1 

 

MYSZEIDOS PIEŚNI X- opracowanie 

Oprac. J. Maślanka   

 
 
I. Poemat heroikomiczny. 

Określenie to jako nazwa gatunku literackiego pojawiło się po raz pierwszy w 1622 r. w języku 
włoskim,  w  podtytule  utworu  Tassoniego  ,,Wiadro  porwane”.  Potem  przyjęło  się  na  gruncie 
francuskim,  polskim  i  innych.  Przymiotnik  heroikomiczny    to  2  człony  semantycznie 
przeciwstawne.  To  co  heroiczne  (bohaterskie)  jest  w  sprzeczności z  tym  ,  co  komiczne.    Epos 
heroikomiczny powstały w starożytnej lit. greckiej(Batrachomyomachia- wojna żab z myszami) 
nie ma wprawdzie  bezpośredniego związku genetycznego z komedią, jaki ma z epopeją, którą na 
swój pierwotny sposób  naśladuje , ale pewne istotne cechy  epopei  łączy w swojej  strukturze z 
komizmem, głównym żywiołem komedii. Jest to zresztą  swoista odmiana komizmu, będącego 
wynikiem  kontrastu  pomiędzy  tym,  co  wzniośle  poważne  ,  a  tym  ,  co  niepoważne,  np.: 
uroczyście  podniosły  styl  wzorowany  na  Iliadzie  i  Odysei    ,  zastosowany  do  niepoważnego 
tematu  wojny  żab  z  myszami.  Pierwszy  poemat  heroikomiczny  to  Batrachomyomachia  (wojna 
żab  z  myszami)  z  V  w. p.n.e.  Inne  znane  są  tylko  z  tytułów  (  nie  zachowały  się  )  ,  to:  Wojna 
pająków, Wojna szpaków, Wojna żółwi. 
 
II.Problem parodii. 
Zastosowanie w utworze lit. podniosłego , wysokiego stylu do przesadnie błahego tematu określa 
się  najczęściej  mianem  parodii.  Jest  to  termin  greckiego  pochodzenia  i  oznacza  dosłownie 
naśladowanie pieśni. Ten typ parodii znamienny jest dla poematu heroikomicznego. 
Viktor  Hugo  pisał  w,,  Nędznikach”:  Wszystko  może  być  parodiowane,  nawet  parodia.  Istotą 
parodii literackiej jest stylizacja, czyli naśladowanie stylu wspomnianego wzorca, którym może 
być  konkretne  dzieło,  twórczość  jakiegoś  pisarza,  poetyka  danego  gatunku,  okresu    lub  grupy 
literackiej.  Poemat  heroikomiczny  można  by  nazwać    antyepopeją  ze  względu  na  przedmiot 
parodii, którym  w tym przypadku jest epopeja jako gatunek lit.  z dziełem  Homera na czele.  Z 
reguły  jednak  celem    poematu  heroikomicznego,  przynajmniej  w  fazie  jego  szczytowego 
rozwoju,  tzn.  XVII  i  XVIII  w.  ,  nie  jest  kompromitowanie  eposu  bohaterskiego  jako  takiego. 
Parodiowanie epopei stanowiło tu tylko pretekst do  wyrażania w sposób prowokacyjny , a więc 
zwracający  uwagę  czytelnika,  aktualnych  w  danym  okresie  problemów,  niekiedy  dość 
drażliwych. 
 

III.Poemat heroikomiczny w lit. europejskiej. 
1.Francja:  
  Scarron- trawestacja Eneidy Wergiliusza,  
 Boileau- Pulpit (na nim wzorował się Węgierski pisząc Organy), 
 Wolter- Dziewica Orleańska, 
 Gresset- Ver-Vest, 
2.Włochy: 
 Teofil Folenga- opisał boje much z mrówkami 
 Cervantes- Don Kichot, 
 Ludvik Ariost- Roland Szalony, 
 Tassoni- Wiadro porwane, 
3.Anglia: 
  Samuel Butler- Hudibras, 
  Alexander Pope -Pukiel włosów ucięty. 
 
