Fotografia astronomiczna - poradnik: część III

14 lipca 2010, 10:12

Autor: Odys J. Korczyński
czytano: 14013 razy

III   część   poradnika   jest   poświęcona   technikom
stosowanym   w   fotografii   astronomicznej.   Można   je
podzielić   ze   względu   na   rodzaj   stosowanej   metody
fotografowania   i   typ   fotografowanego   obiektu
kosmicznego.   Metod   praktycznych   jest   bardzo   wiele   -
istnieją metody klasyczne i pozaogniskowe. Fotograf może
zamiast   aparatu   wykorzystywać   np.   kamerę.   Niektórzy
wciąż   pozostają   przy   technice   analogowej,   rejestrując
obraz   nieba   na   światłoczułych   błonach.   Warto   więc
posiadać wiedzę na temat różnych rodzajów metod, by w
odpowiednich

warunkach

zastosować

sfotografowania wybranego typu ciała niebieskiego.

Mocowanie aparatu

Początkujący   wielbiciel   fotografii   astronomicznej   zapewne   wiele   razy   zastanawiał   się,   jak   zacząć
fotografowanie   kosmosu.   Jednym   z   najprostszych   sposobów   jest   zastosowanie   długoogniskowego
obiektywu. Jeśli obiektyw o ogniskowej np. 1000 mm, jako obiektyw systemowy, kosztuje zbyt wiele, to
ten   problem   można   rozwiązać,   stosując   znacznie   tańsze,   ale   i   starsze   konstrukcje   (np.   produkcji
rosyjskiej   czy   NRD-owskiej).   Koszt   zrobienia   odpowiedniej   przejściówki   (gdy   nie   jest   dostępna   w
sprzedaży) jest bardzo niewielki.[comment] Taki zestaw na początek wystarczy np. do fotografowania
Księżyca   czy   ogólnych   widoków   Drogi   Mlecznej.   Warto   jednak   już   na   samym   początku   zabawy   z
fotografią  astronomiczną  budować   zestaw   na  bazie   teleskopu   zamiast   obiektywu   długoogniskowego.
Otworzy on przed fotografem znacznie szersze możliwości.

Fotografię za pomocą teleskopu można podzielić na dwie główne metody:

metoda pozaogniskowa (projekcja okularowa),
metoda klasyczna (fotografowanie w ognisku głównym).

Metoda pozaogniskowa polega na umieszczeniu aparatu fotograficznego i obiektywu dołączonego do
body za okularem lunety lub teleskopu. Obiektyw powinien być ustawiony "na nieskończoność",
natomiast ostrość lunety korygujemy aż do uzyskania dobrej jakości obrazu. Nie jest to metoda często
wykorzystywana przy zaawansowanym fotografowaniu nieba.

Fotografia astronomiczna - poradnik: część III

http://www.swiatobrazu.pl/fotografia-astronomiczna-poradnik-czesc-iii...

1 z 10

2015-08-15 17:06

fot. Robert_Crisp, NGC 2244

Metoda klasyczna (w  ognisku  głównym  teleskopu)   polega na  umieszczeniu   samego body  aparatu   w
obszarze wyciągu okularowego teleskopu. Teleskop staje się więc bezpośrednio obiektywem aparatu o
ogniskowej wielokrotnie większej niż konwencjonalna optyka fotograficzna.
W metodzie klasycznej, aparat fotograficzny przymocowany jest na stałe do teleskopu. Pojawia się więc
potrzeba  dobrania  odpowiedniego  gwintu,  by   móc   przymocować   korpus   lustrzanki   do  teleskopu.  Do
dużej części teleskopów można zastosować pierścienie z dwoma rodzajami gwintowania. Jeden gwint
służy   do   przymocowania   pierścienia   w   wyciągu   okularowym   teleskopu,   natomiast   drugi   pasuje   do
określonego mocowania body. Dodatkowo tuż za okularem można przymocować konwerter o krotności 2
albo 3x. Cały zestaw wymaga rzetelnego doboru elementów w zależności od stosowanego teleskopu i
aparatu   fotograficznego.   Błędy   w   mocowaniu   aparatu   do   teleskopu   mogą   odbić   się   nie   tylko   na
oczekiwanej przez użytkownika długości ogniskowej, ale i możliwości zogniskowania układu, co może
praktycznie uniemożliwić wykonywanie np. wyraźnych fotografii nieba.

Fotografia astronomiczna - poradnik: część III

http://www.swiatobrazu.pl/fotografia-astronomiczna-poradnik-czesc-iii...

