa z mięsem bez rosołu

Mleczne
herbatnik z mlekiem modyfikowanym

kaszka kukurydziana na mleku

kaszka kukurydziana na mleku modyfikowanym

kaszka ryŜowa z mlekiem 23
kisiel mleczny

kisiel mleczny z Ŝółtkiem 23
pasta z twarogu 24
płatki kukurydziane na mleku

Obiadki
mięso z kurcząt z jabłkiem

przecier ryŜowo-mięsny z jabłkiem 26
Przeciery owocowe
kisiel z jabłek

kisiel Ŝurawinowy

przecier z czarnych jagód  28
przecier z jabłek  28
przecier z malin  28

przecier z truskawek

purée z jabłka i gruszki

sos słonecznikowy

Soki
kompot owocowy

kompot z jabłek 30
sok marchewkowo-jabłkowy

sok pomidorowo-jabłkowy

ziołowa herbatka z kopru i rumianku

Z jajkiem
kisiel mleczny z Ŝółtkiem 23
kleik ryŜowy z Ŝółtkiem i jabłkiem 31
lane kluski

papka warzywna z Ŝółtkiem

zupa jarzynowa z Ŝółtkiem

zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

Zupki
pierwsza zupa marchewkowa

pierwsza zupa jarzynowa 34
zupa jarzynowa z cielęciną

zupa jarzynowa z cielęciną i kleikiem

zupa jarzynowa z kaszką kukurydz. i masłem

zupa jarzynowo-fasolowa 36
zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

zupa marchewkowa z mlekiem modyfikowanym

Menu dla dzieci w wieku 10 miesięcy
Desery
biszkopt bezglutenowy

chleb bananowy 14
chleb pszenno-sojowy na droŜdŜach

ciasto bananowe 14
ciasto gruszkowe 15
deser morelowo-jabłkowy 15
deser z soku typu Bobo Fruit

kisiel z wiśni

Jarzynki
zupa jarzynowa z buraczkiem

papka z kalafiora lub brokułów

papka z ziemniaków

Jarzynki z mięsem
kalafiorowa z mięsem na rosole

królik z kalarepą 20

papka warzywna z kurczęciem

zupa jarzynowa z mięsem bez rosołu

Mleczne
herbatnik z mlekiem modyfikowanym

kaszka kukurydziana na mleku

kaszka manna na mleku modyfikowanym 22
kaszka kukurydziana na mleku modyfik.

kaszka ryŜowa z mlekiem 23
kisiel mleczny

kisiel mleczny z Ŝółtkiem 23
pasta z twarogu 24
płatki kukurydziane na mleku

Obiadki
indyk z jarzynami

mięso z kurcząt z jabłkiem

przecier ryŜowo-mięsny z jabłkiem 26
pulpety z cielęciny i kaszki manny 27
Przeciery owocowe
kisiel z jabłek

kisiel Ŝurawinowy

przecier z czarnych jagód  28
przecier z jabłek  28
przecier z malin  28
przecier z truskawek

purée z jabłka i gruszki

sos słonecznikowy

Soki
kompot owocowy

kompot z jabłek 30
sok marchewkowo-jabłkowy

sok pomidorowo-jabłkowy

ziołowa herbatka z kopru i rumianku

Z jajkiem
kisiel mleczny z Ŝółtkiem 23
kleik ryŜowy z Ŝółtkiem i jabłkiem 31
lane kluski

papka warzywna z Ŝółtkiem

zupa jarzynowa z Ŝółtkiem

zupa jarzynowa z Ŝółtkiem i kaszą manną 33
zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

Zupki
pierwsza zupa marchewkowa

pierwsza zupa jarzynowa 34

zupa jarzynowa z cielęciną

zupa jarzynowa z cielęciną i kleikiem

zupa jarzynowa z kaszką kukurydz. i masłem

zupa jarzynowo-fasolowa 36
zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

zupa wielowarzywna

zupa z płatkami jęczmiennymi

zupa jarzynowa z olejem sojowym 37
zupa marchewkowa z mlekiem modyfikowanym

Menu dla dzieci w wieku 11 miesięcy
Desery
biszkopciki

biszkopt bezglutenowy

chleb bananowy 14
chleb pszenno-sojowy na droŜdŜach

ciasto bananowe 14
ciasto gruszkowe 15
deser jabłkowo-ryŜowy z jogurtem naturalnym

deser morelowo-jabłkowy 15
deser owocowy z jogurtem

deser z soku typu Bobo Fruit

kisiel z wiśni

Jarzynki
zupa jarzynowa z buraczkiem

papka z kalafiora lub brokułów

papka z ziemniaków

Jarzynki z mięsem
kalafiorowa z mięsem na rosole

królik z kalarepą 20
papka warzywna z kurczęciem

zupa jarzynowa z mięsem bez rosołu

Mleczne
herbatnik z mlekiem modyfikowanym

kaszka kukurydziana na mleku

kaszka manna na mleku modyfikowanym 22
kaszka kukurydziana na mleku modyfikowanym

kaszka ryŜowa z mlekiem 23
kisiel mleczny

kisiel mleczny z Ŝółtkiem  23
papka z twarogu  24
pasta z twarogu  24
płatki kukurydziane na mleku

twaróg dla niemowląt

Obiadki
indyk z jarzynami

mięso z kurcząt z jabłkiem

przecier ryŜowo-mięsny z jabłkiem 26
pulpety z cielęciny i kaszki manny 27
Przeciery owocowe
kisiel z jabłek

kisiel Ŝurawinowy

przecier z czarnych jagód  28
przecier z jabłek  28
przecier z malin  28
przecier z truskawek

purée z jabłka i gruszki

sos słonecznikowy

Soki
kompot owocowy

kompot z jabłek 30
sok marchewkowo-jabłkowy

sok pomidorowo-jabłkowy

ziołowa herbatka z kopru i rumianku

Z jajkiem
bukiet warzyw z jajkiem 31
jajecznica na parze ze szczypiorkiem

kisiel mleczny z Ŝółtkiem 23
kleik ryŜowy z Ŝółtkiem i jabłkiem 31
lane kluski

papka warzywna z Ŝółtkiem

zupa jarzynowa z Ŝółtkiem

zupa jarzynowa z Ŝółtkiem i kaszą manną 33
zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

Zupki
pierwsza zupa marchewkowa

pierwsza zupa jarzynowa 34
zupa jarzynowa z cielęciną

zupa jarzynowa z cielęciną i kleikiem

zupa jarzynowa z kaszką kukurydz. i masłem

zupa jarzynowo-fasolowa 36
zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

zupa wielowarzywna

zupa z płatkami jęczmiennymi

zupa jarzynowa z olejem sojowym 37
zupa marchewkowa z mlekiem modyfikowanym

Menu dla dzieci w wieku 12 miesięcy
Desery
biszkopciki

biszkopt bezglutenowy

chleb bananowy 14
chleb pszenno-sojowy na droŜdŜach

ciasto bananowe 14
ciasto gruszkowe 15
deser jabłkowo-ryŜowy z jogurtem naturalnym

deser morelowo-jabłkowy 15
deser owocowy z jogurtem

deser z soku typu Bobo Fruit

kisiel z wiśni

koktajl bezpieczny

naleśniki bezglutenowe

omlet z marchewką

placuszki marchewkowo-owsiane 18
rogaliki bezglutenowe

wafle z Nutramigenu

Jarzynki
zupa jarzynowa z buraczkiem

papka z kalafiora lub brokułów

papka z ziemniaków

Jarzynki z mięsem
kalafiorowa z mięsem na rosole

królik z kalarepą 20
papka warzywna z kurczęciem

zupa jarzynowa z mięsem bez rosołu

Mleczne
herbatnik z mlekiem modyfikowanym

kaszka kukurydziana na mleku

kaszka manna na mleku modyfikowanym 22
kaszka kukurydziana na mleku modyfikowanym

kaszka manna z Nutramigenem

kaszka ryŜowa z mlekiem 23
kisiel mleczny

kisiel mleczny z Ŝółtkiem  23
papka z twarogu  24
pasta z twarogu  24
płatki kukurydziane na mleku

ryŜ na gęsto z Nutramigenem

twaróg dla niemowląt

Obiadki
indyk z jarzynami

kotlecik z groszkiem

mięso z kurcząt z jabłkiem

przecier ryŜowo-mięsny z jabłkiem 26
pulpety z cielęciny i kaszki manny 27
Przeciery owocowe
kisiel z jabłek

kisiel Ŝurawinowy

przecier z czarnych jagód  28
przecier z jabłek  28
przecier z malin  28
przecier z truskawek

purée z jabłka i gruszki

sos słonecznikowy

Soki
kompot owocowy

kompot z jabłek 30
sok marchewkowo-jabłkowy

sok pomidorowo-jabłkowy

ziołowa herbatka z kopru i rumianku

Z jajkiem
bukiet warzyw z jajkiem 31
jajecznica na parze ze szczypiorkiem

kisiel mleczny z Ŝółtkiem 23
kleik ryŜowy z Ŝółtkiem i jabłkiem 31
lane kluski

papka warzywna z Ŝółtkiem

zupa jarzynowa z Ŝółtkiem

zupa jarzynowa z Ŝółtkiem i kaszą manną 33
zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

Zupki
pierwsza zupa marchewkowa

pierwsza zupa jarzynowa 34
zupa jarzynowa z cielęciną

zupa jarzynowa z cielęciną i kleikiem

zupa jarzynowa z kaszką kukurydzianą i masłem

zupa jarzynowo-fasolowa 36
zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

zupa wielowarzywna

zupa z płatkami jęczmiennymi

zupa jarzynowa z olejem sojowym 37
zupa marchewkowa z mlekiem modyfikowanym

Przepisy

Oznaczenia:
P – dla dziecka karmionego piersią
B – dla dziecka karmionego butelką
PB – dla dziecka karmionego piersią lub butelką
Liczba oznacza wiek dziecka w miesiącach.
Przykłady:
PB11

– dla dziecka karmionego piersią lub butelką od 11 miesiąca

P7 B6 – dla dziecka karmionego piersią od 7 miesiąca, dla dziecka karmionego
butelką od 6 miesiąca

– 0 – o – 0 – o – 0 – o – 0 – o –

Desery

Biszkopciki
Skład:
4/5 szklanki mąki pszennej (15 g)
3/4 szklanki cukru (15 g)
3 jajka
Przepis:

Jajka  w  całości  ubijamy  z  cukrem.  Następnie  dodajemy  mąkę  i  mieszamy  –
dokładnie  doprowadzając  do  lejącej  konsystencji.  Wymoszczona  tłuszczem
blachę  wysypujemy  mąką  i  wykładamy  na  tak  przygotowane  podłoŜe
ciasteczka,  zachowując  odstępy  do  1-2  cm.  Pieczemy  w  średnio  gorącym
piekarniku  około  10  minut.  Ciasteczka  doprowadzamy  do  nieznacznego
zarumienienia.  Podajemy  maluchom  między  posiłkami.  Przechowywane  bez
przykrycia chłoną wilgoć i stają się miękkie.