IV. Dwie wersje? 

 

2 

Myszeidos Pieśni X zostaje wydany pod koniec  1775 r.  w Warszawie ,  bez nazwiska autora, 
nakładem M. Grolla.  Dzieło to od razu zyskało niemałą popularność na rynku czytelniczym, 
skoro  już  w  następnych  latach  (1778  i  1780)  ten  sam  wydawca  wznowił  je  dwukrotnie,  a 
niebawem pojawiły się też przekłady na języki obce. Od dawna i na ogół zgodnie sądzi się , że 
oprócz znanej, drukowanej Myszeidy, istniała także pierwotna, inna jej  wersja, którą Krasicki 
miał przywieść do Warszawy  w połowie 1774r. Nie ma jednak pewnych dowodów, iż była to 
wersja  ukończona,  czy  może  tylko  jej  początek.  Ludwik  Bernacki  ogłosił  w  1909  r. 
sporządzony  przez  Krasickiego  plan  I  i  II    pieśni  tej  pierwotnej,  jak  się  domyśla    Bernacki, 
Myszeidy  .  A  w  Zabawach  przyjemnych  i  pożytecznych  z  roku  1774  i  1777  znajdujemy  2 
utwory  Krasickiego:  Sejm  myszy  i  Bajka.  Myszy  sejm.  Bernacki  sugeruje  ich  związek  z 
wcześniejszą redakcją poematu. Jak było naprawdę, trudno powiedzieć. 
 
V. Jak interpretować? 



 

Według  St.  Gruszczyńskiego  większość  postaci  i  sytuacji    świata  przedstawionego 
odnosi  się  do  aktualnej  rzeczywistości    polskiej  za  St.  Augusta.  koty  miałyby  zatem 
oznaczać Rosjan, ich wódz Mruczysław to Repnin, szczury i myszy- polska magnateria 
i  szlachta,    walki  kotów  z  myszami  i  szczurami-  to  alegoryczny  odpowiednik 
konfederacji  barskiej,  przy  czym  Gryzomir-  oznacza  jednego  z  przywódców 
konfederacji  biskupa kamienieckiego Adama Krasińskiego,  a Gryzander- Kazimierza 
Pułaskiego. Jędza natomiast uosabia Marię Teresę, a Popiel to St. August . 



 

Wł.  Wehring  odrzuca  alegoryczność  jako  klucz  do  interpretacji  ideowej  Myszeidy,  
kładzie  natomiast  nacisk  na  maksymy  i  strofy  o  charakterze  filozoficznym, 
refleksyjnym, moralnym. 



 

Wacław Borowy ocenia dzieło  Krasickiego z estetyczno-literackiego punktu widzenia i  
odrzuca  on  alegoryczno-polityczne  interpretacje.  Jego  zdaniem  to  groteskowość,  a 
zwłaszcza parodia dominują w Myszeidzie, a nie alegoryczność. 



 

Pośrednie  stanowisko  zajmuje  M.  Klimowicz.  Odrzuca  on  polityczną  alegoryczność  , 
przyjmuje  jednak  aluzyjność  o  wyraźnie  satyrycznym  nastawieniu.  Myszeidę  odczytał 
jako krytykę sarmackich obyczajów. 

 

Trudności w interpretacji Myszeidy wynikają z wieloznaczności utworu. Często np.: zacierają 
się  granice  między  parodią,  ironią,  groteską,  komizmem,  satyrą  a  powagą.  Tak  jest  np.:  w 
pieśni  IX,  gdzie    znajduje  się  Hymn  do  miłości  ojczyzny,  który  jest  przecież  jednoznacznym 
utworem  politycznym  wysokiej  klasy  ,  a  stanowi  przecież  integralną  część  Myszeidy  w 
kontekście  wędrówki  Gryzomira  do  ojczyzny.  Hymn  ma  charakter  dygresji,  które  są 
znamienite  dla  nowożytnego  poematu  heroikomicznego,  np.:  strofy  dygresyjne  o  charakterze 
refleksyjno-filozoficznym na temat różnych spraw tego świata i człowieka w pierwszej oktawie 
II pieśni. 
 
VI. Parodia, ironia, aluzja u Krasickiego. 
Parodia: 



  We  wszystkich  3  poematach  (Monachomachia,  Antymonachomachia,  Myszeida)  autor 

posłużył się oktawą, gdyż była ona strofą najbardziej znanych nowożytnych poematów 
rycerskich, jak ,np..: Jerozolima wyzwolona Tassa. Dla poematu heroikom. jako parodii 
eposu  rycerskiego  wysoki  styl  parodiowanego  wzorca  gat.-  oktawa-  okazała  się 
najbardziej stosowną. 



