Plan wykładu 3
Poda
ż
pieni
ą
dza gospodarce
1.
Agregaty pieni
ęż
ne M1,M2,M3 ……………………….
2.
Mno
ż
nik kreacji pieni
ą
dza……………………………..
3.
Poda
ż
pieni
ą
dza i Baza Monetarna w Polsce ……..
Plan wykładu 3
Poda
ż
pieni
ą
dza gospodarce
1.
Agregaty pieni
ęż
ne M1,M2,M3 ……………………….
2.
Mno
ż
nik kreacji pieni
ą
dza……………………………..
3.
Poda
ż
pieni
ą
dza i Baza Monetarna w Polsce ……..
Współczesny pieni
ą
dz jest instrumentem finansowym spełniaj
ą
cym
podstawow
ą
zasad
ę
rachunkowo
ś
ci – zasad
ę
podwójnego zapisu.
Zawsze wyst
ę
puje w aktywach wła
ś
ciciela i jednocze
ś
nie w pasywach innego podmiotu.
Wyst
ę
puj
ą
ce w trzech formach pieni
ą
dze s
ą
aktywem finansowym ich wła
ś
cicieli (osób fizycznych i
prawnych) i pasywem (zobowi
ą
zaniem) emitentów:
• Pieni
ą
dz gotówkowy jest zobowi
ą
zaniem banku centralnego.
• Pieni
ą
dz bezgotówkowy wyst
ę
puje w pasywach banków depozytowo –
kredytowych prowadz
ą
cych rachunki klientów.
• Pieni
ą
dz elektroniczny jest zobowi
ą
zaniem emitenta elektronicznego no
ś
nika
informacji (np. banku depozytowo kredytowego, innej instytucji pieni
ą
dza
elektronicznego).
Schemat poda
ż
y pieni
ą
dza w gospodarce
Bank centralny
Aktywa Pasywa
Emisja gotówki (EG)
Rachunki BDK (RO)
Banki depozytowo-kredytowe
Aktywa Pasywa
Gotówka w kasie (BG) Depozyty ludności (DG)
Rachunki w BC (RO) Depozyty przedsiębiorstw
(DP)
Gospodarstwa domowe
Aktywa Pasywa
Gotówka (GG)
Depozyty w BDK
(DG)
Przedsiębiorstwa
Aktywa Pasywa
Gotówka (GP)
Depozyty w BDK
(DP)
Zagranica
Aktywa Pasywa
Gotówka (GZ)
Depozyty w BDK
(DZ)
Baza Monetarna = EG + RO
Podaż pieniądza M
s
= GG + GP + DG + DP + DZ
Poda
ż
pieni
ą
dza w Polsce, stan na 31 grudnia 2008 i 30 wrze
ś
nia 2010.
Agregaty pieni
ęż
ne M1, M2 i M3 wg. NBP
mld zł
%
mld zł
%
1. Gotówka w obiegu (poza kasami banków)
90,7
13,6
91,7
12,2
2. Depozyty bie
żą
ce
259,0
38,9
327,5
43,5
M1 = 1 + 2
349,7
52,5
419,2
55,7
3. Depozyty terminowe z terminem pierwotnym do 2 lat
310,6
46,6
325,3
43,2
M2 = M1 + 3
660,3
99,1
744,5
98,9
4*. Zobowi
ą
zania banków z tytułu operacji
z przyrzeczeniem odkupu
Dłu
ż
ne papiery warto
ś
ciowe z terminem wykupu do 2 lat
3,5
1,8
0,5
0,3
5,4
2,4
0,7
0,3
M3 = M2 + 4
666,3
100,0
752,9
100,0
Ź
ródło: NBP
4* do pozycji tej nale
żą
:
•
Zobowi
ą
zania banków komercyjnych z tytułu operacji z przyrzeczeniem odkupu,
•
Dłu
ż
ne papiery emitowane przez banki komercyjne z terminem wykupu do 2 lat,
•
Jednostki uczestnictwa w funduszach rynku pieni
ęż
nego
b = B/M = 14,0% - skłonno
ść
do utrzymywania gotówki
Podaż pieniądza w Polsce w latach 1993 – 2008 (stan na koniec roku) w mld zł
Wyszczególnienie / lata
1993
1996
2000
2002
2008
mld zł
%
mld zł
%
mld zł
%
mld zł
%
mld zł
%
Podaż pieniądza ogółem
(M3)
55,9
100,0
140,4
100,0
300,8
100,0
322,0
100,0
666,3
100,0
Pieniądz gotówkowy w
obiegu (G)
10,0
17,9
23,6
16,8
34,1
11,3
42,2
13,1
90,7
13,6
Depozyty ogółem
45,9
82,1
116,8
83,2
266,7
88,7
277,8
86,9
569,6
85,5
- gospodarstw domowych
b.d.
b.d.
191,1
63,6
196,3
61,0
332,7
50,0
- podmiotów gospodarczych
b.d.
b.d.