Biszkopt bezglutenowy
Skład:
4 jaja

szklanka cukru pudru (120 g)

1/3 szklanki mąki ziemniaczanej (60 g)
Przepis:

Jaja  ubijamy  dokładnie  z  cukrem  pudrem,  dodając  mąkę  ziemniaczaną.
Mieszamy  delikatnie  i  układamy  na  formę  wysmarowaną  masłem,  posypaną
mąką  ziemniaczaną.  Pieczemy  w  dobrze  nagrzanym  piecu.  Podajemy  do
deseru między posiłkami. Przechowujemy pod szkłem.

Chleb bananowy

P12

Skład:
szklanka mąki ryŜowej
1/2 szklanki ryŜu
1/2 szklanki mąki ziemniaczanej
3 płaskie łyŜeczki bezgluteno-wego
proszku do pieczenia
1 1/2 szklanki rozgniecionych
bananów

4 jajka
1/2 szklanki cukru
1/2 szklanki oleju
sok owocowy Bobo Fruit
łyŜeczka soli

Przepis:
Mąkę mieszamy z proszkiem do pieczenia, solą i ryŜem. Do rozgniecionych
bananów dodajemy jajka, cukier, olej i sok. Wszystko miksujemy stopniowo, aŜ
ciasto będzie gładkie. Przekładamy do wysmarowanej masłem formy i pieczemy
ok. 50 minut w temperaturze 180-200

Chleb pszenno-sojowy na droŜdŜach

P12

Skład:
30 dag skrobi pszennej
20 dag mąki sojowej
5 dag pektyn
5 dag droŜdŜy
łyŜeczka cukru, sól
woda pół na pół z mlekiem (Humana SL)
Przepis:
Do miski przesiewamy skrobie pszenną, mąkę sojową, dodajemy pektyny i
mieszamy. Rozcieramy droŜdŜe z cukrem i niewielką ilością ciepłej wody lub
mleka. Do wyrośnięcia odstawiamy w ciepłe miejsce, aŜ zaczyn zwiększy
objętość o 100%, dodajemy sól. Wyrabiamy ciasto, dolewając odpowiednią ilość
ciepłej wody z mlekiem. Ciasto odstawiamy w ciepłe miejsce do wyrośnięcia,
przykrywamy ściereczką. Pieczemy w formie posmarowanej tłuszczem w
temperaturze 220-240

Ciasto bananowe

PB10

Skład:
1 kg bananów
szklanka płatków owsianych
kilka łyŜeczek mąki pszennej
razowej

1 łyŜka miodu
4 łyŜki ziaren słonecznika
4 łyŜki rodzynek
łyŜka oleju

Przepis:
Banany obieramy, odcinamy końcówki i drobno rozcieramy widelcem na
talerzyku. Dodając pozostałe składniki dokładnie mieszamy. Układamy na blasze
pokrytej olejem i otrębami. Pieczemy przez 30 minut w temperaturze 150

Ciasto gruszkowe

PB10

Skład:
4 soczyste słodkie gruszki
szklanka płatków owsianych
kilka łyŜeczek mąki pszennej
razowej

1 łyŜka miodu
4 łyŜki ziaren słonecznika
4 łyŜki rodzynek
łyŜka oleju

Przepis:

Gruszki myjemy, obieramy i ścieramy na grubej tarce. Dodając pozostałe
składniki dokładnie mieszamy. Układamy na blasze pokrytej olejem i
otrębami. Pieczemy przez 30 minut w temperaturze 150

Deser jabłkowo-ryŜowy z jogurtem naturalnym

Skład:
3 łyŜeczki kleiku ryŜowego (10 g)
1/2 średniego jabłka (50 g)
2 łyŜki naturalnego jogurtu (40 g)

łyŜeczka cukru (40 g)
50 ml wody

1 porcja = 150 ml
Przepis:

Jabłko myjemy, obieramy i ścieramy na tarce. Następnie gotujemy wodę z
cukrem, do której dodajemy utarte jabłko i kleik ryŜowy – wszystko starannie
mieszając. Podajemy na talerzyku z dodatkiem jogurtu.

Deser morelowo-jabłkowy

PB7

Skład:
1 średnie jabłko (80 g)
1 morela

1 łyŜeczka płaska mąki ziemniaczanej (5 g)
50 g wody

1 porcja = 150 g
Przepis:

Jabłko  myjemy,  obieramy  i  kroimy  w  ćwiartki,  usuwając  gniazda  nasienne.
Morelę obieramy i usuwamy pestkę. Po zagotowaniu wody wrzucamy owoce
i  gotujemy  do  miękkości.  Ugotowane  owoce  miksujemy,  dodając  mąki
ziemniaczanej  (uprzednio  rozprowadzonej  w  zimnej  wodzie  –  1  łyŜka).  Po
rozmieszaniu ponownie gotujemy. Po ostudzeniu podajemy na salaterce.

Deser owocowy z jogurtem

PB11

Skład:
1/2 średniego jabłka (60 g)
1/2 średniej gruszki (60 g)
2 śliwki (40 g)
1 łyŜka naturalnego jogurtu (30 g)
50 g wody
Przepis:

Owoce myjemy i obieramy ze skórki. Kroimy na niewielkie cząstki i
wrzucamy do wrzątku – śliwki nie wymagają obierania. Gotujemy pod
przykryciem przez 10-15 minut. Po ugotowaniu owoce bardzo starannie
rozcieramy lub miksujemy. Podajemy z jogurtem.

Deser z soku typu Bobo Fruit

PB7

Skład:
1/2 butelki Bobo Fruita z jabłek i marchwi (100 g)
łyŜeczka cukru (5 g)
pełna łyŜeczka mączki ziemniaczanej (5 g)
50-60 g wody
1 porcja = 150 g
Przepis:

Wodę mieszamy starannie z cukrem i mączką ziemniaczaną, dodajemy
odmierzoną ilość soku, mieszamy, następnie gotujemy powoli doprowadzając
do wrzenia. Kisiel moŜemy podawać polany mlekiem – przygotowanym
zgodnie z zaleceniami producenta.

Kisiel z wiśni

PB7

Skład:
1/2 szklanki wiśni (80 g)
łyŜeczka cukru (5 g)
2 płaskie łyŜeczki mączki ziemniaczanej

50 g wody
50 g mleka

1 porcja = 150 g
Przepis:

Wiśnie  myjemy,  płuczemy,  drelujemy,  a  następnie  wkładamy  do  wrzątku,
dodajemy  cukier  i  przecieramy  przez  sitko.  Po  przygotowaniu  maczki
ziemniaczanej  w  2  ml  zimnej  wody  wlewamy  ją  na  wrzący  przecier
owocowy.  Pamiętamy  o  ciągłym  mieszaniu.  Doprowadzamy  do  wrzenia.  Po
ostudzeniu  podajemy  polany  mlekiem  „następnym”  przygotowanym  zgodnie
z instrukcją producenta.

Koktajl bezpieczny

PB12

Skład:
6 miarek proszku Nutramigen lub ProSobee 2
1/2 szklanki świeŜych owoców (malin, jagód)

10 g cukru
50 g chłodnej wody

Przepis:

Owoce starannie płuczemy. Miksujemy z proszkiem Nutramigen lub
ProSobee 2, cukrem i chłodną wodą. Nie powinno się przechowywać tak
sporządzonego koktajlu.

Naleśniki bezglutenowe PB12
Skład:
200 ml rozpuszczonego Nutramigenu lub ProSobee 2
1/2 szklanki mąki kukurydzianej (100 g)
sól
olej rzepakowy lub oliwa z oliwek dosmaŜenia
Przepis:

Dokładnie przygotowujemy ciasto (konsystencja gęstej śmietany). SmaŜymy
małe, cienkie naleśniki na niewielkiej ilości oleju. Naleśniki podajemy z
owocami lub farszem mięsnym. Do ciasta moŜna dodać 1/2 rozmąconego jaja
– jeŜeli nie ma przeciwwskazań ze strony dziecka.

Omlet z marchewką

PB12

Skład:
2 płaskie łyŜeczki masła (8-10 g)
1 marchewka średniej wielkości

1 jajko (50 g)
50 g wody

1 porcja = 150 g
Przepis:

Marchewkę  płuczemy,  obieramy  i  kroimy  w  talarki.  Po  zagotowaniu  wody
wrzucamy  marchewkę  i  gotujemy  do  miękkości.  Rozdrabniamy  marchewkę
widelcem. Jajko po umyciu ubijamy do uzyskania jednolitej masy. SmaŜymy
na  maśle,  lekko  unosząc  brzegi.  Po  przełoŜeniu  na  talerz  wypełniamy  ciasto
papką marchewkową i składamy w pół. Podajemy po ostudzeniu.

Placuszki marchewkowo-owsiane

PB12

Skład:
3 marchewki
1/2 szklanki płatków owsianych
ząbek czosnku
cebula

sól, pieprz
1/2 łyŜeczki tymianku
1 łyŜka oleju

Przepis:

Marchewkę, cebulę, czosnek obieramy i ścieramy na drobnej tarce. Dodajemy
namoczone we wrzątku płatki owsiane, przyprawy i olej. Wytwarzamy formę
placków i smaŜymy na teflonowej patelni – najlepiej bez oleju. W przygoto-
waniu moŜna warzywa i przyprawy zastąpić innymi suszonymi warzywami
lub rodzynkami.

Rogaliki bezglutenowe

PB12

Skład:
250 ml rozpuszczonego
Nutramigenu lub ProSobee 2
350 g mąki kukurydzianej

5 g droŜdŜy
2 łyŜki stołowe oleju
25 g cukru

Przepis:

Nutramigen  lub  ProSobee  2  rozpuszczamy  w  ciepłej  wodzie.  Dodajemy
rozkruszone  droŜdŜe,  cukier  i  mąkę.  Wyrabiamy  ciasto  i  pozostawiamy  do
wyrośnięcia.  Z  ciasta  wytwarzamy  rogaliki  (20-25  sztuk).  Do  ciasta  moŜna
dodać 1/2 jajka, jeśli dziecko nie jest uczulone na jaja kurze.

Wafle z Nutramigenu

PB12

Skład:
150 ml rozpuszczonego Nutramigenu lub
ProSobee 2
1 płaska łyŜeczka proszku do pieczenia

25 g oleju słonecznikowego
75 g mąki kukurydzianej
sól

Przepis:
Najpierw rozpuszczamy Nutramigen lub ProSobee wg zaleceń producenta.
Dodajemy mąkę, proszek i sól. Dokładnie mieszamy. Pieczemy po dodaniu oleju
i ponownym wymieszaniu. Do tego słuŜy specjalna blaszka. Gotowe wafle
podajemy z owocami lub dŜemem.

Jarzynki

Zupa jarzynowa z buraczkiem P6

Skład:
1/2 marchwi (30 g)
1/2 ziemniaka (20 g)
1/4 pietruszki (20 g)
1/4 buraka (20 g)

łyŜeczka świeŜego masła (5 g)

2 płaskie łyŜeczki kleiku ryŜowego (5 g)

120 ml wody uzupełnianej podczas gotowania

1 porcja = 150 g
Przepis:

Warzywa  myjemy,  obieramy,  płuczemy,  kroimy  i  wkładamy  do  ugotowania
do  wrzącej  wody  na  20  minut.  Po  ugotowaniu  warzywa  przecieramy  przez
sitko,  dodajemy  kleik,  mieszamy  i  doprowadzamy  do  wrzenia.  Dodajemy
masło i studzimy.