 

Cała  Myszeida  jest  parodią  eposu  bohaterskiego,  nawiązuje  więc  w  wielu  miejscach 
np.: do Iliady . 



 

Pieśni III i IX opisują bitwy na wzór bojów ze starogreckich epopei. 

 

3 



 

Pieśń  VI-  mowa  Gryzandera  to  bezpośrednia  aluzja  do  Homera,  mowa  dzielnego 
szczura naśladuje przemowy herosów Iliady. 



 

W  narratorskich  opisach  szczury,  myszy  i  koty  są  porównywane  do  rycerzy,  także  w 
walkach zachowują się jak prawdziwi herosi. 



 

Monarcha myszy Gryzomir przed pojedynkiem z królem kotów Mruczysławem  rzuca 
wyzwanie swemu wrogowi, co przypomina podobne wyzwania z pojedynku Hektora z 
Achillesem. 



  Parodia  stylu  barokowego  z  charakterystycznym  łańcuchowym  porównaniem  i 

wieloczłonową anaforą. 



  Parodystyczny wizerunek kantora-poety-panegirysty. 



 

Parodią  stylu  panegirycznego  jest  długi,  bo  obejmujący  aż  2  oktawy  napis  na  grobie 
Filusia. 



 

Miniaturowe  wizerunki  poszczególnych  mysio-szczurzych  narodów  to  parodystyczna 
charakterystyka Francuzów, Austriaków, Włochów, Rosjan, Niemców, itp. 



 

Parodią jest opis obrad narodu szczurów i mysich delegatów. 



 

Krasicki  sparodiował  urzędy  i  stosunki  dworskie,  przeniesione  z  epoki  nowożytnej  w 
bajeczne czasy Popiela. 



 

Przedmiotem parodii jest kondukt pogrzebowy i  ceremonia żałobna , tu parodia łączy 
się z groteską oraz komizmem. 



  Parodystyczne  i  komiczne  zabarwienie  ma  onomastyka-  metoda  tworzenia  imion    w 

oparciu  o  staropolskie  imiona,  np.:  Mruczysław,  Syrosław  lub  imiona  bardzo 
wyszukane, wręcz rokokowe: Filuś, Minetka. 

Ironia-faktyczna nagana ukryta pod osłoną rzekomej pochwały. Istotę ironii literackiej stanowi 
kontrast pomiędzy dosłownym a prawdziwym znaczeniem przekazu. Bywa, że ironia splata się 
z parodią, mówimy wtedy o ironii parodystycznej lub parodii ironicznej. 



 

Parodia  stylu  panegirycznego  w  przemówieniu  na  cześć  Popiela  ma  też  sens 
ironiczny. 



 

Opis  biblioteki  klasztornej  zawiera  rzekomą  aprobatę  nowych  porządków(  z 
księgarni zrobiono spiżarnię)- jest to ironia o zabarwieniu satyrycznym. 



 

Ironiczna pochwała płci pięknej Duchny. 

 Aluzje  w  utworze  są  liczne,  np.:  gorzko-ironiczne  aluzje  do  XVIII-  wiecznej  polskiej 
rzeczywistości  społ-polit.-  pieśń  II  ,mówiąca  o  niezgodzie  obradujących  myszy  i  szczurów, 
nasuwa myśl o polskich sejmach i rywalizacji w nich szlachty i magnaterii, w pieśni III znów 
pojawia się motyw zgubnej kłótliwości, krytyka warcholstwa. 
                                                         *** 
 Krytyka sarmackiego historyzmu- podanie o pożarciu okrutnego władcy przez myszy dawało 
dobry  pretekst  do  zażartowania  z  kronik.  Poeta  podsuwa  ciekawą  propozycję  wyjaśnienia 
genezy mitu o Popielu. Przypominając bowiem w VIII pieśni podanie o śmierci bpa i elektora 
mogunckiego  Hattona,  który  miał  rzekomo  zginąć  w  podobny  sposób  jak  Popiel,  wskazywał 
tym  samym  na możliwość obcego pochodzenia  naszego podania.  Krasickiemu chodzi  tutaj  o 
oświeceniową krytykę naiwnego pojmowania historii, bowiem pospólstwo szlacheckie jeszcze 
w XVIII wieku wierzyło w takie bajki.