2 z 10

2015-08-15 17:06

O ile większość dzisiejszych lustrzanek cyfrowych nadaje się do fotografowania nieba, baczną uwagę
powinno zwracać się na parametry kupowanego teleskopu, który będzie służył za obiektyw w
astrofotografii.

a) cechy teleskopu
Najważniejszym   parametrem  przy  zakupie  teleskopu   jest  apertura, decydująca o ilości   zbieranego z
nieba światła przez soczewki lub lustro teleskopu. Parametr ten powinien być jak największy. Niestety,
od niego zależy w dużej mierze cena. Kolejny parametr to światłosiła, określająca stosunek długości
ogniskowej   do   średnicy   obiektywu.   Zaleca   się,   by   początkujący   użytkownik   wybierał   teleskopy   o
światłosile mieszczącej się w zakresie przynajmniej 7-12. Nie jest do jeszcze teleskop ukierunkowany
np.   do   fotografowania   słabych   obiektów   mgławicowych,   lecz   pewnego   rodzaju   kompromis   między
astrofotografią planet i ich satelitów a słabszych obiektów naszego nieba.

fot. Robert Crisp, Mglawica Veil

b) mechanizm prowadzący
Kolejnym   elementem   zestawu   jest   mechanizm   prowadzący   za   pozornym   ruchem   nieba.   Fotografia
astronomiczna   polega   w   dużej   mierze   na   fotografowaniu   z   wykorzystaniem   bardzo   długich   czasów
ekspozycji. Przy stosowaniu długich czasów naświetlania ruch Ziemi zostanie zarejestrowany i zepsuje
zdjęcie.   By   tego   uniknąć,   wykorzystuje   się   specjalne   mechanizmy   prowadzenia   teleskopu   za
fotografowanym   obiektem.   Zaopatrzenie   się   w   taki   mechanizm   jest   niezbędne   do   fotografii
astronomicznej.   Nie   gwarantuje   on   jednak   zawsze   dobrych   rezultatów.   Dodatkowe   czynniki,   które
wpływają na jakość fotografii, to odpowiednie ustawienie śledzącego obiekt teleskopu w południku, a
także dokładne wypoziomowanie zestawu.

Fotografia astronomiczna - poradnik: część III

http://www.swiatobrazu.pl/fotografia-astronomiczna-poradnik-czesc-iii...

4 z 10

2015-08-15 17:06

Apollo 8, Ziemia

c) luneta celownicza
Inaczej nazywana jest niekiedy szukaczem, ze względu na dużą pomoc w wyszukiwaniu ciał niebieskich
do   sfotografowania.   Ma   znacznie   większe   pole   widzenia   niż   sam   okular   teleskopu.   Podczas
fotografowania,   luneta  celownicza   jest   jedynym   narzędziem   kontrolnym   odpowiedniego  prowadzenia
teleskopu za fotografowanym obiektem. Ze względu na swoje, znacznie słabsze od teleskopu głównego,
parametry optyczne, nadaje się ona do kontroli większych obiektów astronomicznych, natomiast poleca
się dołączenie do teleskopu głównego nieco mniejszego teleskopu jako lunety celowniczej. Umożliwi on
kontrolę   śledzenia   znacznie   słabszych   obiektów.   Dobrze   gdy   w   obszarze   okularu   znajduje   się
podświetlany krzyż celowniczy.

Fotografia astronomiczna - poradnik: część III

http://www.swiatobrazu.pl/fotografia-astronomiczna-poradnik-czesc-iii...

5 z 10

2015-08-15 17:06

Apollo 17, Ziemia

d) statyw paralaktyczny
Jest to specjalny rodzaj statywu zaopatrzony w osie, które umożliwiają zmianę położenia teleskopu w
dwóch płaszczyznach – rektascensji i deklinacji. Tego typu statywy są zaopatrzone w tzw. śruby
mikroruchów. Jeśli fotograf nie dysponuje automatycznym systemem prowadzenia teleskopu za
obiektem astronomicznym, może prowadzić go ręcznie dzięki temu mechanizmowi.

Warunki fotografowania

Nie tylko sprzęt do astrofotografii wypływa na jakość zdjęć nieba. Są jeszcze tzw. czynniki naturalne:
pora roku, pogoda, lokalizacja fotografowania oraz umiejętności wykorzystania opcji, które posiada
aparat. Oto najważniejsze aspekty, o których powinniśmy pamiętać, zamierzając fotografować ciała
niebieskie:

- miasto - wszelkie silne oświetlenia, promieniujące z Ziemi w kierunku nieba, zaburzają naturalne
światło obiektów astronomicznych. Najlepiej unikać fotografowania nieba w silnie oświetlonym mieście;

- ukształtowanie terenu - fotografii astronomicznej nie służą wszelkiego rodzaju zagłębienia, niecki,
itp., które mogą zakrywać fragmenty horyzontu. Szukać należy raczej wzniesień bądź pozamiejskiego,
równinnego terenu, gdzie horyzont widoczny jest w obszarze 360 stopni;

- przewidywanie pogody w nocy - w sporej ilości przypadków, gdy wybieramy się na nocne łowy
astronomiczne i zaobserwujemy, że tuż przed zachodem słońca na niebie pojawia się zachmurzenie,
możemy z dużą dozą pewności założyć, że w ciągu najbliższych paru godzin większą część nieba
zakryją chmury;

- wiatr - często wiejący podczas bezchmurnego nieba; tego typu warunki nie nadają się do
astrofotografii ze względu na niestabilność powietrza;

Fotografia astronomiczna - poradnik: część III

http://www.swiatobrazu.pl/fotografia-astronomiczna-poradnik-czesc-iii...