Papka z kalafiora lub brokułów PB7
Skład:
6 łyŜek kalafiora lub 2-3 gałązki brokułu
1 łyŜeczka świeŜego masła
1 łyŜka mleka modyfikowanego „następnego” (Bebiko 2, Nan 2, Gerber 2)
1 porcja = 50-60 g
Przepis:

wieŜe warzywa (kalafior lub brokuły) myjemy, czyścimy lub płuczemy.

Wodę  gotujemy.  Kalafior  lub  brokuły  wkładamy  do  wrzątku  i  gotujemy  do
miękkości.  Ugotowane  warzywa  odcedzamy,  rozcieramy  lub  rozgniatamy,
dodajemy  mleko  i  masło,  podgrzewamy  mieszając.  Papkę  podajemy  z
ugotowanym  i  drobno  posiekanym  chudym  mięsem  (2  łyŜeczki).  Starszym
niemowlętom (IV kwartał) naleŜy podwoić ilość warzyw i mięsa.

Papka z ziemniaków

PB10

Skład:
ziemniak średniej wielkości (80 g)
5 g masła

mleko modyfikowane „następne” (Bebiko 2, Nan 2, Gerber 2)

1 porcja = 120 g
Przepis:

Ziemniak  czyścimy,  obieramy  cienko,  starannie  płuczemy,  wkładamy  do
wrzącej  wody  i  gotujemy  pod  przykryciem  do  miękkości.  Po  ugotowaniu
odcedzamy,  rozcieramy  lub  rozgniatamy,  dodając  mleko  i  masło,
podgrzewamy  mieszając.  Papkę    podajemy  z  ugotowanym  mięsem  bądź
pulpetem i jarzynką.

Jarzynki z mięsem

Kalafiorowa z mięsem na rosole PB7
Skład:

90 g obranych warzyw: 1/4 marchewki (15 g), 1/4 pietruszki (9 g), 1/2 małego
ziemniaka (18 g), 1/4 małego pora (9 g), 2 gałązki kalafiora (18 g)

łyŜeczka oliwy z oliwek (5 g) ewentualnie oleju słonecznikowego
łyŜeczka płatków ryŜowych (5 g)
mały kawałek surowego chudego mięsa z drobiu lub cielęciny (20 g)
120 g wody, którą uzupełniamy podczas gotowania
1 porcja = 180 g + 10 g mięsa
Przepis:

Warzywa  starannie  myjemy,  obieramy  i  płuczemy,  mięso  płuczemy.
Warzywa i mięso kroimy, wkładamy do wrzącej wody i gotujemy przez około
20  minut.  Dodajemy  płatki  ryŜowe  lub  kaszę  kukurydzianą.    Gotujemy  na
małym  ogniu  (do  miękkości)  jeszcze  przez  około  20  minut.  Ugotowane
warzywa, mięso i ryŜ miksujemy. MoŜna teŜ wyjąc mięso i drobno posiekać,
a  warzywa  i  ryŜ  przetrzeć  przez  gęste  sitko.  Przetartą  lub  zmiksowaną  zupę
zagotowujemy.  Dodajemy  oliwę  lub  olej.  Mieszamy,  sprawdzamy
temperaturę, podajemy dziecku.

Królik z kalarepą

Skład:
1/2 kalarepy
1/2 marchewki

1 łyŜeczka masła
2 łyŜeczki mięsa z królika (20 g)

Przepis:

Mięso  gotujemy  osobno  i  drobno  siekamy.  Warzywa  obieramy,  myjemy  i
kroimy  na  drobno.  Do  zagotowanej  wody  dodajemy  warzywa  i  gotujemy  do
miękkości.  Po  ugotowaniu  przecieramy  przez  sito,  dodajemy  mięso  i  masło,
gotujemy. Podajemy ostudzone.

Papka warzywna z kurczęciem PB7
Skład:
1/2 marchewki
1/2 ziemniaka
2 róŜyczki brokułu

1 łyŜeczka oleju sojowego
20 g surowego mięsa
100 g wody

Przepis:

Warzywa  myjemy,  ziemniaki  i  marchew  obieramy,  płuczemy.  Kroimy  je  na
drobno  i  wrzucamy  do  zagotowanej  wody.  Gotujemy  do  miękkości  (20
minut).  Na  koniec  gotowania  wrzucamy  brokuły.  Ostatecznie  miksujemy  i
dodajemy  olej,  ponownie  doprowadzamy  do  zagotowania.  Po  ostudzeniu
podajemy łyŜeczką.

Zupa jarzynowa z mięsem bez rosołu

Skład:
surowe chude mięso z piersi kurczaka lub indyka
(20 g)
1 łyŜeczka oliwy z oliwek lub oleju sojowego
2 płaskie łyŜeczki kleiku ryŜowego (5 g)

1/2 pietruszki (15 g)
1/2 marchewki (25 g)
1 ziemniak (50 g)
100 g wody

1 porcja = 180 g + 10 g gotowanego mięsa
Przepis:

Warzywa myjemy, obieramy i płuczemy, wkładamy do wrzącej wody i
gotujemy na wolnym ogniu do miękkości. Miksujemy warzywa, mieszamy z
kleikiem. Mięso gotujemy osobno przez około 20 minut. Po ugotowaniu
rozdrabniamy – drobno siekając noŜem. Do zupy dodać posiekane mięso, a po
zagotowaniu – oliwkę. Podać po wymieszaniu.

Mleczne

Herbatnik z mlekiem modyfikowanym

Skład:
100 ml mleka modyfikowanego („następne” – Bebilon 2, Nan 2)
herbatnik lub sucharek
Przepis:
Do przygotowanego płynnego mleka modyfikowanego – mleka w proszku
rozcieńczonego – dodajemy utarty sucharek (herbatnik). Po przygotowaniu
powinno być 120 g mieszanki. Zamiast sucharka moŜna utrzeć świeŜo suszoną
bułkę, która musi być pulchna, biała i dobrze wypieczona. Herbatniki
przeznaczone dla niemowląt muszą pochodzić ze specjalnej produkcji albo z
własnego wypieku.

Kaszka kukurydziana na mleku B8
Skład:
9 g mleka modyfikowanego („nastę-
pne” – Bebilon 2, Nan 2)
6 g kaszy kukurydzianej

5 g cukru
100 g wody

1 porcja = 100 g
Przepis:

Mleko w proszku rozprowadzamy w ciepłej wodzie. Kasze rozprowadzamy w
wodzie zimnej i wlewamy do pozostałej ilości (z około 150 g) wody wrzącej.
Mieszając  gotujemy  na  wolnym  ogniu.  Pod  koniec  gotowania  dodajemy
cukier  oraz  rozprowadzone  w  wodzie  mleko,  ciągle  mieszając.  Kaszę
gotujemy  jeszcze  przez  3  minuty.  Po  ugotowaniu  ma  być  200  g  kaszy  –  w
razie konieczności dopełniamy wrzącą wodą do poŜądanej objętości.

Kaszka manna na mleku modyfikowanym

B10

Skład:
7 miarek mleka „następnego” (Bebilon 2, Gerber 2, Nan 2)
3 łyŜeczki kaszy manny (15 g)
2 płaskie łyŜeczki cukru (10 g)
180 g wody
1 porcja = 220 g
Przepis:

Wodę zagotowujemy, następnie studzimy. Do części wody dodajemy kaszę i
cukier, gotujemy zgodnie z przepisem z opakowania po kaszy. Pozostała ilość
wody słuŜy do rozprowadzenia mleka. Łączymy z ugotowaną manną.

Kaszka kukurydziana na mleku modyfikowanym B6
Skład:
150 g mleka „następnego” płynnego (Bebiko
2, Gerber 2, Nan 2)
2 łyŜeczki kaszki kukurydzianej (ok. 9 g)

2 płaskie łyŜeczki cukru (10 g)
1/5 szklanki wody (50 ml)

1 porcja = 180 g
Przepis:
Kaszkę pozostawiamy w zimnej wodzie na godzinę, aby nasiąkła. Następnie
gotujemy przez 25-30 minut. Przygotowujemy porcję mleka zgodnie z przepisem
na opakowaniu produktu. Do ugotowanej kaszki dodajemy przygotowane mleko,
mieszamy. Sprawdzamy temperaturę posiłku przed podaniem dziecku.

Kaszka manna z Nutramigenem PB12
Skład:
15-20 g kaszki manny lub kleiku (np. ryŜowy, kukurydziany, ryŜowo-gryczany)
150-180 ml wody
5-6 miarek proszku ProSobee 2 lub Nutramigenu
Przepis:

Gotujemy  wodę  i  studzimy.  Kaszkę  lub  kleik  rozprowadzamy  w  100  ml
wody.  Mieszając  gotujemy  (kaszkę  mannę  gotować  5-10  minut).  Do
ugotowanej  kaszki  lub  kleiku  dodać  rozpuszczony  w  pozostałej  ilości  wody
proszek ProSobee 2 lub Nutramigen, starannie wymieszać.

Kaszka ryŜowa z mlekiem

Skład:
180 g mleka „następnego” płynnego (Bebilon 2, Gerber 2, Nan 2)
5 łyŜeczek kaszki ryŜowej błyskawicznej (10-12 g)
1 porcja = 180 ml
Przepis:

Mleko przygotowujemy wg zaleceń na opakowaniu. Po odmierzeniu kaszki
ryŜowej dodajemy do mleka i mieszamy. Podajemy ostudzone.

Kisiel mleczny B7
Skład:
80 ml mleka modyfikowanego „następnego”
4 g mączki ziemniaczanej
1 Ŝółtko
Przepis:

Mleko  modyfikowane  przygotowujemy  wg  zaleceń  producenta.  W  części
zimnego  mleka  rozprowadzamy  mąkę  ziemniaczaną  i  Ŝółtko,  wlewamy  do
pozostałej  ilości  wrzącego  mleka  i  ciągle  mieszając  zagotowujemy.  Kisiel
moŜemy podać polany sokiem owocowym lub z owocami z cukrem podanymi
obok kisielu.

Kisiel mleczny z Ŝółtkiem

Skład:
20 g mleka „następnego” płynnego (Bebilon 2, Gerber 2, Nan 2)
łyŜeczka mączki ziemniaczanej
1/2 Ŝółtka
100 ml wody
1 porcja = 150 ml
Przepis:

Wodę  zagotowujemy  i  po  schłodzeniu  rozprowadzamy  mleko.  W  pozostałej
ilości  wody  rozprowadzamy  mączkę  ziemniaczaną  i  Ŝółtko.  Mieszając
starannie doprowadzamy do  wrzenia. Łączymy z rozprowadzonym  mlekiem.
Podajemy z sokiem owocowym.