75,6
25,1
81,5
25,9
236,9
35,6
Produkt Krajowy Brutto
155,8
362,3
713,4
771,1
1220,0
Skłonność do utrzymania
pieniądza
Wskaźnik monetyzacji
gospodarki
k = M3/ PKB
35,9
38,7
42,2
41,8
54,6
Źródło: dane NBP
Mechanizm kreacji pieni
ą
dza w gospodarce
Bank centralny
Aktywa Pasywa
+100 Kredyt
Emisja gotówki (EG)
aukcyjny (1)
+14 (2)
+ 11(3)
+ 9(4)
Rachunki BDK (RO)
+100 (1)
+5 (2)
+3(3)
+ 3(4)
Banki depozytowo-kredytowe
Aktywa Pasywa
Gotówka w kasie (BG) Depozyty ludności (DG)
-14(2)
-11(3)
– 9(4)
Rachunki w BC (RO) Depozyty przed. (DP)
+100 (1)
+5(2)
+ 71(3)
+
86 (2)
+ 70(3)
+ 56(4)
Kredyt dla przed.
Kredyt aukcyjny(1)
+100 (2
)
+ 65(4)
+100(1)
Kredyt dla GD
+ 81(3)
Gospodarstwa domowe
Aktywa Pasywa
Gotówka (GG)
Kredyt w
BDK
+14 (2)
+ 11(3)
+ 9(4)
+
81 (3)
Depozyty w BDK
Przedsiębiorstwa
Aktywa Pasywa
Gotówka (GP)
Kredyt w BDK
+100 (2)
+ 65(4)
Depozyty w BDK (DP)
+86 (2)
+70 (3)
+ 56 (4)
b = 14%, r
o
= 5%
+M
s
= (2)[14 GG +86 DP] = 100
+ (3)[
11 GG + 70 DP] = 181
+ (4)[9 GG + 56 DP](4) = 246 + …….
Mnożnik kreacji pieniądza
Kreacja pieniądza w gospodarce następuje na skutek:
• Zasilenia w pieniądz BDK przez Bank Centralny – wzrost Bazy Monetarnej +BM,
• Akcję kredytową BDK, która zasila w pieniądz przedsiębiorstwa, państwo i GD,
• Depozyty przedsiębiorstw i GD w BDK, które powodują powrót pieniądza do sektora
bankowego,
Kreację pieniądza w gospodarce hamują:
• Stopa rezerwy obowiązkowej (r
o
)
• Skłonność do utrzymywania gotówki (b)
m – przeciętny mnożnik kreacji pieniądza
M
S
= BM
×
m
1
m =
(r
o
+ b – r
o
×
b)
Mno
ż
nik kreacji pieni
ą
dza oblicza si
ę
jako wska
ź
nik przeci
ę
tny i kra
ń
cowy:
M
S
•
przeci
ę
tny m =
BM
∆
M
S
. kra
ń
cowy m
’
=
∆
BM
m
’
– kra
ń
cowy mno
ż
nik kreacji pieni
ą
dza
∆
M
S
=
∆
BM
×
m
’
1
m
’
=
(r
o
+ b
’
– r
o
×
b
’
)
gdzie:
b
’
kra
ń
cowa skłonno
ść
do utrzymywania gotówki =
∆
G/
∆
M
S
przeci
ę
tna i kra
ń
cowa stopa rezerwy obowi
ą
zkowej r
o
s
ą
równe
Je
ż
eli m
’
jest const., wówczas m = m
’
(mno
ż
nik kra
ń
cowy równy jest przeci
ę
tnemu)
Baza monetarna i poda
ż
pieni
ą
dza w Polsce w mld zł
31.12.2007
Baza monetarna – pieni
ą
dz rezerwowy
102,7
Gotówka z kasami banków
85,7
Rachunki bie
żą
ce banków
16,8
Poda
ż
pieni
ą
dza
561,6
Gotówka w obiegu
77,2
Depozyty
472,2
Mno
ż
nik kreacji pieni
ą
dza (przeci
ę
tny)
5,5
Mno
ż
nik kreacji pieni
ą
dza (kra
ń
cowy)
Udział gotówki (przeci
ę
tny)
13,7%
Udział gotówki (kra
ń
cowy)
30.09.2008
109,7
90,7
18,9
629,1
82,5
535,5
5,7
9,6
13,1%
7,9%
30.10.2008
128,4
100,6
27,7
637,4
90,6
536,5
5,0
0,4
14,2%
95,2%
30.09.2010
123,5
100,7
22,7
752,9
91,7
652,8
6,1
- 23,6
12,6 %
0,9%
Plan wykładu 4
Cele i instrumenty polityki pieni
ęż
nej banku centralnego
1.Cele polityki pieni
ęż
nej……………………………………….
2.Polityka stopy rezerwy obowi
ą
zkowej…………………….
3.Polityka walutowa…………………………………………….
4.Polityka stóp procentowych…………………………………
5.Polityka otwartego rynku………………………………………..
6.Stopy procentowe w Polsce i na
ś
wiecie……………………..
Cel banku centralnego jest okre
ś
lony w Konstytucji i Ustawie o NBP.