6 z 10

2015-08-15 17:06

Teleskop Hubble'a, Kwazar

- pora roku - okres między połową maja a połową lipca nie jest polecany ze względu na krótką i jasna
noc, niskie położenie Księżyca i niewielką jasność obiektów mgławicowych oraz galaktyk;

- temperatura - trudne warunki dla astrofotografii występują, gdy nagrzana ziemia oddaje
promieniowanie podczas chłodniejszych nocy, co wprawia w ruch masy powietrza. Ten efekt falowania
zupełnie zaburza przejrzystość nieba, uniemożliwiając zrobienie dobrej jakości fotografii;

- jakość powietrza - gdy słońce świeci mocno i jasno aż do początku zachodu, oznacza to, że
powietrze jest niezwykle przejrzyste, a warunki do fotografowania nieba, znakomite;

- zima - przed rozpoczęciem fotografowania sprzęt powinien zostać wyjęty z torby, aby wyrównała się
jego temperatura z temperaturą otoczenia;

- parowanie - co jakiś czas trzeba kontrolować stan soczewek teleskopu i aparatu, by nie dopuścić do
osadzania się na nich pary wodnej;

Fotografia astronomiczna - poradnik: część III

http://www.swiatobrazu.pl/fotografia-astronomiczna-poradnik-czesc-iii...

7 z 10

2015-08-15 17:06

Teleskop Hubble'a, M 51

- ruch - po rozpoczęciu naświetlania nie wolno gwałtownie poruszać się wokół teleskopu. Nawet
drobne drgania ziemi pod wpływem kroków mogą wprawić w znacznie większe drgania zestaw aparatu z
teleskopem i zepsuć zdjęcie;

- wężyk spustowy - jego posiadanie to wręcz konieczność. Umożliwia on otwarcie migawki bez
niebezpieczeństwa np. przypadkowego potrącenia dłonią body aparatu;

- lustro - blokada lustra samopowrotnego pozwala na wyeliminowanie drgań aparatu przy pracy
migawki, co ma wielkie znacznie podczas stosowania długich czasów ekspozycji;

- zakrywanie obiektywu - jeśli z jakichś względów nie można zastosować blokady lustra

samopowrotnego tuż przed otwarciem migawki, należy zakryć obiektyw, by odsłonić go parę sekund po
zwolnieniu spustu, gdy drgania już znikną;

- tryb RAW - jeśli tylko taka możliwość istnieje, cyfrową fotografię astronomiczną powinno zapisywać
się wyłącznie w trybie RAW;

Fotografia astronomiczna - poradnik: część III

http://www.swiatobrazu.pl/fotografia-astronomiczna-poradnik-czesc-iii...

8 z 10

2015-08-15 17:06

Teleskop Hubble'a, Mars

- EXIF - niezwykle wartościowe dla powiększania doświadczenia w fotografii astronomicznej są dane,

zapisywane w EXIF. Ich późniejsza analiza pomaga wprowadzać modyfikacje przy kolejnych sesjach
astro fotograficznych;

-   prąd   -   jeden   z   problemów   nowoczesnej   fotografii   cyfrowej   to   zasilanie.   W   dobie   aparatów
mechanicznych tego typu trudność nie istniała, co najwyżej w niższych temperaturach, podczas długich
naświetlań,  mógł   zamarznąć  smar w  mechanizmie migawki.  W  dzisiejszych  czasach, gdy  stosujemy
długie okresy ekspozycji, elektronika aparatu  jest  cały czas  włączona. Należy o tym  pamiętać,  i   nie
wybierać się fotografować w zimną noc bez zapasowych baterii;

- ubiór - zabezpieczenie własnego ciała jest równie ważne, co zabezpieczenie sprzętu. W zimne noce
trzeba zadbać o odpowiednie ubranie. Głowa, ręce i stopy najszybciej wytracają energię cieplną. Duże
wychłodzenie palców dłoni może uniemożliwić poprawną obsługę sprzętu, a więc i zepsuć efekt
końcowy w postaci fotografii. Podczas długich sesji fotograficznych warto mieć przy sobie termos i
porcję skondensowanych węglowodanów (np. w postaci czekolady);

Punktowość obiektów astronomicznych
Na koniec pamiętajmy o tym, że obrazy gwiazd nigdy nie będą punktowe. Wynika z tego, że idealna,
zakładana przez początkującego fotografa jakość, do której dąży, jest niemożliwa do uzyskania. Dzieje
się tak ze względu na dyfrakcję, a także z powodu zakłóceń atmosferycznych, rejestrowanych przez
matrycę w ciągu wielogodzinnego naświetlania.

Fotografia astronomiczna - poradnik: część III

http://www.swiatobrazu.pl/fotografia-astronomiczna-poradnik-czesc-iii...

9 z 10

2015-08-15 17:06