Papka z twarogu

PB11

Skład:
40 g twarogu przygotowanego a 350 ml mleka pasteryzowanego
50 g mleka „następnego” płynnego (Bebilon 2, Gerber 2, Nan 2)
1 porcja = 100 g
Przepis:

Mleko przegotowujemy, studzimy, dodajemy 3 łyŜeczki kwaśnej śmietany lub
kilka  łyŜeczek  zsiadłego  mleka.  Pozostawiamy  przykryte  w  temperaturze
pokojowej na 24-36 godzin. Po ukwaszeniu usuwamy warstewkę tłuszczu.
Zagotowujemy  taką  samą  ilość  mleka  pasteryzowanego.  Dodajemy  do  niego
ukwaszone  mleko  i  pozostawiamy  na  10  minut.  Po  wytrąceniu  sernika
odsączamy  go  na  gęstym  sitku.  Roztarty  lub  przetarty  przez  sitko  na  gładką
masę  twaróg  łączymy  z  ciepłym  mlekiem  „następnym”  przygotowanym
zgodnie  z  przepisem  podanym  na  opakowaniu  mleka.  Papkę  z  twarogu
podajemy jako samodzielny posiłek z dodatkiem biszkoptu lub herbatników.

Pasta z twarogu B8
Skład:
40 g twarogu
50 g mleka modyfikowanego „następnego” (Bebilon 2, Nan 2)
1 porcja = 100 g
Przepis:

Twaróg roztarty lub przetarty przez wyparzone sitko na gładką masę łączymy
z ciepłym mlekiem. Papkę z twarogu podajemy jako samodzielny posiłek lub
jako dodatek do podwieczorku czy śniadania.

Płatki kukurydziane na mleku

Skład:
5 g płatków kukurydzianych
100 g mleka modyfikowanego „następnego” (Bebilon 2, Nan 2)
1 porcja = 100 g
Przepis:

Wszystkie naczynia potrzebne do przygotowania mleka muszą być umyte i
wyparzone. Mleko modyfikowane, ewentualnie mleko w proszku rozcieńczo-
ne, przygotować zgodnie z zaleceniem producenta. Do mleka dodać płatki
kukurydziane i zagotować. Podawać schłodzone, zaraz po przygotowaniu.

RyŜ na gęsto z Nutramigenem

PB12

Skład:
30 g ryŜu
5 miarek proszku ProSobee 2 lub Nutramigenu
150 ml wody
1 porcja = 150 g
Przepis:

Wypłukany ryŜ gotujemy na bardzo małym ogniu przez ok. 20 minut. Do
ugotowanego ryŜu dodajemy proszek ProSobee 2 lub Nutramigen. Dokładnie
mieszamy i miksujemy, aŜ do osiągnięcia jednolitej konsystencji. Podajemy
jako samodzielne danie z dodatkiem syropu lub soku owocowego.

Twaróg dla niemowląt PB11
Skład:
1,5 szklanki 3,2% pasteryzowanego mleka
3 łyŜeczki (20 g) kwaśnej śmietany
1 porcja = 50 g
Przepis:
Mleko przegotowujemy, studzimy. Śmietanę zakwaszamy, uŜywając specjalnych
tabletek zakwaszających, które nabywamy w sklepach mleczarskich. Po
zakwaszeniu mleko przykrywamy i pozostawiamy w temperaturze pokojowej na
24-36 godzin. Po ukwaszeniu ogrzewamy naczynie w gorącej wodzie w celu
ś

cięcia się sernika. Usuwamy warstewkę tłuszczu, a resztę odcedzamy na gęstym

sitku. Otrzymujemy w ten sposób około 50 g miękkiego twaroŜku. Podajemy w
połączeniu z owocami, biszkoptami.

Obiadki

Indyk z jarzynami

PB10

Skład:
pierś indyka (40 g)
1 mały ziemniak

1/2 łyŜeczki masła
mroŜona włoszczyzna (3 duŜe szczypty)

Przepis:

Mięso  indyka  gotujemy  do  miękkości  razem  z  trzecią  częścią  warzyw.
Pozostałe  2/3  gotujemy  w  niewielkiej  ilości  wody,  razem  z  ziemniakiem.
Gotowane mięso po pokrojeniu na drobne kawałki miksujemy z ugotowanym
warzywnym  wywarem.  Na  koniec  dodajemy  masło.  Danie  moŜe  być
podawane jako samodzielny posiłek obiadowy.

Kotlecik z groszkiem

B12

Skład:
70 g piersi z kurczaka
plaster Ŝółtego sera
1 łyŜeczka tartej bułki

1 łyŜka mroŜonego zielonego groszku
1 łyŜeczka zielonej siekanej pietruszki
1/2 łyŜeczki oliwy

Przepis:

Pierś  z  kurczaka  myjemy,  tniemy  na  drobne  kawałki  i  miksujemy.  Groszek
gotujemy  i  mieszamy  z  mięsem,  dodajemy  pietruszkę,  łyŜeczkę  tartej  bułki
oraz niewielką ilość wody. Dodajemy przyprawy do smaku. Po wymieszaniu
formujemy  2  kotleciki.  Układamy  na  folii  wymoszczonej  masłem,  jeden  na
drugim,  pomiędzy  nie  wkładając  plasterek  sera.  Przykrywamy  plasterkiem
sera  i  polewamy  oliwą.  Zawijamy  w  folię  i  wstawiamy  do  piekarnika  na  15
minut.

Mięso z kurcząt z jabłkiem

Skład:
25 g surowego mięsa z kurczaka
(pierś)
1 łyŜeczka kleiku ryŜowego (3 g)

1 łyŜeczka świeŜego masła (5 g)
1 średnie jabłko (80 g)
60-70 ml wody

porcja = 150 g + 20 g gotowanego mięsa (pierś z kurczaka)
Przepis:

Jabłko płuczemy, obieramy, po usunięciu gniazda nasiennego kroimy na
ć

wiartki. Do zagotowanej wody wkładamy jabłko, doprowadzamy do

rozgotowania.  Przecieramy  jabłko  przez  sitko.  Mięso  gotujemy  w  osobnym
naczyniu,  drobno  siekamy  i  mieszamy  z  musem  jabłkowym.  Wszystko
mieszamy  z  kleikiem  ryŜowym.  Dodajemy  masło  i  doprowadzamy  do
wrzenia. Po schłodzeniu podajemy łyŜeczką.

Przecier ryŜowo-mięsny z jabłkiem

Skład:
15 g piersi kurczaka
1 średnie jabłko (80 g)
3 łyŜeczki kleiku ryŜowego (3 g)

1 łyŜeczka świeŜego masła (5 g)
20 ml wody

Przepis:
Jabłko obieramy, pozostawiając miąŜsz. Wkładamy do wrzątku aŜ do
rozgotowania. W tym czasie przygotowujemy mięso, po ugotowaniu drobno
siekamy. Do rozgotowanego jabłka dodajemy mięso, kleik ryŜowy i masło.
Wszystko mieszamy i gotujemy. Dodajemy wodę do uzyskania odpowiedniej
konsystencji.

Pulpety z cielęciny i kaszki manny

PB10

Skład:
4 łyŜeczki surowej mielonej cielęciny (70
g)
50 g warzyw, tj. 1/4 małej marchwi (25
g), 1/2 małej pietruszki (25 g)
1/2 łyŜeczki zielonej pietruszki (2 g)

1/2 łyŜeczki pokrojonego w kostkę
selera
2 łyŜeczki kaszy manny (10 g)
1/2 surowego Ŝółtka
150 ml wody

1 porcja = 90 g
Przepis:

Sparzamy  jajko.  Mielemy  cielęcinę  i  dodajemy  Ŝółtko,  drobno  posiekaną
pietruszkę  i  kaszę  mannę.  Po  dokładnym  wymieszaniu  formujemy  kotleciki
(3-4  sztuki).  Warzywa  [po  umyciu,  obraniu  i  płukaniu  kroimy  w  drobna
kostkę  i  wrzucamy  do  wrzącej  wody,  doprowadzając  do  zagotowania.
Wkładamy kotleciki i gotujemy pod przykryciem ok. 25-30 minut.

Przeciery owocowe

Kisiel z jabłek PB9
Skład:
jabłko (50 g)
łyŜeczka mąki ziemniaczanej (5 g)

łyŜeczka cukru (5 g)
100 ml wody

1 porcja = 150 g
Przepis:

Jabłko po umyciu kroimy, oddzielamy część stanowiącą ogryzek, parzymy we
wrzącej wodzie, rozgniatamy i dodajemy cukier. Mąkę ziemniaczaną rozpro-
wadzamy w 20 ml zimnej wody, następnie mieszając dodajemy wrzący
przecier, doprowadzamy do zagotowania. Kisiel owocowy podajemy polany
mlekiem „następnym” bądź sam, dodatkowo biszkopt lub chrupki kukury-
dziane.

Kisiel Ŝurawinowy

Skład:
100 g Ŝurawin
20 g cukru

10 g mąki ziemniaczanej

200 ml wody

Przepis:

urawiny po umyciu rozgniatamy i wrzucamy do gotującej się wody wraz z

cukrem. Po krótkim czasie gotowania przecieramy przez plastikowe sitko.
Mąkę ziemniaczaną rozprowadzamy w niewielkiej ilości zimnej wody.
Powoli mieszając wlewamy do gotującej się wody. Gotujemy.

Przecier z czarnych jagód

Skład:
200 g czarnych jagód
3-4 łyŜeczki przegotowanej wody (20 ml)
1 porcja = 150 g
Przepis:

Jagody myjemy, płuczemy, sparzamy wrzątkiem. Owoce rozcieramy na
miazgę, dodajemy wodę, mieszamy i przecieramy przez sitko.

Przecier z jabłek

Skład:
100 g jabłek
1/2 łyŜeczki cukru
2 łyŜeczki przegotowanej wody (10 ml)
1 porcja = 100 g
Przepis:
Do przygotowania przecieru uŜywamy jabłek słodkich i soczystych. Jabłka
myjemy i ścieramy na tarce. Mieszamy z przegotowaną wodą i cukrem. Jest to
wspaniałe danie deserowe.

Przecier z malin P6

Skład:
1/2 szklanki malin
2 łyŜeczki kleiku ryŜowego
Przepis:

Miękkie, dojrzałe owoce płuczemy wrzątkiem. Przecieramy maliny i
dodajemy kleik ryŜowy, delikatnie mieszając.

Przecier z truskawek

PB7

Skład:
5-7 dojrzałych truskawek
1 łyŜeczka kleiku ryŜowego
2-3 łyŜeczki przegotowanej wody
Przepis:

Dojrzałe owoce przebieramy, płuczemy i sparzamy wrzątkiem. Rozcieramy
na miazgę i przecieramy przez grube sitko. Dodajemy kleik ryŜowy, wodę i
mieszamy wszystko. Podajemy dziecku zaraz po przygotowaniu.

Purée z jabłka i gruszki PB7
Skład:
1/3 dojrzałego jabłka
1/2 miękkiej gruszki
2 łyŜki przegotowanej wody
1 porcja = 100 g
Przepis:

Owoce płuczemy, obieramy ze skórki – pozostawiamy jedynie miąŜsz – i
kroimy na cienkie plasterki. Po włoŜeniu do rondelka dusimy na wolnym
ogniu z 2 łyŜkami wody przez 10 minut. Po rozgotowaniu owoce rozcieramy i
miksujemy. Podajemy jako doskonały deser – dodatek do biszkopta lub kaszy
manny.