„Podstawowym celem działalno
ś
ci NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen,
przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rz
ą
du, o ile nie ogranicza to
podstawowego celu NBP.”
Cel inflacyjny Rada Polityki Pieni
ęż
nej od wielu lat okre
ś
la na poziomie 2,5% z mo
ż
liwo
ś
ci
ą
odchyle
ń
o 1 p.p. w dół i w gór
ę
.
Bank centralny formułowa
ć
mo
ż
e w swojej polityce pieni
ęż
nej inne cele
Cel
nadrz
ę
dny
Cel inflacyjny
Cel
po
ś
redni
Przyrost agregatu pieni
ęż
nego
(M1, M2, M3)
Stopy procentowe
Kurs
walutowy
Cel
operacyjny
Krótkoterminowe
stopy
procentowe
Baza
monetarna
brak
Kurs
walutowy
brak
brak
Cel inflacyjny RPP traktuje (jak wiele innych banków centralnych) jako cel nadrz
ę
dny,
jedyny i bezpo
ś
redni.
Wszystkie pozostałe (stopy procentowe, poda
ż
pieni
ą
dza, baza monetarna, kursy walutowe)
s
ą
instrumentami w realizacji celu inflacyjnego.
Kryteria niezale
ż
no
ś
ci
•
Długo
ść
kadencji Prezesa Zarz
ą
du (6 lat) –
dłu
ż
sza od parlamentu w nie
pokrywaj
ą
cych si
ę
terminach
•
Procedura wyboru Prezesa Zarz
ą
du – nieodwołalno
ść
Prezesa
•
Kolegialno
ść
władz NBP -
Rada Polityki Pieni
ęż
nej, Komisja Nadzoru Finansowego,
Zarz
ą
d NBP, Bankowy Fundusz Gwarancyjny
•
Odpowiedzialno
ść
przed parlamentem za realizacj
ę
polityki pieni
ęż
nej –
zało
ż
enia rocznej i
ś
rednioterminowej polityki pieni
ęż
nej i sprawozdanie z ich realizacji
NBP realizuje swój cel konstytucyjny posiadaj
ą
c niezale
ż
no
ść
od innych
organów pa
ń
stwa.
Instrumenty polityki pieni
ęż
nej
Od roku 1998 organem odpowiedzialnym za polityk
ę
pieni
ęż
n
ą
jest 10 osobowa
Rada Polityki Pieni
ęż
nej,
RPP realizuje strategi
ę
nadrz
ę
dnego bezpo
ś
redniego celu inflacyjnego, ogłasza i
stara si
ę
osi
ą
gn
ąć
ś
redniookresowy i roczny cel inflacyjny
I.
Polityka stopy rezerwy obowi
ą
zkowej r
o
Rezerwa obowi
ą
zkowa jest utrzymywana na rachunku w BC jako cz
ęść
przyj
ę
tych depozytów z wył
ą
czeniem depozytów mi
ę
dzybankowych.
Istniej mo
ż
liwo
ść
ró
ż
nicowania stopy w zale
ż
no
ś
ci od
•
terminu zapadalno
ś
ci
•
waluty
Górn
ą
granic
ę
stopy (30%) okre
ś
la Prawo Bankowe. W pierwszym
okresie transformacji stopy rezerwy były bardzo wysokie.
Aktualnie wynosi 3,5% (EUW – 2%). Od 2004 roku jest oprocentowana.
Oprocentowanie jest poni
ż
ej rynku i zasila specjalny fundusz
gwarantowania kredytów w dyspozycji BFG
Instrumenty polityki pieni
ęż
nej
II. Polityka walutowa
2.
Zasady kształtowania kursów walutowych (ustala Rada Ministrów na wniosek NBP)
•
Kurs waluty sztywny – administrowany przez pa
ń
stwo
Zmiany kursu: dewaluacja – rewaluacja
stycze
ń
1990 – pa
ź
dziernik 1991
•
Kurs płynny – rynkowy. Kurs zale
ż
y od popytu i poda
ż
y walut na FOREX-ie
z mo
ż
liwo
ś
ci
ą
interwencyjnych zakupów b
ą
d
ź
sprzeda
ż
y walut przez BC.
Zmiany kursu: deprecjacja – aprecjacja
kwiecie
ń
2000 - ?
•
Polityka w
ęż
a walutowego – zmienno
ść
kursu w okre
ś
lonych granicach w
stosunku do jednej waluty, b
ą
d
ź
koszyka walut.
Pa
ź
dziernik 1991 – marzec 2000
Exchange Rate Mechanizm II ?
1.
Zakres wymienialno
ś
ci waluty – stopniowalny w zale
ż
no
ś
ci od podmiotu i celu, dla
którego nabywa walut
ę
(wymienialno
ść
wewn
ę
trzna i zewn
ę
trzna).
Złoty jest aktualnie walut
ą
w pełni wymienialn
ą
według standardów MFW.
