GENEZA WOJNY TROJAOSKIEJ 
Epos obejmuje okres około 49 dni z dziesiątego – ostatniego roku wojny trojaoskiej. 
 
Aby  zrozumied  wydarzenia  opisane  w  Iliadzie  –  poemacie  o  dziejach  wojny  trojaoskiej  (Ilion  to  po  grecku  Troja)  – 
należy  cofnąd  się  w  czasie  znacznie  wcześniej,  do  wesela  księcia  tesalskiego  Peleusa  i  pięknej  boginki  Tetydy.  Na 
wesele  zaproszono  wszystkich  bogów  poza  Eris,  boginią  niezgody.  Zeus  znając  jej  kłótliwy  charakter,  nie  kazał  jej 
posyład  zaproszenia.  W  pewnym  momencie  Eris  jednak  zjawiła  się  nieoczekiwanie  na  weselu  –  przyszła,  aby  się 
zemścid. Rzuciła na stół biesiadny złote jabłko z napisem „Dla najpiękniejszej”. Pomiędzy boginiami zakotłowało się, 
każda chciała, aby to ją ogłoszoną „tą najpiękniejszą”. Najgłośniej domagały się: Hera, Atena i Afrodyta. Każda chciała 
mied  jabłko  dla  siebie.  Zeus  rozsądził,  że  sędzią  sporu  pomiędzy  boginiami  będzie  młody  pasterz,  Parys:  której  on 
przyzna złote jabłko, ta je mied będzie. 
 
Parys był synem Priama, króla Troi, miasta leżącego na wybrzeżu Azji Mniejszej. Na kilka dni przed jego urodzeniem 
jego matka, Hekabe, miała sen, że wydała na świat płonącą żagiew, od której spłonęło całe miasto. Wróżbici orzekli, 
że syn,  którego  urodzi, stanie się przyczyną zagłady  paostwa.  Noworodka oddano  więc  pasterzom, aby  go  wynieśli 
między wąwozy i tam porzucili. Tak też się stało, ale w parę dni później jeden z owych pasterzy, przechodząc obok 
miejsca,  gdzie  zostawiono  dziecko,  ujrzał,  jak  niedźwiedzica  własną  piersią  karmiła  Parysa.  Wzruszył  się  i  zabrał 
chłopaka  do  domu.  Pasąc  trzody  przybranego  ojca  wyrósł  Parys  na  ślicznego  pasterza,  nic  nie  wiedział  o  swym 
królewskim pochodzeniu. 
 
Gdy  boginie przybyły  do niego  na „sąd”, każda  obiecywała  mu  co  innego, zależnie od swej profesji.  Hera  –  władzę 
królewską, Atena – mądrośd, a Afrodyta – najpiękniejszą kobietę świata, Helenę, żonę Menelaosa, króla Sparty. Parys 
bez wahania oddał złote jabłko Afrodycie. 
 
Niedługo po tym wydarzeniu urządzono w Troi publiczne igrzyska. Parys stanął do zawodów, a odniósłszy zwycięstwo 
tak zjednał wszystkich urodą i wdziękiem, że wzięto go na dwór królewski. Po kilku dniach odkryła się tajemnica jego 
pochodzenia.  Stary  król Priam  płakał  z  radości,  płakała  Hekabe,  zapomniano  o  złej wróżbie i przyjęto  go  Parysa  do 
grona  książąt.  Teraz młodzieniec  mógł wykonad  z  dawna  planowany  zamiar.  Dobrał  sobie świtę dworzan  i podążył 
statkiem do Sparty. 
 
Na  dworze  spartaoskim  podejmowano  gościa  bardzo  serdecznie,  Menelaos  przyjął  królewicza  trojaoskiego  z 
honorami. Tymczasem Parys porwał Menelaosowi jego żonę Helenę i odjechał z nią do Troi. W całej Grecji zawrzało 
na  wieśd  o  tym,  jak  zamorski  barbarzyoca  podeptał  święte  prawa  gościnności.  Ogłoszono  wojnę.  Naczelne 
dowództwo  objął  Agamemnon,  brat  Menelaosa.  Grecy  przybiwszy  do  brzegów  Azji  wysłali  do  Troi  Odyseusza  i 
Menelaosa żądając wydania Heleny. Trojaoczycy odmówili wydania dziewczyny i zaczęła się wojna.Wojna trojaoska 
trwała dziewięd lat. Akcja „Iliady” obejmuje ostatni rok trwania walk, od momentu sporu Achillesa z Agamemnonem 
w sprawie Bryzeidy do pogrzebu Hektora. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