Sos słonecznikowy

PB9

Skład:
1/2 szklanki ziaren słonecznikowych
łyŜeczka drobno posiekanego koperku
kilka łyŜek przegotowanej wody
Przepis:
Miksujemy ziarna z dodatkami i z ilością wody odpowiednia do konsystencji,
jaką sobie Ŝyczymy

Soki

Kompot owocowy

PB7

Skład:
1/2 małego jabłka (50 g)
1/2 średniej gruszki (50 g)

2 płaskie łyŜeczki cukru (10 g)
80 ml wody

1 porcja = 50 g
Przepis:

Owoce myjemy, obieramy i płuczemy, a następnie kroimy w kostkę. Wkłada-
my do wrzącej wody z cukrem i gotujemy do rozmiękczenia. Przecieramy
przez sitko lub miksujemy. MoŜemy podawać jako dodatek do biszkopta.

Kompot z jabłek

PB7

Skład:
1/2 średniego jabłka (50 g)
2 płaskie łyŜeczki cukru (10 g)

100 ml wody

1 porcja = 150 g
Przepis:

Jabłko  myjemy, obieramy  i płuczemy, a  następnie rozdrabniamy. Wkładamy
do  wrzącej  wody  z  cukrem  i  gotując  doprowadzamy  do  rozmiękczenia.
Przecieramy  przez  sitko.  Podajemy  jako  deser  z  biszkoptami  do  twaroŜku
bądź jako napój gaszący pragnienie dziecka.

Sok marchewkowo-jabłkowy

Skład:
ś

rednie jabłko (60 g)

rednia marchew (80 g)

1 porcja = 50 g
Przepis:

Marchew i jabłko myjemy, obieramy i płuczemy, a następnie ścieramy na
tarce (jabłko jedynie miąŜsz). Wyciskamy sok na sitku pogrąŜonym w
szklance.

Sok pomidorowo-jabłkowy

PB7

Skład:
soczyste słodkie jabłko (200 g)
1/2 duŜego dojrzałego pomidora (100 g)
1 porcja = 150 g
Przepis:

Po umyciu parzymy pomidor i zdejmujemy skórkę, tniemy na cząstki i
przecieramy przez sitko. Jabłko myjemy, obieramy, płuczemy i ścieramy na
tarce. Przecier jabłkowy dodajemy do pomidorowego i mieszamy.

Ziołowa herbatka z kopru i rumianku

PB7

Skład:
łyŜeczka kopru włoskiego i rumianku (3 g)
płaska łyŜeczka cukru (5 g)
200 ml wody
1 porcja = 100 ml
Przepis:

Wymieszane  zioła  wsypujemy  do  kubka.  Zalewamy  wrzącą  wodą  i
zostawiamy  do  zaparzenia  na  ok.  15  minut,  pamiętając  o  przykryciu.
Przecedzamy  napar.  Otrzymany  klarowny  napój  słodzimy  do  smaku.  Napój
doskonale gasi pragnienie, a dodatkowo wspomaga trawienie i łagodzi objawy
kolki.

Z jajkiem

Bukiet warzyw z jajkiem

PB11

Skład:
warzywa: 2-3 gałązki kalafiora, 1 mały
ziemniak, 1/2 małej marchwi
1/2 łyŜeczki posiekanego szczypiorku

1 jajko
2 łyŜeczki masła

1 porcja = 100 ml
Przepis:

Warzywa gotujemy w lekko osolonej wodzie (1 szklanka). Jajko po sparzeniu
roztrzepujemy  widelcem.  Na  spodek  wkładamy  łyŜeczkę  masła,  wylewamy
roztrzepane  jajko  i  umieszczamy  w  rondelku  z  wrzącą  wodą,  aŜ  się  zetnie.
Podajemy potrawę rozgniecioną widelcem. Podrobione warzywa i ścięte jajko
układamy na talerzyku z dodatkiem masła, posypane szczypiorkiem.

Jajecznica na parze ze szczypiorkiem

PB11

Skład:
1 łyŜeczka posiekanego szczypiorku (2 g)
2 płaskie łyŜeczki masła (10 g)

1 jajko
1 łyŜeczka mleka (15 g)

1 porcja = 180 ml
Przepis:

Szczypiorek opłukujemy, siekamy na drobne pierścionki i parzymy wrzątkiem
przez minutę. W rondelku gotujemy wodę. Spodeczek smarujemy masłem i
wstawiamy do rondelka z wrzątkiem. Na spodeczek wbijamy jajko i starannie
mieszamy do ścięcia się białka. Przed podaniem posypujemy szczypiorkiem.

Kisiel mleczny z Ŝółtkiem

patrz s. 23

Kleik ryŜowy z Ŝółtkiem i jabłkiem

PB7

Skład:
5-6 łyŜeczek kleiku ryŜowego lub
kaszki (15-18 g)
obrane jabłko (50 g)

łyŜeczka oliwy z oliwek
1/2 Ŝółtka (10 g)
100 ml wody

1 porcja = 150 ml
Przepis:
Jabłko myjemy, obieramy i trzemy na tarce. Wkładamy do wrzącej wody i
gotujemy. Chłodzimy i dodajemy kleik ryŜowy oraz 1/2 Ŝółtka, mieszamy i
gotujemy. Po zagotowaniu dodajemy oliwkę lub świeŜe masło.

Lane kluski

Skład:
100 g mleka płynnego modyfikowanego
5 g mąki kukurydzianej
1 Ŝółtko
Przepis:

Mleko przygotowujemy zgodnie z podanym przez producenta przepisem.
ś

ółtko łączymy z mąką i 2 łyŜeczkami wody na jednolitą masę, wlewamy

cieniutkim strumieniem na wrzące mleko, zagotowujemy. Kluseczki powinny
być wielkości drobnej kaszy perłowej i bardzo miękkie.

Omlet z marchewką

PB12

patrz str. 17

Papka warzywna z Ŝółtkiem

PB7

Skład:
1/2 marchewki
2 róŜyczki kalafiora
1/2 małego ziemniaka

1 łyŜeczka masła
jajko
100 ml wody

Przepis:

Myjemy  warzywa,  ziemniak  i  marchewkę  obieramy  i  płuczemy.  Gotujemy
wodę,  wrzucamy  warzywa,  doprowadzamy  do  miękkości  (ok.  20  minut).
Dodajemy  kolejno  ugotowane  Ŝółtko  i  masło,  wszystko  miksujemy.
Gotujemy i podajemy po schłodzeniu.

Zupa jarzynowa z Ŝółtkiem

PB7

Skład:
1/2 marchewki
1/2 małego ziemniaka
1/4 korzenia pietruszki
plaster małego selera

1 łyŜeczka świeŜego masła
2 płaskie łyŜeczki kleiku ryŜowego (5 g)
1/2 Ŝółtka
120 ml wody (uzupełniać podczas gotowania)

1 porcja = 150 g + 1/2 Ŝółtka
Przepis:

Warzywa  myjemy,  obieramy  i  płuczemy.  Jajko  sparzamy  wrzątkiem,
oddzielamy białko od Ŝółtka i dzielimy Ŝółtko na 2 porcje. Warzywa kroimy,
wkładamy do  wrzącej  wody (120 ml) i  gotujemy na  wolnym ogniu przez 20
minut.  Po  ugotowaniu  przecieramy  lub  miksujemy.  Dodajemy  kleik  ryŜowy,
masło  i  Ŝółtko,  mieszamy  i  zagotowujemy.  Przed  podaniem  sprawdzamy
temperaturę. Białko jaja i pozostałą połowę Ŝółtka uŜyć do innej potrawy, nie
przechowywać.

Zupa jarzynowa z Ŝółtkiem i kaszą manną

PB10

Skład:
warzywa 110 g, tj. 1/2 marchwi (33 g), 1/2
małego ziemniaka (22 g), 1/4 ma-łej
pietruszki (11 g), 1/2 małej cebuli (11 g),
cienki plaster selera (11 g), łyŜka mroŜonej
fasolki szparag. (22 g)

pełna łyŜka kaszy manny (6 g)
Ŝ

ółtko (20 g)

120 ml wody (uzupełniać
podczas gotowania)

1 porcja = 220 g
Przepis:

Warzywa starannie myjemy, obieramy i płuczemy. Drobno kroimy lub trzemy
na  tarce  do  jarzyn,  wkładamy  do  wrzącej  wody  i  gotujemy  przez  ok.  1/2
godziny.  Pod  koniec  gotowania  mieszając  dodajemy  kaszę  mannę.  śółtko
dodajemy  do  zupy,  starannie  rozprowadzamy  i  ciągle  mieszając  zagotowu-
jemy. Podajemy po sprawdzeniu temperatury potrawy.

Zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

PB7

Skład:
1 łyŜeczka kleiku kukurydzianego (23 g)
1 łyŜeczka posiekanego pora (78 g)
1/2 marchwi (60 g)
1 ziemniak (50 g)

1 łyŜeczka masła
1/2 Ŝółtka (10 g)

100 ml wody

1 porcja = 180 g + 10 g Ŝółtka
Przepis:
Marchewkę i ziemniaka myjemy, obieramy i płuczemy. Por po umyciu drobno
kroimy. Do zagotowanej wody wrzucamy pokrojone warzywa i gotujemy przez
ok. 20 minut. Jajko uprzednio ugotowane studzimy, obieramy ze skorupki i
oddzielamy białko od Ŝółtka. śółtko dodajemy do zupy i dokładnie wszystko
miksujemy. Następnie dodajemy kleik i masło, mieszamy i gotujemy, podajemy
po schłodzeniu.

Zupki

Pierwsza zupa marchewkowa

Skład:
1/2 średniej marchwi (60 g)
mały ziemniak (30 g)

100 ml wody

łyŜeczka oliwy lub świeŜego masła (5 g)
2 płaskie łyŜeczki kleiku ryŜowego (6 g)

1 porcja = 150 g
Przepis:

Warzywa myjemy, obieramy i płuczemy. Drobno kroimy  w kostkę. Wkłada-
my  do  wrzącej  wody  i  gotujemy  pod  przykryciem,  najlepiej  przez  ok.  pół
godziny.  Miękkie  ugotowane  warzywa  przecieramy  przez  sitko  lub  miksu-
jemy,  łączymy  z  wywarem  i  kleikiem,  doprowadzamy  do  zagotowania.
Dodajemy oliwę i mieszamy. Studzimy przed podaniem.

Pierwsza zupa jarzynowa

Skład:
obrane warzywa (90 g), tj. 1/2 małej marchwi
(40 g), 1 mały ziemniak (30 g), 1/4 korzenia
pietruszki (15 g)
łyŜeczka oliwy z oliwek lub oleju sojowego
(5 g)

2 płaskie łyŜeczki kleiku
ryŜowego (5 g)
Ŝ

ółtko (20 g)

150-200 ml wody

1 porcja = 150 g
Przepis:

Warzywa  myjemy,  obieramy  i  płuczemy.  Wkładamy  do  wrzącej  wody  i
gotujemy  na  małym  ogniu  do  miękkości  (20-30  minut).  Uzupełniamy  wodą
podczas  gotowania.  Ugotowane  warzywa  przecieramy  bądź  miksujemy,
łączymy  z  wywarem  i  kleikiem  ryŜowym.  Gotujemy  całość  mieszając,
dodajemy oliwę. Podajemy po schłodzeniu.