Pa
ń
stwo przyst
ę
puj
ą
ce do Europejskiej Unii Walutowej poza stabilizacj
ą
kursu walutowego na dwa lata
przed przyj
ę
ciem EUR (ERM II) powinno spełni
ć
w ostatnim roku przed przyst
ą
pieniem nast
ę
puj
ą
ce
warunki (kryteria z Maastricht):
• Stosunek deficytu bud
ż
etowego do PKB nie wy
ż
szy od 3%
• Stosunek długu publicznego do PKB nie wy
ż
szy od 60%
• Stopa inflacji nie powinna by
ć
wy
ż
sza o wi
ę
cej ni
ż
1,5 pkt. proc. od
ś
redniej stopy inflacji
w porównaniu ze stopami trzech krajów o najni
ż
szej stopie inflacji w EUW
• Poziom długoterminowych stóp procentowych nie b
ę
dzie wy
ż
szy o 4 pkt. proc. w porównaniu ze
stopami trzech krajów o najni
ż
szej stopie inflacji.
Kryterium deficytu bud
ż
etowego
Kryterium długu publicznego
Państwo
2007
2014
Francja
64
95
Niemcy
63
91
Wielka Brytania
44
99
Włochy
103
132
USA
79
112
Ź
ródło: MFW
Najwy
ż
szy dług publiczny maj
ą
Stany Zjednoczone. W roku 2009:
• deficyt bud
ż
etowy – 1,8 bln USD (11,5% PKB)
• dług publiczny – 11,5 bln USD (90% PKB)
Stosunek długu publicznego do PKB w USA i wybranych pa
ń
stwach europejskich
W latach 2007 i 2014
Rynki walutowe
Rynki walutowe ze wzgl
ę
du na uczestnicz
ą
ce na nich podmioty oraz skal
ę
obrotów dziel
ą
si
ę
na:
• detaliczne rynki walutowe (usługi kantorowe) – sprzeda
ż
i skup walut
przez banki i kantory (rynki zanikaj
ą
ce wraz z rozwojem bezgotówkowych
form płatno
ś
ci w kraju i zagranic
ą
),
• mi
ę
dzybankowy, hurtowy, krajowy rynek walutowy (FOREX),
• mi
ę
dzynarodowe rynki walutowe (Giełdy w Londynie, New York, Tokio
Singapur.)
Najwa
ż
niejsze znaczenie dla gospodarki posiada funkcjonuj
ą
cy w ka
ż
dym kraju
mi
ę
dzybankowy rynek walutowy, który okre
ś
la si
ę
powszechnie mianem FOREX.
Kształtuj
ą
ce si
ę
na nim kursy wymiany waluty krajowej na zagraniczne waluty
wymienialne traktowane s
ą
jako rynkowa „oficjalna” cena waluty, kształtuj
ą
ca kursy
kantorowe oraz b
ę
d
ą
ca podstaw
ą
wielu rozlicze
ń
.
Uczestnicy FOREX-u
Podaż waluty zagranicznej – popyt na walutę
krajową
Popyt na walutę zagraniczną – podaż waluty
krajowej
Eksporterzy zamieniający swoje zagraniczne
przychody walutowe na pokrycie kosztów krajowych.
Importerzy zamieniający przychody krajowe ze
sprzedaży na pokrycie zagranicznych kosztów.
Inwestorzy zagraniczni inwestujący w kraju w
instrumenty finansowe denominowane w walucie
krajowej.
Inwestorzy zagraniczni wychodzący z inwestycji
krajowych.
Podmioty krajowe pożyczające zagranicą na pokrycie
kosztów krajowych.
Podmioty krajowe spłacające długi zagraniczne.
Inwestorzy krajowi wychodzący z inwestycji
zagranicznych.
Inwestorzy krajowi inwestujący zagranicą.
Banki komercyjne skracający pozycje walutowe.
Banki komercyjne wydłużające pozycje walutowe
Bank centralny wpływający na obniżenie kursu
waluty zagranicznej wyrażonego w walucie krajowej.
Bank centralny wpływający na wzrost kursu waluty
zagranicznej wyrażonego w walucie krajowej.
Ź
ródło: opracowanie własne
Czynniki kształtuj
ą
ce poziom kursów walutowych
• Parytet siły nabywczej
Inflacja powinna powodowa
ć
nominaln
ą
deprecjacj
ę
waluty krajowej
[(x +
∆
x)x] × (1 +
π
USD
)
k
real
=
( 1 +
π
zł
)
• Parytet stóp procentowych
Kapitał przepływa z krajów o ni
ż
szych stopach procentowych do krajów z
wy
ż
szymi stopami procentowymi.