TŁO HISTORYCZNE ILIADY 
Jako  najstarszy  i  zarazem  bardzo  obszerny  grecki  dokument  pisany  Iliada  jest  jednym  z najważniejszych  źródeł  dla 
historii i okresu przedarchaicznego i wczesnego okresu archaicznego w dziejach starożytnej Grecji, a także okresów 
wcześniejszych.  Zawarte  w  niej  mity  zawierają  reminiscencje  wydarzeo  historycznych,  a  przedstawione  przez  nią 
szczegółowe  opisy  życia  Achajów  i  Trojaoczyków  stanowią  materiał  do  rekonstrukcji  życia  w  Grecji  homerowej  i 
przedhomerowej. 
 
Najstarsza  cywilizacja  Grecji,  kultura  egejska  z  centrum  na  Krecie,  zachowała  się  w  pamięci  Greków  tylko  jako 
niejasne  mity  koncentrujące  się  wokół  osoby  króla  Minosa.  Ludy  cywilizacji  egejskiej  nie  posługiwały  się  językiem 
greckim. Około XVI wieku p.n.e. tereny późniejszej Grecji, a następnie sama Kreta, padły łupem pierwszych plemion 
greckich,  z  których  największe  znaczenie  mieli  Achajowie  i  Jonowie.  Ludy  te  wykorzystując  osiągnięcia  cywilizacji 
egejskiej  zbudowały  nową,  pierwszą  grecką  cywilizację  –  kulturę  mykeoską.  Także  ona  zachowała  się  w  pamięci 
Greków  niemal  wyłącznie  w  mitach  –  w  czasach  cywilizacji  mykeoskiej  można  umieścid  wszystkie  najważniejsze 
greckie mity bohaterskie, rozgrywa się w nich także akcja Iliady. 
 
W odróżnieniu od w dużej mierze pokojowej cywilizacji minojskiej, cywilizacja mykeoska miała charakter militarny. 
Silna  była  w  niej  pozycja  społeczna  mężczyzny-wojownika.  Typowe  budowle  są  w  pewnej  mierze  wzorowane  na 
kreteoskich  pałacach,  w  odróżnieniu  od  nich  stanowią  jednak  potężne  fortyfikacje.  Wyprawy  wojenne  i  łupieskie 
należały do głównych zajęd społeczeostwa mykeoskiego. Forma paostwowa to liczne, drobne królestwa, z obecnymi 
przy tym silnie formami demokracji plemiennej. Do najważniejszych królestw należały Mykeny, Orchomenos i Tiryns 
–  Ateny nie miały  jeszcze większego  znaczenia, a  liczne  o  nich  wzmianki  w Iliadzie są prawdopodobnie  wstawkami 
późniejszymi.  Królami  są  najważniejsze  postacie  eposu:  najpotężniejszy  Agamemnon,  jego  brat  Menelaos,  władca 
Myrmidonów  Achilles  czy  król  niewielkiej  Itaki  Odyseusz.  Do  XIX  wieku  kulturę  mykeoską  uważano  za  późniejszy 
wymysł – ten stan  rzeczy zmieniły przede wszystkim badania archeologiczne Heinricha Schliemanna, który głęboko 
wierzył  w  prawdziwośd  wiadomości  przekazanych  przez  Homera.  Chod  wiele  informacji  o  kulturze  mykeoskiej 
zawartych  w  Iliadzie  dzięki  odkryciom  archeologicznym  okazało  się  prawdą,  nie  są  jednak  prawdą  same 
przedstawione  w  niej  wydarzenia.  Odczytanie  przez  Michaela  Ventrisa  i  Johna  Chadwicka  używanego  przez 
Mykeoczyków pisma lineranego B nie pozwoliło przypisad historyczności bohaterom Iliady i ich czynom. 
 