Zupa jarzynowa z cielęciną

Skład:

1/5 małej marchwi (20 g)
1/2 małego ziemniaka (20 g)
1/2 małej pietruszki (20 g)
brokuły (20 g)
pokrojona gałązka selera (10 g)
100 ml wody

2 łyŜeczki kleiku kukurydzianego (5 g)
20 g surowego mięsa (chuda cielęcina,
po gotowaniu ok. 10 g)

łyŜeczka oliwy z oliwek lub oleju
sojowego (5 g)

1 porcja = 150 g + 10 g gotowanego mięsa
Przepis:

Warzywa  myjemy,  obieramy  i  płuczemy,  drobno  kroimy.  Wkładamy  do
wrzącej  wody  i  gotujemy  do  miękkości  (20  minut).  Miksujemy.  Osobno
ugotowane mięso cielęce drobno siekamy noŜem. Do wywaru z ugotowanego
mięsa  dodajemy  mięso,  kleik  z  warzyw  i  oliwę.  Gotujemy  mieszając.  Po
ostudzeniu podajemy jako posiłek obiadowy.

Zupa jarzynowa z cielęciną i kleikiem

Skład:

1/2 małej marchwi (50 g)
mały ziemniak (50 g)
1/2 pietruszki (20 g)
2 łyŜeczki kleiku ryŜowego (6 g)

łyŜeczka świeŜego masła (5 g)
20 g surowego mięsa cielęcego (po
gotowaniu ok. 10 g)
120 ml wody

Przepis:

Warzywa  myjemy,  obieramy  i  płuczemy.  Mięso  cielęce  czyścimy  z  błon,
wkładamy  do  wrzącej  wody  i  gotujemy  do  miękkości.  Osobno  ugotowane
warzywa  dodajemy  do  kleiku  i  mięsa.  Wszystko  miksujemy.  Po  dodaniu
masła ponownie gotujemy. Podajemy po ostudzeniu.

Zupa jarzynowa z kaszką kukurydzianą i masłem PB7
Skład:

1/2 małej marchwi (50 g)
mały ziemniak (50 g)
1/2 pietruszki (20 g)
kaszka kukurydziana (ile?)

łyŜeczka świeŜego masła (5 g)
20 g surowego mięsa cielęcego (po
gotowaniu ok. 10 g)
120 ml wody

Uwaga: W odniesieniu do kaszki nie podano gramatury. W recepturze był błąd.
Wśród surowców nie ma kaszki, za to jest kleik ryŜowy.
Przepis:

Kaszkę kukurydzianą zalewamy 30 ml chłodnej przegotowanej wody. Warzy-
wa  myjemy,  obieramy  i  płuczemy,  wkładamy  do  wrzącej  wody.  Dodajemy
kaszkę  kukurydzianą    i  lekko  mieszając  gotujemy  około  20  minut.  Po
ugotowaniu  miksujemy,  dodajemy  masło  i  ponownie  doprowadzamy  do
zagotowania. Podajemy po ostudzeniu.

Zupa jarzynowo-fasolowa

PB7

Skład:

1/4 małej marchwi (20 g)
1/2 małego ziemniaka (20 g)
1/4 małej pietruszki (20 g)
120 ml wody
5 strączków fasolki szparagowej
(20 g)

2 płaskie łyŜeczki kleiku ryŜowego (5 g)
łyŜeczka oliwy z oliwek lub oleju
słonecznikowego (5 g)
20 g surowego mięsa cielęcego (po
gotowaniu ok. 10 g)

1 porcja = 180 ml
Przepis:

Warzywa  myjemy,  obieramy  i  płuczemy.  Odcinamy  końcówki  fasoli  i
usuwamy  włókienka.  Kroimy,  wkładamy  do  wrzącej  wody  i  gotujemy  do
miękkości  (20  minut).  Ugotowane  warzywa  przecieramy  przez  sitko  lub
miksujemy. Dodajemy kleik ryŜowy i oliwę. doprowadzamy do zagotowania,
mieszając.  Podajemy  po  ostudzeniu.  MoŜemy  ewentualnie  dodać  10  g
gotowanego, dobrze posiekanego chudego mięsa: piersi indyka, kurczaka lub
cielęciny.

Zupa marchewkowo-ziemniaczana z Ŝółtkiem

PB7

patrz str. 32

Zupa wielowarzywna

PB10

Skład:
2 marchewki
1 pietruszka
1/4 selera
kawałek małego pora
natka pietruszki

koperek
gałązka kalafiora
3 pomidory
3 ziemniaki
3 łyŜki soczewicy

3 łyŜki oleju
sól, pieprz
1000 ml wody

Przepis:

Warzywa myjemy, obieramy i płuczemy, drobno kroimy. Do garnka wlewa-
my olej, dodajemy pokrojone warzywa i niewielką ilość wody. Dusimy przez
5 minut, dodajemy obrane ze skóry pomidory, opłukaną soczewicę i wodę.
Gotujemy do miękkości. Podajemy po ostudzeniu.

Zupa z płatkami jęczmiennymi PB10
Skład:

1 łyŜeczka płatków jęczmiennych
błyskawicznych
100 g warzyw, tj. 1/4 małej marchwi,
1/3 ziemniaka

1 łyŜeczka startego selera
40 g mięsa z piersi kurczaka
120 ml wody

1 porcja = 200 ml
Przepis:

Warzywa myjemy i obieramy. Marchew i ziemniaka drobno tniemy w kostkę.
Zagotowujemy wodę, dodajemy mięso i pokrojone warzywa. Po 10 minutach
gotowania dodajemy starty seler i pietruszkę. Po kolejnych 10 minutach goto-
wania dodajemy płatki jęczmienne i jeszcze przez chwilę gotujemy. Ugotowa-
ne mięso wyjmujemy, drobno siekamy i dodajemy do zupy. Podajemy po
ochłodzeniu.

Zupa jarzynowa z olejem sojowym

P12

B10

Skład:

5 g ryŜu lub kaszy kukurydzianej
500 g warzyw, tj. marchwi, kalafiora,
pietruszki
3 g masła

1 łyŜeczka cukru
40 g mięsa z piersi kurczaka
olej sojowy
150 ml wody

1 porcja = 120 g
Uwaga: W odniesieniu do oleju sojowego nie podano gramatury. W recepturze
był błąd. Wśród surowców nie ma oleju sojowego.
Przepis:

Warzywa  myjemy  i  trzemy  na  tarce  lub  drobno  kroimy.  Wkładamy  do
wrzątku,  gotujemy  pół  godziny  do  miękkości,  odcedzamy.  Odcedzone
warzywa  przecieramy  przez  sitko.  Wypłukany  ryŜ  (kaszę)  dodajemy  do
wrzącego  pozostałego  wywaru  i  gotujemy  15-20  minut.  Przetarte  warzywa
łączymy  z  ugotowaną  kaszą  lub  ryŜem,  dodajemy  olej  sojowy  i  cukier.
Zagotowujemy.

Zupa marchewkowa z mlekiem modyfikowanym B5
Skład:

1/2 małej marchwi (50 g)
ś

redni ziemniak (70 g)

łyŜeczka kleiku ryŜowego (3 g)

60 g mleka modyfikowanego
„następnego”
60 ml wody

1 porcja = 180 g
Przepis:

Warzywa myjemy, obieramy, płuczemy, kroimy w drobną kostkę. Wkładamy
do wrzącej wody i gotujemy ok. 20 minut. Miękkie warzywa miksujemy lub
przecieramy  przez  sitko,  dodajemy  kleik  i  doprowadzamy  do  zagotowania,
mieszając.  Przygotowujemy  mleko  zgodnie  z  opisem  na  opakowaniu.
Zmiksowane  warzywa  dokładnie  mieszamy  z  mlekiem  modyfikowanym  i
podgrzewamy zupę. Sprawdzamy temperaturę przed podaniem.

Komentarz
Trudno zawierzyć w zupełności tym przepisom, skoro autorzy opracowania
zamiast „150 g” potrafią napisać „150 mg”. W przepisie na zupę jarzynową z
kaszką kukurydzianą i masłem wśród surowców nie ma kaszki kukurydzianej, za
to jest kleik ryŜowy. W przepisie na zupę jarzynową z olejem sojowym wśród
surowców nie ma w ogóle oleju sojowego. Być moŜe takich błędów jest więcej.
Dlatego naleŜy kaŜdy przepis przed zastosowaniem „poddać kontroli zdrowego
rozsądku”.

– 0 – o – 0 – o – 0 – o – 0 – o –

Część III: uwagi

Przygotowania

Przygotowanie naczyń dla niemowlęcia
Przygotowanie  posiłków  dla  niemowląt  wymaga  zachowania  zasad  czystości.
Obowiązek  ten  spoczywa  nie  tylko  na  osobach  przygotowujących  potrawy,  ale
takŜe wymaganiom muszą sprostać pomieszczenie i sprzęt.
W  wypadku  sztucznego  karmienia  niemowląt  pierwszy  sporządzany  posiłek  to
mleko  modyfikowane  „początkowe”,  a  od  5  miesięcy  mleko  modyfikowane
„następne” i mieszanki mleczne. Podczas przygotowywania posiłków mlecznych
obowiązują  zasady  higieny,  tak  aby  te  posiłki  spełniały  określone  wymagania
dietetyczne  i  mikrobiologiczne.  Większość  preparatów  mlecznych  jest  w  formie
sypkiej,  a  kaŜdy  producent  jest  obowiązany  umieścić  na  opakowaniu  zasady
przygotowywania,  tak  aby  sporządzone  mleko  stanowiło  pełnowartościowy
posiłek dla  niemowlęcia. Produkty  mleczne zawierają składniki, które  są dosko-
nałym  środowiskiem  do  rozwoju  bakterii,  nieodpowiednie  przechowywanie  i
przygotowanie mogą być powodem infekcji bakteryjnej przewodu pokarmowego.
Jak stwierdzono, drobnoustroje najlepiej rozmnaŜają się w temperaturze 15-45

a ich rozwój jest najmniejszy, gdy osiągana jest temperatura poniŜej 4

Przygotowane  posiłki  dla  niemowląt  w  pierwszym  półroczu  to  głównie  płynne
mleko  modyfikowane,  zupki  jarzynowe  i  soki.  Ogólnie  praktykowane  jest
podawanie ich przez smoczek. Stosowanie zarówno butelek (najlepiej szklanych)
jak  i  smoczków  zobowiązuje  do  zachowania  higieny.  Wygotowanie  przed
uŜyciem  przez  około  5  minut  jest  wystarczającym  zabezpieczeniem  przed
drobnoustrojami.
Po uŜyciu butelki i smoczka naleŜy kolejno:
usunąć pozostałe resztki pokarmu
wypłukać  pod  bieŜącą  wodą  i  umyć  w  2%  roztworze  sody  oczyszczonej  przy
uŜyciu  odpowiedniej  szczoteczki;  kilkakrotnie  wypłukać  i  pozostawić  do
wyschnięcia
umieścić w zamkniętym pojemniku do przechowywania.
KaŜdorazowo przed planowanym uŜyciem naleŜy butelkę i smoczek wygotować.
Kiedy dziecko jest starsze, wystarczy sparzenie wrzątkiem.