Wzrost stóp procentowych powoduje napływ kapitału i aprecjacj
ę
waluty krajowej
Wpływ uczestników FOREXU na kierunki zmian kursów walutowych
Aprecjacja waluty krajowej Eksport
- spadek kursów walut obcych Krajowe inwestycje podmiotów zagranicznych
Zamykanie zagranicznych inwestycji przez podmioty krajowe
Po
ż
yczki zagraniczne podmiotów krajowych
Sprzeda
ż
walut zagranicznych przez bank centralny
Deprecjacja waluty krajowej Import
- wzrost kursów waluty krajowej Zamykanie krajowych inwestycji przez podmioty zagraniczne
Inwestycje zagraniczne podmiotów krajowych
Spłata długu zagranicznego przez podmioty krajowe
Zakup walut zagranicznych przez bank centralny
Uczestnictwo NBP na F0REX-ie
• Fixing na FOREX-ie – tabela oficjalnych kursów NBP u
ś
rednione kursy
kwotowane na FOREX-ie w godz. 11.00 – 11.10
• NBP kupuje waluty i sprzedaje Ministrowi finansów po kursie oficjalnym
• NBP mo
ż
e interweniowa
ć
na FOREX-ie kupuj
ą
c i sprzedaj
ą
c waluty zagraniczne.
Celem tych interwencji jest wpływ na kursy walutowe
Instrumenty polityki pieni
ęż
nej
Skutki interwencji BC na rynku walutowym
• Zakup walut przez BC
Wzrastają kursy walut obcych w złotych – deprecjacja waluty krajowej.
Bank centralny kupując waluty płaci za nie na rachunki BDK w BC.
Podwyższa aktywa podwyższa Bazę Monetarną podwyższa podaż pieniądza.
Sterylizacja – interwencje BC na rynku pieniężnym mające na celu neutralizację skutków
wcześniejszych interwencji walutowych. Skupując waluty BC powoduje wzrost podaży
pieniądza.
Sprzedając bony pieniężne bądź bony skarbowe czyści rynek z pieniądza (sterylizuje),
zmniejsza podaż pieniądza
•
Sprzedaż walut przez BC
Spadają kursy walut obcych w złotych – aprecjacja waluty krajowej.
Bank centralny uzyskuje pieniądze od BDK z ich rachunków.
Obniża aktywa obniża Bazę Monetarną obniża podaż pieniądza
Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej.
Nadrz
ę
dn
ą
cech
ą
gospodarki globalnej jest wolny przepływ kapitałów i towarów.
Mała gospodarka otwarta prowadzi wymian
ę
mi
ę
dzynarodow
ą
, lecz nie ma
wpływu na ceny
ś
wiatowe i warunki wymiany.
Hipoteza Jeffrey’a Frankel’a „niemo
ż
liwego do spełnienia trójk
ą
ta”
Nie mo
ż
na osi
ą
gn
ąć
jednocze
ś
nie trzech celów:
•
liberalizacji zagranicznych obrotów kapitałowych,
•
stabilno
ś
ci kursu walutowego,
•
niezale
ż
nej polityki pieni
ęż
nej, w ramach której bank centralny ma wpływ
na kształtowanie poda
ż
y pieni
ą
dza.
Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej
Mo
ż
liwe
s
ą
kombinacje
I. Wariant kontroli obrotów kapitałowych
•
kontrola przepływu kapitału
•
stabilny kurs walut
•
niezale
ż
na polityka pieni
ęż
na
II.Wariant płynnego rynkowego kursu walutowego
•
płynny kurs walutowy
•
liberalizacja zagranicznych obrotów kapitałowych
•
niezale
ż
na polityka pieni
ęż
na
Wariant unii walutowej (ERM 1 i 2)
•
stabilny kurs walutowy
•
liberalizacja zagranicznych obrotów kapitałowych
•
rezygnacja z niezale
ż
nej polityki pieni
ęż
nej – bank centralny
dostosowuje poda
ż
pieni
ą
dza do popytu wynikaj
ą
cego z napływu
i odpływu kapitału zagranicznego
Instrumenty polityki pieni
ęż
nej
III. Polityka stóp procentowych
Stopy procentowe NBP
•
Stopa lombardowa
• Stopa redyskontowa
• Stopa referencyjna, tygodniowych operacji otwartego rynku – sprzedaży tygodniowych
bonów pieniężnych
• Stopa depozytów dobowych
Stopy BC wpływają bezpośrednio na cenę pieniądza na rynku międzybankowym.
Wzrost stóp procentowych BC zawsze oznacza spadek podaży pieniądza
Obniżanie stóp procentowych BC zawsze oznacza wzrost podaży pieniądza
Wpływ poszczególnych stóp BC na rynkową cenę pieniądza zależy jednak od sytuacji
płynnościowej w sektorze bankowym.
Strukturalna nadpłynność sektora bankowego – BC dłużnikiem netto
BC ściąga pieniądze z rynku przyjmując depozyty od BDK, bądź sprzedając im własne
papiery wartościowe (bony pieniężne). Są to tzw. operacje reverse-repo.
Taka sytuacja panuje w polskim sektorze bankowym. Najważniejszą stopą jest stopa
referencyjna
0N
TN
1W
2W
1M
3M
6M
1R
WIBID
5,24
5,24
5,24
5,25
5,30
5,47
5,66
5,90
WIBOR
5,42
5,42
5,44
5,45
5,50
5,67
5,86
6,10
Wpływ stóp procentowych NBP na rynkowe krótkoterminowe stopy procentowe
WIBID – Warsaw Interbank Bid Rate, stopa procentowa, jaką banki płacą za przyjęcie
(zakup) depozytu
WIBOR – Warsaw Interbank Offered Rate, stopa procentowa jaką banki płacą za
wniesienie (sprzedaż) depozytu
Stopa
lokat
dobowych
3,50
Stopa
referencyjna
5,25
6,75
Stopa
lombardowa
Banki centralne zmieniają swoje stopy o krok będący wielokrotnością 0,25 p.p, to jest 25 p.b.