W czasach, w których można lokowad akcję Iliady, kultura mykeoska chyli się już ku upadkowi. Świadczą o tym także 
mity,  które  o  wiele  większą  potęgę  niż  bohaterom  spod  Troi  przypisują  wcześniejszym  pokoleniom  herosów: 
Heraklesowi,  argonautom,  Tezeuszowi.  W  samej  Iliadzie  znajduje  to  wyraz  w  wypowiedziach  pamiętającego  czasy 
Heraklesa Nestora. Upadek rzeczywistej Troi nastąpił w XII wieku p.n.e., co zgadza się z obliczoną na podstawie Iliady 
i  innych  mitów  przez starożytnych  filologów datą  1183/1184  p.n.e.  Wkrótce  jednak  cywilizacja  mykeoska upadła  – 
wkrótce po upadku Troi, w XII/XI wieku p.n.e. Zniszczyło je przybyłe prawdopodobnie z Bałkanów inne plemię greckie 
– Dorowie. W odróżnieniu od używających brązu Achajów znali oni żelazo. Zajęli większośd Peloponezu, Kretę i wiele 
wysp greckich. Jonowie, do których byd może należał Homer, pozostali na kontynencie greckim jedynie w Attyce  – 
większośd  emigrowała,  tworząc  kolonie  w  Azji  Mniejszej,  z  których  najważniejszą  był  Milet.  Dawne  plemiona 
achajskie  przetrwały  w  rejonach  oddalonych  i  zacofanych  –  w  Arkadii i  na  Cyprze,  a  także  w  Beocji  i  Tesalii,  gdzie 
jednak nie stanowiły warstw rządzących. 
 
Iliada opowiada  nie  tylko o  ludach  greckich,  ale  także  o  niegreckich Trojaoczykach, mieszkaocach  warownej osady 
Troja w Troadzie położonej na północno-zachodnim kraocu Azji Mniejszej, wzdłuż cieśniny Dardanele. Troada jest też 
miejscem,  gdzie  toczy  się  akcja  utworu  i  trwająca  dziesięd  lat  wojna  trojaoska.  Położenie  Troi  jest  wyróżnione  z 
punktu  widzenia  handlu  i  celów  strategicznych,  dlatego  też  Troada  stawała  się  często  ofiarą  najazdów.  Miasto 
opisywane  w  Iliadzie  lokalizuje  się  jako  eksplorowane  po  raz  pierwszy  przez  Heinricha  Schliemanna  stanowisko 
archeologiczne na wzgórzu Hissarlik w widłach rzek Skamander i Simois. Odkryto tam kilka warstw osadniczych – nie 
ustalono, która z nich jest Troją homerową, najczęściej wskazywano na warstwę siódmą lub szóstą. O pochodzeniu 
mieszkaoców Troi nie wiadomo nic pewnego – mity łączą ich z Dardanami, Teukrami i Frygami. 
 

Po  upadku  kultury  mykeoskiej  rozpoczął  się  kilkuwiekowy  okres  nazwany  "ciemnymi  wiekami  Grecji".  Pod  koniec  tego  okresu 
powstały  poematy  homeryckie.  W  Iliadzie  i  Odysei  mieszają  się  odziedziczone  po  dawnych  pokoleniach  informacje  o  czasach 
sprzed  najazdu  Dorów  z  przedstawieniem  realiów  czasów  współczesnych  ich  twórcy.  Szczególnie  charakterystyczne  są  tutaj 
występujące w Iliadzie wzmianki o żelazie, które w czasie zdobywania Troi z pewnością nie było znane Achajom. Świat społeczny 
Iliady przejawia zarazem cechy kultury mykeoskiej i współczesnej Homerowi arystokracji jooskiej. Widoczne jest to w wyraźnym 
w  Iliadzie  silnym  napięciu  między  królami  a  arystokracją,  co  jest  świadectwem  zachodzącego  w  czasach  Homera  zmierzchu 
monarchii. Także wiele scen rodzajowych to sceny z życia codziennego Greków VIII wieku p 

Pieśń III PRZYSIĘGI. WIDOK Z MURU. POJEDYNEK ALEKSANDRA Z MENELAOSEM. 
Za  sprawą  snu  zesłanego  na  Agamemnona  przez  Zeusa  dochodzi  do  walki  pomiędzy  Grekami  i  Trojaoczykami, 
jednakże zostaje ona przerwana na rzecz pojedynku, jaki ma się odbyd pomiędzy Menelaosem i Parysem. Jego wynik 
ma przesądzid o losach wojny, jak też o losach pięknej Heleny, o którą wojna się toczy. W kulminacyjnym momencie, 
gdy szala zwycięstwa przechyla się na stronę Menelaosa, do gry wkracza bogini Afrodyta. Unosi ona Parysa i przenosi 
go wprost do komnaty Heleny. Grecy uznają ten czyn za niehonorowy i domagają się zwrotu Heleny. Konflikt zaostrza 
się, ponieważ Trojaoczycy nie chcą jej wydad Grekom. 
 