Przygotowanie posiłku dla niemowlęcia
Czy  przygotowywać  posiłek  samemu,  czy  korzystać  z  przetworów  gotowych,
zaleŜy od rodziców.
Gotowe  posiłki  według  ich  zwolenników  mają  tę  przewagę,  Ŝe  pochodzą  z
kontrolowanych  surowców,  znanych  upraw,  i  mają  znormalizowaną  wartość
odŜywczą  i  zawartość  minerałów.  Produkty  gotowe  –  często  stosowane  przez
rodziców  w  ciągu  tygodnia,  gdy  jest  mniej  czasu  na  gotowanie  –  zazwyczaj
ustępują pola domowym daniom w dni wolne od pracy.

Posiłki

domowe

pochodzące

naturalnych

zdrowych

produktów

ywnościowych, przygotowane według zasad higieny i zgodnie z przepisem, są

równie dobre jak markowe gotowe, dostępne w sklepach. Jedynym etapem, który
moŜe budzić nasze wątpliwości, jest sposób ich przygotowywania.
Zaczynając  od  początku,  pierwsze  posiłki  bezmleczne  powinny  być  gotowa-ne.
Potrawy  duszone  i  pieczone  pozostawmy  na  później,  tj.  po  ukończeniu  roku.
Gotowanie,  duszenie  i  pieczenie  wpływa  na  zwiększenie  przyswajalności
pokarmu  oraz  neutralizuje  działanie  substancji  niepoŜądanych  (toksycznych  i
drobnoustrojów). W ten sposób wzrasta takŜe wartość smakowa posiłku – często
ma to przełoŜenie na chęć dziecka do jedzenia. Potrawy dla niemowląt powinny
być sporządzane bez dodatku soli i ostrych przypraw. Planując ilość przygotowa-
nej  potrawy  pamiętać  naleŜy,  Ŝe  niewskazane  jest  przechowywanie  posiłku,
zwłaszcza  w  pierwszym  okresie  wprowadzania  posiłków.  Dla  dzieci  starszych
ś

mielej moŜemy przygotować posiłek na 1-2 dni. Czasami moŜna dodać

niewielką ilość cukru, jeśli potrawa tego wymaga, niemniej jednak pamiętajmy,
Ŝ

e nadmiar cukru w diecie dziecka sprzyja powstawaniu próchnicy zębów i

nadwagi.

Przechowywanie Ŝywności

Czynniki przyspieszające psucie się Ŝywności
ś

ywność jest przechowywana przez pewien okres czasu, co wiąŜe się z

fizjologicznymi  cechami  człowieka,  który  wymaga  ciągłej  dostawy  pokarmów  i
nie moŜe odŜywiać się „na zapas”. Przechowywanie Ŝywności podlega przemia-
nom  mikrobiologicznym, biologicznym, chemicznym  i  fizycznym. Przemiany te
prowadzą  do  zmniejszenia  jej  wartości  odŜywczej,  zdrowotnej  i  organolep-
tycznej.
Trwałość produktów jest ograniczona i zaleŜy od składu chemicznego pokarmu,
obecnej w nim mikroflory, od warunków i czynników środowiska (tem-peratura,
wilgotność,  tlen  atmosferyczny  oraz  gazy  otaczające  przechowywany  produkt).
Jednym  z  głównych  składników  większości  pokarmów  jest  woda.  Im  więcej
wody,  tym  szybciej  przebiegają  reakcje  chemiczne  i  tym  szybszy  jest  rozwój
drobnoustrojów,  co  w  konsekwencji  prowadzi  do  szybkiego  psucia  się  pokarmu
nawet w obniŜonej temperaturze.
Inne składniki produktów Ŝywnościowych mają mniejszy wpływ na ich trwałość.
Stosunkowo

szybko

ulegają

zepsuciu

substancje

tłuszczowe.

Białka,

węglowodany  i  sole  mineralne  odgrywają  mniejszą  rolę  w  procesach
skracających  trwałość  produktów,  stanowią  jednak  substraty  dla  niektórych
reakcji  chemicznych  i  działalności  drobnoustrojów.  DuŜy  wpływ  na  szybkość
reakcji  ma  pH.  Procesy  oddechowe  zachodzące  w  Ŝywej  strukturze  tkankowej
(np. owoce, warzywa) mogą doprowadzić do podniesienia jej temperatury, co jest
niekorzystne dla przechowywania. Innym  waŜnym czynnikiem  wpływającym na

trwałość produktów jest temperatura, której obniŜenie ma decydujące znaczenie
w przechowywaniu. ObniŜenie temperatury do minus 18-30

C wskutek zmiany

stanu skupienia wody daje w efekcie wielokrotne przedłuŜenie czasu przechowy-
wania.

Sposoby utrwalania Ŝywności
Suszenie
Podczas  suszenia  pozbawia  się  produkty  wody,  co  zapobiega  rozwojowi
drobnoustrojów, ponadto  wtedy ustaje aktywność  wielu enzymów. W produkcie
suszonym  hamowany jest przebieg reakcji chemicznych  między składnikami, co
zapobiega  psuciu  się.  Proces  ten  wykorzystywany  jest  do  kondycjonowania
herbaty,  kawy,  do  otrzymywania  suszu  owocowego,  w  produkcji  makaronów  i
innych przetworów. Suszenie w warunkach naturalnych przyczynia się do utraty
witaminy C w produktach.

MroŜenie
Jest  to  przechowywanie  produktów  w  temperaturze  do  -18

C. Dla kaŜdego

produktu  określa  się  maksymalny  czas  przechowywania.  W  produktach
mroŜonych  składniki  odŜywcze  są  na  ogół    dobrze  zachowane.  W  wypadku
warzyw  zamroŜenie  pozwala  na  zachowanie  większej  ilości  składników
odŜywczych (do zamroŜenia dochodzi zaraz po zbiorze). MroŜenie nie moŜe być
wykorzystywane  w  przechowywaniu  mleka,  śmietany,  grzybów  i  ogórków.
ZamroŜenie  powoduje  zmiany  struktury  tkankowej  miąŜszu  wielu  owoców,
dlatego owoce... (w tym miejscu brak kawałka tekstu).

Blanszowanie
Jest to proces poprzedzający mroŜenie, polegający na krótkotrwałym (trwającym
kilka  minut)  ogrzaniu  warzyw  do  temperatury  85-100

C. Blanszowanie

unieczynnia enzymy tkankowe, zapobiegając zmianom zabarwienia i walorów
smakowych

mroŜonych

warzyw.

Dodatkowo

niszczone

są

bakterie.

Blanszowaniu poddaje się  warzywa liściaste, groch, fasolę, szparagi, kukurydzę,
kalafior i brokuły. Proces ten nie jest konieczny dla marchwi, papryki, owoców,
cebuli, czosnku i pietruszki.

Napromieniowanie
Jest  metodą,  która  budzi  kontrowersje.  Stosowane  promieniowanie  nie  jest
radioaktywne. Tej metody uŜywa się do sterylizacji przypraw, miękkich owoców,
a takŜe do niszczenia drobnoustrojów obecnych w drobiu.

Konserwowanie
Pozwala  na  przechowywanie  Ŝywności  w  pojemnikach  metalowych  i  szklanych
w  temperaturze  przez  określony  czas.  Kupując  takie  produkty,  musimy  w
pierwszej kolejności zwrócić uwagę na datę waŜności.

Dodatki do Ŝywności
To  związki  chemiczne  dodawane  do  Ŝywności  w  celu  poprawy  jej  trwałości.
Część z nich moŜe wywierać na niektórych ludzi niekorzystne działanie w postaci
reakcji alergicznych.

Wędzenie
Jest  jedną  z  najstarszych  metod  konserwowania  Ŝywności.  Proces  wędzenia
poprzedzany  jest  peklowaniem  lub  marynowaniem  produktów.  Charakterystycz-
ny  smak  i  zapach  Ŝywności  wędzonej  pochodzi  od  związków  chemicznych
zawartych w dymie. Związki te spowalniają proces utleniania mięsa, nadając mu
dodatkowo  pewne  wartości  smakowo-zapachowe.  Substancje  te  mogą  mieć
równieŜ  niekorzystne  działanie  dla  ustroju,  wręcz  rakotwórcze.  Wędzi  się  ryby,
mięso i sery.

Zasady przechowywania Ŝywności
ś

ywność wyprodukowaną i zapakowaną w zakładach przetwórstwa prze-

chowujemy wg wskazówek zawartych na opakowaniu. Natomiast czas prze-
chowywania wyrobów domowych jest uzaleŜniony od sposobu przygotowania.
ś

ywność powinna być przechowywana w odpowiednich opakowaniach.

Zapobiega to wysychaniu produktów i przenikaniu zapachów.

Pojemniki z tworzyw sztucznych
Nie  kaŜdy  pojemnik  nadaje  się  do  wszystkich  produktów  spoŜywczych.  Mięsa,
wędliny,  sery  i  masło  nie  powinny  być  umieszczane  w  pojemnikach  z  tworzyw
sztucznych,  które  zawierają  substancje  rozpuszczające  się  w  tłuszczach.  Przed
zakupem  powinniśmy  się  upewnić,  Ŝe  kupowany  pojemnik  ma  atest
Państwowego  Zakładu  Higieny,  a  producent  zapewnia,  Ŝe  wyrób  nadaje  się  do
przechowywania Ŝywności zawierającej tłuszcze.

Folia
Obecnie kupujemy  wiele artykułów  w folii, ale nie powinno się przecho-wywać
w niej Ŝywności, głównie wędlin, serów, mięsa, zieleniny i warzyw. Szczególnie
niebezpieczne  jest  foliowanie  warzyw  liściastych,  gdyŜ  brak  dostępu  powietrza
moŜe spowodować wytwarzanie się w warzywach bardzo szkodliwych azotynów.
Przyspieszamy  psucie  się,  przechowując  produkty  w  folii  w  warunkach
beztlenowych.

Folia aluminiowa
Ta  przydatna  w  gospodarstwie  domowym  folia  słuŜy  do  zabezpieczania
produktów  Ŝywnościowych  przed  dostępem  światła  i  wysychaniem,  ale  główni
stosujemy ją do pieczenia. Warto pamiętać, Ŝe niewskazane jest stosowanie jej do
produktów kwaśnych.

Jak przechowywać produkty
Jaja
Okres  przechowywania  jajek  w  lodówce  moŜe  wynosić  około  2-3  tygodni.
Niezalecane  jest  gromadzenie  jaj  na  zapas.  Większość  lodówek  ma  półki
odpowiednio  przystosowane  do  przechowywania  jaj.  WaŜne  jest,  aby  nie  myć
jajek przed włoŜeniem do lodówki (naturalna otoczka na skorupce jest barierą dla
bakterii).  W  czasie  długotrwałego  przechowywania  jaj  do  ich  wnętrza  wnikają
przez pory skorupki bakterie. Ich rozwój zachodzi szybciej w Ŝółtku niŜ w białku.
Prowadzi  to  do  zmiany  zapachu  jajka,  zwiększenia  się  komory  powietrznej  i
rozrzedzenia jaja.