100 punktów bazowych = 1 punk procentowy
Tabela z dnia 15 lutego 2008
0N
TN
1W
2W
1M
3M
6M
1R
WIBID
6,02
6,05
6,20
6,23
6,35
6,60
6,63
6,65
WIBOR
6,32
6,35
6,40
6,43
6,55
6,80
6,83
6,85
Stopa
lokat
dobowych
4,50
Stopa
referencyjna
6,00
7,50
Stopa
lombardowa
Tabela z dnia 09 października 2008
Stopa referencyjna, lombardowa, redyskontowa i depozytowa – definicje i wysoko
ść
0N
TN
1W
2W
1M
3M
6M
1R
WIBID
3,16
3,14
3,21
3,25
3,35
3,99
4,10
4,28
WIBOR
3,46
3,46
3,41
3,45
3,55
4,19
4,30
4,58
Stopa lokat
dobowych
2,00
Stopa
referencyjna
3,50
5,00
Stopa
lombardowa
Rynek mi
ę
dzybankowych depozytów w Polsce 14 pa
ź
dziernika 2009
Inflacja pa
ź
dziernik 2008 – pa
ź
dziernik 2009 – 3,1%
Instrumenty polityki pieni
ęż
nej
IV. Operacje otwartego rynku
BC jest uczestnikiem rynków pieniężnych. Podstawowym celem operacji otwartego rynku
jest wpływanie na poziom płynnych rezerw banków (Bazy Monetarnej)
BC sprzedaje papiery wartościowe (bony pieniężne, bony skarbowe) lub dewizy
zmniejsza Bazę Monetarną zmniejsza podaż pieniądza.
BC kupuje papiery wartościowe (obligacje i bony skarbowe) lub dewizy
zwiększa Bazę Monetarną zwiększa podaż pieniądza.
Operacje warunkowe:
Sprzedaż p.w. z jednoczesnym zobowiązaniem ich odkupienia po ustalonym okresie (right revers-repo).
Zakup p.w. z jednoczesnym zobowiązaniem odsprzedaży po ustalonym okresie ( right repo)
Operacje bezwarunkowe:
Sprzedaż p.w. bez zobowiązania ich odkupienia (outright revers-repo).
Zakup p.w. bez zobowiązania ich odsprzedaży (outright repo)
Sytuacja w sektorze bankowym na przełomie 2008 i 2009 r.
Na mi
ę
dzybankowym rynku pieni
ęż
nym wyst
ę
powały nast
ę
puj
ą
ce zjawiska:
• Banki mniej ch
ę
tnie po
ż
yczały sobie na dłu
ż
sze terminy – WIBOR (3M) wynosił 6,80%
przy stopie referencyjnej 6,00%, pomimo wyra
ź
nych oczekiwa
ń
wzrostu stóp NBP.
Na rynku mi
ę
dzybankowym w ostatnich dniach zawiera si
ę
praktycznie tylko transakcje O/N.
Banki zmniejszyły limity kredytowe dla swoich partnerów.
• Cz
ęść
banków rozpocz
ę
ła wojn
ę
o depozyty oferuj
ą
c wyj
ą
tkowo wysokie stopy 8% - 9%,
wy
ż
sze od stopy lombardowej.
• Inne banki miały nadwy
ż
ki płynno
ś
ci, które lokowały w papiery skarbowe i bony pieni
ęż
ne NBP.
• Banki udzielaj
ą
ce kredytów w CHF nie mogły pozyska
ć
tej waluty z tradycyjnych
ź
ródeł –
zagranicznych funduszy.
• Banki oczekiwały,
ż
e NBP zagwarantuje depozyty mi
ę
dzybankowe.
• Silna deprecjacja złotego wzgl
ę
dem walut zagranicznych.
• Firmy ochraniarskie raportuj
ą
znacznie wi
ę
ksz
ą
cz
ę
stotliwo
ść
dowozu gotówki do bankomatów.
• Indeksy giełdowe w Polsce (WIG) i na
ś
wiecie trac
ą
od pocz
ą
tku roku blisko 50%
• Dopływaj
ą
doniesienia o złej i pogarszaj
ą
cej si
ę
sytuacji zagranicznych banków
b
ę
d
ą
cych wła
ś
cicielami banków działaj
ą
cych w Polsce:
• Fortis Bank
• Unicredit
• KBC
• ING
„Pakiet zaufania” NBP z 14 pa
ź
dziernika 2008
W tych warunkach NBP zaoferował pakiet rozwi
ą
za
ń
, które miały przeciwdziała
ć
tym negatywnym
zjawiskom:
• Utrzymanie emisji siedmiodniowych bonów pieni
ęż
nych.