Pieśń IV ZŁAMANIE PRZYSIĄG. AGAMEMNONA PRZEGLĄD WOJSK. 
Bogowie na Olimpie nie są zgodni w sprawach wojny. Zeus popiera Trojaoczyków, natomiast Hera i Atena Greków. 
Dochodzi do kłótni na tym tle.  Pod namową Ateny, Trojaoczyk Pandar próbuje zabid Menelaosa. Strzała jednak nie 
zabija Greka, a jedynie go rani. Ten incydent wystarczy jednak do tego, by zawieszenie broni pomiędzy zwaśnionymi 
narodami zostało zerwane. Wojska greckie gotują się do walki. Następuje przegląd wojsk. 
 
Pieśń VII POJEDYNEK HEKTORA Z AJAKSEM. POGRZEB POLEGŁYCH. 
Dochodzi  do  kolejnego  pojedynku,  który  rozgrywają  pomiędzy  sobą  Ajaks  i  Hektor.  Pojedynek  ten  nie  przynosi 
decydującego rozwiązania. Bitwa zaczyna słabnąd aż do ogłoszenia zawieszenia broni, by móc pogrzebad umarłych. 
W tym czasie Grecy postanawiają także umocnid swój obóz. 
 
Pieśń VIII PRZEGRANA BITWA. 
Decyzją  Zeusa  bogowie  od  tej  pory  nie  powinni  wtrącad  się  w  przebieg  walki.  Gdy  wybucha  ona  na  nowo,  szala 
zwycięstwa przechyla się mocno na stronę Trojan. Udaje im się zepchnąd Greków aż do okrętów na morzu. 
 
Pieśń XI PRZEWAGI AGAMEMNONA. 
Rankiem rozpoczyna się kolejna bitwa. Agamemnon dzielnie walczy i odnosi wiele zwycięstw, lecz w koocu zostaje 
ranny. Także wielu innych dzielnych żołnierzy odnosi rany. Achilles, chcąc dowiedzied się o przebieg walki, wysyła na 
pole bitwy swojego przyjaciela Patroklosa. 
 
Pieśń XII BITWA O MUR. 
Bitwa  nabiera  rozmachu  i  w  koocu  Trojaoczycyrozpoczynają  szturm  na  umocnienia,  które  zbudowali  Grecy, 
ostatecznie zdobywając mur obronny wroga. 
 
Pieśń XIII BITWA PRZY OKRĘTACH. 
Bitwa przenosi się w okolice okrętów greckich. Bogowie z woli Zeusa mogą tylko biernie przyglądad się walce, co nie 
wszystkim się podoba. 
 
Pieśń XV POWTÓRNE ODPARCIE ATAKU OD OKRĘTÓW. 
Zeus nakazuje Posejdonowi usunięcie się z pola walki. Trojaoczycy są bliscy wygrania. Hektor wspina się na  jeden z 
greckich okrętów i chce go podpalid, by uniemożliwid wrogowi ucieczkę. 
 
Pieśń XVII PRZEWAGI MENELAOSA. 
Rozpoczyna się walka o ciało Patroklosa. W  koocu Menelaosowi udaje się je odebrad, ale Hektor zachowuje zbroję 
Achillesa. 
 
Pieśń XXI WALKA NAD RZEKĄ. 
Achilles walczy z bogiem rzeki Skamandrem. Z pomocą podąża herosowi Hefajstos, który poskramia Skamandra. 
Tymczasem Priam postanawia wycofad swoje wojska do miasta. 
 
Pieśń XXII ŚMIERD HEKTORA. 
Dochodzi  do  starcia  pomiędzy  Hektorem  i  Achillesem.  Hektor  nie  słucha  rozkazu  Priama  i  zostaje  przed  murami 
miasta.  Wobec  potęgi Achillesa  opuszcza go jednak  odwaga  do  walki.  Podejmuje ją jednak za sprawą Ateny, która 
wspiera go duchowo. Przed rozpoczęciem starcia Hektor prosi Achillesa, by ten, który zwycięży obszedł się godnie ze 
zwłokami  przegranego.  Achilles  nie  chce  nawet  o  tym  słyszed.  Walka  jest  długa  i  bardzo  zacięta,  odbywa  się  na 
włócznie  i  miecze.  Ostatecznie  zwycięża  Achilles,  który  postanawia  wyładowad  swoją  złośd  na  zwłokach  Hektora. 
Bezcześci więc jego ciało, nie zważając na prośby umierającego Hektora.  Masakrowane zwłoki syna wzmagają żal i 
ból jego rodziców, którzy zmuszeni są na to patrzed. Śmierd męża opłakuje także Andromacha.