Mięso surowe, przetwory mięsne i drób
Surowe  mięso  najlepiej  jest  przechowywać  po  szybkim  schłodzeniu  do
temperatury  0-2

C. Przed włoŜeniem do lodówki mięso zawsze powinno być

umyte  i osuszone,  najlepiej włoŜone do odpowiednich pojemników. WaŜne jest,
aby  w  lodówce  surowe  mięso  nie  stało  na  tej  samej  półce  co  gotowe  potrawy.
Jeśli  chcemy  przechowywać  mięso  dłuŜej,  najlepiej  je  poporcjować  i  zamrozić.
MoŜna  równieŜ  skropić  mięso  sokiem  z  cytryny,  co  podnosi  kwasowość  na
powierzchni  i  opóźnia  rozwój  drobnoustrojów.  Wśród  przetworów  mięsnych
najmniejszą  trwałością  charakteryzują  się  wyroby  garmaŜeryjne  i  dlatego
powinny być spoŜywane na bieŜąco. Niektóre kiełbasy (np. krakowska, parówki)
moŜna  po  odpowiednim  opakowaniu  przechowywać  do  2  dni,  wędzonki
półtrwałe  (toruńska,  Ŝywiecka)  –  do  4  dni,  natomiast  kiełbasy  suche  nawet  do
miesiąca.  NaleŜy  pamiętać,  Ŝe  podczas  przechowywania  mięsa  zachodzą  takŜe
procesy dojrzewania. Obserwuje się utratę wagi związaną z odparowaniem części
wody.

Nabiał
Mleko  i  produkty  mleczarskie  ulegają  szybkiemu  psuciu  się  w  wyniku
działalności  drobnoustrojów.  Szybkość  występowania  zmian  zaleŜy  od  ilości  i
rodzaju  mikroflory  i  od  temperatury  przechowywania.  Istotne  jest  przede
wszystkim  sprawdzanie  podczas  zakupów  terminu  przydatności  do  spoŜycia.
Mleko  UHT  oraz  napoje  mleczne  w  zamkniętych  kartonach  mają  stosunkowo
długie  terminy  waŜności.  A  po  otwarciu  nadają  się  do  spoŜycia  bez
przegotowania  do  12  godzin.  Jogurty  i  kefiry  muszą  być  przechowywane  w
warunkach  chłodniczych  z  terminem  waŜności  jak  na  opakowaniu.  Sery  Ŝółte
przechowywane  są  przez  kilka  dni,  do  tego  stosuje  się  folię  spoŜywczą.  w
przypadku  dłuŜszego  przechowywania  powinno  się  ser  mrozić.  Sery  twarogowe
są  mało  trwałe,  obowiązuje  termin  waŜności  jak  na  opakowaniu,  zazwyczaj  48
godzin.  Okres  przechowywania  twarogu  wydłuŜy  się,  jeŜeli  zakupimy  ten  w
hermetycznie zamkniętym opakowaniu foliowym.

Owoce i warzywa
Najlepiej trzymać w temperaturze około 10

C (niŜsza temperatura jest

niewskazana dla owoców tropikalnych, pomidorów i ogórków).Warzywa i owoce
przechowujemy  w  pojemnikach  z  niezbyt  szczelną  pokrywką  umoŜliwiającą
dostęp powietrza. Warzywa korzeniowe, ziemniaki i owoce o większej trwałości
(np.  jabłka)  moŜna  przechowywać  przez  kilka  dni  na  dolnych  półkach  szafek.
JeŜeli  chcemy  przechowywać  owoce  i  warzywa  przez  dłuŜszy  okres,  potrzebne
jest odpowiednie miejsce z temperaturą 2-10

C. Przetwory owocowe i warzywne

przechowujemy w temperaturze poniŜej 15

bez dostępu światła.

Pokarm mamy
Czas przechowywania mleka kobiecego jest uzaleŜniony od temperatury. I tak: w
temperaturze 4

C (lodówka) – 48 godzin, w zamroŜeniu do -10

C – około

tygodnia, a po zamroŜeniu do -18

C – przez około pół roku. Pamiętajmy, aby

pokarm kobiecy przechowywać w butelce z odpowiednim atestem.

Potrawy domowe
MoŜemy przechowywać przez 2-4 dni w temperaturze poniŜej 10

Najkorzystniejsze  jest  przechowywanie  potraw  kwaśnych:  kiszonych,  z
dodatkiem  pomidorów,  kiszonej  kapusty,  kiszonych  ogórków.  Za  sprawą  kwasu
ograniczany jest rozwój drobnoustrojów. Dlatego niektóre potrawy (np. mięso w
rosole)  moŜemy  zakwasić  przez  dodanie  koncentratu  pomidorowego.  Zupy  i
sosy  przechowujemy  w  lodówce  po  uprzednim  zagotowaniu,  ostudzeniu  i
umieszczeniu

odpowiednim

pojemniku

przykryciem.

Kiszonki

przechowujemy w temperaturze poniŜej 10

C. Najlepszą temperaturą dla

ogórków kiszonych jest 4-7

C., a kiszonej kapusty około 0

W  wypadku  kiszonej  kapusty  przedłuŜony  okres  przechowywania  spowoduje
zmniejszenie  zawartości  witaminy  C,  a  w  wypadku  ogórków  utratę  tekstury
(twardości), rozwój droŜdŜy i fermentację alkoholową.

Produkty zboŜowe
Chleb  i  inne  rodzaje  pieczywa  są  produktami  charakteryzującymi  się  małą
trwałością, a proces psucia się spowodowany jest czerstwieniem i pleśnieniem, w
wyniku  których  dochodzi  do  zmian  smaku,  zapachu  i  tekstury.  Proces
czerstwienia  przebiega  najszybciej  w  temperaturze  bliskiej  0

C, stąd chleba nie

przechowuje się w lodówce. Natomiast zamroŜenie pieczywa do -20

C hamuje

procesy psucia się i umoŜliwia przechowywanie przez kilka miesięcy bez obawy
o utratę walorów smakowych. Za ogólnie przyjętą formę przechowywania
produktów mącznych uwaŜa się mroŜenie, wykorzystuje się je w przypadku
pierogów, pyz, knedli, ciast i pizzy.

Ryby
Najlepiej zjadać w dniu zakupu, ewentualnie nazajutrz po oczyszczeniu, umyciu i
umieszczeniu w odpowiednim pojemniku w temperaturze około 0

C. Ryby

wędzone powinny być przechowywane na wyŜszych półkach. Owijając je w folię
spoŜywczą unikniemy przechodzenia zapachu na inne potrawy. Ryba z konserwy
nie powinna być przechowywana w puszce po otwarciu, najlepiej przełoŜyć ją na
talerzyk.  Surowe  ryby  moŜemy  przechowywać  znacznie  dłuŜej  po  zamroŜeniu.
Przed  zamroŜeniem  najpierw  je  myjemy  i  patroszymy.  Rybę  chudą  moŜemy
przechowywać znacznie dłuŜej po zamroŜeniu, nawet do 6-8 miesięcy.

Tłuszcze
Olej  moŜe  być  przechowywany  w  lodówce  do  2-3  miesięcy  (najkorzystniej  w
temperaturze  4-6

C, z ograniczonym dostępem światła). Najwięcej trudności

sprawia przechowywanie masła, w którym zachodzą procesy hydrolizy tłuszczów
i uwalniane  wtedy  kwasy tłuszczowe, aldehydy i  ketony pogarszają jego jakość.
Masło  i  margarynę  naleŜy  trzymać  w  lodówce  przez  czas  zgodny  z  terminem
waŜności  umieszczonym  na  opakowaniu.  Smalec  jest  tłuszczem  o  większej
trwałości.  Jest  mniej  podatny  na  utlenianie  i  hydrolizę.  Dzięki  temu  w
temperaturze  od  -6  do  -8

C moŜe być przechowywany nawet do roku. Podczas

przechowywania  tłuszczów  zachodzą  reakcje  chemiczne  i  enzymatyczne,  które
powodują  zmiany  jakości,  prowadzą  do  jełczenia.  O  czasie  przechowywania
tłuszczów  decydują  warunki  takie  jak  temperatura,  dostęp  światła  i  tlenu
atmosferycznego oraz rodzaj opakowania.

WaŜne informacje
Salmonella  jest  to  drobnoustrój,  o  którym  wiele  osób  słyszało.  Natomiast
pałeczka  Yersini  jest  mało  znana  pomimo  jej  rozpowszechnienia  i  moŜliwych
zaburzeń przewodu pokarmowego na skutek jej spoŜycia.
Bakterie  mnoŜą  się  najszybciej  w  temperaturze  7-60

C i w tym przedziale

temperatur przechowujemy  Ŝywność jak najkrócej.
Odgrzewanie produktów więcej niŜ raz oraz wielokrotne chłodzenie i ogrzewanie
powoduje  straty  witamin  oraz  stwarza  bakteriom  korzystne  warunki  do
rozmnaŜania.
Krytyczną  fazą  zamraŜania    jest  przejście  od  temperatury  -1  do  -5

C, kiedy

wymroŜeniu ulega 50-95% wody zawartej w tkankach. Im szybciej przebiega
zamraŜanie, tym jakość mroŜonek jest wyŜsza. Podczas powolnego zamraŜania
ś

ciany komórek są rozrywane przez powstające kryształki lodu, co prowadzi do

wycieku  zawartości  komórek  po  rozmroŜeniu,  szczególnie  w  owocach.  Szybkie
zamraŜanie  powoduje  powstawanie  kryształków  i  wewnątrz  komórek,  i  w
przestrzeniach  międzykomórkowych,  co  powoduje  mniejsze  uszkodzenia  błon
komórkowych,  a  tym  samym  struktura  produktu  nie  ulega  większym  zmianom.
Natomiast  rozmraŜanie  powinno  przebiegać  powoli.  ZamroŜone  w  warunkach

Tabela trwałości produktów

W lodówce

W zamraŜarce

mięso surowe
wołowina

2-3 dni

2-3 miesiące

wieprzowina

2-3 dni

1-2 miesiące

drób

2-3 dni

2-3 miesiące

cielęcina

2-3 dni

2-3 miesiące

baranina

2-3 dni

2-3 miesiące

mięso przetworzone
pieczona wołowina

8 miesięcy

kiełbasa, szynka

1-2 miesiące

pieczona cielęcina

6 miesięcy

ryby
surowa (tłusta/chuda)

3-4 dni

4-6 miesięcy

gotowana

1-2 dni

krewetki

1-2 dni

produkty mleczne
masło (zamknięte/otwarte)

2 tygodnie/1 tydzień

6 miesięcy

margaryna

1 tydzień

6 miesięcy

serek wiejski, topiony

termin waŜności

mleko, jogurty

termin waŜności

ser Ŝółty

6-12 dni

3-4 miesiące

warzywa
ogórki

10 dni

1 rok

pomidory, papryka

7 dni

1 rok

sałata

7 dni

1 rok

groszek, brukselka

5 dni

1 rok

pieczarki

5 dni

1 rok

szparagi, brokuły

2-3 dni

1 rok

marchewka

2-4 dni

1 rok

kalafior

1-2 dni

1 rok

kapusta, seler

2 tygodnie

1 rok

buraki

3 tygodnie

1 rok

ziemniaki

1-2 tygodnie

1 rok