• Wprowadzenie – je
ś
li b
ę
dzie taka potrzeba – wi
ę
kszej cz
ę
stotliwo
ś
ci i wydłu
ż
anie operacji
otwartego rynku (operacji right repo i riverse repo).
• Wprowadzenie modyfikacji w systemie operacyjnym kredytu lombardowego, polegaj
ą
cego m.in.
na rozszerzeniu listy papierów warto
ś
ciowych mog
ą
cych by
ć
zabezpieczeniem dla tego kredytu.
Dotychczas mogły to tylko by
ć
bony i obligacje Skarbu Pa
ń
stwa oraz bony i obligacje NBP.
Kredyt lombardowy zabezpiecza
ć
b
ę
dzie mo
ż
na prywatnymi obligacjami i akcjami.
• Wprowadzenie operacji zasilaj
ą
cych otwartego rynku (operacje right repo) o okresie zapadalno
ś
ci
do trzech miesi
ę
cy.
• Wprowadzenie operacji walutowych SWAP.
• NBP nie proponuje gwarantowania depozytów, poniewa
ż
nie przewiduje tego Ustawa o NBP.
Jednak s
ą
zapowiedzi,
ż
e działalno
ść
tak
ą
mo
ż
e podj
ąć
Minister Finansów w imieniu Rz
ą
du.
„Pakiet zaufania” NBP z 14 pa
ź
dziernika 2008 c.d.
• Sejm nowelizuje Ustaw
ę
o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym (BFG) powi
ę
kszaj
ą
c gwarancje 100%
depozytów do równowarto
ś
ci 50 000 EUR.
Dotychczas 100% gwarancje miały depozyty do 1 000 EUR i 90% gwarancje depozyty do 22 500 EUR
W Europie niektóre pa
ń
stwa dały 100% gwarancje dla wszystkich depozytów.
Kto zapłaci?
• Komisja Nadzoru Finansowego nakłada na zarz
ą
dy banków obowi
ą
zek codziennego raportowania
transakcji zagranicznych w szczególno
ś
ci ze spółkami matkami
Podj
ę
te działania:
• NBP 17 pa
ź
dziernika
• kupuje od banków bony skarbowe na tydzie
ń
(operacja right repo) za 10 mld zł
• sprzedaje bankom bony skarbowe na tydzie
ń
(operacja right reverse repo) za 7 mld zł
• 22 pa
ź
dziernika
• kupuje od banków bony skarbowe na 14 dni (operacja right repo) za 9,8 mld zł
SWOT walutowy
NBP sprzedaje X jednostek
waluty po kursie
natychmiastowym S
t
z obowi
ą
zkiem jej odkupienia
w momencie n po kursie
terminowym F
t/n
BDK kupuje X jednostek
waluty po kursie
natychmiastowym S
t
z obowi
ą
zkiem jej odsprzeda
ż
y
w momencie n po kursie
terminowym F
t/n
Dzie
ń
sprzeda
ż
y(t)
X
X × S
t
Dzie
ń
odkupienia (n)
X
X × F
t/n
Działania podj
ę
te przez NBP w roku 2009
• operacje zasilaj
ą
ce repo 6- miesi
ę
czne i zapowied
ź
rocznych
• uruchomienie kredytu redyskontowego (zapowied
ź
)
Uruchomienie systemu pa
ń
stwowych gwarancji kredytowych z
wykorzystaniem Banku Gospodarstwa Krajowego
L.P
Baza monetarna i czynniki jej kreacji
31.12.2007
w mld zł
I.
Aktywa zagraniczne netto
140,5
I.1
Oficjalne rezerwy walutowe
160,1
I.1.a
w mld EUR
II
Kredyt refinansowy
3,4
II.1
Kredyt redyskontowy
0,0
II.2
Kredyt lombardowy
1,6
II.3
Kredyt na inwestycje centralne
1,8
II.4
Inne kredyty
0,0
III
Operacje otwartego rynku (netto)
- 7,7
III.1
Kredyt aukcyjny
0,0
III.2
Lokaty aukcyjne
0,0
III.3
Bony pieni
ęż
ne
- 7,7
IV
Zadłu
ż
enie netto rz
ą
du
- 26,4
V
Saldo pozostałych pozycji (netto)
- 7,1
VI
Baza monetarna – pieni
ą
dz rezerwowy
102,7
VI.1
Gotówka z kasami banków
85,7
VI.2
Rachunki bie
żą
ce banków
16,8
I
Poda
ż
pieni
ą
dza
561,6
I.1
Gotówka w obiegu
77,2
I.2
Depozyty
472,2
Mno
ż
nik kreacji pieni
ą
dza
5,47
30.09.2008
w mld zł
148,5
176,0
51,6
1,6
0,0
0,0
1,6
0,0
- 15,0
0,0
0,0
- 15,0
- 19,3
- 6,1
109,7
90,7
18,9
31.10.2008
w mld zł
164,2
181,8
50,0
1,6
0,0
0,0
1,6
0,0
3,0
9,3
0,0
- 6,3
- 16,9
- 23,4
128,4
100,6
27,7
629,1
82,5
535,5
5,7
31.08.2009
w mld zł
204,1
217,4
53,0
1,3
0,0
0,0
1,3
0,0
-33,6
7,6
0,0
-41,2
-27,2
-24,6
120,0
100,0
19,9
686,2
91,0
588,5
5,7
637,4
90,6
536,5
5,0
Wpływ stóp procentowych BC na rynkowe krótkoterminowe stopy procentowe w
warunkach strukturalnego braku płynności w sektorze bankowym
W warunkach braku strukturalnej płynności w sektorze bankowym BC jest wierzycielem netto.
Bank centralny zasila sektor bankowy w pieniądz – operacje repo
Sytuacja taka panuje w np. W Europejskiej Unii Walutowej (EUW) i Stanach Zjednoczonych.
Główną operacja zasilającą w EUW są dwutygodniowe kredyty udzielane co tydzień (we
wtorek) przez EBC bankom komercyjnym w strefie euro po znanej z góry stopie bazowej
Stopa bazowa EBC – 4,00 luty 2008
1 W
1 M
3 M
6 M
1 R
LIBOR (EUR)
4,1069
4,1800
4,3556
4,3488
4,3494
Stopa bazowa Systemu Rezerwy Federalnej Fed – 3,00 luty 2008
1 W
1 M
3 M
6 M
1 R
LIBOR (USD)
3,1363
3,1188
3,0700
2,9694
2,7444
Stopa bazowa EBC – 4,25
1 W
1 M
3 M
6 M
1 R
LIBOR (EUR)
4,8288
5,0425
5,2738
5,3700
5,4938
Tabela z 06 pa
ź
dziernika 2008
Stopa bazowa EBC – 3,75
1 W
1 M
3 M
6 M
1 R
LIBOR (EUR)
3,5563
3,9275
4,9150
4,9931
5,0550
Tabela z 23 pa
ź
dziernika 2008
6 pa
ź
dziernika bezprecedensowa decyzja banków centralnych, które jednocze
ś
nie obni
ż
aj
ą
swoje stopy bazowe o 50 pkt. bazowych
Fed, ESBC, Bank of England, Bank of Canada, Bank of China
Stopa bazowa Systemu Rezerwy Federalnej Fed – 1,50
Stopa bazowa Systemu Rezerwy Federalnej Fed – 2,00
1 W
1 M
3 M
6 M
1 R
LIBOR (USD)
2,1975
2,5538
3,5350
3,5300
3,5025
Tabela z 06 pa
ź
dziernika 2008
Tabela z 23 pa
ź
dziernika 2008
6 pa
ź
dziernika bezprecedensowa decyzja banków centralnych, które jednocze
ś
nie
obni
ż
aj
ą
swoje stopy bazowe o 50 pkt. bazowych
Fed, EBC, Bank of England, Bank of Canada, Bank of China
1 W
1 M
3 M
6 M
1 R
LIBOR (USD)
4,2500
3,9263
4,0525
3,9813
3,9625
Stopy procentowe na
ś
wiecie – grudzie
ń
2010
Kraj
St. Pr.
banku centralnego
USA
0,25
EUW
1,00
Wlk. Bryt.
0,50
Szwajcaria
0,50
Japonia
0,10
LIBOR O/N
LIBOR 3M
0,2409
0,3022
0,6638
0,9669
0,5556
0,7438
0,0967
0,1683
0,0931
0,1813
Nacjonalizacja banków w:
• USA
• EUW (Fortis, Commerzbank itp.)
• Wielkiej Brytanii (Royal Bank of Scotland)
Spadek tempa inflacji:
• USA – 1,1%
• EUW – 1,9%
• Wlk. Bryt. – 4,1%
Wzrost PKB 2009
• USA – 4,0%
• EUW – 4,3%
• Polska + 0,5%
Wzrost PKB 2010 - prognoza
• USA + 0,5%
• EUW + 1,8%
• Polska +3,4%
Stopy procentowe na
ś
wiecie – stan aktualny
Kraj
St. Pr.
banku centralnego
Inflacja
USA
0,25
- 1,50
EUW
1,00
- 020
Wlk. Bryt.
0,50
1,60
Szwajcaria
0,25
0,10
Japonia
0,10
- 2,20
LIBOR O/N
LIBOR 3M
0,2700
0,2800
0,2700
0,7000
0,5000
0,5100
0,0600
0,2800
0,1200
0,3400
Opinia Johna B. Taylora – ekonomisty ameryka
ń
skiego doradcy prezydenta Busha
Przyczyna kryzysu ameryka
ń
skiego i
ś
wiatowego był boom mieszkaniowy w USA.
Wynikał on ze zbyt niskich stóp procentowych.
Zasada Taylora
By zachowa
ć
stabilny wzrost gospodarczy bank centralny powinien:
• gdy inflacja ro
ś
nie o 1 p.p podnosi
ć
swoje stopy procentowe o 1,5 p.p,
• gdy wzrost PKB spada o 1 p.p. obni
ż
a
ć
swoje stopy procentowe 0,50 p.p.
Podj
ę
te działania w roku 2009